ROŚLINY POKARMOWE ORAZ ZNACZENIE GOSPODARCZE MURAREK (OSMIA PZ., HOPLITIS KLUG, ANTHOCOPA LEP. — HYMENOPTERA, MEGACHILIDAE)

tekst: Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXX, 1986 — Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński

strona 63

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXX 1986

(OSMIA PZ., HOPLITIS KLUG, ANTHOCOPA LEP. — HYMENOPTERA, MEGACHILIDAE)

Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński

Oddział Pszczelnictwa ISK

WSTĘP I METODYKA

Na marginesie innych badań zebraliśmy w latach 1962—1986 liczne obserwacje nad oblotem roślin przez poszczególne gatunki murarek. Obserwacje te, uzupełnione danymi innych autorów pozwalają na wstępne zorientowanie się w potrzebach pokarmowych i potencjalnym znaczeniu gospodarczym tych gatunków.

Obserwacje nasze oparte zostały na okazach złowionych, które oznaczano (det. A. Ruszkowski) według szeregu kluczy (Schmiedeknecht 1930, Hedicke 1930, Bouček i Šustera 1957, Ponomariewa 1978, Stephen i in. 1969). Jedynie przy Osmia rufa L. korzystano także i z obserwacji okazów nie łowionych, a O. coerulescens L. obserwowano również w hodowli w osiatkowanych izolatorach (Ruszkowski i in. 1979, 1985).

Wcześniej już opublikowaliśmy podobne prace dotyczące miesiarek (Ruszkowski i in. 1980) i trzmieli (11 prac z lat 1969—1974 cyt. w Ruszkowski i in. 1981).

W nagłówkach tabel 1—6 podane są symbole gatunków murarek (punkt a.), a liczby w rubrykach oznaczają tereny, lata i autorów obserwacji (punkt b.). Za wiernie oblatywane przyjmowano gatunki roślin podane przez co najmniej trzech autorów lub co najmniej z trzech różnych miejscowości.

a) Nazwy omawianych murarek i symbole użyte w tabelach (Names of described mason bee species and symbols used in the tables):

Ce — Osmia (Osmia) cerinthidis Mor. — murarka ośmiałówka;

Cr — O. (O.) cornuta Latr. — m. rogata (Górska i Lindenfeld 1948: Fabre 1948);

Ru — O. (O.) rufa L. (O. bicornis L.) — m. ogrodowa (Wójtowski 1979) (m. kwiatobranka — Waga 1844 cit. Majewski 1894);

strona 64

Em — O. (Aceratosmia) emarginata Lep. — m. skalna;

Co — O. (Chalcosmia) coerulescens L. (O. aenea L.) m. lucernowa (A. Ruszkowski 1985: Ruszkowski i inni 1985);

At — O. (Chalcosmia ?) atrocoerulea Schill. (O. panzeri F. Mor.) — m. rzepakowa (Ruszkowski 1985: Encyklopedia Pszczelarska);

Fu — O. (Ch.) fulviventris Pz. — m. ostówka;

Le — O. (Ch.) leaiana K. (O. solskyi F. Mor., O. ventralis Pz.) — m. ostrożeniówka;

Sv — O. (Ch.) siversii F. Mor. — m. zębatka;

Me — O. (Ch.?) melanogastra Spin.;

In — O. (Melanosmia) inermis Zett. — m. podkamionka;

Ma — O. (M.) maritima Friese — m. nadmorska;

Ni — O. (M.) nigriventris Zett. (O. corticalis Gerst.) m. borówkowa;

Pa — O. (M.) parietina Curt. (O. angustula Zett.) — m. wysmukła;

Pi — O. (M.) pilicornis Sm. — m. miodunkowa;

Un — O. (M.) uncinata Gerst. — m. borówczanka;

Xa — O. (M.) xanthomelaena K. (O. fuciformis Latr.) — m. garncarka;

Au — O. (Helicosmia) aurulenta Pz. — m. muszlówka;

Bi — O. (H.) bicolor Schrank (O. fusca Chr.) — m. dwubarwna;

Rh — O. (H.) rufohirta Latr. m. rudowłoska;

Te — O. targesten sis Ducke (O. ononidis Ferton) — m. wilżynówka;

Ad — Hoplitis (Hoplitis) adunca Pz. — m. żmijowcowa (A. Ruszkowski 1985: Encyklopedia Pszczelarska);

An — H. (Hoplitis) anthocopoides Schenck (H. spinolae Schenck, H. caementaria Gerst.) — m. nakamionka;

Lo — H. (Hoplitis) loti F. Morawitz (H. difformis Pér., H. morawitzi Gerst.) — m. alpejska;

Ra — H. (Hoplitis) ravouxi Pér. (H. loti Morice, H. rhinotropis Pér., H. brachyceros Blüth.) — m. zachodnia;

Lm — H. (Liosmia) leucomelaena K. (H. claviventris Thoms.) — m. komonicówka;

Tu — H. (L.) tuberculata Nyl. — m. guzowata;

Pv — H. (Alcidamea) parvula Duf. et Per. — m. mała;

Sn — H. (Hoplosmia) spinulosa Klug — m. kolczasta;

Bd — H. (Hoplosmia) bidentata F. Mor. — m. dwuzębna;

Tr — H. (Tridentosmia) tridentata Duf. et Per. — m. trójzębna (Górska i Lindenfeld 1948: Fabre 1948);

Mi — H. (Acanthosmia) mitis Nyl. (H. montivaga F. Mor.) — m. dzwonkowa;

Pr — H. (A.) praestans F. Mor. — m. tępokolca;

Pp — Anthocopa (Anthocopa) papaveris Latr. — m. powojówka;

Ar — A. (Erythrosmia) andrenoides Spin. — m. czerwonawa;

Vi — A. (Arctosmia) villosa Schenck (A. platycera Gerst.) — m. jastrzębcówka;

Mo — A. (Arctosmia) mocsaryi Friese — m. lnowa;

Se — A. serrilabris F. Mor. — m. malwówka;

Si — A. singularis F. Mor. — m. chabrówka;

Tc — A. transcaspica F. Mor. — m. zakaspijska;

Li — A. lini Nosk.

Nieustalony rodzaj (undetermined genus) — Osmia sensu late:

It — O. interrupta Schick.,

Mu — O. mustelina Gerst. (O. marginata L.);

Os — Osmia (sensu late) sp.

Nazwy polskie, przy których brak nazwiska autora, opracował A. Ruszkowski.

strona 65

b) Teren badań, lata i autorzy (Investigated regions, years and authors):

  1. Puławy, woj. Lublin 1962—1980, 1985—1986 — leg. A. Ruszkowski, M. Biliński, M. Zadura, K. Kaczmarska, B. Jabłoński, B. Żak, K. Czarnecka, J. Gosek;
  1. Bochotnica, woj. Lublin 1974 — leg. A. Ruszkowski;

2a. Parchatka, woj. Lublin 1985 — leg. K. Kaczmarska;

  1. Kazimierz Dolny, woj. Lublin 1983, 1986 — leg. M. Biliński;

3a. Janowiec, woj. Lublin 1986 — leg. M. Biliński;

  1. woj. Lublin (Miczulski 1967);
  1. Lubelszczyzna (Anasiewicz 1972, 1973, 1975ab; Anasiewicz, Warakomska 1971);
  1. Chełm, woj. Chełm (Anasiewicz 1973, 1975a);

6a. Surhów, woj. Chełm 1966 — leg. B. Opoka;

  1. woj. Zamość 1966—1971 — leg. M. Biliński;

7a. woj. Zamość 1986 — leg. A. Kosior;

  1. Tomaszówka, woj. Zamość 1967 (Dylewska, Zabłocki 1972);
  1. Łabunie, woj. Zamość (Anasiewicz 1973, 1975a);
  1. Opatów, woj. Tarnobrzeg (Drogoszewski 1936);
  1. Sandomierz, woj. Tarnobrzeg (Noskiewicz 1952, 1959);
  1. woj. Przemyśl (Noskiewicz 1959);
  1. Winna Góra, woj. Przemyśl 1940 (Krysiński 1956);
  1. Dzików Stary, woj. Przemyśl 1972 — leg. A. Kosior;
  1. Sanok, woj. Krosno (Noskiewicz 1952);
  1. Dąbrowa, woj. Tarnów (Dylewska, Zabłocki 1972);
  1. Tatry, woj. Nowy Sącz (Noskiewicz 1920);
  1. Tatry, woj. Nowy Sącz (Szafer 1927);
  1. Pieniny, woj. Nowy Sącz (Dylewska 1962);
  1. woj. Nowy Sącz (Dylewska, Zabłocki 1972);
  1. woj. Kraków (Dylewska, Zabłocki 1972);
  1. Racławice + Kalina Wielka, woj. Kielce (Noskiewicz 1959);
  1. Jędrzejów, woj. Kielce (Karczewski 1962);
  1. Puszcza Kampinowska, woj. Warszawa (Banaszak, Plewka 1981);
  1. Łowicz, woj. Skierniewice (Drogoszewski 1932);
  1. Babia Góra, woj. Bielsko-Biała (Dylewska 1966);
  1. Górny Śląsk, woj. Katowice + woj. Opole (Torka 1927);
  1. Wrocław, woj. Wrocław (Noskiewicz 1960);
  1. woj. Wrocław (Gałuszkowa 1965);
  1. woj. Wałbrzych (Gałuszkowa 1965);
  1. Sudety, Śląsk — Silesia (Hedicke 1922);
  1. Czeski Śląsk, Morawy, ČSR (Ducke 1898);
  1. Śląsk — Silesia (Dittrich 1903);
  1. Śląsk — Silesia (Scholz 1912);
  1. Darnawa, woj, Zielona Góra 1974 — leg. M. Biliński;
  1. Wielkopolski Park Narodowy, woj. Poznań (Szulczewski 1948);
  1. woj. Poznań + woj. Leszno (Banaszak 1973a, 1976a, 1982b, 1983, 1985);
  1. Dąbroszyn, woj. Konin 1974 — leg. A. Kosior;
  1. Moczkowo, woj. Gorzów 1974 — leg. M. Biliński;
  1. woj. Poznań, Piła, Bydgoszcz (Torka 1912, 1932);
  1. głównie Poznań (Wójtowski 1979);

