PERSPEKTYWY HODOWLI SELEKCYJNEJ MIESIARKI LUCERNÓWKI – MEGACHILE ROTUNDATA (F.) W CELU ZWIĘKSZENIA JEJ WYMIARÓW CIAŁA ORAZ PŁODNOŚCI I PROCENTU SAMIC W POPULACJI
tekst: Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVIII, 1994 — Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński
strona 143PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVIII 1994
Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Podczas hodowli ośmiu linii hodowlanych miesiarki lucernówki – Megachile rotundata (F.) w Puławach w latach 1974-1992 stwierdzono znaczne różnice między liniami pod względem wymiarów ciała, płodności i procentu samic w populacji, a także sukcesywne zwiększanie się wymiarów ciała oraz płodności samic. Najlepszą okazała się linia polska (z okolic Puław), a niewiele gorszymi linie z Logan (USA) oraz Kompolt i Gödöllö (Węgry). Natomiast znacznie ustępowały im dwie inne linie pochodzenia kanadyjskiego. Istnieje potrzeba i realne perspektywy selekcji hodowlanej w celu zwiększenia wymiarów ciała i płodności miesiarki lucernówki, co poprawiłoby, jak sądzimy, jej efektywność w zapylaniu lucerny. Taką hodowlę selekcyjną czterech najlepszych linii prowadzimy od 1990 r.
Słowa kluczowe: miesiarka lucernówka, hodowla, selekcja, płodność.
WSTĘP
Hodując w Puławach od 1974 r. miesiarkę lucernówkę – Megachile rotundata (F.), pochodzącą zarówno z dzikiego stanu z okolic Puław, jak również z hodowli amerykańskich, kanadyjskich i węgierskich, stwierdziliśmy występowanie znacznych różnic biologicznych i morfologicznych w obrębie tego gatunku, zwłaszcza dotyczących wymiarów ciała i płodności samic, a także udziału ich procentowego w populacji (Gosek i in. 1988).
Ponieważ większe gatunki miesiarek (jak Megachile willoughbiella K., M.centuncularis L. czy M.alpicola Alfk.) skuteczniej otwierają kwiaty lucerny (Ruszkowski i in. 1985), można więc przypuszczać, że również większe samice miesiarki lucernówki lepiej zapylają lucernę niż małe. Okazało się także, że są one bardziej płodne (Gosek i in. 1991). Dlatego w 1990 r. rozpoczęliśmy hodowlę selekcyjną kilku wybranych linii hodowlanych miesiarki lucernówki w celu uzyskania form większych i bardziej płodnych. O wynikach tej selekcji zbyt wcześnie jeszcze mówić. W tej pracy zestawiliśmy natomiast obserwacje nad różnicami zachodzącymi między poszczególnymi liniami hodowlanymi oraz nad zmianami wewnątrz tych linii, jakie wyraźnie zaznaczyły
strona 144się podczas kilkunastoletniego okresu hodowli. Wyniki tych obserwacji powinny być pomocne przy doborze materiału do dalszej hodowli i metod jego selekcji.
METODYKA I MATERIAŁ
Metodykę chowu (w izolatorach z siatki plastykowej) opisano w pracach wcześniejszych (np. Gosek i in. 1988).
W hodowli mieliśmy osiem linii różnego pochodzenia: polską – dziko żyjącą w okolicach Puław (łowioną do hodowli w latach 1974-1978); dwie amerykańskie – jedną otrzymaną (w 1974 r.) z węgierskiej hodowli w Kompolt, drugą – bezpośrednio z USA (z Logan w 1978 r.); dwie importowane z Kanady poprzez Węgry (I – w 1984 r. i II – w 1985 r.) oraz trzecią kanadyjską z węgierskiej hodowli w Gödöllö (z 1985 r.), a także własną krzyżówkę linii polskiej z linią z Kompolt (od 1977 do 1987 r.), oraz linii z Logan z linią z Kompolt (od 1978 do 1980 r.). Wspomniane krzyżówki wyłączyliśmy później z hodowli ścisłej, uważając je za mało wartościowe. W 1990 r. rozpoczęta została selekcja trzech najbardziej obiecujących linii: polskiej, z Kompolt i z Gödöllö, polegająca na wybieraniu do dalszej reprodukcji osobników największych i pochodzących z gniazd kompletnych – to znaczy zawierających co najmniej 7 komórek i zakończonych korkiem z liści. Badaliśmy również długość ciała miesiarki lucernówki łowionej w terenie w okolicach Puław (1972-1991 r.), w USA (Utah: Cornish 1961 r. i Logan 1962 r. – leg. S.Tirgari), na Węgrzech (Cegled 1981 r., Gödöllö 1982 i 1984 r., Tura 1984 r. – leg. M.Biliński) i na Syberii (Nowosybirsk 1977 r. – leg. M.Biliński).
