ROŚLINY POKARMOWE I ZNACZENIE GOSPODARCZE PSZCZOLINEK (ANDRENA FABRICIUS) Z PODRODZAJÓW POECILANDRENA HEDICKE, MARGANDRENA WARNCKE I CARANDRENA HEDICKE (HYMENOPTERA, ANDRENIDAE)
tekst: Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIII, 1999 — Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek
strona 351PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIII 1999
Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Na podstawie okazów własnych z lat 1960-1990 oraz literatury, zestawiono listę roślin pokarmowych pszczolinki przetacznikowo-koniczynowej – Andrena labiata Fabr., pięciornikowej – A. potentillae Panz., zielonkawej – A. viridescens Vier., grubowłosej – A. seminuda Friese, świerzbniczanki – A. marginata Fabr. i pomarszczonej – A. schlettereri Friese, obejmującą dla A. labiata 40 gatunków, dla A. potentillae – 12, dla A. viridescens – 9, dla A. seminuda – 6, dla A. marginata – 15, a dla A. schlettereri – 1.
A. labiata może być uznana za potencjalnego zapylacza koniczyny czerwonej i poziomek. Pozostałe gatunki oblatują także niektóre rośliny uprawne, ale raczej nielicznie.
Główną bazę pokarmową dla A. labiata i A. viridescens stanowi Veronica chamaedrys, dla A. potentillae – Potentilla verna i P. erecta, dla A. marginata – Succisa pratensis.
Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, Andrena, zapylanie, rośliny pokarmowe.
WPROWADZENIE
Pszczolinki (Andrena F.) odgrywają ogromną rolę w zapylaniu roślin, w tym wielu roślin uprawnych. W Polsce występuje co najmniej 90 gatunków pszczolinek, a nie wykluczone jest występowanie dalszych 50 gatunków. Liczebność zaś pszczolinek w wielu rejonach szybko maleje, z powodu urbanizacji, chemizacji, ubożenia flory i innych niekorzystnych zmian środowiska przyrodniczego.
Dla praktyki rolniczej ważnym jest ustalenie, które gatunki pszczolinek mogą mieć znaczenie w zapylaniu określonych upraw oraz które rośliny są niezbędne dla rozwoju tych pszczół. Umożliwiłoby to podjęcie ochrony tych pszczół oraz prób zwiększenia ich liczebności w terenie, poprzez poprawę ich bazy pokarmowej.
strona 352Dlatego podjęliśmy zestawienie listy roślin pokarmowych dla poszczególnych gatunków pszczolinek oraz ustalenie ich potencjalnego znaczenia w zapylaniu poszczególnych upraw, gdyż sprawy te nie zostały dotychczas dostatecznie zbadane.
Jeśli chodzi o własne okazy, to podajemy wszystkie miejscowości, w których złowiono dany gatunek (nawet poza roślinami), jako informację dla celów zoogeograficznych.
METODYKA
Badania oparto na okazach z lat 1959-1998, zgromadzonych w zbiorach Oddziału Pszczelnictwa oraz na dostępnej literaturze. Pszczolinki ze zbiorów Oddziału z lat 1959-1974 oznaczane były głównie przez M. Dylewską, pozostałe – wspólnie przez A. Ruszkowskiego i J. Goskową z kluczy: Dylewska 1987, Osyčniuk 1978 i Stöckhert 1930.
Za wiernie oblatywane przez dany gatunek pszczolinki przyjęliśmy gatunki roślin podane przez co najmniej 3 autorów lub z co najmniej 3 miejscowości. Za licznie oblatywane przyjęliśmy gatunki roślin tak określone w literaturze, a z naszych zbiorów te, z których złowiono w danej miejscowości co najmniej 3 okazy.
Przy ustalaniu procentowego udziału poszczególnych rodzin czy gatunków roślin w ogólnym oblocie roślin przez dany gatunek pszczolinki, braliśmy pod uwagę ogólną liczbę punktów badań, przyjmując „liczne występowanie” za równowartość 3 punktów o małym lub nieokreślonym nasileniu oblotu (R u s z k o w s k i , B i l i ń s k i 1986).