41a. Leszno, woj. Leszno 1979 — leg. M. Biliński;

  1. woj. Bydgoszcz (Ziółkowski 1979);
  1. woj. Toruń (Ziółkowski 1979);
  1. woj. Toruń (Dylewska, Zabłocki 1972);
  1. woj. Toruń (Pawlikowski 1978);
strona 66
  1. rejon dolnej Wisły (Alfken 1909b, 1912b);
  1. woj. Bydgoszcz, Włocławek, Elbląg (Banaszak 1980);
  1. woj. Szczecin, Koszalin, Słupsk (Blüthgen 1919);
  1. woj. Szczecin, Koszalin, Gdańsk, Elbląg (Banaszak 1982d);
  1. wyspa Wolin, woj. Szczecin (Banaszak 1973b);
  1. wyspa Wolin, woj. Szczecin 1975 — leg. A. Ruszkowski;
  1. woj. Olsztyn (Alfken 1909a, 1912a);
  1. woj. Olsztyn (Sowa 1973);
  1. Czechosłowacja — ČSR (Bouček, Šustera 1957);
  1. Morawy, ČSR (Ptaček, Hofbauer 1973);
  1. Słowacja, ČSR (Belakova 1968, 1970, 1971, 1977);
  1. Węgry — Hungary (Enslin 1927);

57a. Węgry — Hungary 1981—1982 — leg. M. Biliński;

  1. Rumunia (Iuga 1962);
  1. Styria, Austria (Fritsch 1906);
  1. głównie Niemcy — Germany (Müller 1873);
  1. „ „ „ (Friese 1926);
  1. „ „ „ (Hedicke 1930);
  1. Triest (Ducke 1898);
  1. Francja — France (Tasei 1972);
  1. „ „ Cavro 1950 (Tasei 1972);
  1. Mierzeja Kurońska, ZSRR — USSR (Moeschler 1938);

66a. „ „ „ „ (Baer 1903);

  1. Wileńszczyzna, Litwa, ZSRR — USSR (Adolph 1934);
  1. Podole, Ukraina, ZSRR — USSR (Kuntze, Noskiewicz 1938, Noskiewicz 1936, 1952);
  1. Ukraina, ZSRR — USSR (Noskiewicz 1922b);
  1. „ „ „ (Bramson 1879);
  1. „ „ „ (Newkrita 1957);
  1. „ „ „ (Osyczniuk 1960);
  1. europejska część ZSRR — European USSR (Popow 1948);
  1. Kazachstan, ZSRR — USSR (Popow 1954);
  1. Uzbekistan, ZSRR — USSR (Popow 1967);
  1. Tadżykistan, ZSRR — USSR (Popow 1967);
  1. USA, Cavro 1950 (Tasei 1972);
  1. USA, Chandler 1963 (Tasei 1972);
  1. Polska ? (Puławski 1963);
  1. europejska część ZSRR — European USSR (Ponomariewa 1978);
  1. Bremen, Niemcy — Germany (Alfken 1912c).

WYNIKI

Zebrane materiały dotyczą 43 gatunków murarek z rodzajów Osmia — 21 (tab. 1—4), Hoplitis — 12 (tab. 5), Anthocopa — 8 (tab. 6) i z nieokreślonego rodzaju (Osmia sensu late) — 2 (tab. 6).

Murarka ogrodowa — Osmia rufa L. była najpospolitszą z wiosennych murarek (tab. 1 — Ru). Odwiedzała 113 gatunków roślin z 29 rodzin (głównie Rosaceae, Labiatae, Compositae, Boraginaceae, Liliaceae), a najchętniej wierzby i mniszek. Do wiernie oblatywanych przez tę murarkę roślin można również zaliczyć: szafran, hiacynt, farbownik, miodunkę, podbiał, dąbrówkę, bluszczyk, ziarnopłon, jasnotę białą i purpurową, lilak, pierwiosnki, jaskry, fiołki, barwinek, borówki, a z roślin

strona 67

uprawnych jabłoń, wiśnie, śliwy, porzeczki czarne, rzepak, kapustę, mak i wykę. Murarka ogrodowa żyje kolonijnie i chętnie zasiedla wydrążone patyki i trzcinę (Friese 1926, Popovici-Baznosanu 1909, Wójtowski, Wilkaniec 1969, Free, Williams 1970, Wójtowski 1979 i obserwacje własne). W szklarniach i izolowanych kabinach używano jej do zapylania koniczyny białej i czerwonej, lucerny, esparcety, wyki, maku, gorczycy i leszczyny (Tasei 1973 a, b) oraz rzepaku i brukwi (Holm 1973).

Murarka rogata — Osmia cornuta L. jest gatunkiem oblatującym czereśnię, śliwy, migdałowiec, agrest, wierzby, karaganę, akację, a także rośliny liliowate (tab. 1 — Cr), a więc mogłaby mieć pewne znaczenie w zapylaniu drzew i krzewów owocowych. Używano jej również w szklarni do zapylania kalarepy, rzodkiewki, ogórków, marchwi, cebuli i porów (Zimmermann 1972). Jest to jednak gatunek południowy, w Polsce stwierdzony tylko raz — w Krakowie w 1942 r. (Dylewska, Zabłocki 1972).

Murarkę ośmiałówkę — Osmia cerinthidis Mor., większość autorów uważa za monofaga ośmiału mniejszego — Cerinthe minor L. Oprócz tej rośliny odwiedzała ona jednak także 13 innych gatunków roślin z 8 rodzin (tab. 1 — Ce), w tym 4 gatunki drobnonasiennych motylkowych pastewnych (lucerna, komornica, przelot i cieciorka), być może odgrywa więc lokalnie jakąś rolę w zapylaniu tych roślin w południowo-wschodniej Polsce.

Murarka skalna — Osmia emarginata Lep. obserwowana była tylko na 5 gatunkach roślin z 4 rodzin, w tym także na komonicy (tab. 1 — Em).

Murarka rzepakowa — Osmia atrocoerulea Schill. spotykana była na 23 gatunkach roślin z 8 rodzin (głównie Cruciferae, Compositae i Papilionaceae). Wiernie oblatywała ona rzepak, gorczycę polną, mniszek i jastrzębiec, spotykana też była m.in. na lucernie i koniczynie czerwonej (tab. 2 — At). Gatunek ten jest kolonijny i bardzo chętnie zasiedlał nawiercane klocki drewniane w Poznaniu (Wójtowski, Wilkaniec 1969), a także w Puławach (1972—1976), Chełmie i Pszczelej Woli (1977) oraz Bodzanowie woj. Włocławek (1977). Należy przypuszczać, że łatwo można by opracować metodę chowu murarki rzepakowej na większą skalę. Nie jest to jednak raczej konieczne, gdyż rzepak jest dobrze zapylany przez pszczołę miodną. Natomiast murarkę tę można prawdopodobnie używać do zapylania cennych linii hodowlanych roślin krzyżowych (a być może i innych) w izolatorach i szklarniach.

Murarka lucernowa — Osmia coerulescens L. odwiedzała kwiaty 79 gatunków roślin z 20 rodzin (głównie z Papilionaceae i Compositae). Wiernie oblatywała: farbownik, żmijowiec, mniszek, dąbrówkę, bluszczyk, jasnotę białą i purpurową, szałwię, ślaz, a z motylkowych pastewnych: cieciorkę, lucernę, koniczynę czerwoną i białą, wykę, a najliczniej komonicę (tab. 2 — Co). Jest to gatunek kolonijny, który dość chętnie zasiedlał zestawy sztucznych miejsc gniazdowania (megachilniki), a w nich

strona 68

Tabela 1 Rośliny pokarmowe murarek (Osmia Pz.) z podrodzajów Osmia s. str. i Aceratosmia Schmied. ¹ Food plants of mason bees (Osmia Pz.) of subgenera Osmia s. str. and Aceratosmia Schmied.

