ROŚLINY POKARMOWE I ZNACZENIE GOSPODARCZE PSZCZOLINEK (ANDRENA FABR.) Z PODRODZAJU ZONANDRENA HEDICKE (ANDRENIDAE, HYMENOPTERA)
tekst: Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIV, 2000 — Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska
strona 117PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIV 2000
Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Data nadesłania – 10 kwiecień 2000
Streszczenie
Na podstawie okazów zebranych w latach 1960-1998 oraz literatury zestawiono listę roślin pokarmowych dla 5 gatunków pszczolinek (Andrena Fabr.) z podrodzaju Zonandrena Hedicke, obejmującą dla A. flavipes Panz. – 134 gatunki roślin, dla A. gravida Imh. – 46, dla A. chrysopyga Schenck – 43, dla A. hungarica Friese – 6, a dla A. korleviciana Friese – 1.
Andrena flavipes, A. chrysopyga i A. gravida należy uznać za potencjalnych zapylaczy lucerny i rzepaku, a A. flavipes także – koniczyny czerwonej, nostrzyku, komonicy, cieciorki, marchwi, kminku, jabłoni, gruszy, poziomki, cykorii, mięty i szałwii.
Główną bazę pokarmową tych pszczolinek stanowią Compositae, Papilionaceae i Cruciferae (dla A. flavipes i A. chrysopyga), a także Ranunculaceae (dla A. chrysopyga), lub Compositae, Rosaceae i Salicaceae (dla A. gravida).
Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, Andrena, zapylanie, rośliny pokarmowe, lucerna, rzepak.
WPROWADZENIE I METODYKA
Kontynuując badanie listy roślin pokarmowych i znaczenia gospodarczego pszczolinek (Andrena Fabr.), zajęliśmy się w obecnej pracy 5 gatunkami z podrodzaju Zonandrena Hedicke, uwzględniając następujące gatunki: pszczolinka pospolita – Andrena flavipes Panz., białobrzucha – A. gravida Imh., jastrzębcowa – A. chrysopyga Schenck, węgier ka – A. hungarica Friese i tojeściowa – A. korleviciana Friese.
Badania oparte zostały na okazach zebranych w Oddziale Pszczelnictwa w latach 1960-1998 (oznaczonych częściowo przez M. Dylewską – większość A. flavipes i część A. chrysopyga – a częściowo wspólnie przez A. Ruszkowskiego i J. Gosek) oraz na danych z literatury. Metodykę stosowano analogiczną jak w poprzednich pracach tego cyklu (np. Ruszkowski, Gosek 1999, 2000).
strona 118Nazwy polskie pszczolinek zaczerpnięto ze „Słownika polskich nazw owadów” (Ruszkowski i Ruszkowski 1998), a polskie nazwy roślin głównie z opracowania Mirek i in. 1995.
WYNIKI
Pszczolinka pospolita – Andrena flavipes Panz. oblatywała kwiaty 134 gatunków roślin z 42 rodzin – głównie z Compositae (23% całego oblotu), Papilionaceae (20%), Cruciferae (13%), Rosaceae (8%), Umbelliferae (6%), oraz Salicaceae, Ranunculaceae i Labiatae (po 4%).
Najliczniej i najwierniej odwiedzała ta pszczoła lucerny (przede wszystkim Medicago sativa), koniczyny (głównie Trifolium pratense), nostrzyk biały (Melilotus alba) i żółty (M. officinalis), rzepak (Brassica napus), wierzby (Salix), jaskry (zwłaszcza Ranunculus acer), mniszki (Taraxacum), podbiał (Tussilago), cykorię (Cichorium) i pięciorniki (zwłaszcza Potentilla nemanniana); wiernie i czasem licznie także – komonicę (Lotus corniculatus), cieciorkę (Coronilla varia), marchew (Daucus carota), kminek (Carum carvi), mikołajki (Eryngium), krwawniki (Achillea), chabry (Centaurea), ostrożeń (Cirsium arvense), jastrzębce (Hieracium), maruny (Matricaria), poziomki (Fragaria vesca), jabłoń (Malus domestica), gruszę (Pyrus communis), pyleniec (Berteroa), tasznik (Capsella), rzodkiew świrzepę (Raphanus raphanistrum), gorczycę (Sinapis arvensis), stulisze (Sisymbrium), jasnoty (Lamium), mięty (Mentha), szałwie (Salvia), przetacznik (Veronica chamaedrys), powój (Convolvulus arvensis), barszcz (Heracleum sphondylium) i Acroptilon picris; wiernie, lecz raczej mniej licznie – lucernę mieszańcową (Medicago media), koniczynę białą (Trifolium repens), kapustę (Brassica oleracea), głóg (Crataegus laevigata), śliwy (głównie Prunus spinosa), dziurawiec (Hypericum preforatum), czosnaczek (Alliaria petiolata), rumian (Anthemis arvensis), pępawy (Crepis), brodawniki (Leontodon ), starce (zwłaszcza Senecio jacobaea i S. vernalis) i wiosnówkę (Erophila verna); czasem zaś licznie (lecz mniej wiernie) – nawłoć (Solidago canadensis), słonisz (Halimodendron), traganki (Astragalus), karaganę (Caragana arborescens), janowce (Genista), robinię (Robinia pseudacaia), krostawkę (Psoralea), rzepik (Brassica rapa), pszonaki (Erysimum), pieprzycę (Lepidium), strumiłkę (Malcolmia), tobołki (Thlaspi), rzodkiew zwyczajną (Raphanus sativus), świrzepę (Rapistrum), rzepichy (Rorippa), szczwół (Conium), biedrzeńce (Pimpinella), pastewnę (Prangos), stokrotki (Bellis), złocienie (Chrysanthemum), mlecze (Sonchus), miłek (Adonis), melony (Cucumis melo), maki (Papaver), berberys (Berberis), rezedę (Reseda lutea), lilak (Syringa), tamaryszek (Tamarix), obuwik (Cypripedium), posłonki (Helianthemum), nawłocie (Solidago) i rutewniki (Peganum).
strona 119Pszczolinkę pospolitą należy uznać za potencjalnego zapylacza przede wszystkim: lucerny, koniczyny czerwonej, nostrzyku, rzepaku i cykorii, ale również – komonicy, cieciorki, marchwi, kminku, jabłoni, gruszy, poziomki, mięty i szałwii; a prawdopodobnie także – koniczyny białej, śliw, kapusty, rzepiku, rzodkwi, melonów i maku. Jest to więc pszczoła wyjątkowo cenna gospodarczo i zasługująca na szczególną ochronę.
Pszczolinka białobrzucha – A. gravida Imh. łowiona była na 46 gatunkach roślin z 15 rodzin – głównie z Compositae (24%), Rosaceae (22%), Salicaceae (16%), Cruciferae (8%), Papilionaceae (7%), Labiatae (5%), Saxifragaceae (4%) oraz Ranunculaceae i Geraniaceae (po 3%).