Ponieważ omawiane tu wyniki zostały zgromadzone na marginesie bardzo zróżnicowanych doświadczeń i hodowli prowadzonych na różnych roślinach i różnymi metodami, zrezygnowaliśmy z opracowania statystycznego, które byłoby tu bardzo trudne i raczej mało miarodajne.
WYNIKI
1. Zmiany hodowlane.
Po zestawieniu wyników izolowanego chowu miesiarki lucernówki w latach 1974-1991, stwierdziliśmy dużą zmienność średnich wymiarów ciała (tab. 1), płodności samic (tab. 2) i procentu samic w populacji (tab. 3), w zależności od roku. Zaznaczyły się jednak również pewne ogólne tendencje zmian sukcesywnych. Szereg czynników wpływających na wymiary ciała, płodność i procent samic, zostało już w dużej mierze zbadane wcześniej (Gosek 1987, Gosek i in. 1988, 1991). Obecnie staraliśmy się prześledzić sukcesywne zmiany spowodowane warunkami sztucznego chowu i zamierzoną lub niezamierzoną selekcją hodowlaną z nim związaną. Nieizolowane hodowle polowe wyłączyliśmy z rozważań, ponieważ trzeba się tam liczyć ze stałą
strona 145domieszką miesiarek dziko żyjących.
Jedną z takich zmian sukcesywnych był wzrost długości ciała (tab. 1), który zaznaczył się we wszystkich hodowanych przez nas liniach, zarówno w odniesieniu do samic, jak też (nieco słabiej) i samców. W niektórych liniach zaznaczyło się zjawisko większych wymiarów ciała u pszczół z dzikiego stanu niż w pierwszych latach chowu izolowanego, co może być związane z popełnianymi początkowo błędami hodowlanymi. W następnych latach chowu we wszystkich liniach zwiększyły się wymiary ciała (co najmniej u samic), także w porównaniu z osobnikami dziko żyjącymi.
Również i płodność samic (zarówno „płodność netto” – wyrażona liczbą samic potomnych od jednej samicy matecznej, jak i „płodność ogólna” – wyrażona ogólną liczbą potomstwa od jednej samicy) wykazywała w większości linii wyraźną tendencję zwyżkową, mimo wahań zależnych od pogody i obfitości pokarmu w poszczególnych latach (tab. 2).
Gdy chodzi natomiast o procent samic w populacji nie zaznaczyła się taka tendencja zwyżkowa (tab. 3), a nawet nastąpiło obniżenie tego procentu w ostatnich dwu latach. Wyjątkowo duży procent samic (średnio 73%) wystąpił zaś w 1981 r., co związane było niewątpliwie z bardzo mokrym latem 1980 r., które spowodowało przedwczesną śmierć wielu samic, przez co zdążyły one złożyć w większości jedynie jaja zapłodnione (z których rozwijają się samice), a to zmniejszyło bardzo liczbę samców. Równocześnie złe warunki pogody bardzo obniżyły w 1980 r. płodność ogólną samic.
2. Porównanie między liniami hodowlanymi.
Wymiary ciała samic miesiarki lucernówki, łowionych w terenie, największe były w okolicach Puław oraz na Syberii, mniejsze na Węgrzech, najmniejsze w USA. Obserwacje nasze opierają się tu jednak na bardzo małej liczbie okazów (tab. 1). Także w chowie izolowanym samice i samce krajowego pochodzenia były przeciętnie większe (samice miały średnio długość ciała 9,3 mm) niż osobniki z innych linii. W niektórych latach dorównywały im przeciętną wielkością (lub nawet przewyższały) osobniki z linii Gödöllö, Kanada II i Kompolt. Natomiast linie Logan i Kanada I miały z reguły samice mniejsze. Przy tym we wszystkich liniach zaznaczyła się tendencja wzrostu wielkości w miarę upływu lat udomowienia (tab. 1 i 4).