Obecna publikacja obejmuje 6 gatunków pszczolinek: przetacznikowo-koniczynową – Andrena labiata Fabr., pięciornikową – A. potentillae Panz., zielonkawą – A. viridescens Vier. i grubowłosą – A. seminuda Friese (z podrodzaju Poecilandrena) oraz świerzbniczankę – A. marginata Fabr. (z Margandrena) i pomarszczoną – A. schlettereri Friese (z Carandrena). Okazy do niej łowiono w latach 1960-1990.
WYNIKI
Pszczolinka przetacznikowo-koniczynowa – Andrena labiata Fabricius łowiona była na kwiatach 40 gatunków roślin z 17 rodzin, głównie ze Scrophulariaceae (27% oblotu), Compositae (22%), Papilionaceae i Rosaceae (po 10%), Cruciferae (8%), Caryophyllaceae (5%), Ranunculaceae i Labiatae (po 4%). Najwierniej i najliczniej pszczolinka ta oblatywała przetacznik (Veronica chamaedrys); wiernie i czasem licznie – koniczynę (Trifolium pratense i T. dubium), pięciornik (Potentilla verna), mniszek (Taraxacum), jastrzębiec (Hieracium), starzec (Senecio); wiernie ale raczej nielicznie –
strona 353poziomki (Fragaria vesca), rzepak i rzepik (Brassica napus i B. rapa), pieprzycznik (Cardaria draba), jaskier (Ranunculus), gwiazdnicę (Stellaria), rogownicę (Cerastium), wilczomlecz (Euphorbia) i rozchodnik (Sedum); czasem licznie – głóg (Crataegus). Jak widać pewne znaczenie gospodarcze może odgrywać przez zapylanie koniczyny czerwonej i poziomek.
Pszczolinka pięciornikowa – A. potentillae Panzer łowiona była na 12 gatunkach roślin z 6 rodzin, głównie z Rosaceae (75%) i Compositae (11%). Wiernie i licznie gatunek ten oblatywał jednak tylko pięciornik (zwłaszcza Potentilla verna i P. erecta). Być może odgrywa jakąś rolę w zapylaniu poziomek (Fragaria vesca).
Pszczolinka zielonkawa – A. viridescens Viereck łowiona była na 9 gatunkach roślin z 6 rodzin, głównie ze Scrophulariaceae (51%), Rosaceae (26%) i Cruciferae (10%). Najwierniej i najliczniej oblatywała przetacznik (Veronica chamaedrys); wiernie i czasem licznie – pięciornik (Potentilla verna); a wiernie lecz raczej nielicznie – poziomki (Fragaria vesca). Odwiedzała też czasem lucernę (Medicago).
Pszczolinka grubowłosa – A. seminuda Friese odwiedzała tylko 6 gatunków roślin z 3 rodzin, głównie z Compositae (50%), wśród których nie było żadnej rośliny o większym znaczeniu gospodarczym. W Polsce dotąd nie stwierdzona – gatunek południowy.
Pszczolinka świerzbniczanka – A. marginata Fabricius odwiedzała 15 roślin z 7 rodzin, głównie z Dipsacaceae (65%), Compositae (12%), Campanulaceae (8%) i Oenotheraceae (6%). Najwierniej i najliczniej oblatywała czarcikęs (Succisa pratensis), wiernie także driakiew (Scabiosa), świerzbnicę (Knautia), jasieniec (Jasione montana), wierzbówkę (Chamaenerion) i brodawnik (Leontodon). Z roślin uprawnych czasem odwiedzała koniczynę czerwoną (Trifolium pratense) i maliny (Rubus).
Pszczolinka pomarszczona – A. schlettereri Friese łowiona była jedynie na taszniku (Capsella bursa-pastoris). W Polsce dotąd nie stwierdzona – gatunek południowy.
