RECEPTYWNOŚĆ ZNAMION SŁUPKÓW I PRZEBIEG KIEŁKOWANIA PYŁKU W KOLEJNYCH DNIACH ŻYCIA KWIATÓW JABŁONI
tekst: Bożena Dąbska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXVIII, 1984 — Bożena Dąbska
strona 153PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXVIII Puławy 1984
Bożena Dąbska
Zakład Botaniki AR w Lublinie
WPROWADZENIE
Wartość pszczelarska i sadownicza jabłoni była tematem wielu prac (Bornus i in. 1976, a,b, Bornus i in. 1977, Demianowicz i in. 1978, 1980). W wyniku tych badań określono dokładnie w warunkach naszego kraju wydajność miodową dla ponad 20 odmian, a dla 5 z nich również wydajność pyłkową (Szklanowska 1983). Proces zapylania i zapładniania kwiatów jabłoni oraz długość okresu receptywności znamion słupka nie są jeszcze w pełni poznane (Anvari i Stösser 1978, Free i in. Jabłoński i in. 1979, Lech i Tylus 1975).
Celem niniejszych badań było ustalenie liczby ziarn pyłku na znamionach kwiatów odmian: Macspur i Idared i przebieg wrastania łagiewek w szyjki słupka kwiatów u obu odmian. Ponadto postanowiono wyjaśnić dlaczego na terenie PZD w Puławach sad odmiany Macspur owocował słabo mimo iż drzewa rokrocznie bardzo obficie kwitły.
MATERIAŁ I METODA
Badania przeprowadzono w sadzie PZD Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Puławach w latach 1978—1981. W doświadczeniach uwzględniono nową odmianę Macspur, która na tym terenie owocowała słabo i dla porównania dobrze owocującą odmianę Idared.
Liczbę ziarn pyłku nanoszonego na znamiona i łagiewki pyłkowe wrastające w szyjki słupka badano przez 5 kolejnych dni kwitnienia drzew. Codziennie z rana znakowano kolorową włóczką 150 świeżo rozkwitłych pąków danej odmiany, a wieczorem zrywano po 30 kwiatów z każdej serii pąków oznakowanych rano. W ten sposób znany był ich
strona 154wiek czyli były badane w kolejności kwiaty jedno-, dwu-, trzy-, cztero- i pięciodniowe. Z kwiatów tych wypreparowane słupki umieszczano w utrwalaczu sporządzonym z alkoholu etylowego i lodowatego kwasu octowego w stosunku objętościowym 3:1 (Gerlach 1972). Następnie słupki przenoszono do laktofenolu po czym barwiono je 0,1% błękitem anilinowym rozpuszczalnym w wodzie. Odcięte skalpelem znamiona umieszczano w kropli laktofenolu i dopiero w tak przygotowanych preparatach liczono ziarna pyłu w mikroskopie optycznym.
Długość łagiewek pyłkowych obserwowano w mikroskopie fluorescencyjnym. Do tego rodzaju badań preparaty wykonywano ze słupków, które na okres 20 min. umieszczano w 30% NaOH o temp. 56°C, a następnie przenoszono do 6% H2O2 o temp. 36°C w celu przejaśnienia tkanek. Po przepłukaniu w wodzie destylowanej materiał barwiono 0,1% błękitem anilinowym rozpuszczonym w 0,1 n K3PO4. Z tak utrwalonego i wybarwionego materiału robiono po 30 preparatów dla każdej odmiany. Słupki poszczególnych kwiatów lekko rozgniatano na szkiełku podstawowym i zamykano w roztworze barwnika. Dobrze widoczne, świecące łagiewki pyłkowe w mikroskopie fluorescencyjnym liczono w różnych częściach słupków: tuż pod znamionami wolnych szyjek, w środkowej części szyjek, w miejscu ich zrośnięcia i wrastające do zalążni. Dalszej drogi łagiewek już nie obserwowano.
Do ręcznego zapylania kwiatów odmiany Macspur używano pyłku własnego oraz odmian Idared i Spartan. Dla każdej kombinacji wytypowano duże trzy gałęzie na różnych drzewach. Na konarach liczono wszystkie pąki kwiatowe i izolowano je workami z siatki plastykowej. W miarę rozkwitania kwiatów pod izolatorami dokonywano sztucznego zapylania słupków pyłkiem danego zapylacza.