Płodność netto najwyższa była (średnio 3,1) w linii z Logan, ale niewiele niższa (2,7-2,8) w liniach polskiej, Kompolt i Gödöllö, podczas gdy linie kanadyjskie (I i II) oraz krzyżówka linii polskiej i Kompolt, były dużo mniej płodne (przeciętnie 2,3-2,5). Występowały tu co prawda znaczne różnice w różnych latach, a we wcześniejszych latach chowu (dla polskiej, Logan i Kompolt w latach 1979-1980, a dla linii kanadyjskich w 1985-1986) występowały również lata o ujemnym przyroście naturalnym (w liniach kanadyjskich wynoszącym zaledwie 0,1-0,2, gdy w innych liniach 0,6-0,9, a więc niewiele poniżej reprodukcji prostej). Najniższą była płodność krzyżówki Logan x Kompolt (średnio 0,4).
strona 146Tabela 1 Długość ciała miesiarki lucernówki z różnych linii hodowlanych i lat Body length of Megachile rotundata (F.) of different breading lines and years
| Płeć i linia Sex and line | Liczba osobników – Number of specimens: 1974¹ | Liczba osobników – Number of specimens: 1975-1977 | Liczba osobników – Number of specimens: 1978-1981 | Liczba osobników – Number of specimens: 1982-1985 | Liczba osobników – Number of specimens: 1986-1989 | Liczba osobników – Number of specimens: 1990-1992 | Liczba osobników – Number of specimens: 1961-1992 | Średnia długość ciała – Average length of body (mm): 1974¹ | Średnia długość ciała – Average length of body (mm): 1975-1977 | Średnia długość ciała – Average length of body (mm): 1978-1981 | Średnia długość ciała – Average length of body (mm): 1982-1985 | Średnia długość ciała – Average length of body (mm): 1986-1989 | Średnia długość ciała – Average length of body (mm): 1990-1992 | Średnia długość ciała – Average length of body (mm): 1961-1992 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| Samice-Females: | ||||||||||||||
| Polska | 14² | 36 | 26 | 103 | 71 | 493 | 743 | 8,6 | 8,2 | 9,0 | 8,9 | 9,2 | 9,6 | 9,3 |
| Logan (USA) | 2³ | – | 8 | 114 | 162 | – | 286 | 7,5 | – | 7,9 | 8,0 | 9,2 | – | 8,7 |
| Kompolt | – | 24 | 66 | 70 | 1182 | 736 | 2078 | – | 8,5 | 8,0 | 8,5 | 9,0 | 9,4 | 9,1 |
| Pol. x Kom. | – | – | 11 | 48 | 27 | – | 86 | – | – | 8,2 | 8,6 | 9,2 | – | 8,7 |
| Log. x Kom. | – | – | 13 | – | – | – | 13 | – | – | 8,0 | – | – | – | 8,0 |
| Kanada I | – | – | – | 34 | 80 | – | 114 | – | – | – | 8,0 | 8,9 | – | 8,6 |
| Kanada II | – | – | – | 4 | 69 | – | 73 | – | – | – | 8,0 | 9,3 | – | 9,2 |
| Gödöllö | 4⁴ | – | – | – | 185 | 508 | 697 | 8,4 | – | – | 8,0 | 8,7 | 9,5 | 9,3 |
| Syberia | 5⁵ | – | – | – | – | – | 5 | 8,6 | – | – | – | – | – | 8,6 |
| Razem – Total | 25 | 60 | 124 | 373 | 1776 | 1737 | 4095 | 8,5 | 8,3 | 8,2 | 8,4 | 9,0 | 9,5 | 9,1 |
| Samce – Males: | ||||||||||||||
| Polska | 20² | 57 | 11 | 12 | 86 | 717 | 903 | 6,9 | 7,3 | 8,0 | 7,9 | 8,0 | 8,1 | 8,0 |
