WARTOŚĆ PSZCZELARSKA KONICZYNY PERSKIEJ (TRIFOLIUM RESUPINATUM L.) W UPRAWIE NA NASIONA
tekst: Zbigniew Kołtowski, Bolesław Jabłoński
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVIII, 1994 — Zbigniew Kołtowski, Bolesław Jabłoński
strona 39PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVIII 1994
Zbigniew Kołtowski, Bolesław Jabłoński
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Badano niektóre szczegóły biologi kwitnienia, nektarowanie, zapylanie i plonowanie wyhodowanej w IHAR koniczyny perskiej odmiany „Ira – Ba 2/79”, uprawianej na nasiona w jesiennym terminie siewu z wsiewką na wiosnę grochu jako rośliny podporowej.
Stwierdzono, że koniczyna ta dobrze przetrzymywała zimę. Wytwarzała zwarty dobrze stojący i obficie kwitnący łan z około 170 tys. kwiatów na 1 m². Była licznie odwiedzana przez pszczoły miodne, zbierające nektar i pyłek. Ich szczytowe zagęszczenie na 1 m² wynosiło około 15 zbieraczek. Jeden kwiat wydzielał średnio około 0,1 mg cukrów, o koncentracji ich w nektarze 20-70%. Przeciętna wydajność miodowa przekraczała 200 kg/ha. Plony nasion wynosiły średnio 450 kg/ha, a wahały się od 140 do 750 kg/ha. Zbiory nasion uzyskiwano tym wyższe im wyższa była w lipcu temperatura, a niższa suma opadów.
Słowa kluczowe: koniczyna perska, kwitnienie, nektarowanie, wydajność miodowa, plon nasion.
WSTĘP
Koniczyna perska, jednoroczna roślina pastewna, pochodzi z obszarów śródziemnomorskich (od Wysp Kanaryjskich po Iran), gdzie jest też od wieków uprawiana i dalej na wschód aż po Indie. W Europie zainteresowano się tym gatunkiem na terenie Niemiec już w pierwszej połowie XIX wieku, a w dawnej Rosji, na obszarach południowych (Ukraina, Turkiestan) – w początkach XX wieku (cyt. za Vackiem 1975). W Polsce koniczynę perską próbował uprawiać Szymoński (1913) pod Warszawą w latach 1909-1911. Większe zainteresowanie tą rośliną nastąpiło w Europie i w byłym Związku Radzieckim, a także w Ameryce Północnej dopiero po wojnie. Przeprowadzono liczne doświadczenia i opublikowano wiele prac naukowych, które chronologicznie omówił w swej rozprawie Vacek (1975).
Badania nad możliwością uprawy koniczyny perskiej po wojnie w Polsce rozpoczął Korohoda (Korohoda, Kozicka-Nowak, Płatek 1967). Następnie zajmowało się tym problemem wielu doświadczalników, m.in. Lewandowski (1971), Tomaszewski i Idźkowska
strona 40(1971), Kaszuba (1972), Koter i Borowiecki (1984), Skinder (1993). Badania dotyczyły głównie uprawy koniczyny perskiej na paszę, bądź to w czystym siewie bądź w mieszankach z trawami, w oparciu o nasiona importowane. Czyniono też w naszym kraju próby uprawy tej rośliny na nasiona. Na początku to się nie udawało z powodu mało sprzyjających warunków klimatycznych dla populacji importowanych, siłą rzeczy pochodzących z obszarów ciepłych (m.in. Lewandowski 1971). Jednak wytrwałe prace selekcyjne w IHAR doprowadziły do uzyskania odmiany pod nazwą „Ira – Ba 2/79”, która plonem zielonej masy nie różni się od populacji importowanych i wydaje dostatecznie wysokie plony nasion, jeżeli jest wysiewana jesienią, w porze siewu rzepaku ozimego (Kaszuba 1984). Zimuje ona wystarczająco dobrze, a w celu zapobieżenia wyleganiu jej porostu nasiennego stosuje się wczesną wiosną w międzyrzędzia wsiewkę grochu wąsatego odmiany „RAH-181”.