Okres receptywności znamion kwiatów jabłoni badano przez 5 kolejnych dni. Codziennie po godzinie 18⁰⁰ typowano na sześciu drzewach każdej odmiany duże gałęzie z pąkami. Usuwano z nich już rozkwitłe pąki i na pięć gałęzi zakładano izolatory zaś szóstą — jako kontrolną pozostawiano dostępną dla pszczół. Następnego dnia na gałęziach tych dokładnie liczono wszystkie rozkwitłe kwiaty, a nierozwinięte pączki usuwano. Izolatory z poszczególnych gałęzi doświadczalnych zdejmowano po 1, 2, 3, 4, 5 dobach od dnia ich założenia. Zawiązane owoce z kwiatów zapylonych w różnym wieku liczono pierwszy raz po opadzie czerwcowym, a drugi raz przy zbiorze. Długość receptywności znamion określano na podstawie procentu zawiązanych owoców w stosunku do liczby kwiatów.
CHARAKTERYSTYKA POGODY W LATACH BADAŃ
W 1978 roku pierwsza i druga dekada maja była chłodna i deszczowa, a na początku drugiej, kiedy kwitły już jabłonie, spadł nawet śnieg. Wówczas przez trzy kolejne dni temperatura utrzymywała się w grani-
strona 155Tabela 1 Liczba ziarn pyłku nanoszona w ciągu życia na jednym znamieniu kwiatu rozkwitającego w różnych dniach okresu kwitnienia jabłoni Average number of pollen grains brought at one stigma of a flower blooming on different days of an apple-tree blooming period
| Rok badań / Year | Daty obserwacji / Date of observation | Temp. min. w °C / in °C | Temp. max. w °C / in °C | Wilg. wzgl. pow. % / Relative hum. of air in % | Opady mm / Rainfalls in mm | Kolejne dni życia kwiatów / Foollowing days of flowers living: odmiana Idared / variety: 1 | …: odmiana Idared / variety: 2 | …: odmiana Idared / variety: 3 | …: odmiana Idared / variety: 4 | …: odmiana Idared / variety: 5 | …: odmiana Macspur / variety: 1 | …: odmiana Macspur / variety: 2 | …: odmiana Macspur / variety: 3 | …: odmiana Macspur / variety: 4 | …: odmiana Macspur / variety: 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1978 | 18 V | 6 | 18 | 37 | — | 31 | 47 | ||||||||
| 19 | 6 | 17 | 46 | — | 24 | 140 | 26 | 169 | |||||||
| 20 | 7 | 20 | 33 | — | 30 | 172 | 271 | 35 | 197 | 214 | |||||
| 21 | 8 | 22 | 29 | — | 27 | 155 | 298 | 320 | 19 | 138 | 218 | 268 | |||
| 22 | 11 | 23 | 41 | — | 41 | 160 | 202 | 319 | 341 | 67 | 192 | 218 | 237 | 298 | |
| 23 | 13 | 18 | 69 | — | 191 | 218 | 230 | 345 | 157 | 209 | 236 | 268 | |||
| 24 | 10 | 17 | 52 | — | 214 | 241 | 247 | 239 | 214 | 220 | |||||
| 25 | 9 | 16 | 58 | — | 250 | 277 | 261 | 290 | |||||||
| 26 | 9 | 15 | 57 | 9 | 261 | 302 | |||||||||
| średnio / average | — | — | — | — | 31 | 164 | 240 | 272 | 252 | 39 | 170 | 220 | 247 | 276 | |
| 1979 | 17 V | 10 | 25 | 33 | — | 24 | 21 | ||||||||
| 18 | 14 | 26 | 36 | — | 37 | 126 | 42 | 93 | |||||||
| 19 | 16 | 26 | 43 | — | 28 | 153 | 226 | 36 | 128 | 151 | |||||
| 20 | 16 | 24 | 60 | — | 33 | 80 | 172 | 271 | 28 | 97 | 162 | 154 | |||
| 21 | 17 | 27 | 43 | — | 93 | 85 | 164 | 303 | 70 | 104 | 158 | 272 | |||
| 22 | 17 | 26 | 41 | — | 110 | 93 | 186 | 106 | 110 | 197 | |||||
| 23 | 17 | 25 | 43 | — | 122 | 122 | 139 | 139 | |||||||
| 24 | 17 | 25 | 40 | — | 115 | 128 | |||||||||
| średnio / average | — | — | — | — | 31 | 113 | 148 | 163 | 181 | 32 | 97 | 131 | 140 | 184 | |