| Logan (USA) | 1⁶ | – | 7 | 59 | 172 | – | 239 | 8,0 | – | 6,6 | 7,3 | 8,2 | – | 7,9 |
| Kompolt | – | 4 | 64 | 72 | 1600 | 1749 | 3489 | – | 6,4 | 7,5 | 7,6 | 7,7 | 7,9 | 7,8 |
| Pol. x Kom. | – | – | 5 | 38 | 47 | – | 90 | – | – | 7,6 | 7,1 | 7,2 | – | 7,2 |
| Log. x Kom. | – | – | 13 | – | – | – | 13 | – | – | 7,1 | – | – | – | 7,1 |
| Kanada I | – | – | – | 53 | 139 | – | 192 | – | – | – | 7,3 | 7,2 | – | 7,2 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kanada II | – | – | – | 25 | 65 | – | 90 | – | – | – | 7,0 | 8,2 | – | 7,9 |
| Gödöllö | 4⁷ | – | – | – | 162 | 920 | 1086 | 7,6 | – | – | – | 7,4 | 7,8 | 7,8 |
| Razem – Total | 25 | 61 | 100 | 259 | 2271 | 3386 | 6102 | 7,1 | 7,2 | 7,5 | 7,3 | 7,7 | 8,0 | 7,8 |
Odnośniki – Notes:
¹ oraz w terenie – and also in the country
² 1972-1991 – near Puławy – leg. A.Ruszkowski, M.Biliński, A.Kosior, K.Kunowa, K.Czarnecka
³ Cornish (Utah, USA) 1961 – leg. S.Tirgari
⁴ Cegled 1981, Gödöllö 1982, Tura 1984 – leg. M.Biliński
⁵ Nowosybirsk 1977 – leg. M.Biliński
⁶ Logan (Utah, USA) 1962 – leg. S.Tirgari
⁷ Gödöllö 1982, 1984, Tura 1984 – leg. M.Biliński.
strona 148Tabela 2 Płodność samic miesiarki lucernówki w różnych liniach i latach The fertility of females of Megachile rotundata (F.) of different breeding lines and years
| Linia – Line | Rok – Year: 1979 | Rok – Year: 1980 | Rok – Year: 1981 | Rok – Year: 1982 | Rok – Year: 1983 | Rok – Year: 1984 | Rok – Year: 1985 | Rok – Year: 1986 | Rok – Year: 1987 | Rok – Year: 1988 | Rok – Year: 1989 | Rok – Year: 1990 | Rok – Year: 1991 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| Liczba samic matecznych – The number of mother females | |||||||||||||
| Polska³ | 439 | 300 | 176 | 157 | 216 | 192 | 102 | 439 | 300 | 176 | 157 | 290 | 272 |
| Logan | 42 | 39 | 30 | 110 | 123 | 71 | 203 | 206 | 162 | 100 | 106 | 100 | 100 |
| Kompolt | 414 | 426 | 703 | 1043 | 200 | 534 | 250 | 29 | 45 | 304 | 332 | 372 | 172 |
| Pol. x Kom. | 37 | 53 | 196 | 178 | 134 | 39 | 78 | 191 | – | – | – | – | – |
| Logan x Kom. | 33 | 21 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Kanada I | – | – | – | – | – | 237 | 108 | 35 | 143 | 171 | 80 | 100 | 57 |
| Kanada II | – | – | – | – | – | – | 52 | 102 | 109 | 95 | 96 | 85 | 77 |
| Gödöllö | – | – | – | – | – | – | – | 75 | 200 | 100 | 102 | 172 | 172 |
| Ogółem – Total | 965 | 839 | 1105 | 1488 | 673 | 1073 | 793 | 1077 | 959 | 946 | 873 | 1119 | 850 |
| Liczba samic potomnych na 1 samicę mateczną¹ – The number of daughther females from on mother female¹ | |||||||||||||
| Polska⁴ | 0,9 | 0,6 | 2,5 | 5,0 | 2,9 | 1,6 | 3,2 | 3,1 | 2,4 | 2,5 | 6,7 | 2,4 | 1,7 |
| Logan | 1,0 | 0,9 | 3,7 | 1,2 | 2,4 | 2,9 | 2,1 | 3,2 | 3,5 | 3,2 | 7,4 | 2,3 | 4,0 |