WNIOSKI
Wydaje się, że z gatunków uwzględnionych w tej pracy, jedynie pszczolinka przetacznikowo-koniczynowa może odgrywać większą rolę w zapylaniu koniczyny czerwonej i poziomki. Być może pewne znaczenie dla zapylania poziomek ma także pszczolinka zielonkawa, a malin i koniczyny czerwonej – świerzbniczanka.
Najważniejszymi roślinami pokarmowymi dla pszczolinki przetacznikowo-koniczynowej są przetacznik ożankowy i koniczyna czerwona; dla zielonkawej – przetacznik ożankowy; dla pięciornikowej – pięciornik wiosenny i pięciornik kurze ziele; a dla świerzbniczanki – czarcikęs.
strona 354Tabela 1 Rośliny pokarmowe pszczolinek z podrodzajów: Poecilandrena Hedicke, Margandrena Warncke i Carandrena Warncke Food-plants of Andrena-species from subgenera: Poecilandrena Hedicke, Margandrena Warncke, and Carandrena Warncke
| RODZINA i gatunek rośliny – PLANT FAMILY and plant species | Gatunki pszczolinek – Andrena species: La | Po | Vi | Se | Ma | Sch |
|---|---|---|---|---|---|---|
| COMPOSITAE | – | – | – | 39 | – | – |
| Bellis perennis L. | 11 | 22 | – | – | – | – |
| Hieracium | 25m, 22, 31,39 | – | – | – | – | – |
| H. pilosella L. | 11,27 | 7 | – | – | – | – |
| Leontodon | – | – | – | – | 22, 39 | – |
| L. autumnalis L. | – | – | – | – | 27 | – |
| Senecio | 12m | – | – | – | – | – |
| S. vernalis Waldst. et Kit. | 10 | – | – | – | – | – |
| Solidago virga-aurea L. | – | – | – | – | 25 | – |
| Tanacetum vulgare L. | – | – | – | – | 22, 39 | – |
| Taraxacum | 25m, 3, 5, 9, 11 | – | – | – | – | – |
| T. officinale Wigg. | 31m, 7, 10, | |||||
| Tussilago | 18, 22, 26, 27 | 39 | 39 | 22, 39 | – | – |
| 20, 21 | – | – | – | – | – | |
| ROSACEAE | ||||||
| Crataegus | 10m | – | 39 | 39 | – | – |
| Fragaria | – | – | 38 | – | – | – |
| F. vesca L. | 17,22,31,39 | 16, 22 | 16, 24 | – | – | – |
| Potentilla | – | 30 | 39 | – | – | – |
| P. arenaria Borkh. | – | 10, 25 | – | – | – | – |
| P. cinerea | – | 10 | – | – | – | – |
| P. erecta (L.) | – | 21m | – | – | – | – |
| P. verna L. | 31m,33,37 | 21-22m, 31m,13,34 | 31m, 28 ,29 | – | – | – |
| P. wiemanniana Güenth. et Schum. | 10 | – | – | – | – | – |
| Rubus | – | – | – | – | 39 | – |
| Sorbus aucuparia L. | 27 | – | – | – | – | – |
| Spiraea | – | – | – | – | 39 | – |
| PAPILIONACEAE | 21 | – | – | – | – | – |
| Medicago | – | – | 39 | – | – | – |
| M. falcata L. | – | – | 36 | – | – | – |
| Trifolium | 20,21,37 | – | – | – | – | – |
| T. dubium Sibth. | 11m,27 | – | – | – | – | – |
| T. pratense L. | 31m,11 | – | – | – | 2 | – |
| T. repens L. | – | – | – | 39 | – | – |
| T. rubrum (T. rubens L. ?) | 30 | – | – | – | – | – |
| Vicia sepium L. | 27 | – | – | – | – | – |
| RODZINA i gatunek rośliny – PLANT FAMILY and plant species | Gatunki pszczolinek – Andrena species: La | Po | Vi | Se | Ma | Sch |
|---|---|---|---|---|---|---|
| DIPSACACEAE | – | – | – | – | 22 | – |
| Knautia | – | – | – | – | 17 | – |
| K. arvensis (L.) Coult. | – | – | – | – | 6,10, 27,35 | – |
| K. kitaibelli Borb. | – | – | – | – | 17 | – |