Najliczniej i najwierniej oblatywała ona mniszki (Taraxacum) i wierzby (Salix); wiernie i czasem licznie – podbiał (Tussilago), lucernę (Medicago media ), głogi (Crataegus) i pięciornik (Potentilla nemanniana); a czasem licznie – rzepak (Brassica napus), poziomkę (Fragaria vesca), jasnoty (Lamium), szałwię (Salvia pratensis), bodziszki (Geranium) i agrest (Ribes grossularia). Pszczolinka białobrzucha jest więc potencjalnym zapylaczem lucerny, a być może także rzepaku, poziomek i agrestu.
Pszczolinkę jastrzębcową – A. chrysopyga Schenck stwierdzono na 43 gatunkach roślin z 16 rodzin – głównie z Compositae (30%), Cruciferae (22%), Papilionaceae (18%), Labiatae (7%), Scrophulariaceae (5%), Rosaceae i Campanulaceae (po 4%) oraz Ranunculaceae i Geraniaceae (po 3%). Najliczniej i najwierniej oblatywała ona jastrzębce (Hieracium) i lucernę (Medicago media i M. sativa); wiernie i czasem licznie także – starce (Senecio), mniszki (Taraxacum), rzepak (Brassica napus), rzodkiew (Raphanus raphanistrum), gorczycę (Sinapis arvensis), macierzankę (Thymus serpyllum) i dzwonki (Campanula patula); wiernie ale raczej nielicznie – koniczyny (Trifolium), stulisze (Sisymbrium), głogi (Crataegus) i przetacznik (Veronica chamaedrys); a czasem licznie – kozibrody (Tragopogon), stulichy (Descurainia) i bodziszki (Geranium). Pszczolinka jastrzębcowa może być uznana za potencjalnego zapylacza lucerny i rzepaku, a być może także i koniczyny czerwonej (Trifolium pratense).
Pszczolinkę węgierkę – A. hungarica Friese stwierdzono na 6 tylko gatunkach roślin z 3 rodzin – głównie z Cruciferae (67%). Za mało mamy danych, żeby móc mówić o jej znaczeniu gospodarczym. Łowiona była czasem na rzepaku i nostrzyku, być może więc bierze jakiś udział w ich zapylaniu. Jest to zresztą gatunek południowy, w Polsce dotychczas nie odnaleziony.
Pszczolinka tojeściowa – A. korleviciana Friese łowiona była jedynie na tojeści (Lysimachia vulgaris). Jest to również gatunek południowy, wschodnio-śródziemnomorski.
strona 120Tabela 1
Rośliny pokarmowe gatunków pszczolinek z podrodzaju Zonandrena Hedicke – Food plants of Andrena species of the subgenus Zonandrena Hedicke
| RODZINA i gatunek rośliny — PLANT FAMILY and plant species | A. flavipes (Fl) | A. chrysopyga (Ch) | A. gravida (Gr) | A. hungarica (A. korleviciana) — Hu (Ko) |
|---|---|---|---|---|
| COMPOSITAE | 49m | – | – | – |
| Achillea filipendulina Lam. | 82;A.sp.60 | A.sp.18 | – | – |
| A. millefolium L. | 57m,68m,33,58 | 63a | 63a | – |
| Acroptilon picris Pall. | 81m,82,83 | – | – | – |
| Anthemis arvensis L. | 35,57,63a | – | – | – |
| Bellis perennis L. | 49m,58 | – | 52 | – |
| Carlina vulgaris L. | 38 | – | – | – |
| Centaurea | 38,52,82,83 | 52 | – | – |
| C. balsamita Lam. | 82m | – | – | – |
| C. iberica Trev. | 83m | – | – | – |
| C. jacea L. | 51,58,63a | – | – | – |
| C. micranthos Gmel. | 68 | – | – | – |
| C. paniculata L. | 52 | – | – | – |
| C. solstitialis L. | 83 | – | – | – |
| C. stoebe L. | 63a | – | – | – |
| Leucanthemum vulgare Lam. | 54m,52 | – | – | – |
| Cichorium intybus L. | 62m,81m,83m,33,57,58,62a,68;C.sp.70 | 11 | – | – |
| Cirsium arvense (L.) Scop. | 68m,38,57,58 | – | – | – |
| C. vulgare (Savi) Ten. | 63a | – | – | – |
| Crepis biennis L. | 58;C.sp.62a | – | – | – |
| C. tectorum L. | 57,68 | – | – | – |
| C. virens Vill. | 58 | – | – | – |
| Helianthus annuus L. | 82 | – | – | – |
| Hieracium | 62m | 19m,49m,5 | – | – |
| H. bauhinii Schult. | 52,53 | 53m | – | – |
| H. pilosella L. | 53,58 | 58m,62m,35,52,63a | – | – |
| Hypochoeris radicata L. | 58,63a | – | – | – |
(ciąg dalszy Tabeli 1 — COMPOSITAE)
| RODZINA i gatunek rośliny — PLANT FAMILY and plant species | A. flavipes (Fl) | A. chrysopyga (Ch) | A. gravida (Gr) | A. hungarica (A. korleviciana) — Hu (Ko) |
|---|---|---|---|---|
| Inula britannica L. | 68 | – | – | – |
| I. salicina L. | 22 | – | – | – |
| Leontodon autumnalis L. | 29,53,57,58 | – | L.sp.27 | – |
| L. hispidus L. | 53 | – | – | – |
| Matricaria | 83 | – | – | – |
| M. chamomilla L. | 83m,62 | – | – | – |
| M. disciformis A. Mey | 83m | – | – | – |
| M. maritima L. | 33,68 | – | 18 | – |
| Senecio barbaraeifolius (Krock.) Wimm. et Grab. | 68 | S.sp.38 | S.sp.36 | – |
| S. erucifolius L. | 58 | – | – | – |
| S. jacobaea L. | 57,58,63a,82 | – | – | – |
| S. vernalis Waldst. et Kit. | 30,35,62 | 30m,35 | – | – |
| S. vulgaris L. | 63a | – | – | – |
| Solidago canadensis L. | 62am | – | – | – |
| Sonchus arvensis L. | 81m,63a | – | – | – |
| Tanacetum vulgare L. | 57,58,63a;T.sp.51 | – | – | – |
| Taraxacum | 22m,38m,62m,68-69m,83m,3,23,26,30,35,52,53,57-59,63a | 49m,26,33,35,52,63a | 26,49m,62m,25,31,50,52,53,57-60,62a,63a | – |
| Thrincia hirta Roth | 57,69 | – | – | – |