W czasie kwitnienia koniczyna perska silnie przyjemnie pachnie i jest licznie odwiedzana przez pszczoły miodne. W przypadku uprawy na paszę, kiedy jest wysiewana w kwietniu, lub nawet później i do 4 razy koszona, nie daje zbyt dużo pożytku pszczołom, choć niektórzy uważają, że są to ilości spore (Bobrzecki i Bobrzecka 1974). Dopiero jednak plantacje nasienne mogą dostarczyć na tyle dużo nektaru i pyłku, na ile tę roślinę stać w określonych warunkach przyrodniczo-agrotechnicznych. Badań takich plantacji pod kątem pszczelarskim dotychczas nie prowadzono. Wprawdzie Jabłoński i Kołtowski (1990) określili nektarowanie i tzw. wydajność miodową koniczyny perskiej, biorąc pod uwagę cały okres jej kwitnienia, ale był to materiał importowany (nasiona kupowano w sklepie) i wysiewany wiosną.
Celem prezentowanej pracy było zbadanie wartości pszczelarskiej koniczyny perskiej odmiany „Ira – Ba 2/79”, uprawianej na nasiona w jesiennym terminie siewu, z zastosowaniem wiosną wsiewki grochu wąsatego odmiany „RAH-181” jako rośliny podporowej.
METODYKA
Doświadczenia przeprowadzono w latach 1989-1993 w Puławach, na glebie bielicowej lekkiej kl. IV, o pH 6,0-6,3. Bezpośrednim przedplonem dla koniczyny perskiej w pierwszych dwu latach była gorczyca biała, a w dwu następnych facelia błękitna. Po zbiorze przedplonu, w sierpniu, rozsiewano na polu sól potasową i superfosfat w ilości około 120 kg K₂O i 100 kg P₂O₅ na 1 ha, po czym stosowano glebogryzarkę. Po wykonaniu średnio głębokiej orki rozsiewano jeszcze wieloskładnikowy nawóz typu „Fruktus”, w ilości około 100 kg/ha i pole bronowano. Siew koniczyny wykonywano w końcu sierpnia lub początku września, jednorzędowym siewnikiem ogrodniczym, w rzędy co 50 cm. Ilość wysiewu na 1 ha wynosiła około 4 kg nasion, o zdolności kiełkowania około 95%. W pierwszym i drugim roku badań nasiona pochodziły
strona 41bezpośrednio od hodowcy z IHAR w Bartążku, zaś w trzecim i czwartym roku z własnych zbiorów. W przypadku słabszej ich zdolności kiełkowania niż 95% zwiększano odpowiednio ilości wysiewu. Wielkość zasiewanej powierzchni wynosiła co roku 400-500 m².
Pielęgnacja koniczyny jesienią ograniczała się do jednorazowego spulchnienia międzyrzędzi i zniszczenia chwastów ręcznym opielaczem. Wiosną, po obeschnięciu gleby, międzyrzędzia spulchniano planetem ze sztywnymi łapami na głębokość około 8-10 cm, po czym w każde wsiewano rządek grochu wąsatego, w ilości około 100 kg/ha, na głębokość 7-8 cm. Aby uchronić wschodzące siewki grochu przed ptactwem obsypywano rządki ziemią, wykonując jednocześnie usuwanie większych chwastów z rzędów koniczyny.
W czasie kwitnienia koniczyny określano dzienną dynamikę rozkwitania jej kwiatów oraz dynamikę oblotu przez owady pszczołowate, stosując wcześniej wypróbowany sposób całodziennych, cogodzinnych obserwacji, wykonywanych przez kilka dni okresu pełni kwitnienia. Poletka obserwacyjne, długości 20 m i szerokości 0,5 m, wyznaczano na łanie przy pomocy palików i sznurka.