| Scabiosa | – | – | – | – | 17,30,39 | – |
| S. columbaria L. | – | – | – | – | 22 | – |
| S. ochroleuca L. | – | – | – | – | 21,22,33 | – |
| Succisa | – | – | – | – | 30 | – |
| S. pratensis Moench. | – | – | – | – | 14m,31m, 26-27m, 11,20-22, 39 | – |
| CRUCIFERAE | ||||||
| Barbarea vulgaris R. Br. | 22 | – | – | – | – | – |
| Brassica napus L. | 22,27 | – | – | – | – | – |
| B. rapa L. | 27 | – | – | – | – | – |
| Capsella bursa-pastoris (L.) | 22,31 | – | 22, 39 | – | – | 22 |
| Cardamine | 17 | – | – | – | – | – |
| Cardaria draba (L.) Desv. | 21-24 | 22 | 22, 39 | – | – | – |
| RANUNCULACEAE | ||||||
| Anemone | – | 22 | – | – | – | – |
| Ficaria verna Huds | 33 | – | – | 39 | – | – |
| Ranunculus | 22, 30, 39 | – | – | – | – | – |
| R. lanuginosus L. | 26 | – | – | – | – | – |
| R. polyanthos L. | – | – | – | 39 | – | – |
| R. repens L. | 27 | – | – | – | – | – |
| CARYOPHYLLACEAE | ||||||
| Cerastium arvense L. | 27 | 13 | – | – | – | – |
| C. caespitosum Gil. | 22, 31 | – | – | – | – | – |
| Stellaria | 22, 39 | – | – | – | – | – |
| S. holostea L. | 27 | – | – | – | – | – |
| S. media Vill. | 33 | – | – | – | – | – |
| LABIATAE | ||||||
| Glechoma | 22 | – | – | – | – | – |
| G. hederacea L. | 4 | – | – | – | – | – |
| Lamium | – | – | 36 | – | – | – |
| L. purpureum L. | 21 | – | 39 | – | – | – |
| Thymus serpyllum L. | 21, 22 | – | – | – | – | – |
| CAMPANULACEAE | ||||||
| Campanula | 22 | – | – | – | – | – |
| C. rotundifolia L. | 31 | – | – | – | – | – |
| Jasione montana L. | – | – | – | – | 22, 27, 31, 39 | – |
| RODZINA i gatunek rośliny – PLANT FAMILY and plant species | Gatunki pszczolinek – Andrena species: La | Po | Vi | Se | Ma | Sch |
|---|---|---|---|---|---|---|
| SCROPHULARIACEAE | ||||||
| Veronica | 30 | – | 30 | – | – | – |
| V. chamaedrys L. | 3-5m,10m, 14m,23m, 27m,8,11, 15,17,19, 20-22,24, 29-31, 33-35,39 | – | 3-4m, 22m,31m, 34m,20, 21,30,39 | – | – | – |
| OENOTHERACEAE | ||||||
| Epilobium s.l. | – | – | – | – | 22, 39 | – |
| Chamaenerion angustifolium (L.) Scop. | – | – | – | – | 27 | – |
| INNE – OTHER FAMILIES | ||||||
| Armeria elongata (Hoffm.) Bonn. | 21 | – | – | – | – | – |
| Erodium cicutarium L’Herit | 10,11 | – | – | – | – | – |
| Euphorbia | 22 | – | – | – | – | – |
| E. cyparissias L. | 21,31 | – | – | – | – | – |
| Rhamnus s.l. (Frangula ?) | 39 | – | – | – | – | – |
| Frangula alnus Mill. | 31 | – | – | – | – | – |
| Ornithogalum | 22 | 22 | – | – | – | – |
| Ribes montana L. | – | – | – | – | 39 | – |
| Salix fragilis L. | 16 | – | – | – | – | – |
| Sedum acre L. | 22,26,27 | – | – | – | – | – |
OBJAŚNIENIA – EXPLANATIONS:
a) Symbole gatunków pszczolinek – Symbols of the Andrena-species: Poecilandrena Hedicke:
La – Andrena labiata Fabr. – pszczolinka przetacznikowo-koniczynowa,
Po – A. potentillae Panz. – p. pięciornikowa,
Vi – A. viridescens Vier. – p. zielonkawa,
Se – A. seminuda Friese – p. grubowłosa,
Margandrena Warncke:
Ma – A. marginata Fabr. – p. świerzbniczanka,
Carandrena Warncke:
Sch – A. schlettereri Friese – p. pomarszczona.