| 1980 | 24 V | 4 | 15 | 29 | — | 30 | 47 | ||||||||
| 25 | 3 | 15 | 31 | — | 16 | 170 | 22 | 187 | |||||||
| 26 | 5 | 16 | 40 | — | 32 | 132 | 241 | 11 | 194 | 215 | |||||
| 27 | 5 | 18 | 34 | — | 27 | 64 | 249 | 271 | 39 | 175 | 218 | 240 | |||
| 28 | 10 | 22 | 34 | — | 26 | 171 | 190 | 263 | 283 | 83 | 202 | 288 | 212 | 248 | |
| 29 | 13 | 24 | 31 | — | 242 | 254 | 265 | 266 | 161 | 221 | 215 | 249 | |||
| 30 | 12 | 23 | 38 | — | 279 | 282 | 241 | 212 | 249 | 263 | |||||
| 31 | 12 | 12 | 85 | 7 | 296 | 245 | 234 | 295 | |||||||
| 1 VI | 8 | 17 | 97 | 77 | 300 | 201 | |||||||||
| średnio / average | — | — | — | — | 26 | 136 | 243 | 275 | 267 | 43 | 184 | 221 | 230 | 251 |
cach 0°C. Od 20 maja nastąpiła poprawa pogody. W czerwcu i do połowy lipca powróciły nadal chłody ale zawiązki owoców były już dobrze wykształcone. Od drugiej połowy lipca nastały dni upalne.
Rok 1980 był ogólnie pochmurny, chłodny i deszczowy, a w okresie kwitnienia jabłoni panowały wyjątkowo niekorzsytne warunki atmosferyczne. Średnia temperatura miesięczna okazała się dużo niższa od średniej wieloletniej dla miesiąca maja.
W 1981 roku po chłodnym bezdeszczowym ale słonecznym kwietniu, w maju panowała pogoda ciepła i słoneczna. Do połowy miesiąca nie było opadów, a średnia temperatura powietrza przekraczała normę i wynosiła 14°C. Kwitnienie sadów jabłoniowych przebiegało w korzystnych warunkach pogody, która także sprzyjała lotom owadów zapylających.
WYNIKI
Liczba ziarn pyłku stwierdzana na znamionach kwiatów jabłoni była około 30% niższa podczas upalnej pogody w roku 1979 niż przy chłodniejszej pogodzie w latach 1978 i 1980 (tab. 1). Nie wystąpiły właściwie istotne różnice między kwiatami odmiany Macspur i Idared pod względem intensywności zapylania kwiatów. Na jednym znamieniu w pierwszym dniu życia kwiatu było ziarn pyłku około 30, czyli 3 razy tyle co potrzeba do zapłodnienia wszystkich zalążków. W drugim dniu liczba pyłku wzrastała 3—5-krotnie, w trzecim 5—8-krotnie, co stanowiło około 150 ziaren w 1979 roku a około 240 w pozostałych latach. W czwartym i piątym dniu życia kwiatu liczba ziarn pyłku niewiele się już zwiększała.
Podobnie jak ogólna suma ziarn pyłku stwierdzana na znamionach kwiatów, także mniejsza była liczba ziarn kiełkujących przy cieplejszej pogodzie w roku 1979, niż w 1980 r., znacznie chłodniejszym (tab. 2). W obu latach kiełkujących ziarn pyłku było nieco mniej na znamionach kwiatów Macspur w porównaniu do Idared. W pierwszym dniu życia kwiatów liczba kiełkujących ziarn pyłku wynosiła ponad 10. W drugim dniu kiełkowało ich już około 2 razy tyle co w pierwszym, a w trzecim — prawie 3 razy tyle. W dalszych dniach liczba pyłku kiełkującego na znamionach prawie nie zwiększała się zarówno dla jednej, jak i drugiej odmiany. Interesujące, że w 1980 roku w kwiatach rozkwitających 24 i 25 maja, kiedy minimalna temperatura spadła do 3—4°C a maksymalna nie przekraczała 15°C, liczba kiełkujących ziarn pyłku na znamionach była w zasadzie podobna jak w rozkwitających 28 maja tj. w dniu o minimalnej temperaturze 10°C a maksymalnej — powyżej 20°C.