Aby określić obfitość kwitnienia koniczyny należało ustalić średnią liczbę kwiatów w główce i średnią liczbę główek na 1 m². W tym celu, na początku, w środku i pod koniec masowego kwitnienia roślin, pobierano losowo z różnych miejsc łanu po 100 główek i liczono na nich kwiaty. Następnie pod koniec kwitnienia pobierano losowo w 6 różnych miejscach łanu próbki roślin z pow. 1 m² i liczono w nich pędy oraz główki kwiatostanowe. Z liczby główek na 1 m² i średniej liczby kwiatów w główce ustalano liczbę kwiatów na 1 m².
Obfitość nektarowania kwiatów koniczyny badano znaną metodą pipetową, w której używa się szklanych mikropipetek, wagi torsyjnej i refraktometru Abbe’go. Przez 8-10 dni okresu pełni kwitnienia brano po 3 próby nektaru dziennie, przy czym każda próba pochodziła z 30 kwiatów, uprzednio izolowanych przed dostępem owadów przez 3 dni.
Chociaż głównym celem pracy było poznanie wartości pszczelarskiej koniczyny perskiej w uprawie na nasiona, to starano się określić także wysokość plonu nasion. W tym celu wyznaczano mniej więcej równomiernie na łanie 4 poletka o powierzchni 10 m² każde, rośliny ścinano sierpem, zbierano na płachty i suszono pod dachem. Następnie koniczynę młócono ręcznie cepami, nasiona doczyszczano na sitach i ważono.
Dla ważniejszych wartości średnich obliczono odchylenia standardowe.
WYNIKI
Ogólny przebieg doświadczeń. Pogoda w latach badań była zróżnicowana. W okresie od początku września do końca sierpnia roku następnego średnia roczna temperatura w latach 1989/1990 wynosiła 9,7°C, w latach 1990/91 – 8,1°C, a w latach 1991/92 – 8,2°C. Natomiast roczne sumy opadów wynosiły w kolejnych okresach 534 mm, 498 mm i 405 mm. W roku 1993 z
strona 42powodu niedoboru opadów wiosną koniczyna perska w doświadczeniu wyschła i w ogóle nie kwitła, co uniemożliwiło wykonanie planowanych badań. Zima 1989/90 była łagodna, o średnich miesięcznych temperaturach powyżej zera. Ważny z punktu widzenia dojrzewania i zbierania nasion koniczyny perskiej miesiąc lipiec charakteryzował się w tym roku średnią temperaturą 17,7°C i sumą opadów 125 mm. W zimie 1990/91 średnia temperatura grudnia i stycznia kształtowała się nieco poniżej zera, zaś w lutym osiągnęła -4,2°C. W lipcu średnia temperatura wynosiła 18,2°C, a suma opadów 64,2 mm. Zimą 1991/92 tylko grudzień i styczeń miały średnią temperaturę ujenną (-1,7 i -1,3°C). Lipiec w trzecim roku badań był ciepły i suchy, o średniej temperaturze 20,2°C i sumie opadów tylko 27 mm.