b) Liczby w tabeli oznaczają teren badań, lata i autorów (powiaty z roku 1975):
The numbers in the table indicate the regions, years and authors of the investigation (woj. = province, (pow. = district; from the year 1975):
POLSKA – POLAND: Woj. Lubelskie:
- Puławy – park 1965 leg. M. Zadura;
- Puławy-Włostowice 1975 leg. B. Jabłoński;
- Gołąb, pow. Puławy 1987-1989 leg. A. Ruszkowski, J. Gosek, K. Kaczmarska;
- Bronowice pow. Puławy 1988-1989 leg. J. Gosek, A. Ruszkowski;
- Łęka pow. Puławy 1988-1989 leg. K. Kaczmarska, A. Ruszkowski, J. Gosek;
- Wojszyn pow. Puławy 1990 leg. J. Gosek;
- byłe woj. Zamojskie – former „woj. Zamość” (Kosior, Fijał 1992).
Woj. Mazowieckie:
- Piskorów, pow. Zwoleń 1990 leg. M. Biliński.
Woj. Łódzkie:
- Skierniewice 1960 leg. Z. Konopacka.
Woj. Kujawsko-Pomorskie:
- (Torka 1912, 1932).
Woj. Zachodniopomorskie:
- (Blüthgen 1919);
- Wolin (Banaszak 1973b).
Woj. Pomorskie:
- (Brischke 1888);
- (Alfken 1909, 1912).
Woj. Warmińsko-Mazurskie:
- (Alfken 1910, 1913).
Woj. Małopolskie:
- Ojców, pow. Olkusz (Dylewska 1988);
- Pieniny (mountains) (Dylewska, Noskiewicz 1963);
- Tatry (mountains) (Dylewska 1991).
Woj. Wielkopolskie:
- Poznań (Banaszak 1973a).
Śląsk – Silesia (POLSKA i CZECHY – POLAND and CZECH):
- Śląsk Czeski – Czech Silesia (Ducke 1898);
- głównie Śląsk Polski – mainly Polish Silesia (Dittrich 1903).
CZECHY i SŁOWACJA (CZECH and SLOVAKIA):
- Czechy i Słowacja (Kocourek 1966);
- Słowacja – Slovakia (Belákowá, Dorn 1968);
- Słowacja – Slovakia (Beláková 1970, 1971, 1977).
LITWA – LITHUANIA:
- Wileńszczyzna (Adolph 1934, 1937).
NIEMCY – GERMANY:
- (Müller 1873);
- Bremen (Alfken 1914);
- Turyngia (Łoziński 1920);
- (Hedicke 1922);
- (Friese 1926);
- (Hedicke 1930);
- (Stoeckhert 1933).
UKRAINA:
- (Bramson 1879);
- Bukowina (Łoziński 1920);
- Lwowskie (Noskiewicz 1922);
- (Osyčniuk 1960).
FRANCJA – FRENCH:
- leg. J. Lecomte 1963.
były ZSRR – former USSR:
- (Kocourek 1966).