| Tragopogon pratensis L. | – | 49m,52 | – | – |
| Tussilago farfara L. | 38m,49m,69m,73m,30,35,58 | – | 49m,25,30,52,62a | – |
| Xeranthemum annuum L. | 52 | – | – | – |
(ciąg dalszy Tabeli 1)
| RODZINA i gatunek rośliny — PLANT FAMILY and plant species | A. flavipes (Fl) | A. chrysopyga (Ch) | A. gravida (Gr) | A. hungarica (A. korleviciana) — Hu (Ko) |
|---|---|---|---|---|
| PAPILIONACEAE | ||||
| Alhagi kirghisorum Schrenk | 81,82 | – | – | – |
| Astragalus onobrychis L. | 72m | – | – | – |
| Caragana arborescens Lam. | 72m | – | – | – |
| Cercis siliquastrum L. | 83 | – | – | – |
| Coronilla varia L. | 55m,72m;C.sp.70 | – | – | – |
| Genista angelica L. | 57m | – | – | – |
| G. tinctoria L. | 57 | – | – | – |
| Glycyrrhiza glabra L. | 82 | – | – | – |
| Halimodendron argenteum DC. | 81m | – | – | – |
| Indigofera gerardiana Will. | 84 | – | – | – |
| Lotus corniculatus L. | 86m,52,53,58,63a,82;L.sp.70 | – | – | – |
| Medicago falcata L. | 33,57 | – | – | – |
| M. lupulina L. | 58 | – | – | – |
| M. media Pers. | 2,16,48,64 | 18m,20 | 18m,20,28 | – |
| M. sativa L. | 49m,68m,70m,72m,79-82m,86m,52,63a,67,75,83,84 | 18m,76m,72 | – | – |
| Melilotus | 52,86 | – | 18 | 52 |
| M. alba Medik. | 4m,65m,81m,22,30,35,52,58,63a | – | – | – |
| M. altissima Thuill. | 58 | – | – | – |
| M. officinalis (L.) Lam. | 68m,72m,82m,30,72 | – | 36 | – |
| Onobrychis viciaefolia Scop. | – | 77 | – | – |
| Ononis spinosa L. | 58 | – | – | – |
| Psoralea drupacea Bge. | 82-83m | – | – | – |
| Robinia pseudacacia L. | 72m | 72 | – | – |
| Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. | 57 | – | – | – |
| Sophora alopecuroides L. | 81 | – | – | – |
| Spartium junceum L. | 83 | – | – | – |
| Trifolium agrarium L. z. T. | T.sp.49m,62a | 33 | – | – |
| T. arvense L. | 58 | T.sp.50,51 | – | – |
| T. dubium Sibith. | 33,58 | 33,52 | – | – |
| T. medium L. | 58 | – | – | – |
| T. montanum L. | 53 | – | – | – |
| T. pratense L. | 41-42m,68m,1,13,14,21,24,39,40,43,44,52,53,57,58,63a | 5,10,63a | 37 | – |
| T. repens L. | 52,53,57,58,68 | 52,58 | 8 | – |
| Vicia sepium L. | – | 63a | – | – |
(ciąg dalszy Tabeli 1)
| RODZINA i gatunek rośliny — PLANT FAMILY and plant species | A. flavipes (Fl) | A. chrysopyga (Ch) | A. gravida (Gr) | A. hungarica (A. korleviciana) — Hu (Ko) |
|---|---|---|---|---|
| CRUCIFERAE | ||||
| Alliaria petiolata (M. Bieb.) Cav. et Gr. | 30,63a,68 | – | – | – |
| Alyssum montanum L. | 63a | – | – | – |
| A. saxatile L. | 63a | – | – | – |
| Aubrieta deltoidea (L.) DC. | 63a | – | – | – |
| Barbaraea vulgaris R. Br. | 30 | – | – | – |
| Berteroa incana (L.) DC. | 6m,1,29,39,51,58,63a | 38 | – | – |
| Brassica napus L. | 46m,52-53m,68m,15,31,58,63a | 38,46,52 | 46m,53 | 52 |
| B. oleracea L. | 29,57,58 | B.sp.49m | B.sp.52 | – |
| B. rapa L. | 62m,68 | – | – | – |
| Camelina dentata Crantz. | – | 30 | – | – |
| Capsella bursa-pastoris (L.) | 83m,52,58,68 | – | 52 | – |
| Cardamine pratensis L. | – | – | 63a | – |
| Cardaria draba (L.) Desv. | – | 52 | 52 | – |
| Descurainia sophia (L.) Webb | – | 19m | – | – |
| Erophila verna (L.) C.A.M. | 30,35,51,58 | – | 35 | – |
| Erysimum cheiranthoides L. | 58?;E.sp.69m | – | – | E.sp.52 |
| Falcaria vulgaris Bernh. | – | 52 | – | – |
| Lepidium latifolium L. | 82m | – | – | – |
| Malcolmia bungei Boiss. | 81m | – | – | – |
| Raphanus raphanistrum L. | 68m,33,58 | 49m,18,52 | – | – |
| R. sativus L. | 83m | – | – | – |
| Rapistrum perenne (L.) All. | 68m | – | – | – |
| Rorippa amphibia L. | 68m | – | – | – |
| R. silvestris L. | 68 | – | – | – |
| Sinapis arvensis L. | 68m,18,29,33,52,58,63a | 19m,9,18,30,35,63a | 18 | 52 |
| S. alba L. | 63a | – | – | – |
| Sisymbrium | – | 50-52 | 52 | 52 |
| S. altissimum L. | 81m | – | – | – |
| S. loeselii L. | 82m,83 | – | – | – |
| S. officinale (L.) Scop. | 58,63a | – | – | – |
| S. orientale L. | – | 63a | – | – |
| S. sophia L. | 58 | – | – | – |
| S. thalianum Gay | 69 | – | – | – |
| Thlaspi perfoliatum L. | 83m | – | – | – |
(ciąg dalszy Tabeli 1)
| RODZINA i gatunek rośliny — PLANT FAMILY and plant species | A. flavipes (Fl) | A. chrysopyga (Ch) | A. gravida (Gr) | A. hungarica (A. korleviciana) — Hu (Ko) |
|---|---|---|---|---|
| UMBELLIFERAE | 56,59 | – | – | – |
| Aegopodium podagraria L. | 58 | – | 58 | – |
| Angelica sylvestris L. | 30 | – | – | – |
| Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm. | 58,63a | 63a | – | – |
| Carum carvi L. | 83m,57,68 | – | – | – |
| Conium maculatum L. | 83m | – | – | – |
| Daucus carota L. | 81-82m,68,83 | – | – | – |
| Eryngium campestre L. | 52,58 | – | – | – |
| E. coeruleum MB. | 83m | – | – | – |
| Foeniculum officinale All. | 83 | – | – | – |
| Heracleum sphondylium L. | 62m,58,63a | 63a | – | – |