Wyniki sugerują, że tempo wrastania łagiewek pyłkowych w słupki kwiatów odmiany Macspur było nieznacznie tylko mniejsze w porównaniu z odmianą Idared (tab. 3). W pierwszym dniu życia kwiatów łagiewki pyłkowe osiągały dolną część wolnych szyjek w kwiatach Idared,
strona 157Tabela 2 Liczba kiełkujących ziarn pyłku średnio na jednym z pięciu znamion kwiatu jabłoni Average number of germinating pollen grains on one of the five stigmas of apple flowers
| Rok badań / Year | Daty obserwacji / Date of observation | Temp. min. w °C / in °C | Temp. max. w °C / in °C | Wilg. wzgl. pow. % / Relative hum. of air in % | Opady mm / Rainfalls in mm | Kolejne dni życia kwiatów / Following days of flowers living: odmiana Idared / variety: 1 | …: odmiana Idared / variety: 2 | …: odmiana Idared / variety: 3 | …: odmiana Idared / variety: 4 | …: odmiana Idared / variety: 5 | …: odmiana Macspur / variety: 1 | …: odmiana Macspur / variety: 2 | …: odmiana Macspur / variety: 3 | …: odmiana Macspur / variety: 4 | …: odmiana Macspur / variety: 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1979 | 17 V | 10 | 25 | 33 | — | 12 | 11 | ||||||||
| 18 | 14 | 26 | 36 | — | 16 | 29 | 13 | 15 | |||||||
| 19 | 16 | 26 | 43 | — | 11 | 22 | 65 | 11 | 18 | 60 | |||||
| 20 | 16 | 24 | 60 | — | 14 | 28 | 42 | 64 | 11 | 24 | 29 | 60 | |||
| 21 | 17 | 27 | 42 | — | 21 | 31 | 44 | 70 | 20 | 28 | 33 | 61 | |||
| 22 | 17 | 26 | 41 | — | 23 | 33 | 46 | 24 | 28 | 35 | |||||
| 23 | 17 | 25 | 43 | — | 24 | 35 | 25 | 28 | |||||||
| 24 | 17 | 25 | 49 | — | 22 | 23 | |||||||||
| średnio / average | — | — | — | — | 13,5 | 25,3 | 40,2 | 41,1 | 43,2 | 11,7 | 19,4 | 35,3 | 36,6 | 36,9 | |
| 1980 | 24 V | 4 | 15 | 29 | — | 17 | 15 | ||||||||
| 25 | 3 | 15 | 31 | — | 11 | 54 | 12 | 45 | |||||||
| 26 | 5 | 16 | 40 | — | 17 | 40 | 66 | 15 | 42 | 48 | |||||
| 27 | 5 | 18 | 34 | — | 19 | 31 | 64 | 70 | 22 | 46 | 56 | 54 | |||
| 28 | 10 | 22 | 34 | — | 21 | 45 | 43 | 77 | 72 | 15 | 32 | 56 | 61 | 53 | |
| 29 | 13 | 24 | 31 | — | 54 | 49 | 50 | 74 | 38 | 37 | 56 | 59 | |||
| 30 | 12 | 23 | 38 | — | 59 | 54 | 63 | 47 | 37 | 56 | |||||
| 31 | 12 | 12 | 85 | 7 | 59 | 55 | 49 | 32 | |||||||
| 1 VI | 8 | 17 | 97 | 77 | 60 | 50 | |||||||||
| średnio / average | — | — | — | — | 17,1 | 45,0 | 56,2 | 62,1 | 64,8 | 15,4 | 40,6 | 49,1 | 51,1 | 50,3 |
a tylko środkową w przypadku odmiany Macspur. Część słupka dochodzącą do zalążni osiągnęły średnio 4 łagiewki pyłkowe w kwiatach Idared, a około 2 łagiewki w kwiatach Macspur.