Rodzina i gatunek rośliny / Plant family and plant species Ce Cr Ru Em
Amaryllidaceae:
Galanthus nivalis L. — — 26 —
Iridaceae; Iris pseudoacorus L. — — 60 —
Crocus — — 41, 61, 67 —
C. scepusiensis (Rehm. et Woł.) Borb. — — 26 —
C. vernus Wulf. — — 1 —
Liliaceae: Gagea — — 48 —
G. lutea (L.) Ker.—Gaw. — — 1 —
Asparagus officinalis L. — — 60 —
Hyacinthus — — 41,61 —
H. orientalis L. — — 60m, 81m —
Muscari botrioides (L.) Mill. — *M.sp.*61 1m, 24 —
Scilla cernua Red. — 81; S.sp. 61 37, 81; S. sp. 61 —
Tulipa kaufmaniana Regel. — — 1m —
Orchidaceae: Orchis morio L. — — 60 —
O maculata L. — — 81 —
Apocynaceae: Vinca minor L. — — 1,60,81 —
Boraginaceae: Cerinthe minor L. 1,3,7—8 m 19,20—21 m 22,10—12 m 54 m, 68 m — — —
Anchusa officinalis L. 20 — 1m, 46; A. sp. 33 A. sp. 33
Echium vulgare L. — — 26,60,81 —
Omphalodes verna Mnch. — — 60 —
Pulmonaria obscura Dum. — — 1m, 81 —
P. officinalis L. — — 60; P. sp. 61 —
Symphytum officinale L. — — 1 —
Caprifoliaceae: Lonicera — — 1 —
Weigela — — 48 —
Caryophyllaceae:
Stellaria media L. — — 60, 81 —
S. holostea L. 19 — — —
Lychnis flos-cuculi L. — — 60 —
Compositae: Leontodon — — 33 —
Bellis perennis L. — — 60, 81 —
Doronicum — — 1 —
Hieracium pilosella L. — — 81 —
Taraxacum 19 — 19, 48, 69 —
T. officinale Web. — — 1m, 26, 37m, 40, 49, 60, 67, 81 —
Tussilago farfara L. — — 26, 48, 67, 69, 81 —
strona 69

c.d. tab. 1

Ce Cr Ru Em
Cruciferae: Arabis — — 1m —
Brassica napus L. — — 29—30, 37, 41 —
B. campestris L. — — 81 —
B. oleracea L. — — 1, 42, 81 —
Cardamine pratensis L. — — 60 —
Cheiranthus cheiri L. — — 81 —
Sinapis arvensis L. 7, 20 — — —
Iberis amara L. — — 81 —
Rorippa 20 — — —
Ericaceae: Vaccinium myrtillus L. — — 23, 81 —
V. uliginosum L. — — 60 —
Rhododendron praecox Davis — — 81 —
Geraniaceae: Geranium pratense L. — — 46 —
G. silvaticum L. — — 26 —
Erodium cicutarium (L.) L’Hérit. — — 81 —
Hippocastanaceae:
Aesculus hippocastanum L. — — 60 —
Labiatae: Ajuga reptans L. — — 1m, 24, 46, 48, 56, 60 81; A. sp. 33 A. sp. 61
Galeobdolon luteum Huds. — — 1 —
Glechoma hederacea L. — — 1, 52, 60, 67, 81 —
Lamium album L. — — 1, 2a, 3a, 37, 52, 81 —
L. purpureum L. — — 1, 48, 49, 81; L. sp. 33 —
Lavandula vera L. — — 60 —
Nepeta formosa Kudr. — — — 37
Salvia pratensis L. 3 — 1, 60 —
S. officinalis L. — — 60 —
Stachys silvatica L. — — 81 —
Malvaceae: Malva silvestris L. — — 81 —
Oleaceae: Syringa vulgaris L. — — 26, 60m, 81; S. sp. 33 —
Papaveraceae: Papaver argemone L. — — 46; P. sp. 41 —
P. nudicaule L. — — 81 —
P. orientale L. — — 1m —
P. somniferum L. — — 46 —
Corydalis solida Sm. — — 1m —
Dicentra spectabilis DC. — — 60 —
Papilionaceae: Coronilla varia L. 19 — — —
Anthyllis vulneraria L. 19 — — —
Caragana arborescens Lam. — 72 37, 72m —
Hippocrepis comosa L. — — — 61
Lotus corniculatus L. 20 — 81 L. sp. 61
Lupinus — — 1 —
Medicago media Pers. 9 — 1 —
M. lupulina L. — — 81 —
Robinia pseudacacia L. — 72 — —
Vicia faba L. — — 60; V. sp. 41 —
strona 70

c. d. tab. 1

Ce Cr Ru Em
V. sepium L. — — 60 —
V. villosa Roth. — — 1 —
Trifolium repens L. — — 3a —
Polemoniaceae:
Polemonium coeruleum L. — — 1 —
Primulaceae:
Primula elatior (L.) Grufb. — — 60, 81 —
P. auricula L. — — 81 —
P. denticulata Sm. — — 1m —
P. officinalis (L.) Hill. — — 67 —
Ranunculaceae: Adonis vernalis L. — — 1 —
Aquitegia vulgaris L. — — 48 —
Caltha palustris L. — — 60 —
Clematis recta L. — — 60 —
Ficaria verna Huds. — — 1, 41 a, 81; F. sp. 48 — —
Pulsatilla vulgaris Mill. — — 1m —
Rananculus acer L. 20 — 50, 60, 81; R. sp, 1 —
R. auricomus L. — — 81 —
R. repens L. — — 81 —
Rosaceae: Fragaria vesca L. — — 56. 81 —
Armeniaca vulgaris Lam. — — 41 —
Cerasus avium (L.) Moench — 71 41, 71 —
C. vulgaris Mill. — 71 5, 41, 81 —
Crataegus oxyacantha L. — — 37, 41, 81 —
Malus domestica Borb. — — 5m, 60, 37, 41, 81m —
Persica vulgaris Mill. — — 41, 81 —
Pirus communis L. — — 41, 70 —
Prunus — 60 41, 69, 60m —
P. domestica L. — — 5, 37, 81 —
P. spinosa L. — — 41, 60, 81 —
Rosa 16 — 28m, 41 —
Rubus idaeus L. 3 — 1, 41, 81 —
R. caesius L. — — 41 —
Spiraea — — 28m, 60 —
drzewa owocowe — fruit trees — — 33, 81m —
Salicaceae: Salix — 61 1m, 19, 33, 37, 46, 60, 61, 67m, 69, 81 —
S. alba L. — — 70 —
S. aurita L. — — 48 —
S. caprea L. — 21 1, 19, 26, 48 —
S. daphnoides Vill. — — 1 —
S. purpurea L. — — 81 —
S. rosmarinifolia L. — 81 81 —
Saxifragaceae: Ribes nigrum L. — — 1, 5, 41 —
R. aureum Pursh. — — 81 —
R. grossularia L. — 59 81; R. sp. 28m — —
strona 71

c. d. tab.

Ce Cr Ru Em
R. rubrum L. — — 41 —
R. sanguineum Pursh. — — 81 —
Deutzia — — 1 —
Scrophulariaceae:
Veronica chamaedrys L. — — 81 —
Solanaceae:
Lycium halimifolium Mill. — — 37 —
Thymelaeaceae: Daphne mezereum L. — — 1; D. sp. 33 —
Violaceae: Viola canina Rchb. — — 60 —
V. hortensis hort. — — 6a —
V. odorata L. — — 1m, 60,m 81m, 41 —
V. tricolor L. — — 61; V. sp. 33, 61 —
Hamamelidaceae: Corylopsis — — 28m —

Odnośniki — Notes

¹ Symbole gatunków murarek oraz liczby oznaczające miejsce i autora obserwacji podano w rozdziale „Miejsce i metody badań” Symbols of the mason bee species and the numbers indicating the locality and author of observations are given in the chapter „Miejsca i metody badań”

m — liczne występowanie danego gatunku appearance of the species in a great number

zwłaszcza rurki trzcinowe i papierowe (Wójtowski, Wilkaniec 1969, oraz obserwacje własne). Udaje się również jego chów w izolatorach (Tasei 1972, Ruszkowski i in. 1979). Odgrywa także pewną rolę w zapylaniu lucerny (Ruszkowski 1968, Tasei 1972, Ruszkowski i in. 1979, 1985) i innych motylkowych pastewnych. Sztuczny chów tej murarki dla celów zapylania lucerny w polu nie byłby jednak opłacalny, gdyż (według naszych badań) nie można przedłużyć jej zimowania w chłodziarce aż do momentu kwitnienia lucerny, a wylęgnięta wiosną (początek maja) wymaga przetrzymania przez 2 miesiące w izolatorach na jasnocie białej lub innych roślinach wiosennych. Papkę liściową do budowy przegród międzykomórkowych i wieczka zamykającego gniazdo — robiła murarka lucernowa z liści kruszyny, lucerny, rdestu powojowatego, mniszka, bratka polnego, poziomki, a najchętniej róży dzikiej, natomiast nie cięła zupełnie liści trzmieliny, szakłaku, lilaka, jeżyny, komonicy, lebiody białej, szczawiku, żółtlicy, truskawki, esparcety, serdecznika, kocimiętki, jasnoty białej i maku polnego (Ruszkowski i in. 1979).

Murarkę ostówkę — Osmia fulviventris Pz. obserwowano na kwiatach 25 gatunków roślin z 8 rodzin (głównie Compositae i mniej Papilionaceae). Oblatywała ona głównie osty i chabry, ale wiernie także: ostrożeń, jastrzębiec i popłoch (tab. 2 — Fu). Natomiast murarka ostrożeniówka — Osmia leaiana K. odwiedzała kwiaty 34 gatunków z 11 rodzin (głównie Compositae); wiernie — ostrożeń, chaber driakiewnik, jastrzębiec, mniszek i bluszczyk (tab. 2 — Le). Oba te gatunki nie mają

strona 72

Tabela 2 Rośliny pokarmowe murarek (Osmia Pz) z podrodzaju Chalcosmia Schmied. ¹ Food plants of mason bees (Osmia Pz) of subgenus Chalcosmia Schmied.