| Pastinaca sativa L. | 58 | – | – | – |
| Pimpinella peregrina L. | 83m | – | – | – |
| P. saxifraga L. | 58 | – | – | – |
| Prangos bucharica B. Fedt. | 83m | – | – | – |
| Torilis japonica (Houtt.) DC. | 35 | – | – | – |
| ROSACEAE | ||||
| Cerasus vulgaris Mill. | 38a;C.sp. 71 | – | 52 | – |
| Cavium (L.) Moench | 38a,63a | – | – | – |
| Crataegus | 51 | 50,51 | 54m,18 | – |
| C. laevigata Poir. DC. | 53,57,63a | 52 | 52,53 | – |
| Fragaria vesca L. | 53-54m,52,83;F.sp.51 | – | 53m | – |
| Malus domestica Borkh. | 17-18m,52;M.sp.49,38a | – | 52;M.sp.36a | – |
| Potentilla | 34m,83 | 51 | – | – |
| P. arenaria Borkh. | 53m,30 | – | 53 | – |
| P. argentea L. | 53 | – | – | – |
| P. nemanniana Rchb. | 49m,62m,70m,29,58,63a | 30 | 49m,62m,50-52,58 | – |
| P. reptans L. | 63a | – | – | – |
| Prunus divaricata Led. | 83;P.sp.38a | – | – | – |
| P. spinosa L. | 57,58,63a,68 | – | 52,57,58,63a | – |
| Pyrus communis L. | 17m,18,22,63a;P.sp.38a | – | P.sp.38a | – |
| Rubus fruticosus L. | 63a | – | – | – |
| Sorbus aucuparia L. em. Hedl. | 58 | – | S.sp.52 | – |
| Spiraea | 57 | – | – | – |
(ciąg dalszy Tabeli 1)
| RODZINA i gatunek rośliny — PLANT FAMILY and plant species | A. flavipes (Fl) | A. chrysopyga (Ch) | A. gravida (Gr) | A. hungarica (A. korleviciana) — Hu (Ko) |
|---|---|---|---|---|
| LABIATAE | ||||
| Glechoma hederacea L. | 57,63a | – | – | – |
| Lamium album L. | 22;L.sp.49m | – | L.sp.49m,52 | – |
| L. maculatum L. | 63a | – | – | – |
| L. purpureum L. | 1,35,52 | – | – | – |
| Mentha longifolia L. | 81m,82 | – | – | – |
| M. pulegium L. | 68m | – | – | – |
| Origanum vulgare L. | 82 | – | – | – |
| Salvia nemorosa L. | 68m | – | – | – |
| S. officinalis L. | 83m | – | – | – |
| S. pratensis L. | 53 | – | 53m | – |
| S. verticillata L. | 68 | – | – | – |
| Thymus | – | 45am,49m | – | – |
| Th. serpyllum L. | 52,58 | 51,52,56 | – | – |
| Ziziphora clinopoides Lam. | 83 | – | – | – |
| RANUNCULACEAE | ||||
| Adonis vernalis L. | 34m,30 | – | 34 | – |
| Anemone nemorosa L. | 57 | – | – | – |
| Consolida orientalis (J. Gay) Schröd. | 68 | – | – | – |
| Ficaria verna Huds. | 58,63 | – | 58 | – |
| Nigella | 52 | – | – | – |
| Pulsatilla patens (L.) Mill. | 30 | – | – | – |
| Ranunculus acris L. | 68m,53,58 | 63a | 53 | – |
| R. bulbosus L. | 63a | – | – | – |
| R. repens L. | 68m,58,63a | R.sp.52 | 58 | – |
| R. sardosus Grantz | 68;R.sp.49m,57m,62m,62a | – | – | – |
| BORAGINACEAE | ||||
| Anchusa italica Retz. | 83 | – | – | – |
| A. officinalis L. | – | 52 | 51 | – |
| Echium vulgare L. | 66m,57,68 | – | – | – |
| Lappula myosotis Mnch. | 30 | – | – | – |
| Lindelofia anchusoides (Lindl.) Lechm. | 22,83 | – | – | – |
| Myosotis intermedia Lil. | M.sp.82m | – | 57 | – |
| M. palustris (L.) Nath. | 68 | – | – | – |
| Pulmonaria obscura Dum. | – | – | 20 | – |
(ciąg dalszy Tabeli 1)
| RODZINA i gatunek rośliny — PLANT FAMILY and plant species | A. flavipes (Fl) | A. chrysopyga (Ch) | A. gravida (Gr) | A. hungarica (A. korleviciana) — Hu (Ko) |
|---|---|---|---|---|
| SCROPHULARIACEAE | – | – | – | 49 |
| Paulownia tomentosa Stend. | 83 | – | – | – |
| Verbascum thapsiforme Schrad. | 58 | – | – | – |
| Veronica anagallis-aquatica L. | 68 | – | – | – |
| V. beccabunga L. | 58 | – | – | – |
| V. chamaedrys L. | 49m,30,53,57,63a,68 | 30,33,35,52,58,59 | 52 | – |
| V. spicata L. | 30,34 | – | V.sp.62a | – |
| V. triphyllos L. | 58 | V.sp.61 | – | – |
| CARYOPHYLLACEAE | ||||
| Cerastium arvense L. | 58 | – | – | – |
| C. pentandrum | 30 | – | – | – |
| C. semidecandrum L. | 58 | – | – | – |
| Stellaria holostea L. | 63a | 52,58 | – | – |
| S. media (L.) Vill. | 58,68 | – | – | – |
| SALICACEAE | ||||
| Salix | 49m,57m,73-74m,5,29,30,35,38,51-53,56,58,59,69 | – | 26m,49m,62m,62am,30,63,51-53,58-60 | – |
| S. alba L. | 68 | – | – | – |
| S. aurita L. | 61m | – | – | – |
| S. caprea L. | 63a | – | 63a | – |
| S. purpurea L. | 58 | – | – | – |
| S. viminalis L. | 58 | – | 58 | – |
| SAXIFRAGACEAE | ||||
| Philadelphus coronarius L. | 57 | – | 57 | – |
| Ribes grossularia L. | – | – | 62m,52 | – |
| R. nigrum L. | 18,38a | – | – | – |
| MALVACEAE | ||||
| Althaea officinalis L. | 83 | – | – | – |
| Gossypium | 82 | – | – | – |
| Malva silvestris L. | 57;M.sp.83 | – | – | – |
| CAMPANULACEAE | ||||
| Campanula patula L. | – | 49m,33,52 | – | – |
| C. rotundifolia L. | 63a | – | – | – |
| C. trachelium L. | 57 | – | – | – |
| Jasione montana L. | 58 | – | – | – |
(ciąg dalszy Tabeli 1)
| RODZINA i gatunek rośliny — PLANT FAMILY and plant species | A. flavipes (Fl) | A. chrysopyga (Ch) | A. gravida (Gr) | A. hungarica (A. korleviciana) — Hu (Ko) |
|---|---|---|---|---|
| CUCURBITACEAE | ||||
| Bryonia dioica Jacq. | 57,63a | – | – | – |