| Kompolt | 1,0 | 0,7 | 3,8 | 3,6 | 3,7 | 0,8 | 1,2 | 2,9 | 6,0 | 3,8 | 6,7 | 1,2 | 2,4 |
| Pol. x Kom. | 1,3 | 3,8 | 2,9 | 2,5 | 1,2 | 2,2 | 1,8 | 2,6 | – | – | – | – | – |
| Logan x Kom. | 0,6 | 0,1 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Kanada I | – | – | – | – | – | 1,9 | 0,1 | 4,8 | 1,9 | 2,0 | 7,8 | 1,9 | 1,0 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kanada II | – | – | – | – | – | – | 3,4 | 0,2 | 3,4 | 1,6 | 4,5 | 2,0 | 3,1 |
| Gödöllö | – | – | – | – | – | – | – | 2,8 | 2,4 | 1,5 | 5,3 | 3,8 | 1,7 |
| Ogółem – Total | 1,0 | 0,9 | 3,4 | 3,4 | 2,7 | 1,4 | 1,7 | 2,8 | 2,8 | 2,7 | 6,5 | 2,1 | 2,2 |
| Liczba ogólna potomstwa na 1 samicę mateczną² – The total number of progeny from one mother female² | |||||||||||||
| Polska⁵ | 1,4 | 0,8 | 4,3 | 8,7 | 6,5 | 3,8 | 5,1 | 7,3 | 6,5 | 7,0 | 15,2 | 4,4 | 5,9 |
| Logan | 2,5 | 1,0 | 6,7 | 3,0 | 6,2 | 5,9 | 5,0 | 7,9 | 7,6 | 7,1 | 13,4 | 4,3 | 12,7 |
| Kompolt | 2,7 | 1,0 | 7,5 | 7,3 | 7,9 | 2,2 | 4,2 | 9,2 | 17,8 | 9,8 | 15,1 | 6,3 | 11,7 |
| Pol. x Kom. | 2,5 | 5,0 | 5,5 | 4,6 | 3,9 | 4,4 | 3,6 | 7,2 | – | – | – | – | – |
| Logan x Kom. | 1,6 | 0,1 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Kanada I | – | – | – | – | – | 4,1 | 0,2 | 14,4 | 3,9 | 5,4 | 18,4 | 5,8 | 6,1 |
| Kanada II | – | – | – | – | – | – | 6,6 | 1,0 | 5,8 | 3,7 | 15,0 | 5,7 | 9,5 |
| Gödöllö | – | – | – | – | – | – | – | 4,6 | 4,8 | 3,2 | 13,0 | 8,8 | 7,4 |
| Ogółem – Total | 2,1 | 1,2 | 6,6 | 6,8 | 6,3 | 3,2 | 4,1 | 6,9 | 6,4 | 6,9 | 15,7 | 5,9 | 8,5 |
Odnośniki – Notes:
¹ „płodność netto” – „netto fertility”
² „płodność ogólna” – „global fertility”
³ 1974 – 30, 1975 – 11, 1976 – 16, 1977 – 176, 1978 – 96.
⁴ 1974 – 1,2, 1975 – 3,5, 1976 – 6,8, 1977 – 0,8, 1978 – 4,6.
⁵ 1974 – 1,9, 1975 – 8,0, 1976 – 13,8, 1977 – 1,5, 1978 – 10,0.
strona 150Tabela 3 Procent samic miesiarki lucernówki w różnych liniach hodowlanych i latach The per cent of females of Megachile rotundata (F.) of different breeding lines and years
| Linia – Line | Rok – Year: 1980 | Rok – Year: 1981 | Rok – Year: 1982 | Rok – Year: 1983 | Rok – Year: 1984 | Rok – Year: 1985 | Rok – Year: 1986 | Rok – Year: 1987 | Rok – Year: 1988 | Rok – Year: 1989 | Rok – Year: 1990 | Rok – Year: 1991 | Rok – Year: 1992 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| Liczba wylęgniętych pszczół – Number of emerged bees | |||||||||||||
| Polska¹ | 604 | 243 | 752 | 1365 | 1412 | 727 | 519 | 1455 | 1166 | 1404 | 1246 | 1288 | 1612 |
| Logan | 91 | 39 | 202 | 326 | 763 | 417 | 1016 | 1628 | 1238 | 706 | 1419 | 428 | 1274 |
| Kompolt | 1111 | 463 | 5275 | 7614 | 1571 | 1179 | 1039 | 267 | 802 | 2982 | 5020 | 2331 | 2007 |
| Pol. x Kom. | 159 | 263 | 1075 | 816 | 525 | 171 | 303 | 1379 | – | – | – | – | – |