Rodzina i gatunek rośliny / Plant family and species At Co² Fu Le(+Me, Sv)
Boraginaceae: Myosotis — 64 — —
M. alpestris Schm. — 81 — —
Anchusa officinalis L. 1 56; A. sp. 33, 62 40 46; Me: 56
Echium vulgare L. — 60; E. sp. 31 1 81
E. altissimum L. — 75 — —
Pulmonaria obscura Dum. — 1 — —
Symphytum officinale L. — 1 — —
Campanulaceae:
Campanula sibirica L. 40 — 40 —
Caprifoliaceae: Weigela — 48 — 48
Lonicera tatarica L. — — — 48
Caryophyllaceae:
Cerastium arvense L. — — — 48
Lychnis flos-cuculi L. 1 — — —
Stellaria holostea L. — 81 — —
Compositae: — — 24m, 32—33, 61 32, 61
Achillea — — 9 —
Arctium tomentosum Mill. — — — 52
Calendula officinalis L. — — 38 52
Corduus crispus L. 48 — 46, 48, 60 48, 81
C. acanthoides L. — 60 7, 40, 60 Sv: C. sp. 57a
C. nutans L. — — 35; C. sp. 40 81; C. sp. 67
Centaurea cyanus L. — — 26, 40 —
C. rhenana Bor. — — 1 47
C. scabiosa L. — 60 48 1, 40, 48, 66a
Centaurea sp. hort. — 48 48 —
C. macrocephala Sosn. — — 24 —
Cichorium intybus L. — — — 52, 81
Cirsium — — 26, 69 26, 69m, 52 66m
C. arvense (L.) Scop. — — — 81
C. lanceolatum (L.) Scop. — — 14, 40 51, 81
Crepis biennis L. — — — 81
C. capillaris (L.) Wallr. — — — 81
C. tectorum L. — 70 — C. sp. 81m
Echinops — — 66 66
Hieracium 32, 61 — 32, 33, 61 61
H. pilosella L. 48 48 48 46, 48, 81
Hypochoeris radicata L. — 81 — 81
Lapsana communis L. — 64 — —
Leontodon autumnalis L. — — — 81m
Onopordon acanthium L. — — 7, 40, 60 —
Pterotheca — 64 — —
Senecio vernalis W. et K. 40 — — —
Sonchus asper (L.) Hill. — 64 S. sp. 9 —
Taraxacum 19, 36, 48 48, 65 — 48, 66m
strona 73

c. d. tab. 2

At Co Fu Le
T. officinale Web. 40 37, 56, 81 — 46, 52m, 81
Tussilago farfara L. — 81 — —
Convolvulaceae:
Convolvulus arvensis L. — 76 — —
Crufiferae: Brassica rapa L. 1 — — —
B. napus L. 1, 4, 29, 37 — 45, 37 37
Capsella bursa pastoris (L.) Med. — 1 — —
Cheiranthus cheiri L. 52m — — —
Eruca sativa DC. 1 — — —
Hesperis matronalis L. 48 — — 48
Sinapis arvensis L. 1, 9, 40 1; S. sp. 64 — —
Sisymbrium orientale L. 61m — — —
Dipsacaceae:
Knautia arvensis (L.) Coult. — 60 60 —
Geraniaceae:
Geranium dissectum L. — 1 — —
Guttiferae:
Hypericum perforatum L. — 64 — —
Iridaceae: Iris germanica L. — — — 48
Ericaceae: Vaccinium myrtillus L. — — — 52
Labiatae: Ajuga — 61, 69m — —
A. reptans L. — 1, 48, 60, 64 — 46
Ballota nigra L. — 60; B. sp. 33 60 —
Calamintha clinopodium Moris — 64m — —
Dracocephalum moldavicum L. — 1 — —
Glechoma hederacea L. 46, 52 1, 52m, 60, 64, 66a, 81 — 46, 66a, 81
Lamium — 32—33, 61, 65 — —
L. album L. — 1m, 3a, 37, 81m — 81
L. maculatum L. — 1 — —
L. purpureum L. 48 1, 48, 64, 81 — 81
Lavandula vera L. — 60m — —
Leonurus — 78 — —
Nepeta — 78 — —
Prunella vulgaris L. — 64, 76 — —
Salvia officinalis L. — 60, 76m; S. sp. 77 — —
S. pratensis L. — 3, 37, 64 — —
Stachys silvatica L. — 40, 81; S. sp. 64 — —
Teucrium scorodonia L. — 64 — —
Malvaceae: Malva alcea L. — 70 — —
M. moschata L. — 64; M. sp. 65 — —
M. silvestris L. — 60, 81 — —
Oleaceae: Syringa vulgaris L. — — 26 —
Papaveraceae: Papaver — 64, 75 — —
Papilionaceae: Hedysarum — 64 — —
Astragalus onobrychis L. — — 72 —
Caragana arborescens Lam. — 72 — —
strona 74

c. d. tab. 2

At Co Fu Le
Coronilla varia L. — 55m, 64, 69 — 19
Cytisus austriacus L. 56 — — —
Genista tinctoria L. 56 — — —
Halimodendron argenteum DC. — 75 — —
Lotus — 32—33, 61, 69 — —
L. corniculatus L. — 1, 60m, 61, 64m, 66, 81m 34m 81
Medicago media Pers. 9 1m, 53 9 —
M. sativa L. — 64m, 72 72 —
Melilotus albus Med. — 1, 64m — —
M. arvensis (?) — 64 — —
Onobrychis viciaefolia Scop. — 58, 64 — —
Ononis spinosa L. — 60m — —
Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. — 48, 64m — —
Trifolium dubium Sibth. — 81 — —
T. hybridum L. — 64; T. sp. 77 — —
T. pratense L. 56 48, 60, 64m, 81 — —
T. repens L. — 1, 3a, 64m — —
Vicia angustifolia L. — — — 81
V. cracca L. — 64 — —
V. sepium L. — 64 — —
V. villosa Roth — 1; V. sp. 77 — —
Ranunculaceae: Ranunculus acer L. R. sp. 48 64 — —
R. repens L. — 81 — —
Rosaceae: Fragaria — 33 — —
Amygdalus communis L. — 81m — —
Cerasus vulgaris Mill. — 58 — —
Rubus ideaus L. — R. sp. 81 — 48; R. sp. 81
Rubiaceae: Galium — 64 — —
Saxifragaceae: Philadelphus — 77 — —
Scrophulariaceae: Pentstemon — 28 — —
Digitalis laevigata W.K. — 37 — —
Linaria vulgaris (L.) Mill. — 60, 70 — —
Veronica chamaedrys L. — 81 — 81
Umbelliferae: Heracleum — 64 — —
Daucus carota L. — 75 — —
Violaceae: Viola canina Rchb. — 67 — —

Odnośniki — Notes:

² Własne obserwacje częściowo publikowane (Ruszkowski i in. 1974, 1975, 1979) Own observations partially publicated (Ruszkowski and al. 1974, 1975, 1979)

Inne odnośniki jak w tab. 1 — Other notes as in the table 1

strona 75

prawdopodobnie większego znaczenia gospodarczego, nie są też raczej kolonijne, choć zasiedlały czasem megachilniki (Wójtowski, Wilkaniec 1969).

Murarki z podrodzaju Melanosmia (tab. 3) obserwowano na niewielu gatunkach roślin. Murarka borówczanka — O. uncinata Gerst. oblatywała najchętniej borówkę czernicę, ale wiernie także fiołki; murarka miodunkowa — O. pilicornis Sm. — głównie miodunkę, a wiernie także dąbrówkę; murarka podkamionka — O. inermis Zett. i nadmorska — O. maritima Friese — głównie komonicę; murarka borówkowa — O. nigriventris Zett. — jak się wydaje, głównie borówki i motylkowe; murarka garncarka — O. xanthomelaena K. — głównie motylkowe. Z murarek tych tylko podkamionka, garncarka, nadmorska i borówkowa mogą mieć pewne znaczenie dla zapylania drobnonasiennych motylkowych, szczególnie komonicy.

Gatunki z podrodzaju Helicosmia zakładają gniazda w muszlach ślimaków (Ponomariewa 1978). Murarka muszlówka — O. aurulenta Pz. oblatywała kwiaty 28 gatunków roślin (połowa z motylkowych, pozostałe z 6 innych rodzin) — ale najchętniej jasnoty i komonicy (tab. 4 — Au); murarka dwubarwna — O. bicolor Schrank — kwiaty 26 gatunków z 14 rodzin, najchętniej zaś miodunkę, a wiernie także wierzbę (tab. 4 — Bi); murarka rudowłoska — O. rufohirta Latr. — 6 gatunków z 4 rodzin (w tym 3 gatunki motylkowych — tab. 4 — Rh).

Murarka wilżynówka — O. tergestensis Ducke odwiedzała głównie kwiaty komonicy rożkowej, ale także wilżyny, traganka i lnu złocistego (tab. 4 — Te). Jest to gatunek ciepłolubny, rzadki, południowo-wschodni, sięgający po Sandomierz, Opatów i Krasnystaw (Noskiewicz 1952).

Murarka komonicówka — Hoplitis leucomelaena K. oblatywała 25 gatunków roślin z 8 rodzin (głównie Papilionaceae i Compositae), przede wszystkim jednak komonicę rożkową, a wiernie także i koniczynę białą (tab. 5 — Lm). Może więc odgrywać pewną rolę w zapylaniu tych roślin. Stosunkowo chętnie zasiedlała też megachilniki (Wójtowski, Wilkaniec 1969), jej sztuczny chów i wykorzystanie do zapylania roślin (zwłaszcza w izolatorach) wydaje się możliwy.

Murarka zachodnia — H. ravouxi Pér. obserwowana była na motylkowych, głównie na komonicy (tab. 5 — Ra).