| Citrullus vulgaris Schrad. | 81,82 | – | – | – |
| Cucumis melo L. | 81m | – | – | – |
| LILIACEAE | ||||
| Gagea pratensis (Pers.) Dum. | 30 | – | – | – |
| Ornithogalum umbellatum L. | 68 | – | 54;O.sp.52 | – |
| Scilla bifolia L. | 53 | – | – | – |
| PAPAVERACEAE | ||||
| Corydalis cava Schw. et Körte | 68 | – | – | – |
| Papaver rhoeas L. | 57m,63a,68;P.sp.83 | – | – | – |
| ACERACEAE | ||||
| Acer campestre L. | 63a | – | – | – |
| A. pseudoplatanus L. | 63a | – | – | – |
| GERANIACEAE | ||||
| Geranium palustre L. | 57 | G.sp.49m,32 | G.sp.49m,52 | – |
| POLYGONACEAE | ||||
| Fagopyrum esculentum Moench. | 57m,58 | – | – | – |
| Polygonum bistorta L. | 30 | – | – | – |
| CHENOPODIACEAE | ||||
| Beta vulgaris L. | 53 | – | – | – |
| Horaninowia ulicina Fisch. et Mey | 82m | – | – | – |
| EUPHORBIACEAE | ||||
| Euphorbia cyparissias L. | 68 | – | – | – |
| E. helioscopia L. | 83m | E.sp.52 | – | – |
| VALERIANACEAE | ||||
| Valeriana colchica Utk. | 83m | – | – | – |
| V. officinalis L. | 58 | – | – | – |
| CORNACEAE | ||||
| Cornus mas L. | 53 | – | 53 | – |
| C. tatarica Mill. | 83m | – | – | – |
(ciąg dalszy Tabeli 1)
| RODZINA i gatunek rośliny — PLANT FAMILY and plant species | A. flavipes (Fl) | A. chrysopyga (Ch) | A. gravida (Gr) | A. hungarica (A. korleviciana) — Hu (Ko) |
|---|---|---|---|---|
| INNE – OTHER FAMILIES | ||||
| Armeria maritima (Müll.) Willd. | 35 | – | – | – |
| Berberis vulgaris L. | 57m,83m | – | – | – |
| Calluna vulgaris (L.) Hull | 57 | – | – | – |
| Capparis spinosa L. | 81 | – | – | – |
| Convolvulus arvensis L. | 81-82m,58,63a | 52 | – | – |
| Cuscuta trifolii Bab. | 68 | – | – | – |
| Cypripedium calceolens L. | 47m,57 | – | – | – |
| Elaeagnus | 81 | – | – | – |
| Haplophyllum sieversi Fisch. | 82 | – | – | – |
| Helianthemum vulgare Spach | 57;H.sp.53m | – | – | – |
| Hyoscyamus niger L. | 30 | – | – | – |
| Hypericum perforatum L. | 58,63a,83 | – | – | – |
| Knautia arvensis (L.) Coult. | 33 | 52 | – | – |
| Lysimachia vulgaris L. | – | – | – | Ko:49m |
| Paliurus aculeatus Lam. | 83 | – | – | – |
| Peganum harmala L. | 81m | – | – | – |
| Plantago lanceolata L. | – | 63a | – | – |
| Reseda lutea L. | 68m | – | – | – |
| Quercus | 63a | – | – | – |
| Sedum acre L. | 58 | – | – | – |
| Sesamum indicum L. | 81 | – | – | – |
| Sterculia platanifolia L. | 83 | – | – | – |
| Symphoricarpos albus (L.) S.F. Blake | 5 | – | – | – |
| Syringa vulgaris L. | 68m | – | – | – |
| Tamarix tetrandra Pall. | 68;T.sp.81m | – | – | – |
| Tilia tomentosa Moench | 1 | – | – | – |
| Viola odorata L. | – | – | 53 | – |
| Bez rośliny – Without any plant | 12m,37m,7,45 | 32,78 | – | – |
Objśnienia do tab. 1 – Explanation to the table 1
a) Symbole gatunków pszczolinek – Symbols of the Andrena
- Ch – A. chrysopyga Schenck – jastrzębcowa
- Fl – A. flavipes Panz – pospolita
- Gr – A. gravida Imh. – białobrzucha
- Hu – A. hungarica Friese – węgierka
- Ko – A. korleviciana Friese – tojeściowa
b) Liczby w tabeli oznaczają teren badań, lata i autorów (w nawiasach powiat z 1975 r. i dane bibliograficzne). – The numbers in the table indicate the regions, years and authors of the investigations (in parenthesis the districts of the year 1975 and bibliographic data, woj. = province).
Osoby zbierające okazy – The persons collecting the bees: AR – Andrzej Ruszkowski, BO – Bronisław Opoka, JK – Julita Korczyńska, KK – Krystyna Kaczmarska, MB – Mieczysław Biliński, Michał Hurej, MZ – Maria Zadura, PJ – Piotr Jabłoński, ZK – Zofia Konopacka.
POLSKA – POLAND:
Woj. lubelskie:
- Puławy – park 1964-1965 AR, MZ;
- Puławy – Kępa 1964-1967 BO, MB;
- Puławy – Górna Niwa 1972-1975 KK, AR;
- Puławy – Włostowice 1977-1980 MB, AR;
- Gołąb (Puławy) 1987-1989 AR, JG, KK;
- Łęka (Puławy) 1989 AR, JK;
- Trzcianki (Puławy) 1986 KK;
- Janowiec (Puławy) 1986 KK;
- Tomaszówka (Zamość) 1967 MB;
- Niewirków (Zamość) 1967 AR;
- Zawalów (Hrubieszów) 1971 KK;
- Gródek (Hrubieszów) 1986 MB;
- Bełżyce (Bełżyce) 1973 KK;
- Bezek (Chełm) 1972 MB;
- (Miczulski 1967);
- (Dylewska i in. 1970);
- (Anasiewicz, Warakomska 1971);
- (Anasiewicz 1972, 1973, 1975);
- (Dylewska, Zabłocki 1972).
Woj. mazowieckie:
- Jabłonica (Przysucha) 1973 KK.
Woj. łódzkie:
- Skierniewice 1960 ZK;
- Łowicz (Drogoszewski 1932).
Woj. małopolskie:
- Pieczenogi (Proszowice) 1973 KK;
- (Łoziński 1920);
- Ojców (Olkusz) (Dylewska 1988);
- Tatry – mountains (Dylewska 1991);
- Polanowice (Miechów) (Nowak 1962).
Woj. warmińsko-mazurskie:
- (Alfken 1910, 1913).
Woj. kujawsko-pomorskie:
- (Torka 1912, 1932);
- (Pawlikowski 1978, 1981);
- Lutobórz (Włocławek) 1974 PJ.
Woj. pomorskie:
- (Alfken 1909, 1912);
- (Banaszak 1980).
Woj. zachodniopomorskie:
- (Blüthgen 1919);
- Wolin – island (Banaszak 1973b).