| Kanada I | – | – | – | – | – | 973 | 21 | 503 | 561 | 923 | 1475 | 583 | 348 |
| Kanada II | – | – | – | – | – | – | 344 | 107 | 632 | 351 | 1441 | 485 | 728 |
| Gödöllö | – | – | – | – | – | – | – | 348 | 954 | 323 | 1323 | 1515 | 1272 |
| Razem – Total | 2019⁴ | 1008 | 7304 | 10121 | 4271 | 3467 | 3242 | 5687 | 5353 | 6689 | 11924 | 6630 | 7241 |
| Procent samic – Per cent of females | |||||||||||||
| Polska² | 64 | 78 | 58 | 57 | 45 | 42 | 62 | 43 | 40 | 35 | 44 | 55 | 29 |
| Logan | 54 | 87 | 54 | 41 | 39 | 50 | 41 | 40 | 47 | 45 | 55 | 54 | 31 |
| Kompolt | 38 | 66 | 51 | 48 | 47 | 38 | 30 | 31 | 34 | 39 | 45 | 19 | 28 |
| Pol. x Kom. | 40 | 77 | 53 | 54 | 30 | 50 | 48 | 36 | – | – | – | – | – |
| Kanada I | – | – | – | – | – | 47 | 67 | 33 | 48 | 37 | 42 | 33 | 16 |
| Kanada II | – | – | – | – | – | – | 51 | 19 | 47 | 44 | 30 | 35 | 33 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Gödöllö | – | – | – | – | – | – | – | 61 | 51 | 48 | 41 | 43 | 23 |
| Razem – Total | 47⁵ | 73³ | 52 | 49 | 43 | 43 | 43 | 40 | 44 | 39 | 43 | 36 | 28 |
Odnośniki – Notes:
¹ 1975 – 56, 1976 – 87, 1977 – 220, 1978 – 241, 1979 – 1075 (1975-1978 cit. Ruszkowski i in. 1979).
² 1975 – 34, 1976 – 44, 1977 – 50, 1978 – 53, 1979 – 41 (1975-1978 cit. Ruszkowski i in. 1979).
³ Lato 1980 było wyjątkowo deszczowe – The summer of 1980 was extremely rainy.
⁴ Logan x Kompolt 1980 – 54.
⁵ Logan x Kompolt 1980 – 43.
strona 152Tabela 4 Porównanie ośmiu linii hodowlanych miesiarki lucernówki Comparison between eight breeding lines of Megachile rotundata (F.)
| Linia – Line | Średnia długość ciała Average length of body: Samica – Female | Średnia długość ciała Average length of body: Samiec – Male | Średnia płodność samic Average fertility of females: netto¹ | Średnia płodność samic Average fertility of females: ogólna – global² | Średni procent samic – Average per cent of females |
|---|---|---|---|---|---|
| Polska | 9,3 | 8,0 | 2,7 | 5,4 | 46 |
| Logan | 8,7 | 7,9 | 3,1 | 6,9 | 44 |
| Kompolt | 9,1 | 7,8 | 2,8 | 6,6 | 42 |
| Pol. x Kom. | 8,7 | 7,3 | 2,3 | 4,9 | 46 |
| Logan x Kom. | 8,0 | 7,1 | 0,4 | 1,0 | 43 |
| Kanada I | 8,6 | 7,2 | 2,3 | 5,8 | 39 |
| Kanada II | 9,2 | 7,9 | 2,5 | 6,6 | 36 |
| Gödöllö | 9,3 | 7,8 | 2,8 | 7,0 | 41 |
| Ogółem – Total | 9,1 | 7,8 | 2,7 | 6,2 | 43 |
Odnośniki – Notes:
¹⁻² Jak w tab. 2 – As in the table № 2
strona 153Płodność ogólna układała się inaczej (tab. 2 i 4) – najwyższą bowiem była w linii Gödöllö i Logan (6,9-7,0), trochę niższą w liniach Kompolt i Kanada II, a najniższą w linii polskiej (5,4) i jej krzyżówce z linią Kompolt (4,9) oraz w linii Kanada I (5,8). Płodność ogólna jest jednak dla praktyki mniej ważna, ponieważ nie decyduje o ogólnej liczbie samic w populacji.