Tabela 1 Daty siewu, wschodów, kwitnienia i zbioru koniczyny perskiej w uprawie na nasiona oraz wsiewki w niej grochu jako rośliny podporowej Dates of sowing, germinations, florescence and harvest of Persian Clover cultivated for seeds and sowed in her of Pea as a supporting plant
| Nr kombinacji / No of combination | Lata / Years | Koniczyna perska / Persian Clover: siew / sowing | Koniczyna perska / Persian Clover: wschody / germination | Koniczyna perska / Persian Clover: masowe kwitnienie / full florescence | Koniczyna perska / Persian Clover: zbiór / harvest | Groch zwyczajny / Field Pea: siew / sowing | Groch zwyczajny / Field Pea: wschody / germination |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| I | 1989 | 1IX | 6IX | – | – | – | – |
| 1990 | – | – | 11.VI – 2.VII | 15VII | 17IV | 2V | |
| II | 1990 | 23VIII | 28VIII | – | – | – | – |
| 1991 | – | – | 25.VI – 17.VII | 24VII | 3IV | 20IV | |
| III | 1991 | 9IX | 15IX | – | – | – | – |
| 1992 | – | – | 15.VI – 8.VII | 16VII | 4IV | 20IV | |
| Średnio / Average | 1IX | 6IX | 17.VI – 9.VII | 18VII | 8IV | 24IV |
Wschody koniczyny pojawiły się we wszystkich 3 latach regularnie, w 5 dni po zasiewie (tab.1). Młode siewki przetrzymały zimę zupełnie dobrze. Rośliny co roku tworzyły w czasie kwitnienia wizualnie dobrze zwarty łan. Okres masowego kwitnienia, trwający 3-4 tygodnie, wypadał średnio od około połowy czerwca do około 10 lipca, zbiory zaś w drugiej połowie lipca. Spóźniona pora siewu grochu w pierwszym roku badań, spowodowana zakłóceniem przesyłki nasion, wpłynęła na to, że nieco słabiej spełniał on rolę rośliny podporowej (koniczyna go zagłuszała).
strona 43Obfitość kwitnienia i plonowanie. Średnia liczba pędów na 1 m² wahała się w ciągu lat od 173 do 210, przeciętnie wynosiła blisko 190 (tab.2). W zasadzie jeden pęd odpowiadał 1 roślinie. Najmniejszą liczbę pędów na 1 m² stwierdzono w roku 1991, kiedy to stosunkowo niskie temperatury w lutym mogły spowodować wypadnięcie pewnej liczby roślin, lecz tego nie badano niestety. W roku 1991 koniczyna wytworzyła też najmniej główek na 1 m², a w rezultacie i najmniej kwiatów, bo około 130 tys., wobec ponad 180 tys. w dwu pozostałych latach. Plon nasion koniczyny był jednak w kolejnych latach badań coraz wyższy i wynosił 141 kg, 383 kg i 749 kg. Uwidoczniła się wyraźna prosta korelacja plonów nasion koniczyny perskiej z temperaturą w czasie dojrzewania i zbioru, tj. w miesiącu lipcu, a odwrotna korelacja z ilością opadów. Również plony nasion grochu były w kolejnych latach coraz wyższe, wynosiły bowiem 85, 180 i 200 kg/ha.
Tabela 2 Obfitość kwitnienia i plonowanie koniczyny perskiej w uprawie na nasiona Abundance of blooming and yield of Persian Clover cultivated for seeds
| Rok zbioru / Year of harvest | Liczba na 1 m² / Number per 1 m² of: pędów / sprouts | Liczba na 1 m² / Number per 1 m² of: główek w tys. / heads in thous. | Liczba na 1 m² / Number per 1 m² of: kwiatów w tys. / flowers in thous. | Liczba kwiatów w główce / Number of flowers in head | Plon nasion w kg z 1 ha / Yield of seeds in kg from 1 ha: koniczyny / clover | Plon nasion w kg z 1 ha / Yield of seeds in kg from 1 ha: grochu / pea |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1990 | 210±35,2 | 5,01±0,86 | 188,3±31,9 | 37±5,1 | 141±23,7 | 85 |
| 1991 | 173±17,4 | 3,70±0,72 | 129,5±25,1 | 35±4,7 | 383±93,1 | 180 |