Za wskaźnik receptywności znamienia przyjęto zdolność kwiatu do zawiązania owocu po zapyleniu go przez owady w warunkach naturalnych sadu. Najliczniej zawiązywały owoce te kwiaty obu badanych odmian, które były zapylone w pierwszym dniu ich życia (tab. 4). Przeciętnie na 100 kwiatów odmiany Idared przypadało 32 owoców, a odmiany Macspur około 27. W porównaniu z tymi danymi, przyjętymi jako kontrolne, kwiaty zapylane przez owady dopiero w drugim dniu życia
strona 158Tabela 3 Średnia liczba łagiewek pyłkowych widoczna pod mikroskopem fluorescencyjnym w różnych częściach słupka wypreparowanego z kwiątów różnego wieku (dane z roku 1979) Average number of pollen tubes in different parts of pistil prepared from flowers at different age (date in 1979)
| Odmiana / Variety | Badanie części słupka kwiatowego / Investigation of a part of flower pistil | Kolejne dni życia kwiatów / Following days of flower lives: 1 | …: 2 | …: 3 | …: 4 | …: 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Idared | Górna część wolnych szyjek / Top part of necks not grown tagether | 13,4 | 31,2 | 46,4 | 48,7 | 54,5 |
| Środkowa część wolnych szyjek / Middle part of necks not grown tagether | 6,2 | 23,7 | 36,2 | 39,4 | 40,1 | |
| Dolna część wolnych szyjek / Lower part of necks not grown tagether | 2,9 | 3,6 | 12,0 | 14,1 | 14,9 | |
| Miejsce zrośnięcia szyjek / Place of grown tagether necks | — | 1,2 | 6,8 | 7,1 | 7,4 | |
| Macspur | Górna część wolnych szyjek / Top part of necks not grown tagether | 10,1 | 27,3 | 33,8 | 35,2 | 32,1 |
| Środkowa część wolnych szyjek / Middle part of necks not grown tagether | 4,3 | 19,7 | 26,4 | 26,9 | 28,1 | |
| Dolna część wolnych szyjek / Lower part of necks nor grown tagether | — | — | 8,7 | 9,2 | 9,6 | |
| Miejsce zrośnięcia szyjek / Place of grown tagether necks | — | — | 5,8 | 6,3 | 7,1 |
wiązały od 20% do 30% mniej owoców. Kwiaty w piątym dniu życia, czyli po 4 dniach izolowania, były zaledwie w 10% zdolne do wydania owoców po zapyleniu, a o dalszy dzień starsze — już całkowicie nie zawiązywały owoców. Znamiona kwiatów odmiany Macspur szybciej traciły właściwości sprzyjające do kiełkowania pyłku w porównaniu z kwiatami Idared. Zjawisko to powtarzało się dość regularnie we wszystkich latach badań.
Przy ręcznym zapylaniu kwiatów własnym pyłkiem odmiana Macspur praktycznie nie wiązała owoców (tab. 5). Trudno stwierdzić na podstawie uzyskanych wyników badań, aby odmiana Spartan była zdecydowanie gorszym zapylaczem dla odmiany Macspur od odmiany Idared. Tak się złożyło, że owocowanie Macspur w latach wykonywania niniejszych badań (1979—1981) było bardzo dobre. Prawdopodobnie przyczyną słabego owocowania kwatery Macspur przed rokiem 1978, kiedy drzewa były młode — trzyletnie, było stosunkowo słabe kwitnienie rzadko rozmieszczonych drzew zapylacza, którym była odmiana Spartan.