OGÓLNIE – GLOBAL:
- (Dylewska 1987).
m – licznie – frequently
strona 358LITERATURA
Adolph W. (1934)- Materiały do znajomości fauny pszczół Wileńszczyzny. Prace Tow. Przyj. Nauk w Wilnie, Wydz. Nauk Mat.-Przyr., 8, 27:1-38.
Adolph W. (1937)- Zespoły wiosenne pszczół w Ponarach pod Wilnem. Prace Tow. Przyj. Nauk w Wilnie, Nauk Mat. i Przyr., 11.
Alfken J.D. (1909)- Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Westpreussen. Ber. Westpr. Bot.-zool. Ver., 31:101-123.
Alfken J.D. (1910)- Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon. Gesell. Königsberg, 50:320-345.
Alfken J.D. (1912)- Die Bienenfauna von Westpreussen. Ber. Westpr. Bot.-Zool. Ver., 34:1-96.
Alfken J.D. (1913)- Die Bienenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon. Gesell. Königsberg, 53:114-182.
Alfken J.D. (1914)- Die Bienenfauna von Bremen. Abh. Naturwiss. Ver. Bremen, 22:1-220.
Banaszak J. (1973a)- Pszczołowate (Apoidea) okolic Poznania. Bad. Fizjogr. Pol. Zach., B, 26:33-78.
Banaszak J. (1973b)- Pszczołowate (Apoidea) Wolińskiego Parku Narodowego. Bad. Fizjogr. Pol. Zach., B, 26:79-88.
Beláková A. (1970)- Príspevok k poznaniu niektorých druhov samotárskych včiel rodov Andrena (Fabricius) a Halictus (Latreille) a ich živných rastlín na Slovensku. Entomol. Probl., 8:154-169.
Beláková A. (1971)- Včely (Apoidea) z niektorých významných oblasti Slovenska, Entomol. Probl. Bratislava, 10:141-190.
Beláková A. (1977)- Včely (Apoidea) okoliaZemplínskej širavy. Acta Fac. Rer. Nat. Univ. Comen. Zool., 22:109-123.
Beláková A., Dorn M. (1968)- Príspevok k poznaniu opelovačov rodu Andrena (Fabricius) v prírodnej rezervácii Jurský Šúr a Chotín. Ochrana Fauny, 2 (3):7-13.
Blüthgen P. (1919)- Die Bienenfauna Pommerns. Stettiner Ent. Ztg., 80:65-131.
Bramson K.Z. (1879)- Die Hymenoptera Mellifera der Umgegend von Jetaterinoslaw. Bull. Soc. Nat. Mosc., 54 (2):253-306.
Brischke C.G.A. (1888)- Hymenoptera aculeata der Provinzen West- und Ostpreussen. Schr. Naturf. Ges. Danzig, 7 (1):85-107.
Dittrich R. (1903)- Verzeichnis der bisher in Schlesien aufgefundenen Hymenopteren. I. Apidae. Z. Entom., 28:21-54.
Ducke A. (1898)- Die Bienenfauna Österreich.-Schlesiens. Entom. Nachr. Berlin, 24:129-146.
Dylewska M. (1987)- Die Gattung Andrena Fabricius (Andrenidae, Apoidea) in Nord- und Mitteleuropa. Acta Zool. Cracov., 30 (12):359-708.
strona 359Dylewska M. (1988)- Apoidea of the Ojców National Park. Part I. Colletidae, Halictidae, Andrenidae, Melittidae, Megachilidae, Anthophoridae. Acta Biol. Cracov., Zool. 30:19-72.
Dylewska M. (1991)- Apoidea of Tatra Mountains and the adjacent area. Part I. Colletidae, Andrenidae, Halictidae, Melittidae, Megachilidae and Anthophoridae. Acta Zool. Cracov., 34 (1):189-265.
Dylewska M., Noskiewicz J. (1963)- Apoidea of the Pieniny National Park. Part 2. Colletidae, Andrenidae, Halictidae, Melittidae, Apidae (Nomada Scop.). Acta Zool. Cracov., 8:1-
Friese H. (1926)- Die Bienen, Wespen, Grab- und Goldwespen. Die Insekten Mitteleuropas, insbesondere Deutschlands. Stuttgart.