| 1992 | 182±28,6 | 5,11±1,03 | 183,4±37,0 | 36±3,6 | 749±130,7 | 200 |
| Średnio / Average | 188±32,4 | 4,63±1,10 | 167,1±41,5 | 36±4,6 | 450±263,9 | 155 |
Niektóre szczegóły biologii kwitnienia i oblotu kwiatów przez owady zapylające. Stwierdzono, że kwiaty koniczyny perskiej rozkwitają w dzień, od około godz. 6 do 17 (ryc.1). Najintensywniej rozkwitanie zachodzi w południe, kiedy to w ciągu godziny rozchyla swe korony 15-18% całodziennej porcji kwiatów. Świeżo rozkwitłe kwiaty są zwykle od razu odwiedzane przez pszczoły zbierające nektar i pyłek. Nektar wydziela się głównie w ciągu 1- i 2-go dnia życia kwiatu. Nie pobierany nektar (pod izolatorami) utrzymuje się w kwiecie jeszcze wówczas, gdy korona zaczyna więdnąć. Pszczoły pobierają go zwykle na bieżąco. Są one niemalże jedynymi owadami odwiedzającymi i zapylającymi,
strona 44
Ryc.1. Dzienna dynamika rozkwitania i oblotu koniczyny perskiej przez pszczoły miodne: Daily dynamics of blooming and foraging by honey bees of Persian Clover: 1 – liczba kwiatów rozkwitających w jednogodzinnych odcinkach czasu, wyrażona w % w stosunku do ogólnej liczby kwiatów rozkwitających w ciągu dnia
- the number of blooming flowers in one-hour intervals, in relation to the number of flowers blooming during whole day 2 – liczba wszystkich pszczół miodnych obserwowana na poletku obserwacyjnym w kolejnych godzinach dnia, wyrażona w % w stosunku do sumy pszczół obserwowanych w ciągu całego dnia
- the number of all honey bees observed on the plots in the following hours of the day, in relation to the number of honey bees observed during whole day 3 – liczba zbieraczek z obnóżami pyłkowymi
- the number of gathering honey bees with the pollen loads
silnie i przyjemnie pachnące kwiaty koniczyny perskiej. W czasie obserwacji rzadko spotykano pszczoły samotnice, a jeszcze rzadziej trzmiele. Pszczoły miodne oblatywały koniczynę perską od około godz. 7 do 17, przy czym najintensywniej w godzinach południowych. Zbieraczki z obnóżami pyłkowymi spotykano od rana do godz. 16. Stanowiły one około 10% wszystkich pszczół na kwiatach. Podczas pogodnych dni w okresie masowego kwitnienia południowe zagęszczenie pszczół wahało się w granicach 10-20 na 1 m², średnio wynosiło około 15/m². Oznacza to, że na 1 ha mogło jednocześnie pracować około 150 tys. pszczół. Jeżeli przyjąć, że jedna rodzina pszczela może wysyłać na kwiaty w czerwcu około 30 tys. zbieraczek, to 1 ha perskiej koniczyny nasiennej może w szczytowym okresie masowego kwitnienia zapewniać zajęcie około 5-ciu rodzinom. Taka też obsada plantacji pszczołami wydaje się dostateczna do dobrego zapylenia kwiatów.
Obfitosć nektarowania i wydajność miodowa. Drobne kwiaty koniczyny perskiej wydają małą ilość nektaru, o koncentracji cukrów wahającej się, zależnie od wilgotności powietrza, od około 20 do 70% (tab.3). Ilość
strona 45cukrów ze 100 kwiatów wahała się w latach badań od około 4 do 19 mg, średnio zaś wynosiła w roku 1990 – 12,83 mg, w 1991 – 9,17 mg i w 1992 – 7,07 mg. Widać wyraźnie stopniowy spadek ilości cukrów stwierdzanych w kwiatach w miarę upływu lat, które charakteryzowały się coraz suchszą pogodą w okresie kwitnienia koniczyny. Wydaje się jednak, że bezpośrednią tego przyczyną były przylżeńce (Thysanoptera), które w czasie suchej ciepłej pogody występują bardziej licznie i wyrządzają większe szkody.