Przeciętny udział samic w populacji miesiarki lucernówki wynosił w naszych hodowlach 43%. Mieści się on w granicach optymalnego stosunku ilościowego samic do samców, który powinien wynosić w warunkach polowych 40-60%. Gdy chodzi o poszczególne linie hodowlane, to największy udział samic w populacji występował w linii polskiej (46%), wahając się w różnych latach od 40 do 78%, za mały był on jedynie w 1992 r. (29%) i 1989 r. (35%). Podobnie duży udział samic w populacji był w krzyżówce linii polskiej x Kompolt (40-77%, tylko w 1984 r. – 30% i w 1987 r. – 36%). Niewiele mniejszy udział samic miała linia z Logan (44%, przy wahaniach od 39 do 87%, jedynie w 1992 r. – 31%) oraz krzyżówka jej z linią z Kompolt. Inne linie charakteryzowały się mniejszym udziałem samic w populacji (Gödöllö i Kompolt przeciętnie 41-42%, a Kanada I i II 36-39%) i większymi wahaniami tego udziału, spadającego w niektórych latach do 16-23% (tab. 3 i 4).
Wyniki te wskazują, że najwartościowszymi z badanych ośmiu linii są: Polska, Logan, Kompolt i Gödöllö, a wśród nich najbardziej obiecującą (przynajmniej w naszych miejscowych warunkach) wydaje się linia Polska, łącząc stosunkowo wysoką płodność (netto) z dużymi rozmiarami ciała i z wysokim a mało zmiennym procentem samic w populacji.
WNIOSKI
- Różnice między liniami hodowlanymi miesiarki lucernówki oraz wyraźna tendencja do zwiększania, w miarę upływu lat chowu, wymiarów ciała i płodności samic wskazują na celowość prowadzenia selekcji hodowlanej.
- Obiektem selekcji powinny być przede wszystkim linie: Polska, Logan, Kompolt i Gödöllö, a zwłaszcza pierwsza z nich.
- Celem selekcji powinno być uzyskanie populacji miesiarki lucernówki o możliwie dużych rozmiarach ciała, wysokiej płodności i wysokim udziale procentowym samic, co powinno przyspieszyć rozmnożenie tej miesiarki i, jak się spodziewamy, znacznie zwiększyć efektywność zapylania przez nią upraw nasiennych lucerny.
LITERATURA
Gosek J. (1987) – Wstępne badania nad zależnością płci potomstwa miesiarki lucernówki (Megachile rotundata F.) od kolejności składanych jaj i zakładanych komórek. Pszczeln.Zesz.Nauk., 31:241-256.
Gosek J., Ruszkowski A., Biliński M. (1991) – Niektóre czynniki wpływające na procent samic w populacji miesiarki lucernówki – Megachile rotundata (F.). Pszczeln.Zesz.Nauk., 35:139-152.
Gosek J., Ruszkowski A., Biliński M., Kaczmarska K. (1988) – Zależność procentu samic u potomstwa miesiarki lucernówki (Megachile rotundata F.) od procentu samic w pokoleniu matecznym oraz od linii hodowlanej i zagęszczenia. Pszczeln.Zesz.Nauk., 32:99-110.
Ruszkowski A., Biliński M., Jabłoński B., Gosek J. (1985) – Liczba kwiatów lucerny otwierana w jednostce czasu przez różne gatunki pszczołowatych. Pszczeln.Zesz.Nauk., 29:301-314.
Ruszkowski A., Jabłoński B., Biliński M., Gosek J., Kuna K., Cybula A. (1979) – The search for the methods to increase population of insects pollinating alfalfa. Final research report, Puławy (powielony maszynopis – duplicated typescript).
PERSPECTIVES OF BREEDING SELECTION OF LEAF-CUTTER BEE – MEGACHILE ROTUNDATA (F.) TO INCREASE ITS BODY DIMENSIONS, FERTILITY AND PERCENT OF FEMALES IN A POPULATION
A. Ruszkowski, J. Gosek, M. Biliński
Summary
The eight breeding lines of Megachile rotundata (F.) were reared at Puławy in Poland. Considerable differences were stated between individual lines with respect to body dimensions, fertility and per cent of females in a population. There were stated also a distinct tendency to increasing of body dimensions and of fertility of females during successive years of the rearing. The Polish line (from Puławy environs) was the best one. The lines from Logan (USA) and from Kompolt and Gödöllö (Hungary) were only little worse, but two other lines from Canada appeared as much more worse. It exist the necessity and the real perspectives of breeding selection for an increasing of body dimensions and of fertility of M.rotundata, what should intensify its effectiveness in pollination of lucerne. Such breeding selection of the best four lines is carried by the authors since 1990.
Keywords: Megachile rotundata, breeding, selection, fertility.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 146, tab. 1: „breading” → breeding
- s. 148, tab. 2: „daughther” → daughter
- s. 148, tab. 2: „from on mother” → from one mother