Murarka żmijowcowa — H. adunca Pz. odwiedzała 16 gatunków roślin z 7 rodzin, ale jej główną rośliną pokarmową jest niewątpliwie żmijowiec, chętnie oblatywała także farbownik, a dość często spotykano ją również na szałwii i na lucernie (tab. 5 — Ad), którą w szklarni lub izolatorach mogłaby prawdopodobnie zapylać. Stwierdziliśmy, że megachilniki zasiedlała dość chętnie i, że odwiedzała w szklarni kwiaty lucerny. Jest to gatunek pospolity na stanowiskach porośniętych żmijowcem.

Murarka nakamionka — H. anthocopoides Schenck oblatywała również prawie wyłącznie żmijowiec, rzadko tylko spotykana także na farbowniku i koniczynie polnej (tab. 5 — An).

strona 76

Tabela 3 Rośliny pokarmowe murarek (Osmia Pz). z podrodzaju Melanosmia Schmied. ¹ Food plants of mason bees (Osmia Pz.) of subgenus Melanosmia Schmied.

Rodzina i gatunek rośliny / Plant family and plant species In Ma Ni Pi Un Xa Pa
Boraginaceae: Echium vulgare L. — — — — 40 —
Pulmonaria obscura Dum. — — — 48?, 81 P. sp. 80 — —
P. officinalis L. — — — 46m², 52 m 60, 61 — —
Compositae: Taraxacum — 48 — — 48 —
T. officinale Web. — — — — 52 —
Hieracium pilosella L. — — — — 48 —
Crassulaceae: Sedum reflexum L. 46 — — — — —
Cruciferae: Sinapis arvensis L. — 61 — — — —
Brassica oleracea L. — 81 — — — —
Ericaceae: Erica carnea L. — — — 61 — —
Vaccinium myrtillus L. 17m — 61 — 46m, 52m 79m, 81 m —
V. vitis-idaea L. — — V.sp. 62 — 40, 48 Pa: 61
Labiatae: Ajuga — — — 69, 80 — Xa: 69
A. reptans L. — — — 69 — —
Glechoma hederacea L. — 48 — — 48, 61 —
Orchidaceae;
Orchis („Wiesenorchis”) — 48 — — — —
Papilionaceae: Trifolium — — — — — Xa: 69
Anthyllis vulneraria L. — — — — — Xa: 69
Genista anglica L. — — — — 81 —
Hippocrepis comosa L. — — — — H. sp. 61 Xa: 61, 80
Lathyrus silvester L. 48³ — — — — —
L. montanus Bernh. — — 40 — — —
Lotus 32 62m — — 69, 80 33 Xa: 33
L. corniculatus L. 61 61, 81m 61 — 66 Pa: 61
Phaseolus vulgaris L. — 81 — — — —
Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. 1 — — — — —
Vicia sepium L. — — — — 67 —
Ranunculaceae:
Pulsatilla patens (L.) Mill. — — — — 67 —
Rosaceae: Fragaria vesca L. — — — — 37 —
Potentilla erecta (L.) Hampe — — — — — Pa: 26
Salicaceae: Salix repens (S. rosmarinifolia L.?) — — — — 48 —
Scrophulariaceae:
Pedicularis palustris L. — — — 33 — —
Veronica chamaedrys L. — 48 — — 52 —
Violaceae: Viola 32 — — 61 33, 61 —
V. canina Rchb. — — — — 67 —

Odnośniki — Notes:

² Hanower, Niemcy — Germany

³ nie na Pomorzu Zach. — not in West Pomerania

Inne odnośniki jak w tab. 1 — Other notes as in the table 1

strona 77

Tabela 4 Rośliny pokarmowe murarek (Osmia Pz.) z podrodzaju Helicosmia Thoms. ¹ Food plants of mason bees (Osmia Pz.) of subgenus Helicosmia Thoms.

Rodzina i gatunek rośliny / Plant family and plant species Au Bi Rh Te²
Liliaceae: Scilla bifolia L. — 56 — —
Orchidaceae: Orchis latifolia L. — 60 — —
Boraginaceae: Anchusa officinalis L. 66a — 56 —
Echium vulgare L. — 60 — —
Pulmonaria obscura Dum. — 18m — —
P. officinalis L. — 27, 40m, 60m — —
Caryophyllaceae:
Viscaria vulgaris Rohl. 40 — — —
Compositae: Achillea millefolium L. — 40 — —
Carduus acanthoides L. 60 — — —
Hieracium pilosella L. — 56 — —
Leontodon hispidus L. 56 — — —
Taraxacum officinale Web. 81 60 — —
Ericaceae: Erica carnea L. — 61 — —
Geraniaceae: Geranium pyrenaicum L. — 60 — —
Labiatae: Ajuga reptans L. 69 60 56 —
A. genevensis L. 69; A. sp. 61 A. sp. 61 — —
Ballota nigra L. 60, 57am — — —
Glechoma hederacea L. 52m, 66, 81m 60 — —
Lamium purpureum L. 52, 66a; L. sp. 73, 66 — — —
L. album L. 3am — — —
Stachys recta L. 40 — — —
S. silvatica L. 40 — — —
Linaceae: Linum flavum L. — — — 68
Papaveraceae: Corydalis solida Sm. — 70 — —
Papaver rhoeas L. 49 — — —
Papilionaceae: Cytisus 69 7a — —
Anthyllis vulneraria L. 56, 60m 56 — —
Astragalus onobrychis L. — 56 56 56
Caragana arborescens Lam. — 3 — —
Genista tinctoria L. 56 — — —
Hippocrepis 61 — 61 —
Lotus 61, 69 — 61 68m
L. corniculatus L. 1, 48, 60m, 81 — — 13, 68m
Medicago falcata L. 60m — — —
M. sativa L. + M. media Pers. 72, 57a — — —
Melilotus 72 — — —
Onobrychis viciaefolia Scop. 60 — — —
Ononis spinosa L. 60m — — O. sp. 11, 68
Robinia pseudacacia L. 72 — — —
Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. 31 60 — —
Trifolium repens L. 3am — — —
Ranunculaceae: Anemone nemorosa L. — 60 — —
Rosaceae: Fragaria vesca L. — 56 — —
Pirus communis L. — 70 — —
Rubus fruticosus L. — 60 — —
strona 78

c. d. tab. 4

Au Bi Rh Te
Salicaceae: Salix alba L. — 70; S. sp. 26 — —
S. caprea L. — 27, 40 — —
Scrophulariaceae;
Veronica chamaedrys L. — 56 — —
Violaceae: Viola canina L. (Rchb.?) V. sp. 61 60, 61 61 —

Odnośniki — Notes:

² Podrodzaj nieokreślony — undetermined subgenus

Inne odnośniki jak w tab. 1 — Other notes as in the table 1

Murarka mała — H. parvula Duf. et Per. obserwowana była na 11 gatunkach roślin z 3 rodzin (głównie z motylkowych), m.in. na komonicy i nostrzyku (tab. 5 — Pv). W megachilnikach czasem się sama zagnieżdżała (Wójtowski, Wilkaniec 1969).

Murarka trójzębna — H. tridentata Duf. et Per oblatywała głównie komonicę rożkową, z innych: lucernę sierpowatą, wilżynę, jeżyny i starzec wiosenny (tab. 5 — Tr). Być może odgrywa jakąś rolę w zapylaniu motylkowych pastewnych, a zwłaszcza komonicy.

Murarka kolczasta — H. spinulosa Klug odwiedzała prawie wyłącznie rośliny z rodziny Compositae (13 gatunków), z innych tylko rzadko rozchodnik i esparcetę (tab. 5 — Sn).

Murarka dzwonkowa — H. mitis Nyl. podawana była wyłącznie z dzwonka — być może jest monofagiem tej rośliny (tab. 5 — Mi).

O innych gatunkach z rodzaju Hoplitis Klug jest zbyt mało danych żeby można wyciągać jakieś wnioski o ich gospodarczym znaczeniu (tab. 5 — Tu, Pr, Lo, Bd).

Murarkę powojówkę — Anthocopa papaveris Latr. obserwowano na kwiatach 21 gatunków z 11 rodzin, a zwłaszcza na powoju, dzwonkach, chabrach, maku polnym i lucernie (tab. 6 — Pp). Być może odgrywa ona pewną rolę w zapylaniu lucerny, marchwi i poziomki.

Murarka jastrzębcówka — A. villosa Schenck oblatywała 10 gatunków roślin z 6 rodzin, ale głównie złożone, a zwłaszcza jastrzębiec. Spotykano ją także na komonicy (tab. 6 — Vi).

Murarkę czerwonawą — A. andrenoides Spin. obserwowano na kwiatach 7 gatunków z 4 rodzin, głównie z wargowych, zwłaszcza dąbrówki i ożanki. Spotykano ją również na koniczynie czerwonej (tab. 6 — Ar).

Murarka malwówka — A. serrilabris F. Mor. oblatywała 5 gatunków z 3 rodzin, ale głównie malwy i ślaz (tab. 6 — Se).