Woj. wielkopolskie:
- Leszno Wlkp. 1967 MB.
- Poznań (Banaszak 1973a); 38a Poznań (Wójtowski, Feliszek 1977).
Woj. lubuskie:
- Kamienica (Żary) 1973 MB;
- Hetmanice (Wschowa) 1974 MB;
- Santok (Gorzów Wlkp.0 1974 MB.
Woj. opolskie:
- Nysa 1974 MB.
Woj. dolnośląskie:
- Męcinka (Jawor) 1974 MB;
- Jenków (Środa Śl.) 1974 MB;
- Pawłowice (Wrocław) 1998 MH; 45a. Krzelów (Wołów) (Scholtz 1912);
- (Gałuszkowa 1965).
Różne rejony – Different regions:
- (Szafer 1927);
- (Sowa 1970);
- (Dylewska 1987).
Śląsk polski i czeski – Czech and Polish Silesia:
- (Ducke 1898);
- (Dittrich 1903).
CZECHY i SŁOWACJA – CZECH and SLOVAKIA:
- (Kocourek 1966);
- (Beláková 1963, 1966, 1967, 1968, 1970, 1971, 1977);
- (Beláková, Dorn 1968);
- (Ptaček, Hofbauer 1973).
LITWA – LITHUANIA:
- (Adolph 1934).
NIEMCY – GERMANY and AUSTRIA:
- (Müller 1873);
- (Alfken 1914);
- (Friese 1926);
- (Hedicke 1930);
- (Stöckhert 1930);
- (Stoeckhert 1933); 62a. (Warncke 1981);
- (Dylewska 1993) 63a. (Westrich 1989).
WĘGRY – HUNGARY:
- Gödöllö 1981 MB;
- Cegled 1981 MB;
- Tura 1982 MB;
- (Moczar 1962);
- (Benedek 1967, 1968, 1969ab).
UKRAINA:
- (Bramson 1879);
- (Noskiewicz 1922);
- (Niewkrita 1957);
- (Osyčniuk 1960).
ROSJA – RUSSIA:
- Mierzeja Kurońska – Kurische Nehrung (Baer 1903).
- (Popov 1948);
- (Dawydowa 1948);
- Zaurale (Ponomariew 1950 według Romankow 1952);
- Nowosibirsk 1977 MB;
- Kluczi (Syberia) 1977 MB.
KAZACHSTAN – KAZAKSTAN:
- (Rymaszewskaja 1951, 1952ab);
- (Popov 1954).
UZBEKISTAN:
- Dżuma (Popov 1967);
- Kurgan Tiube (Popov 1967).
TADŻYKISTAN – TADJIKISTAN:
- Duszanbe (Popov 1967);
- Dalwerzin (Popov 1967); 85.Taran Bazar (Popov 1967).
AZJA ŚRODKOWA – CENTRAL ASIA:
- (Popov 1950, 1951).
WNIOSKI
Wszystkie polskie gatunki pszczolinek z podrodzaju Zonandrena (A. flavipes, A. chrysopyga i A. gravida) należy uznać za potencjalnych zapylaczy lucerny i rzepaku, a pszczolinkę pospolitą (A. flavipes) także – koniczyny
strona 132czerwonej, nostrzyku, komonicy, cieciorki, marchwi, kminku, jabłoni, gruszy, poziomki, cykorii, mięty i szałwii, a prawdopodobnie i wielu innych roślin uprawnych. Pszczolinka pospolita jest niewątpliwie wyjątkowo cenną pszczołą, zasługującą na szczególnie troskliwą ochronę.
Główną bazę pokarmową tych pszczolinek stanowią Compositae, Papilionaceae i Cruciferae (dla A. flavipes i A. chrysopyga), a także Ranunculaceae (dla A. chrysopyga), lub Compositae, Rosaceae i Salicaceae (dla A. gravida).
LITERATURA
Adolph W. (1934)- Materiały do znajomości fauny pszczół Wileńszczyzny. Prace Tow. Przyj. Nauk w Wilnie, Wydz. Nauk Mat.-Przyr., 8, 27:1-38.
Alfken J.D. (1909)- Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Westpreussen. Ber. Westpr. Bot.-zool. Ver., 31:101-123.
Alfken J.D. (1910)- Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon. Gesell. Königsberg, 50:320-345.
Alfken J.D. (1912)- Die Bienenfauna von Westpreussen. Ber. Westpr. Bot.-Zool. Ver., 34:1-96.
Alfken J.D. (1913)- Die Bienenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon. Gesell. Königsberg, 53:114-182.
Alfken J.D. (1914)- Die Bienenfauna von Bremen. Abh. Naturwiss. Ver. Bremen, 22:1-220.
Anasiewicz A. (1972)- Oblot niektórych drzew owocowych i porzeczki czarnej przez błonkówki pszczołowate (Hymenoptera, Apoidea). Pol. Pismo Ent., 42(2):491-506.
Anasiewicz A. (1973)- Błonkówki pszczołowate (Apoidea, Hymenoptera) występujące na plantacjach lucerny mieszańcowej (Medicago media Pers.) i skład florystyczny zebranego przez nie pyłku. Rozpr. Nauk. AR Lublin, 5:1-39.
Anasiewicz A. (1975)- The bees (Apoidea, Hymenoptera) on alfalfa (Medicago media Pers.) plantations. I. The species composition and variation of fligth. Ekol. Pol., 23(1):129-146.
Anasiewicz A., Warakomska Z. (1971)- Analysis of pollen collected by wild Apoidea from fruit trees and bushes. Ekol. Pol. 19(34):509-523.
Baer W. (1903)- Zur Apidenfauna der Kurischen Nehrung. Int. Allg. Z. Ent., 8:157-161.
Banaszak J. (1973a)- Pszczołowate (Apoidea) okolic Poznania. Bad. Fizjogr. Pol. Zach., B, 26:33-78.
Banaszak J. (1973b)- Pszczołowate (Apoidea) Wolińskiego Parku Narodowego. Bad. Fizjogr. Pol. Zach., B, 26:79-88.
Banaszak J. (1980)- Pszczoły (Apoidea, Hymenoptera) siedlisk kserotermicznych rejonu dolnej Wisły. Fragm. Faun., 25:335-360.
strona 133Banaszak J., Plewka T. (1981)- Apoidea (Hymenoptera) Kampinoskiego Parku Narodowego. Fragm. Faun., 25:435-452.
Beláková A. (1963)- Príspevok k poznaniu opelóvačov repky ozimnej Brassica napus L. var. arvensis v podmienkach jużného Slovenska. *Czasop. Slov. Akad. Vied. Bratislava,*18:821-830.
Beláková A. (1966)- Beítrag zur Kenntnis der Bestáuber der Samenrübe (Beta vulgaris L.) in bedingungen von Súdslowakei. Acta Fac. Rer. Natur. Univers. Comen. 12 – Zoologia, 13:163-170.