PODSUMOWANIE I WNIOSKI
Na znamionach kwiatów jabłoni swobodnie dostępnych dla owadów zapylających wzrastała stopniowo liczba ziarn pyłku aż do trzeciego dnia życia kwiatu (od około 30 w pierwszym dniu, do 110—160 w dru-
strona 159Tabela 4 Zawiązywanie owoców przez kwiaty jabłoni w zależności od wieku zapylonego kwiatu Fruit setting by flowers in relation to the age of the pollinated flower
| Rok badań / Year | Odmiany / Variety | Ogólna liczba zbadanych kwiatów / Total number of experimental flowers | Procent zawiązków owoców w stosunku do liczby kwiatów / Percentage of fruit sets in relation to the number of flowers: nie izolowanych / non isolated | …: izolowanych od chwili rozpoczęcia kwitnienia / isolated since the beginning of blooming: 1 dzień / 1 day | …: 2 dni / 2 days | …: 3 dni / 3 days | …: 4 dni / 4 days | …: 5 dni / 5 days |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1978 | Idared | 1017 | 31,5 | 25,9 | 19,1 | 12,1 | 6,5 | 1,0 |
| Macspur | 1232 | 25,2 | 19,4 | 16,1 | 10,1 | 4,4 | 0,9 | |
| 1979 | Idared | 869 | 33,7 | 25,3 | 21,3 | 16,5 | 3,3 | 0,0 |
| Macspur | 788 | 29,8 | 20,9 | 16,8 | 9,3 | 2,6 | 0,0 | |
| 1980 | Idared | 852 | 31,2 | 27,0 | 23,8 | 17,9 | 5,0 | 0,0 |
| Macspur | 753 | 22,4 | 18,2 | 12,5 | 7,3 | 1,6 | 0,0 | |
| 1981 | Idared | 1243 | 29,3 | 23,5 | 16,7 | 13,1 | 5,6 | 0,7 |
| Macspur | 1389 | 28,6 | 14,1 | 9,8 | 5,6 | 2,1 | 0,0 | |
| Średnio / Average | Idared | 995,2 | 31,5 | 25,4 | 20,2 | 14,9 | 5,1 | 0,4 |
| Macspur | 1040,5 | 26,5 | 18,2 | 13,8 | 8,1 | 2,7 | 0,2 | |
| w % / in % | Idared | — | 100,0 | 80,6 | 64,1 | 47,3 | 16,2 | 1,7 |
| Macspur | — | 100,0 | 68,7 | 52,1 | 30,6 | 6,4 | 0,8 |
Tabela 5 Zawiązywanie i wykształcenie owoców w zależności od rodzaju pyłku użytego do zapylania kwiatów odmiany Macspur Fruit setting and developing in relation to the kind of pollen used for pollination of flowers var. Macspur
| Zapylacz / Pollinatore | Rok badań / Year | W stosunku do liczby kwiatów procent: / In relation to number of flowers in %: zawiązków owoców / fruit set: 10.VI. | …: zawiązków owoców / fruit set: 10.VII. | …: wykształconych owoców / setted fruits | Śr. wielkość owoców w cm / Diameter of fruit in cm | Śr. masa 1 owocu w g / Mass of one apple in g | Liczba nasion w 1 owocu / Number of seeds per fruit |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Idared | 1979 | 21,9 | 18,0 | 18,0 | 6,9 | 9,0 | 6,5 |
| 1981 | 12,2 | 10,9 | 10,9 | 6,8 | 8,5 | 6,4 | |
| Spartan | 1979 | 21,6 | 13,0 | 12,3 | 7,3 | 10,6 | 7,5 |
| 1981 | 14,8 | 14,3 | 11,9 | 7,3 | 10,4 | 6,7 | |
| Macspur | 1979 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 4,6 | 6,6 | 4,0 |
| 1981 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
gim dniu i do 150—240 w trzecim dniu), a następnie utrzymywała się na dość stałym poziomie. Kiełkowanie pyłku na znamionach rozpoczynało się w dniu naniesienia go na znamię, a liczba kiełkujących ziarn, podobnie jak liczba ziarn naniesionych, wzrastała stopniowo do trzeciego dnia życia kwiatu (od około 15 w pierwszym dniu, do 30—40 w drugim dniu i do 50—60 w trzecim dniu), po czym prawie nie uległa zwiększeniu.
Kiełkujące ziarna pyłku wrastały zaraz łagiewkami w szyjkę słupka, przy czym w pierwszym dniu życia kwiatu około 30% łagiewek docierało do środkowej części wolnych szyjek, a niektóre sięgały dolnych ich partii. W trzecim dniu życia kwiatu około 6 łagiewek odmiany Macspur i 7 łagiewek odmiany Idared osiągało miejsce zrośnięcia się wolnych szyjek. Liczby te do piątego dnia życia kwiatu zwiększały się tylko niewiele ponad jedną łagiewkę. Prawdopodobnie te tylko łagiewki wrastały dalej do zalążni.