Murarka lnowa — A. mocsaryi Friese podawana jest jako monofag lnu złocistego z Podola i Węgier (Enslin 1927, Kuntze, Noskiewicz 1938, Noskiewicz 1952). O innych murarkach z rodzaju Anthocopa Lep. niewiele można powiedzieć (tab. 6 — Si, Li, Tc).

strona 79

Tabela 5 Rośliny pokarmowe murarek z rodzaju Hoplitis Klug ¹ Food plants of mason bees of the genus Hoplitis Klug

Rodzina i gatunek rośliny / Plant family and species Ad Pv An, Sn Lm Inne / Others
Boraginaceae: Echium 10, 31m, 73m — An: 25, 48, 69 31m, 32—33m 62m — —
Echium vulgare L. 1—2m, 19m, 24m, 26m, 37m, 36 32—33m, 40m, 46m, 50m, 52m, 60—62m, 66m, 69m, 39, 49, 67, 80, 81m 1 19m, 52m, 40, 60m,46,61 80, 66m, 81m 40, 60 Tu: 2
Anchusa officinalis L. 1, 31, 40, 46 52; A.sp. 33m — 56 — —
Symphytum asperrimum Don. — — — 48 —
Compositae: — — Sn: 61, 52, 80 — —
Achillea millefolium L. — — 60 60 —
Anthemis tinctoria L. — — 61 — —
Calendula officinalis L. — — — 38 —
Carduus acanthoides L. — — 60m, 69 — Bd: C.sp. 57a
Centaurea jacea L. — — 60 — —
C. scabiosa L. 48 — — — —
C. stoebe — — — 56 —
Cichorium intybus L. — — 60 61 —
Cirsium arvense (L.) Scop. — — — 81 —
Crepis biennis L. — — 60m — —
C. tectorum L. — — 60m — —
Hieracium pilosella L. 81 H.sp. 66m H.sp. 61 46, 48, 81 —
H. umbellatum L. 67 — — — —
Inula britannica L. — — 56; I.sp. 61 — —
Leontodon autumnalis. L. 46 — — 46 —
Onopordon acanthium L. — — 60 — —
Picris hieracioides L. — — 60 — —
Senecio jacobaea L. — — 60 — —
S. vernalis W.K. — — — — Tr: 48
Sonchus arvensis L. — — 60 — —
strona 80

c. d. tab. 5

Ad Pv An, Sn Lm Inne / Others
Papilionaceae; — 21, 44, 52 — 80 —
Hippocrepis — 61 — — Ra: 80
Lathyrus silvester L. — 81 — 40 —
Lotus — 61 — 33 Tr: 33; Lo: 80, Ra: 62m, 80
L. corniculatus L. — 74, 81 — 1, 26, 48 52, 56, 61 66, 69, 81m Tr: 1, 40, 48
L. uliginosus Schk. — — — 48, 81 —
Medicago falcata L. — — — — Tr: 1
M. lupulina L. — 81m — — —
M. media Pers. 1, 6, 9 — — — Tu: 6
Melilotus — 72, 81m — — —
M. albus Med. — 81 — — —
M. altissimus Thuill. — 81 — — —
Onobrychis viciaefolia Scop. — — Sn: 60 — —
Ononis — — — — Tr: 57a
Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. — — — 48 —
Trifolium arvense L. — — An: 60 — —
T. dubium Sibth. — 81m — — —
T. medium L. — — — 81 —
T. pratense L. — 81 — 81 —
T. repens L. — — — 48, 52, 66 —
Vicia cracca L. 60 — — 81 —
Labiatae: Nepeta formosa Kudr. 37 — — — —
N. grandiflora M.B. 1 — — — —
Ballota nigra L. 81 — — — —
Salvia officinalis L. 1; S.sp. 61 — — — —
S. pratensis L. 3a — — — —
Campanulaceae: Campanula — 61 — 61 Mi: 19m 32—33, 80
C. sibrica L. — — — — Pr: 68
Jasione montana L. 67 — — — —
Crassulaceae: Sedum reflexum L. — — Sn: 61 — —
Sempervivum soboliferum Sims — — — 40 —
Cruciferae: Sinapis arvensis L. 9(6?) — — — —
Dipsacaceae:
Knautia arvensis (L.) Coult. — — — 40 —
Succisa pratensis Mnch. — — — 81 —
Malvaceae: Malva silvestris L. 81 — — — —
strona 81

d. d. tab. 5

Ad Pv An, Sn Lm Inne / Others
Rosaceae: Rubus idaeus L. — — — 48, 81 —
R. fruticosus L. — — — 40, 81 Tr: 48
Scrophulariaceae:
Linaria vulgaris (L.) Mill. — — — 60 —

Odnośniki — Notes: jak w tab. 1 — as in the atble 1

Tabela 6 Rośliny pokarmowe murarek z rodzaju Anthocopa Lep. ¹ Food plants of mason bees of the genus Anthocopa Lep.

Rodzina i gatunek rośliny / Plant family and plant species Pp Ar Se Mo Vi Inne / Others
Boraginaceae: Echium — — — — 17, 33 —
Campanulaceae: Campanula 61 — — — — —
C. patula L. 32—33 — — — — —
Caryophyllaceae: 40 — — — — —
Convolvulaceae:
Convolvulus arvensis L. 63, 75m — 75 — — —
Compositae: — — — — 32—33 61—62 —
Adenostyles alliariae (Gouan) Kern — — — — 26 —
Centaurea — — 75 — 26 Si: 76m
C. balsamita Lam. — — — — — Si: 76
C. cyanus L. 61 — — — — —
C. rhenana Bor. 31 — — — — —
C. solstitialis L. — — 76 — — —
C. stereophylla Bess. 74 — — — — —
Cirsium 34 — — — 19 —
Hieracium — — — — 26m 33, 61 —
Leontodon hispidus L. — 19 — — — —
Matricaria 76 — — — — —
M. chamomilla L. 76 — — — — —
Senecio jacobaea L. 74 — — — — —
Sonchus arvensis L. — — — — — Si: 75
Taraxacum officinale Web. — — — — 26 —
Cruciferae: Raphanus sativus L. — — — — — Os: 42
Geraniaceae: Geranium — 19 — — — —
G. silvaticum L. — — — — 61 —
Labiatae: Calamintha — 61 — — — —
Ajuga chia Schreb. — 68m — — — —
A. genevensis L. — 61 — — — —
Leonurus glaucescens Bge. 74 — — — — —
strona 82

c. d. tab. 6

Pp Ar Se Mo Vi Inne / Others
Stachys recta L. 40 — — — — —
Teucrium — 68m — — — —
T. montanum L. — 61 — — — —
Linaceae: Linum flavum L. — — — 57, 68m — Li: 68
Malvaceae: Malva — — 75m — — —
M. neglecta Wallr. — — 76m — — Si: 75
Althaea nudiflora Lindl. — — 75m — — —
A. officinalis L. 74 — 74, 76m — — —
Lavatera thuringiaca L. 74 — — — — —
Papaveraceae: Papaver rhoeas L. 40, 61 — — — 61 —
Papilionaceae: Medicago sativa L. 75m — — — — —
Astragalus onobrychis L. — — — — — Mu: 56
Halimodendran argenteum DC. 75 — — — — —
Lotus corniculatus L. — — — — 34 It: 60
Spartium junceum L. 76 — — — — —
Trifolium pratense L. — 19 — — — —
Ranunculaceae: Ranunculus acer L. — — — — 61 —
Rosaceae: Potentilla 76 — — — — —
Fragaria vesca L. 56 — — — — —
Umbelliferae: Daucus carota L. 75 — — — — —
Zygophyllaceae: Peganum harmala L. 74 — — — — Tc: 74

Odnośniki — Notes: jak w tab. 1 — as in the table 1

WNIOSKI

  1. Z występujących w Polsce murarek szereg gatunków odgrywa rolę w zapylaniu roślin uprawnych:

— drzew i krzewów owocowych (Osmia rufa i O. cornuta);

— rzepaku i innych krzyżowych (te same oraz O. atrocoerulea);

— komonicy, lucerny i innych motylkowych (O. coerulescens, O. inermis, O. aurulenta, O. xanthomelaena, O. tergestensis, O. rufohirta, Hoplitis leucomelaena, H. ravouxi, H. tridentata, H. parvula);

— marchwi, cebuli, porów i ogórków w szklarniach (O. cornuta);

— borówek (O. uncinata i O. nigriventris).

  1. Inne gatunki zapylają rośliny o mniejszym znaczeniu gospodarczym jak:

— złożone (Osmia fulviventris, O. leaiana, Hoplitis spinulosa, Anthocopa villosa);

— miodunkę (O. pilicornis i O. bicolor);

strona 83

— ośmiał (O. cerinthidis);

— żmijowiec (H. adunca i H. anthocopoides);

— dzwonki (H. mitis);

— wargowe (A. andrenoides);

— ślazowate (A. serrilabris);

— len złocisty (A. mocsaryi).

  1. Co najmniej kilka gatunków murarek chętnie zasiedla megachilniki, nadaje się do sztucznego chowu i może być użyte do zapylania roślin pod izolatorami i w szklarni (O. coerulescens, O. atrocoerulea, O. rufa, O. cornuta, H. adunca, H. leucomelaena).
  1. Murarki stanowią grupę zapylaczy ważną gospodarczo i wartą dokładniejszego zbadania.

LITERATURA

Adolph W. (1934) — Materiały do znajomości fauny pszczół Wileńszczyzny, Prace Tow. Przyj. Nauk, 8 (1933): 217—254, Wilno.

Alfken J. D. (1909a) — Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon. Gesell. Königsberg, 50: 320—345.

Alfken J. D. (1909b) — Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Westpreussen (Sammelbericht). Ber. Westpr. Bot.-zool. Ver., Danzig, 31: 101—123.

Alfken J. D. (1912a) — Die Bienenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon. Gesell., Königsberg, 53: 114—182.

Alfken J. D. (1912b) — Die Bienenfauna von Westpreussen. Ber. Westpr. Bot.-zool. Ver., Danzig, 34: 1—96.

Alfken J. D. (1912c) — Die Bienenfauna von Bremen. Abh. Naturwiss. Ver. Bremen, 22 (1914): 1—220.

Anasiewicz A. (1972) — Oblot niektórych gatunków drzew owocowych i porzeczki czarnej przez błonkówki pszczołowate (Hymenoptera, Apoidea), Pol. Pismo ent., 42(2): 491—506.