Tabela 3 Obfitość nektarowania i wydajność miodowa koniczyny perskiej w uprawie na nasiona Abundance of nectar secretion and honey efficiency of Persian Clover cultivated for seeds
| Rok / Year | Koncentracja cukrów w nektarze w % / Sugar concentration in nectar in % | Ilość cukrów ze 100 kwiatów w mg / Amount of sugars from 100 flowers in mg: min – max | Ilość cukrów ze 100 kwiatów w mg / Amount of sugars from 100 flowers in mg: średnio – average | Wydajność cukrowa (i miodowa) w kg/ha / Sugar (and honey) efficiency in kg/ha |
|---|---|---|---|---|
| 1990 | 31,6 – 70,3 | 4,47 – 19,03 | 12,83 ± 4,43 | 242 (302) |
| 1991 | 23,4 – 67,3 | 3,78 – 16,17 | 9,17 ± 3,17 | 119 (149) |
| 1992 | 19,5 – 49,3 | 4,53 – 11,73 | 7,07 ± 1,69 | 130 (163) |
| Średnio / Average | 24,1 – 61,7 | 4,26 – 15,64 | 9,69 ± 4,05 | 164 (205) |
Na wydajność cukrów z jednostki powierzchni składa się liczba kwiatów i obfitość ich nektarowania. W kolejnych latach koniczyna dostarczała 242, 119 i 130 kg cukrów z 1 ha. W przeliczeniu na surowiec miodowy zawierający 80%cukrów, tj. na tzw. wydajność miodową, stanowi to odpowiednio 302, 149 i 163 kg/ha, a średnio wynosi 205 kg/ha. Wielkości te plasują badaną odmianę koniczyny perskiej na miejscu pośrednim między gryką a facelią.
PODSUMOWANIE I WNIOSKI
Koniczyna perska odmiany „Ira – Ba 2/79”, uprawiana na nasiona w jesiennym terminie siewu, z wsiewką grochu na wiosnę jako rośliny podporowej, dobrze przetrzymywała zimę, wyrastała w należycie stojący zwarty łan, kwitnący przez 3-4 tygodnie w okresie czerwiec-lipiec i wytwarzała około 170 tys. kwiatów na 1 m².
Jeden kwiat badanej koniczyny wydzielał 0,07-0,13 mg cukrów, średnio około 0,1 mg, o koncentracji ich w nektarze 20-70%. Plantacja o powierzchni
strona 461 ha mogła w ciągu okresu kwitnienia dostarczyć pszczołom 120-240 kg cukrów, co w przeliczeniu na surowiec miodowy zawierający 80% suchej masy stanowi 150-300 kg/ha. Występujące bardziej licznie w miarę suchszej pogody przylżeńce (Thysanoptera) uszczuplały ilość nektaru w kwiatach.
Pszczoły miodne bardzo chętnie odwiedzają silnie przyjemnie pachnące kwiaty koniczyny perskiej od około godz. 7 do 17, zbierając nektar i pyłek. Podczas pogodnych dni w okresie masowego kwitnienia południowe zagęszczenie ich na kwiatach wynosiło przeciętnie 15 zbieraczek na 1 m². Na 1 ha znajdowało zatrudnienie jednocześnie 150 tys. zbieraczek, co odpowiada w czerwcu około 5. rodzinom pszczelim. Taką obsadę plantacji koniczyny perskiej pszczołami można uznać za wystarczającą do dobrego jej zapylenia.
Plony nasion badanej odmiany koniczyny wahały się w granicach 140-750 kg z 1 ha, przeciętnie wynosiły 450 kg/ha. Im bardziej sucha i ciepła pogoda panowała w miesiącu lipcu, tj. w okresie dojrzewania i zbioru nasion, tym wyższe były plony nasion.
LITERATURA
Bobrzecki J., Bobrzecka D. (1974) – Koniczyna perska – cenna roślina pastewna i miododajna. Pszczelarstwo, 25(4):12-13.