Wahania temperatury w okresie kwitnienia jabłoni (minimalnej od 3 do 13°, maksymalnej od 15 do 24°) nie wywierały większego wpływu na liczbę nanoszonych ziarn pyłku na znamiona i na liczbę ziarn kiełkujących. Natomiast przy ogólnie wyższej temperaturze w okresie kwitnienia w 1979 r. stwierdzono na znamionach nieco mniejszą liczbę ziarn pyłku, zarówno naniesionych, jak i kiełkujących, niż przy niższej temperaturze w latach 1978 i 1980.
Odmiana Macspur, w porównaniu z odmianą Idared, nie różniła się liczbą ziarn pyłku zatrzymywanych na znamionach, natomiast wykazała nieznacznie mniejszą liczbę ziarn kiełkujących oraz wrastających łagiewek w szyjkę słupka i poza tym nieco wolniejsze tempo wrastania tych łagiewek.
Największą szansę na zawiązanie i wydanie owocu miały te kwiaty jabłoni, które mogły być zapylone już w pierwszym dniu swego życia. Zapylane dopiero w drugim dniu po rozchyleniu się płatków korony zawiązywały już o 20—30% mniej owoców, a zapylane dopiero w 5—6 dniu życia wydawały owoce tylko w znikomym procencie. Dowodzi to, że ważna jest obecność pszczół w sadzie zwłaszcza w pierwszej połowie okresu kwitnienia.
Dla zapylenia odmiany Macspur równie dobry jest pyłek odmiany Idared, jak i Spartan, jednak ze względu na równoczesność kwitnienia lepszym zapylaczem może być Idared. Skąpo kwitnąca w początkowym okresie po posadzeniu odmiana Spartan, zastosowana w dodatku jako zapylacz, rzadko mogła być przyczyną niedostatecznego zapylania i słabego owocowania z reguły obficie kwitnących młodych drzewek odmiany Macspur.
strona 161LITERATURA
Anvari S. F., Stösser R. (1978) — Fluoreszenzmikroskopische Untersuchungen des Pollenschlachwachstums und des Zustands der Samenlagen bei Sauerkirchen. Mitt. Klosterneubung 28:23—30.
Bornus L. i inni (1976a) — Próba określenia optymalnej ilości pszczół dla dobrego zapylenia sadu jabłoniowego. Część I. Pszczeln. Zesz. Nauk. 20:1—10.
Bornus L. i inni (1976b) — Próba określenia optymalnej ilości pszczół do dobrego zapylenia sadu jabłoniowego. Część II. Pszczeln. Zesz. Nauk. 20:21—38.
Bornus L. i inni (1977) — Wpływ zwielokrotnionego oblotu jabłoni przez pszczoły na plony i dorodność zabłek. Pszczeln. Zesz. Nauk. 21:77—85.
Demianowicz Z. i inni (1977) — Secretion de nectar et rendement en miel pour quarte varietits de pommiere: James Grieve, Macoun, Starking, et Wealthy. Edition Apimondia, Bucaresti: 161—167.
Free J. B. i inni (1974) — The pollination of self — fertile apple trees. J. hort. Sci. 49(3):301—304.
Gerlach D. (1972) — Zarys mikrotechniki botanicznej. PWRiL, Warszawa: 34—46.
Jabłoński B. i inni (1978) — Badania biologii kwtinienia, nektarowania i zapylania jabłoni (Malus domestica Borkh.). Pszczeln. Zesz. Nauk. 22:129—145.
Jabłoński B. i inni( 1979) — Wyniki badań stopnia samopłodności jabłoni. Pszczeln. Zesz. Nauk. 23:115—122.
Jabłoński B. i inni (1981) — Owocowanie jabłoni (James Grieve i Golden Delicious) po zapyleniu ich własnym pyłkiem przez pszczoły. Pszczeln Zesz. Nauk. 25:129—139.
Lech W., Tylus K. (1976) — Zależność owocowania wiśni od stopnia zapłodnienia kwiatów. Prace Inst. Sadown. Biuletyn Inform. 2:67—69.