Anasiewicz A. (1973) — Błonkówki pszczołowate (Apoidea, Hymenoptera) występujące na plantacjach lucerny mieszańcowej (Medicago media Pers.) i skład florystyczny zebranego przez nie pyłku. Akad. Roln., Rozpr. nauk., 5: 1—39, Lublin.

Anasiewicz A. (1975a) — The bees (Apoidea, Hymenoptera) on alfalfa (Medicago media Pers.) plantations. I. The species composition and variation of flights. Ekol. pol., 23, 1: 129—146.

Anasiewicz A. (1975b) — The bees (Apoidea, Hymenoptera) on alfalfa (Medicago media Pers.) plantations. II. Trophic relationship to vegetation. Ekol. pol., 23, 1: 147—162.

Anasiewicz A., Warakomska Z. (1971) — Analysis of pollen collected by wild Apoidea from fruit trees and bushes. Ekol. pol., 19(34): 509—523.

Baer W. (1903) — Zur Apidenfauna der Kurischen Nehrung, Intern. allgem. Z.f. Entom., 8: 157—161.

Banaszak J. (1973a) — Pszczołowate (Apoidea) okolic Poznania. Bad. fizjogr. Pol. zach., B, 26: 33—78.

Banaszak J. (1973b) — Pszczołowate (Apoidea) Wolińskiego Parku Narodowego. Bad. fizjogr. Pol. zach., B, 26: 79—88.

Banaszak J. (1976) — Pszczoły (Hymenoptera: Apoidea) Ogrodu Botanicznego w Poznaniu. Bad. fizjogr. Pol. zach., C, 19: 71—85.

strona 84

Banaszak J. (1980) — Pszczoły (Apoidea, Hymenoptera) siedlisk kserotermicznych rejonu dolnej Wisły. PAN, Fragm. faunist., 25(19): 335—360, Warszawa.

Banaszak J. (1982a) — Występowanie i liczebność pszczół (Hymenoptera, Apoidea) na rzepaku ozimym. Bad. fizjogr. Pol. zach., C, 33: 117—127.

Banaszak J. (1982b) — Pszczoły (Hymenoptera, Apoidea) polskiego pobrzeża Bałtyku. Bad. fizjogr. Pol. Zach., C, 33: 7—38.

Banaszak J. (1983) — Ecology of bees (Apoidea) of agricultural landscape. Pol. ecol. Stud., 9(4): 421—505.

Banaszak J. (1985) — Zgrupowania pszczół (Apoidea) w środowisku wiejskim. Pol. Pismo ent. 55: 115—133.

Banaszak J., Plewka T. (1981) — Apoidea (Hymenoptera) Kampinoskiego Parku Narodowego. PAN, Fragm. faunist., 25(24): 435—452, Warszawa.

Beláková A. (1968) — Apoidea budúcej vodnej nádrže pri Liptovskej Mare. Acta Fac. Rer. Nat. Univ. Comen.-Zoologia, 14: 101—110.

Beláková A. (1970) — Bees (Apoidea) of Querco-Carpinetum at Báb. Res. Project Báb, Progr. Rep. I.: 203—210, Bratislava.

Beláková A. (1971) — Včely (Apoidea) z niektórých významných oblasti Slovenska. Entomol. Probl., 10: 141—190, Bratislava.

Beláková A. (1977) — Včely (Apoidea) okolia Zemplínskej šíravy. Acta Fac. Rer. Nat. Univ. Comen.-Zoologia, 22: 109—123.

Blüthgen P. (1919) — Die Bienenfauna Pommerns. Stett. ent. Z., Stettin, 80: 65—131.

Bouček Z., Šustera O. (1957) — Vćely — Apoidea. Klić zviřeny ČSR, t. 2: 377—406, Praha.

Bramson K. Z. (1879) — Die Hymenoptera Mellifera der Umgegend von Jekaterinoslaw. Bull. Soc. Nat. Mosc.

Cavro E. (1950) — Catalogue des hyménoptères du nord et régions limitrophes, t. 2, Suppl. Bull. Soc. Ent. Nord de la France, 52, (cit. Tasei 1972).

Chandler L. (1963) — Interspecific competition between two species of Osmia. Proc. North. centr. Branch E.S.A. 18(30). (cit. Tasei 1972).

Dittrich R. (1903) — Verzeichnis der bisher in Schlesien aufgefundenen Hymenopteren. I. Apidae. Z. Ent., 28: 19—54, Breslau.

Drogoszewski K. (1932) — Wykaz żądłówek zebranych w Polsce środkowej. Pol. Pismo ent., 11: 113—118, Lwów.

Drogoszewski K. (1936) — Nowe dla Polski środkowej żądłówki. Pol. Pismo ent., 13 (1934), 1—4: 125—131.

Ducke A. (1898) — Die Bienenfauna Österreich-Schlesiens. Ent. Nachricht., 24: 129—146, Berlin.

Dylewska M. (1962) — Apoidea Pienińskiego Parku Narodowego. I. Megachilidae i Apidae (partim). Acta zool. crac., 7: 423—481.

Dylewska M. (1966) Apoidea Babiej Góry. Acta zool. crac., 11: 112—175.

Dylewska M., Zabłocki J. (1972) — Nowe i mało znane Apoidea (Hymenoptera) z obszaru Polski. Acta zool. crac, 17(18): 405—414.

Encyklopedia Pszczelarska. PWRiL (w druku).

Enslin E. (1927) — Erinnerrungen aus Ungarn. Kranchers entom. Jbrb. (cit. Kuntze, Noskiewicz 1938).

Fabre J. H. (1948) — Dziwy instynktu u owadów i pająków. Wyd. II (tłumaczyły z francuskiego: M. Górska i H. Lindenfeld): 1—260, Warszawa.

Free J. B., Williams J. H. (1970) — Preliminary investigations on the occupation of artificial nest Osmia rufa L. (Hymenoptera, Megachilidae). J. appl. ecol., 7, 3. (cit. Wójtowski 1979).

Friese H. (1926) — Die Bienen, Wespen, Grab- und Goldwespen. Die Insecten Mitteleuropas, insbesondere Deutschlands. Stuttgart.

Fritsch K. (1906) — Beobachtungen über blütenbesuchende Insekten in Steiermarck. Verh. Zool.-bot. Gesell., 56 (2—3): 135, Wien.

strona 85

Gałuszkowa I. (1965) — Pszczołowate (Apidae) zebrane na rzepaku ozimym na Niżu i Wyżu Dolnego Śląska. Pol. Pismo ent., B, 14 (39—40): 217—228.

Hedicke H. (1922) — Die Hymenopterenfauna des Gr.-Machnower Weinbergs bei Mittenwalde (Mark), Deut. entomol. Z., 3, Berlin.

Hedicke H. (1930) — Hautflügler, Hymenoptera. Die Tierwelt Mitteleuropas. t. 5, Insekten, cz. 2: 1—246.

Holm S. N. (1973) — Osmia rufa L. (Hym., Megachilidae) as a pollinator of plants in greenhouses. Ent. scand., z. 4. (cit. Wójtowski 1979).

Juga V. G. (1962) — The apoids as pollinators. Tr. Mus. Hist. Nat. „Gr. Antipa” 3: 225—237. (cit. Tasei 1972).

Karczewski J. (1962) — Znaczenie borówki czernicy (Vaccinium myrtillus L.) dla entomocenozy leśnej. Fol. forest. pol. A, 9: 67.

Krysiński S. (1956) — Uwagi o faunie żądłówek (Hymenoptera Aculeata) okolic Przemyśla. Pol. Pismo ent., 26(20): 303—309.

Kuntze R., Noskiewicz J. (1938) — Zarys zoogeografii polskiego Podola. Prace nauk. Tow. Nauk. we Lwowie, Dz. 2, 4: 1—538.

Majewski E. (1889—1898) — Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. t. 1—2, Warszawa.

Miczulski B. (1967) — Błonkówki (Hymenoptera) w biocenozie upraw rzepaku. Cz. IV. Żądłówki (Aculeata). Pol. Pismo ent., 37(3): 487—506.

Möschler A. (1938) — Ein Beitrag zur Bienenfauna in Ostpreussen, insbesondere der Kurischen Nehrung, Schrift. Physik.-ökon. Gesell. Königsberg, 70(2): 243—288.

Müller H. (1873) — Die Befruchtung der Blumen durch Insecten und die gegenseitigen Anpassungen beider, Leipzig.

Newkrita O. M. (1957) — K izuczeniju nasiekomych-opylitielej czereszni i wiszni na Ukrainie. Zb. prac Zooł. Muz. A. N. URSR, 28: 49—61 (cit. Ref. żurn. bioł. 1958).

Noskiewicz J. (1920) — Przyczynek do znajomości fauny żądłówek Tatr Polskich. Kosmos, 45: 145—162.

Noskiewicz J. (1922) — Pszczołowate okolic Lwowa. Spraw. Kom. Fizj. 55—56.

Noskiewicz J. (1936) — Najważniejsze wyniki mych badań na Podolu w zakresie fauny błonkówek (Hymenoptera) w latach 1932—1935. Pol. Pismo ent., 13 (1934), 1—4: 132—182.

Noskiewicz J. (1952) — Kilka uwag o kserotermicznej faunie żądłówek Wyżyny Małopolskiej. Pol. Pismo ent., 22: 305—322.

Noskiewicz J. (1959) — Nowe dla fauny Polskiej gatunki błonkówek (Hymenoptera) i muchówek (Diptera) i nowe stanowiska gatunków rzadko obserwowanych. Pol. Pismo ent.. 29(14): 201—214.