Beláková A. (1967)- Včelovite – Apoidea územia budúcej retenčnej nádrže pod Vihorlatom. Acta Facul. Rer. Natur. Univers. Comen. – Zoologia, 12:105-113.
Beláková A. (1968)- Apoidea budúcej vodnej nádrže prí Liptovskej Mare. *Acta Facul. Rer. Natur. Univers. Comen. Publ. 14, Zool:*101-110.
Beláková A. (1970)- Príspevok k poznaniu niektorých druhov samotárskych včiel rodov Andrena (Fabricius) a Halictus (Latreílle) a ich žívných rastlín na Slovensku. Entomol. Probl., 8:154-169.
Beláková A. (1971)- Včely (Apoidea) z niektorých významných oblasti Slovenska. Entomol. Probl., 10:141-191.
Beláková A. (1977)- Včely (Apoidea) okolia Zemplinskej šíravy. Acta Fac. Rer. Nat. Univ. Comen. Zool., 22:109-123.
Beláková A., Dorn M. (1968)- Príspevok k poznaniu opelovačov rodu Andrena (Fabricius) v prírodnej rezervácií Jurský Šúr a Chotín. Ochrana Fauny, 2(3):7-13.
Benedek P. (1967)- Új ismeretek a lucernát magporzó vadméhekról. Budapest.
Benedek P. (1968)- The flight period of wild bees (Hymenoptera, Apoidea) pollinating lucerne, and its plant protection aspects. Acta Phytopathologica, 3(1):59-71.
Benedek P. (1969a)- Flower visiting habits of lucerne pollinating wild bees and the increasing of wild bee population by providing unbroken feeding possibilities. Zeitschr. f. Angew. Entomol., 63(2):186-199.
Benedek P. (1969b)- Examinations on lucerne pollinating wild bees (Hym., Apoidea) in the Hungarian Great Plain. Folia Entomol. Hung. (SN) 22(6):101-115.
Blüthgen P. (1919)- Die Bienenfauna Pommerns. Stettiner Ent. Ztg., 80:65-131.
Bramson K.Z. (1879)- Die Hymenoptera Mellifera der Umgegend von Jetaterinoslaw. Bull. Soc. Nat. Mosc., 54 (2):253-306.
Dawydowa N.S. (1948)- Znaczenije pczeł (Apidae) dla opylenija cwietkow lucerny (Medicago sativa L.). Tr. nauczno – issl. Inst. Pczełow., 2:35-55.
Drogoszewski K. (1932)- Wykaz żądłówek zebranych w Polsce Środkowej. Pol. Pismo Entomol., 11:113-118.
strona 134Ducke A. (1898)- Die Bienenfauna Österreich.-Schlesiens. Entom. Nachr. Berlin, 24:129-146.
Dylewska M. (1987)- Die Gattung Andrena Fabricius (Andrenidae, Apoidea) in Nord- und Mitteleuropa. Acta Zool. Cracov., 30 (12):359-708.
Dylewska M. (1988)- Apoidea of the Ojców National Park. Part I. Colletidae, Halictidae, Andrenidae, Melittidae, Megachilidae, Anthophoridae. Acta Biol. Cracov., Zool. 30:19-72.
Dylewska M. (1991)- Apoidea of Tatra Mountains and the adjacent area. Part I. Colletidae, Andrenidae, Halictidae, Melittidae, Megachilidae and Anthophoridae. Acta Zool. Cracov., 34 (1):189-265.
Dylewska M. (1993)- Apoidea (except Apidae) on the northern slopes of the Hohe Tauern Mts. Acta Zool. Cracov., 35(3):509-564.
Dylewska M.,Jabłoński B., Sowa S., Biliński M., Wrona S. (1970)- Próba określenia liczby pszczół (Hym., Apoidea) potrzebnych do należytego zapylenia lucerny. Pol. Pismo Entomol., 40:371-398.
Dylewska M., Zabłocki J. (1972)- Nowe i mało znane Apoidea (Hymenoptera) z obszaru Polski. Acta Zool. Cracov., 17(18):405-414.
Friese H. (1926)- Die Bienen, Wespen, Grab- und Goldwespen. Die Insekten Mitteleuropas, insbesondere Deutschlands. Stuttgart.
Gałuszkowa I. (1965)- Pszczołowate (Apidae) zebrane na rzepaku ozimym na Niżu i Wyżu Dolnego Śląska. Pol. Pismo Entomol., 14(3-4):146-155.
Hedicke H. (1930)- Hautflügler, Hymenoptera. Die Tierwelt Mitteleuropas, 5 (2):1-246.
Kocourek M. (1966)- Prodromus Insectorum Bohemoslovakiae. IX. Apoidea, Andrena. Ac. Faun. Entomol. Mus. Nat., Pragae, 12 suppl.:1-122.
Kosior A. i Fijał J. (1992)- Analiza faunistyczno-ekologiczna owadów pszczołowatych Apoidea województwa zamojskiego. Stud. Ośr. Dokum. Fizjogr., 20:13-53.
Łoziński P. (1920)- Błonkówki pszczołowate okolic Krakowa. Spraw. Kom. Fizjogr., 53:125-137.
Miczulski B. (1967)- Błonkówki (Hymenoptera) w biocenozie upraw rzepaku. Cz. IV. Żądłówki (Aculeata). Pol. Pismo Entomol., 37:487-506.
Mirek Z., Piękoś-Mirkowa H., Zając A., Zając M. (1995)- Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Kraków.
Móczár L. (1962)- O metodach i wynikach badań nad pszczołami dzikimi (Hym., Apoidea) zapylającymi lucernę na Węgrzech. Pol. Pismo Entomol., B, 1-2(25-26):77-85.
Müller H. (1873)- Die Befruchtung der Blumen durch Insecten und die gegenseitigen Anpassungen beider. Leipzig.
Niewkrita O.H. (1957)- K izuczeniju nasiekomych opylitielej czereszni i wiszni na Ukrainie. Z b. prac. Zool. Muzeju A.N. URSR, 28:49-61 (według Ref. żurn. biol. 1958, ref. 73586).
strona 135Noskiewicz J. (1922)- Pszczołowate okolic Lwowa. Spraw. Kom. Fizj. 55-56:157-179.
Nowak S. (1962)- Owady zapylające lucernę. Nowe Roln., 11:48-49.
Osyčniuk A.W. (1960)- Swiazi pčelinych s bobowymi v stepi pravobereżja Ukrainy. Entomoł. Obozr., 39 (2):384-394.
Pawlikowski T. (1978)- Związki pokarmowe pszczołowatych (Hymenoptera, Apoidea) występujących na uprawach rzepaku ozimego – Brassica napus L. z innymi roślinami zielnymi w okolicy Torunia. Pol. Pismo Entomol., 48: 267-277.
Pawlikowski T. (1980)- Atrakcyjność mniszka pospolitego dla pszczół w okresie kwitnienia rzepaku ozimego. Pszczelarstwo, 4:14-15.