Szklanowska K. i inni (1978) — Badania biologii kwitnienia, nektarowania i zapylania jabłoni. Pszczeln. Zesz. Nauk. 22:147—164.
Szklanowska K., Dąbska B. (1980) — Nektarowanie i wydajność miodowa czterech nowych odmian jabłoni (Malus domestica Borkh.). Pszczeln. Zesz. Nauk 24:75—85.
Szklanowska K. (1983) — Production de pollen des arbres et arbustes fruitiers. V-th International Symposium on pollination, Versailles, France: 129.
РЕЦЕПТИВНОСТЬ РЫЛЕЦ ПЕСТИКОВ И ПРОЦЕСС ПРОРАСТАНИЯ ПЫЛЬЦЫ В ОЧЕРЕДНЫХ ДНЯХ ЖИЗНИ ЦВЕТКОВ ЯБЛОНИ
Б. Домбска
Резюме
В 1978—1981 гг. в саду ИСиЦ в Пулавах исследовалось прорастание зерен пыльцы на рыльцах пестиков и степень врастания пыльцевых трубок в ткань столбика, а также длину периода рецептивности рылец цветков яблони Macspur и Idared.
Отмечено, что на 1 рыльце пестика в 1-дневных цветках обоих сортов находилось до 30 зерен пыльцы, а в 3—5-дневных было их в среднем 250. Зачастую меньшее число трубок врастало в пестики цветков Macspur чем Idared. В солнечные и теплые дни на рыльцах цветков яблони задерживается почти на 30% больше зерен пыльцы чем в холодные и влажные. Ежегодно оба сорта больше всего плодов завязывали из цветков, доступных пчелам после 1 дня
strona 162изоляции. Цветки, изолированные от насекомых больше дней, завязывали плоды очень слабо, а никогда вовсе не давали урожая.
Главный урожай плодов яблони происходит, значит, из цветков, опыляемых в 3 первых днях жизни.
RESPECTIVITY OF PISTIL STIGMAS AND POLLEN GERMINATION IN THE SUCCEDING DAYS OF APPLE FLOWERS LIVING
Bożena Dąbska
Summary
In the years 1978—1981 in Pulavy the following problems were investigated: germination of pollen grains in the flower stigmas, pollen tube growing into, the pistil of neck tissue and receptivity period length of flower stigmas of Macspur and Idared apple-trees. It was found that one-day-old flowers have on the average 30 pollen grains, but 3—5-day-old ones have 250 pollen grains on a single flower stigma. Generally, growing of pollen tubes into the pistil of the neck tissue of Macspur was less than that of Idared. On very sunny and warm days about 30% less of pollen grains at the flower stigmas of apple trees are settled than on cool and rainly days. Each year the fruit setting of Macspur and Idared was the biggest when flowers were isolated from insects for 1 day and not isolated during the next days. Flowers which were isolated from insect for 2 to 5 days gave a small crop or no crop at all. The main yield of fruits of an apple-tree comes rfom flowers pollinated on the 1-st to 3-rd day of their lives.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 154: „ziarna pyłu” → ziarna pyłku
- s. 155, tab. 1: „Foollowing” → Following
- s. 156: „niekorzsytne” → niekorzystne
- s. 158, tab. 3: „kwiątów” → kwiatów
- s. 158, tab. 3: „date in 1979″ → data in 1979
- s. 158, tab. 3 8×: „tagether” → together
- s. 158, tab. 3: „nor grown” → not grown
- s. 159, tab. 5: „Pollinatore” → Pollinator
- s. 161, literatura: „Pollenschlachwachstums” → Pollenschlauchwachstums
- s. 161, literatura: „Samenlagen” → Samenanlagen
- s. 161, literatura: „Sauerkirchen” → Sauerkirschen
- s. 161, literatura: „Klosterneubung” → Klosterneuburg
- s. 161, literatura: „zabłek” → jabłek
- s. 161, literatura: „quarte varietits de pommiere” → quatre variétés de pommier
- s. 161, literatura: „kwtinienia” → kwitnienia
- s. 162, streszczenie: „RESPECTIVITY” → RECEPTIVITY
- s. 162, streszczenie: „SUCCEDING” → SUCCEEDING
- s. 162, streszczenie: „rainly” → rainy
- s. 162, streszczenie: „rfom” → from