Noskiewicz J. (1960) — Pszczołowate. Przewodnik po Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Wrocławskiego: 179—181, Wrocław.

Osyczniuk A. W. (1960) — Swiazi pczelinych s bobowymi w stiepi prawobierieżja Ukrainy. Entomoł. Obozr., 39(2): 384—394.

Pawlikowski T. (1978) — Związki pokarmowe pszczołowatych (Hymenoptera, Apoidea) występujących na uprawach rzepaku ozimego — Brassica napus L. z innymi roślinami zielnymi w okolicy Torunia. Pol. Pismo ent., 48: 267—277.

Ponomariewa A. A. (1978) — Apoidea-Megachilidae, Opredielitiel nasiekomych Ewropejskoj Czasti SSSR, t. 3, Pierieponczatokryłyje, cz. 1: 418—452, Leningrad.

Popow W. W. (1948) — Apidae-Pczelinyje w Opredielitiel nasiekomych ewropejskoj czasti SSSR.: 751—769, Moskwa-Leningrad.

strona 86

Popow W. W. (1954) — O faunie pczelinych (Hymenoptera, Apoidea) jużnoj czasti Zapadno-Kazachstanskoj obłasti. Trudy Zoołogiczeskogo Instituta Akademii Nauk SSSR, t. 16.

Popow W. W. (1967) — Pczelinyje Sriedniej Azji i ich raspriedelenie po cwietkowym rastienijam. Poleznyje nasiekomyje — opylitieli i entomofagi.: 11—329, Moskwa—Leningrad.

Popovici-Baznosanu A. (1909): Étude biologique comparative sur quelques espèces d’Osmia. Arch. Zool. Exp. Gen. ser. 5, t. 2, z. 1, (cit. Wójtowski 1979).

Ptáček V., Hofbauer J. (1973) — Předběžná pozorování opylovačů (Hymenoptera: Apoidea) čičorky pestré (Coronilla varia L.) cv. Chemung. Sbornik Vědeckých Prací, (3): 51—56.

Puławski W. (1963) — Sapygidae. Klucze do oznaczania owadów Polski. Nr 39, Cz. 24, Błonkówki-Hymenoptera, 57: 3—12.

Ruszkowski A. (1968) — Oblot lucerny przez trzmiele. Pam. puł., 31: 189—199.

Ruszkowski A., Biliński M., Gosek J., Kuna K., Kaczmarska K., Jabłoński B., Kosior A. (1980) — Rośliny wykorzystywane przez miesiarki (Megachile Latr.). Pszczeln. Zesz. nauk., 24: 97—112.

Ruszkowski A., Biliński M., Jabłoński B., Gosek J. (1985) — Liczba kwiatów lucerny otwierana w jednostce czasu przez różne gatunki pszczołowatych. Pszczeln. Zesz. nauk, 29: 301—314.

Ruszkowski A., Jabłoński B., Biliński M., Gosek J., Kuna K., Cybula A. (1979) — The search for the methods to increase population of insects pollinating alfalfa. Final research report, (typescript): 1—115.

Ruszkowski A., Zadura M., Kaczmarska K. (1981) — Skład gatunkowy trzmieli — Bombus Latr. (Apidae, Hymenoptera) w Puławach w latach 1961—1972. Pol. Pismo ent., 51: 307—322.

Schmiedeknecht O. (1930) — Die Hymenopteren Nord- u. Mitteleuropas. II Aufl., Jena.

Scholz E. J. R. (1912) — Hymenoptera aculeata. Seltenere schlesische Vorkommnisse. Jahresh. Ver. Schles. Insektenk. Breslau, E. V.

Sowa S. (1973) — Z badań nad owadami zapylającymi lucernę w Polsce. Zesz. Probl. Post. Nauk. roln., 131: 145—152.

Stephen W. P., Bohart G. E., Torchio P. F. (1969) — The biology and external morphology of bees. Corvallis, Oregon (s. 38).

Szafer W. (1927) — Życie kwiatów. Lwów.

Szulczewski J. W. (1948) — Błonkówki (Hymenoptera) Wielkopolskiego Parku Narodowego. Cz. 3: Pszczołowate (Apidae). Prace Monogr. Przyr. Wielkopol. Parku Narod., 2, 3: 69—90, Poznań.

Tasei J. N. (1972) — Observations préliminaires sur la biologie d’Osmia (Chalcosmia) coerulescens L., (Hymenoptera, Megachilidae) pollinisatrice de la luzerne (Medicago sativa L.). Apidologie, 3(2): 149—165.

Tasei J. N. (1973a) — Le comportement de nidification chez Osmia (Osmia) cornuta Latr. et Osmia (Osmia) rufa L. (Hymenoptera, Megachilidae). Apidologie, t. 4, z. 3. (cit. Wójtowski 1979).

Tasei J. N. (1973b) — Observations sur le developpment d’Osmia cornuta Latr. et Osmia rufa L. (Hymenoptera, Megachilidae). Apidologie, t. 4, z. 4. (cit. Wójtowski 1979).

Torka V. (1912) — Die Bienen der Provinz Posen. Z. Naturwiss. Abt. Posen, t. 20: 91—181.

Torka V. (1927) — Zur Bienenfauna Oberschlesiens. Intern. ent. Z. Guben, 20: 125—130.

Torka V. (1932) — Nachträge zu meiner Veröffenlichung über „Die Bienen der Provinz Posen”. Deut. wiss. Z. f. Polen.

strona 87

Wójtowski F. (1979) — Spostrzeżenia nad biologią i możliwościami użytkowania pszczoły murarki — Osmia rufa L. (Apoidea, Megachilidae). Rocz. Akad. Roln. Pozn. 111: 203—208.

Wójtowski F., Wilkaniec Z. (1969) — Próby hodowli pszczół miesiarek i murarek (Hymenoptera, Apoidea, Megachilidae) w pułapkach gniazdowych. Roczn. Wyż. Szk. Roln. Pozn., 42: 153—165.

Zimmermann W. (1972) — Wildbienen zur Bestäubung in Isolierkabinen. Saatgut Wirt., 24, 10/2. (cit. Wójtowski 1979).

Ziółkowski H. (1979) — Owady pszczołowate (Apoidea) zapylające kapustę pastewną (Brassica oleracea L. var. acephala hort.) i rzodkiewkę (Raphanus sativus L. var. radicula D. C.) na obszarze Kujawsko-Pomorskim. Cz. 1—2, Akad. Techn.-Roln., Zesz. nauk. 71, Zootechnika (3): 149—183.

ПИЩЕВЫЕ РАСТЕНИЯ, А ТАКЖЕ ХОЗЯЙСТВЕННОЕ ЗНАЧЕНИЕ ПЧЕЛ ИЗ РОДОВ: OSMIA PZ., HOPLITIS KLUG, ANTHOCOPA LEP.

А. Рушковски, М. Билиньски

Резюме

На основании собственных наблюдений (1962—1986 гг.), а также литературы составлено список пищевых растений 43 видов пчел из родов Osmia, Hoplitis и Anthocopa.

Отдельные виды этих пчел посещали разные виды растений. По меньшей мере 12 видов из этих пчел опыляет культурные растения, а 6 видов подходит к искусственному разведению и использованию для опыления растений в теплицах и изоляторах.

Это группа пчел хозяйственно важная и требует дальнейшего исследования.

FOOD PLANTS AND ECONOMICAL IMPORTANCE OF MASON-BEES (OSMIA PZ., HOPLITIS KLUG, ANTHOCOPA LEP. — HYMENOPTERA MEGACHILIDAE)

A. Ruszkowski, M. Biliński

Summary

The list of food plants for 43 species of mason-bees was composed on the basis of own observations (1962—1986) and of literature. The individual mason-bee species visited the different plant species. At least 12 mason-bee species take part in the pollination of cultivated plants, and at least 6 species may be used to pollinate these plants in greenhouses and in isolated chambers. The mason-bees are an economic important bee-group and they should be further investigated.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 64: „targesten sis” → tergestensis
  • s. 64, 2×: „sensu late” → sensu lato
  • s. 66: „sensu late” → sensu lato
  • s. 67: „Osmia cornuta L.” → Osmia cornuta Latr.
  • s. 67: „komornica” → komonica
  • s. 70, tab. 1: „Aquitegia” → Aquilegia
  • s. 70, tab. 1: „Rananculus” → Ranunculus
  • s. 72, tab. 2: „Corduus” → Carduus
  • s. 73, tab. 2: „Crufiferae” → Cruciferae
  • s. 74, tab. 2: „Rubus ideaus” → Rubus idaeus
  • s. 74, tab. 2: „partially publicated” → partially published
  • s. 74, tab. 2: „Ruszkowski and al.” → Ruszkowski et al.
  • s. 80, tab. 5: „C. sibrica” → C. sibirica
  • s. 81: „d. d. tab. 5″ → c. d. tab. 5
  • s. 81, tab. 5: „as in the atble 1″ → as in the table 1
  • s. 82, tab. 6: „Halimodendran” → Halimodendron
  • s. 84, piśmiennictwo: „Vćely” → Včely
  • s. 84, piśmiennictwo: „Klić zviřeny” → Klíč zvířeny
  • s. 84, piśmiennictwo: „Erinnerrungen” → Erinnerungen
  • s. 84, piśmiennictwo: „Steiermarck” → Steiermark
  • s. 86, piśmiennictwo: „developpment” → développement
  • s. 86, piśmiennictwo: „Veröffenlichung” → Veröffentlichung
  • s. 87, streszczenie: „an economic important” → an economically important

Podobne wpisy