Hedicke H. (1922)- Die Hymenopterenfauna des Gr.- Machnower Weinbergs bei Mitterwalde (Mark). Deut. Entomol. Z. Berlin, 3.
Hedicke H. (1930)- Hautflügler, Hymenoptera. Die Tierwelt Mitteleuropas, 5 (2):1-246.
Kocourek M. (1966)- Prodromus Insectorum Bohemoslovakiae. IX. Apoidea, Andrena. Ac. Faun. Entomol. Mus. Nat., Pragae, 12 suppl.:1-122.
Kosior A. i Fijał J. (1992)- Analiza faunistyczno-ekologiczna owadów pszczołowatych Apoidea województwa zamojskiego. Stud. Ośr. Dokum. Fizjogr., 20:13-53.
Łoziński P. (1920)- Błonkówki pszczołowate okolic Krakowa. Spraw. Kom. Fizjogr., 53:125-137.
Müller H. (1873)- Die Befruchtung der Blumen durch Insecten und die gegenseitigen Anpassungen beider. Leipzig.
Noskiewicz J. (1922)- Pszczołowate okolic Lwowa. Spraw. Kom. Fizj. 55-56:157-179.
Osyčniuk A.W. (1960)- Swiazi pčelinych s bobowymi v stepi pravoberežja Ukrainy. Entomol. Obozr., 39 (2):384-394.
Osyčniuk A.Z. (1978)- 2. Sem. Andrenidae – andrenidy. Opredelitel nasekomych ewropejskoj časti SSSR, 3:315-369.
Ruszkowski A., Biliński M. (1986)- Rośliny pokarmowe oraz znaczenie gospodarcze murarek (Osmia Pz., Hoplitis Klug, Anthocopa Lep. – Hymenoptera, Megachilidae). Pszczeln. Zesz. Nauk., 30:63-87.
Stoeckhert E. (1930)- Andrena F. – w: Schmiedeknecht O. – Die Hymenopteren Nord-u. Mitteleuropas. Jena.
Stoeckhert F.K. (1933)- Die Bienen Frankens (Hym., Apid.). Deut. Entomol. Z., 1932.
Torka V. (1912)- Die Bienen der Provinz Posen. Z. Naturwiss. Abt. Posen, 20:97-181.
Torka V. (1932)- Nachträge zu meiner Veröffentlichung über „Die Bienen der Provinz Posen”. Deut. Wiss. Z. f. Polen
strona 360FOOD PLANTS AND AN ECONOMIC IMPORTANCE OF Andrena SPECIES OF SUBGENERA: Poecilandrena HEDICKE, (Hymenoptera, Andrenidae)
A. Ruszkowski, J. Gosek
Summary
The lists of food plants for Andrena labiata Fabr., A. potentillae Panz., A. viridescens Vier., A. seminuda Friese, A. marginata Fabr. and A. schlettereri Friese were compiled on the basis of own bee specimens collected in the years 1960-1990 and of the literature.
The list for A. labiata included 40 plant species, for A. potentillae – 12, for A. viridescens – 9, for A. seminuda – 6, for A. marginata – 15, and for A. schlettereri – 1 plant species.
A. labiata should be accepted as the potential pollinator of Trifolium pratense and Fragaria vesca. The remaining species visited also some other cultivated plant species, but rather in small numbers.
Veronica chamaedrys is a fundamental food basis for A. labiata and A. viridescens, but Succisa pratensis for A. marginata, and Potentilla for A. potentillae.
Keywords: solitary bees, Andrena, pollination, food plants.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 357: „Belákowá” → Beláková
- s. 357: „FRANCJA – FRENCH” → FRANCJA – FRANCE
- s. 358, piśmiennictwo: „Jetaterinoslaw” → Jekaterinoslaw
- s. 358, piśmiennictwo: „okoliaZemplínskej” → okolia Zemplínskej