Popov V.V. (1948)- Apidae – pčelinyje (w Opredelitel nasekomych ewropejskoj časti SSSR. Moskwa-Leningrad.
Popov V.V. (1950)- Sbor i izuczenije opylitelej sejskochoziajstviennych kultur i drugich rastenij. Izd. Ak. Nauk SSSR, Moskwa-Leningrad.
Popov V.V. (1951)- O značenii pčelinych (Hymenoptera, Apoidea) v opylenii lucerny. Trudy Wsiesojuzn. Entomol. Obšč., 43:65-82.
Popov V.V. (1954)- O faunie pczelinych (Hymenoptera, Apoidea) jużnoj czasti Zapadno-Kazachstanskoj obłasti. Trudy Zołogiczeskogo Inst. Akad. Nauk SSSR, t. 16.
Popov V.V. (1967)- Pčelinyje (Hymenoptera, Apoidea) Sredniej Azii i ich raspredelenije po cvetkovym rastenijam. Tr. ZIN AN SSSR, 38:11-329.
Ptaček V., Hofbaner J. (1973)- Předbéžná pozorováni opylovačů (Hymenoptera: Apoidea) čičorhy pestré (Coronilla varia L.) cv. chemung. Sbor. Vědeck. Praci, 3:51-56.
Romankow W. (1952)- Rola owadów w zapylaniu lucerny. Post. Nauk Roln., 3:29-37.
Ruszkowski A., Gosek J. (1999)- Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze pszczolinek (Andrena Fabricius) z podrodzajów Poecilandrena Hedicke, Margandrena Warncke i Carandrena Hedicke. Pszczeln. Zesz. Nauk., 43(1):351-360.
Ruszkowski A., Gosek J. (2000)- Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze pszczolinek z grupy enslinella (podrodzaj Micrandrena Ashm. partim, Hymenoptera, Andrenidae). Pszczeln. Zesz. Nauk., 44:
Ruszkowski A., Ruszkowski J. (1998)- Słownik polskich nazw owadów. Część I. Puławy.
Rymaszewskaja R.S. (1951)- Učastie medonosnych pčel v. opylenii lucerny. Pčelovodstwo, 5:30-32.
Rymaszewskaja R.S. (1952)- Rol nasekomych – opylitelej v povyšenii urožaja semian lucerny. Selekc. i Semenovod., 7:60-64.
Scholz E.J.R. (1912)- Hymenoptera aculeata. Seltenere schlesische Vorkommnisse, Jahresh. d. Ver. f. Schles. Insektenkunde zu Breslau, E.V.
strona 136Sowa S. (1973)- Z badań nad owadami zapylającymi lucernę w Polsce. Zesz. Probl. Nauk Roln., 131:145-152.
Stöckhert E. (1930)- Andrena F. w: Schmiedeknecht O. – Die Hymenopteren Nord- und Mitteleuropas. Jena.
Stoeckhert F.K. (1933)- Die Bienen Frankens (Hym., Apid.). Deut. Entomol. Z., 1932.
Szafer W. (1927)- Życie kwiatów (Zarys biologii kwiatów). Lwów.
Torka V. (1912)- Die Bienen der Provinz Posen. Z. Naturwiss. Abt. Posen, 20:97-181.
Torka V. (1932)- Nachträge zu meiner Veröffentlichung über „Die Bienen der Provinz Posen”. Deut. Wiss. Z. f. Polen.
Warncke K. (1981)-Die Biennen des Klagefurter Beckens (Hymenoptera, Apidae) Carinthia II, 171(91):275-348.
Westrich P. (1989)- Die Wildbienen Baden-Württtenbergs. Spezieller Teil. Stuttgart.
Wójtowski F., Feliszek H. (1977)- Apidofauna zapylająca drzewa krzewy owocowe w pracowiczych ogródkach działkowych Poznania. Roczn. Ak. Rol. Pozn. 94:235-241.
FOOD PLANTS AND AN ECONOMIC IMPORTANCE OF ANDRENA SPECIES OF SUBGENUS ZONANDRENA HEDICKE (ANDRENIDAE, HYMENOPTERA)
A. Ruszkowski, J. Gosek, M. Biliński, K. Kaczmarska
Summary
The lists of food plants for Andrena species of subgenus Zonandrena were compiled on the basis of own bee specimens collected during the years 1960-1998 and of the literature. The list for A. flavipes Panz. included 125 plant species, for A. gravida Ihm. – 46, for A. chrysopyga Schenck – 43, for A. hungarica Friese – 6 and for A. korleviciana Friese – 1 plant species.
A. flavipes, A. chrysopyga and A. gravida should be accepted as the potential pollinators of Medicago and Brassica napus; A. flavipes – also of Trifolium pratense, Melilotus, Lotus, Coronilla, Daucus, Carum, Malus, Pyrus, Fragaria vesca, Cichorium, Mentha and Salvia.
Compositae, Papilionaceae and Cruciferae are the fundamental food basis for A. flavipes and A. chrysopyga (for A. chrysopyga also Ranunculaceae); but Compositae, Rosaceae and Salicaceae – for A. gravida, and Cruciferae for A. hungarica.
Keywords: solitary bees, Andrena, pollination, lucerne, rape, food plants.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 117: „węgier ka” → węgierka
- s. 118: „Robinia pseudacaia” → Robinia pseudacacia
- s. 118: „Hypericum preforatum” → Hypericum perforatum
- s. 118, 119, 124, tab. 1, 3×: „nemanniana” → neumanniana
- s. 122, tab. 1: „Genista angelica” → Genista anglica
- s. 124, tab. 1: „Cavium” → C. avium
- s. 125, tab. 1: „R. sardosus Grantz” → R. sardous Crantz
- s. 128, tab. 1: „Cypripedium calceolens” → Cypripedium calceolus
- s. 129: „Objśnienia” → Objaśnienia
- s. 130: „Wlkp.0″ → Wlkp.)
- s. 132, piśmiennictwo: „fligth” → flight
- s. 133, piśmiennictwo: „Beítrag” → Beitrag
- s. 133, piśmiennictwo: „Bestáuber” → Bestäuber
- s. 133, piśmiennictwo: „Súdslowakei” → Südslowakei
- s. 133, piśmiennictwo: „Latreílle” → Latreille
- s. 133, piśmiennictwo: „Jetaterinoslaw” → Jekaterinoslaw
- s. 135, piśmiennictwo: „Hofbaner” → Hofbauer
- s. 136, piśmiennictwo: „Biennen” → Bienen
- s. 136, piśmiennictwo: „Klagefurter” → Klagenfurter
- s. 136, piśmiennictwo: „Baden-Württtenbergs” → Baden-Württembergs
- s. 136, piśmiennictwo: „drzewa krzewy” → drzewa i krzewy
- s. 136, piśmiennictwo: „pracowiczych” → pracowniczych