Jabłoński B., Kołtowski Z. (1990) – Wartość pszczelarska koniczyny perskiej. Pszczelarstwo, 41(7):4-5.
Kaszuba J. (1972) – Uprawa koniczyny perskiej w siewie czystym i mieszankach z trawami. Nowe Roln., 4:16.
Kaszuba J. (1984) – Uprawa koniczyny perskiej na nasiona i na paszę. Wyd. IHAR – Radzików, s. 1-11.
Korohoda J., Kozicka-Nowak E., Płatek J. (1967) – Wstępne badania nad wartością i plonowaniem koniczyny perskiej. Biul.Inst.Hod.Rośl., 5(80):71-75.
Koter Z., Borowiecki J. (1984) – Agrotechnika koniczyny perskiej i jej wartość pokarmowa. Wyd. IUNG – Puławy, s. 1-60.
Lewandowski A. (1971) – Wyniki obserwacji polowych koniczyny perskiej. Hod.Rośl. i Nas. 6(33):15-18.
Skinder Z. (1993) – Wydajność i wartość pokarmowa mieszanek koniczyny perskiej z życicą mieszańcową i westerwoldzką. Akad. Roln.-Techn. – Bydgoszcz, 56 s. 1-63.
Szymoński J. (1913) – Über den persischen Klee, den sogenannten „Schabdar”. Ernahrung der Pflanze, 2(5):60-61.
Tomaszewski Z., Idźkowska M. (1971) – Wstępne badania nad plonowaniem koniczyny perskiej. Biul.Hod.Rośl., (1-2):33-37.
Vacek V. (1975) – Jetel zvraceny čili persky (Trifolium resupinatum L.) jako picnina. Obzor. Ustav vedeckotechnickych informaci – Praha, s. 1-93.
strona 47BEEKEEPING VALUE OF PERSIAN CLOVER (TRIFOLIUM RESUPINATUM L.) CULTIVATED FOR SEEDS
Z. Kołtowski, B. Jabłoński
Summary
Some details of blooming biology, nectar secretion, pollination and yielding of selected in Poland variety of Persian Clover „Ira – Ba 2/79” were investigate in Puławy in years 1989-1993. This variety was cultivated in autumnal period of sowing, with sowing in her of Pea as a supporting plant.
To stated, that this clover good lasts through the winter. She grows in compact good standing overgrowth, which blooms through 3-4 weeks in Jun-July and forms about 170 thous. of flowers per 1 m². Her flowers are in grate number visited by honey bees, which collect nectar and pollen from them through whole day from 7 to 17.
The greatest density of foraging honey bees on the overgrowth average amounts about 15 foragers on 1 m². In calculation per 1 ha it is 150 thous. bee workers. This number corresponds with about 5 colonies of honey bees. Such stock of Persian Clover plantation by bees we can admit as sufficient for good pollination of flowers and collection of flow.
One flower secretes 0.07-0.13 mg of sugars, average about 0.10 mg, with concentration of them in nectar 20-70%. Sugar efficiency from 1 ha oscilates in extremities 130-240 kg, average amounts about 160 kg. It conform about 200 kg of raw honey material containing 80% of sugars. On that score (i.e. on score honey efficiency) Persian Clover to takes place between buckwheat and phacelia.
Yield of seeds oscilate in extremities 140-750 kg from 1 ha, average amounts about 450 kg/ha. They were higher if the weather in July, in a time of fruits maturing, was drier and warmer.
Keywords: Persian Clover, blooming, nectar secretion, honey efficiency, yield of seeds.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 39, streszczenie: „biologi” → biologii
- s. 42: „ujenną” → ujemną
- s. 44: „Obfitosć” → Obfitość
- s. 47, streszczenie: „grate” → great
- s. 47, streszczenie: „oscilates” → oscillates
- s. 47, streszczenie: „seeds oscilate” → seeds oscillate
