WYDAJNOŚĆ PYŁKOWA SADU WIŚNIOWEGO ODMIAN KREZER, NEFRIS I ŁUTÓWKA

tekst: Kazimiera Szklanowska, Stanisław Pluta

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXVIII, 1984 — Kazimiera Szklanowska, Stanisław Pluta

strona 163

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXVIII Puławy 1984

Kazimiera Szklanowska i Stanisław Pluta

Zakład Botaniki AR w Lublinie

WPROWADZENIE

Wydajność miodową kilku odmian wiśni w warunkach Polski dokładnie opracowała Skowronek (1977) zaś w Bułgarii Simidčiev (1976). Poza bazą nektorową drzewa te są także dla pszczół ważnym źródłem pyłku (Skowronek i Jabłoński 1981). Na temat biologii pyłku i pylenia kwiatów wiśni oraz roli pszczół w sadzie piszą Percival (1955), Free (1970), Bornus, Jabłoński, Król (1976), Mc Gregor (1976), Wociór (1975, 1976). Metodę określania wydajności pyłkowej w jednostkach masy opracowała Warakomska (1972), a Simidčiev (1976) wykorzystując jej badania scharakteryzował pożytek pyłkowy 9 odmian wiśni. Ogólne dane o wydajności pyłkowej niektórych drzew wiśniowych w warunkach naszego kraju są również już znane (Szklanowska 1983 a, b).

W niniejszej pracy autorzy postanowili zbadać dzienną wydajność pyłkową z 1 ha wieloodmianowego sadu wiśniowego i poznać jak kształtuje się masa pyłku dostarczana przez kwiaty w kolejnych dniach kwitnienia.

TEREN, METODYKA I POMIARY

Badania przeprowadzono w latach 1981—1982 w intensywnym wieloodmianowym sadzie wiśniowym Pszczelniczego Zakładu Doświadczalnego OP ISiK w Puławach, który rośnie na lekkiej glebie bielicowej kl. V. Wytypowane do badań drzewa odmiany Kerezer, Nefris i Łutówka są w pełni owocowania i posadzone są z innymi odmianami w rzędach o rozstawie 5 m × 3,5 m. W międzyrzędziach utrzymywana jest koszona murawa, a w pasach drzew ugór herbicydowy. Nawożenie, pielęgnację i ochronę przed chorobami i szkodnikami stosuje się zgodnie z

strona 164

aktualnymi zaleceniami w nowoczesnych sadach produkcyjnych. Odmiana Nefris i Łutówka ma kwiaty samopłodne a Kerezer obcopylne.

Tuż przed kwitnieniem sadu na 4 drzewach doświadczalnych każdej odmiany ustalono ogólną liczbę konarów. Następnie na trzech gałęziach różnej wielkości danego drzewa liczono wszystkie kwiatostany, zaś w 30 z nich kwiaty. Te dane posłużyły do oszacowania średniej liczby kwiatów na drzewie i na powierzchni 1 ha sadu.

Do określenia w latach badań dynamiki rozkwitania kwiatów wiśni oznakowano na drzewach doświadczalnych z różnych stron po jednej gałęzi. Codziennie na tych konarach o godzinie 18^00 liczono wszystkie nowo rozkwitłe pąki.

Produkcję pyłku przez kwiaty wiśni rozkwitające w kolejnym dniu okresu kwitnienia badano według własnej metody. Codziennie przed godziną 8^00 zrywano z każdego drzewa doświadczalnego po 40 kwiatów, w tym samym stadium rozwoju tzn. tuż przed ich pyleniem. We wszystkich kwiatach liczono pręciki, a następnie przy pomocy igiełki preparacyjnej oddzielano pylniki od nitek. Pylniki z 10 kwiatów (3 powtórzenia dziennie dla danej odmiany) umieszczano w uprzednio zważonych małych cylinderkach. Wykonano je z 2 ml ampułek po zastrzykach, odcinając górną część na wysokość 1,5 cm. Ich zaletą są jednakowe wymiary, bardzo mały ciężar (730—750 mg), co jest niezmiernie ważne przy oznaczaniu minimalnych ilości osadu pyłkowego. Ponadto łatwo w nich próbki przewozić a także później przechowywać, gdyż po 6 cylinderków mieści się w jednym pudełeczku po mikroskopowych szkiełkach nakrywkowych. Wypłukiwanie pyłku z pylników i uzyskiwanie suchej masy przeprowadzano metodą eterową Warakomskiej (1972). Resztek pylników z cylinderków pozbywano się natomiast przy pomocy igiełki wyciągając je partiami na ścianki, gdzie przepłukiwano kropelkami alkoholu, po czym dopiero usuwano na zewnątrz. Taki sposób oczyszczania pyłku jest bardzo pracochłonny ale zapewnia dużą dokładność.

Wydajność pyłkową dzienną z 1 ha sadu obliczano na podstawie średniej masy pyłku produkowanej przez 10 kwiatów w danym dniu i rzeczywistej liczby kwiatów pylących w sadzie.

Pomiary żywotności pyłku wykonano na preparatach barwionych acetokarminem, sporządzając codziennie po dwa z badanej odmiany. Następnie pod mikroskopem liczono ziarna żywotne i płonne w kolejnych pasach pola widzenia do sumy 300 w poszczególnym preparacie.

Średnicę ziarn mierzono w preparatach wykonanych z odtłuszczonego osadu pyłkowego i zamkniętego w glicerożelatynie. W każdym preparacie pochodzącym z kolejnego dnia kwitnienia sadu określano średnicę 30 ziaren pyłku o położeniu biegunowym, co dla jednej odmiany stanowiło 300 pomiarów w danym sezonie.

Pszczoły oblatujące kwiaty wiśni obserwowano codziennie od rana do wieczora i liczono je w odstępach 2-godzinnych pracujące równocześnie na całych koronach 4 drzew każdżej odmiany.

Dane meteorologiczne pochodzą z odczytów aparatury ustawionej w

strona 165

sadzie. Wyniki opracowano statystycznie przy pomocy analizy wariancji dla podwójnej klasyfikacji krzyżowej ortogonalnej. Wielokrotne przedziały ufności Tukey’a na poziomie istotności F=0,05 wykazały istotne różnice między średnimi niektórych kombinacji dla odmian i lat.

WYNIKI I DYSKUSJA

dwa panele obok siebie, opisane u góry 1981 i 1982.

Ryc. 1. Sezonowa dynamika pylenia wiśni, ich wydajność pyłkowa z 1 ha sadu i oblot kwiatów przez pszczoły na tle niektórych czynników pogody w okresie kwitnienia (średnie z 3 odmian)

Seasonal dynamics of pollening flowers, productivity of pollen per 1 ha of the orchard and bee visiting of sour cherry to some weather factors during blooming period (average from 3 cultivars)

1 — liczba kwiatów rozkwitających na 1 ha sadu w danym dniu number of starting to bloom flowers during a day 2 — liczba kwiatów pylących na 1 ha sadu w danym dniu number of pollening flowers during a day 3 — dzienna wydajność pyłkowa w kg z 1 ha sadu the daily production of pollen per 1 ha of the orchard 4 — oblot kwiatów przez pszczoły w godzinach południowych average bee density during midday hours on 1 ha

strona 166

Przebieg i obfitość kwitnienia drzew wiśniowych. W 1981 roku miesiąc kwiecień poprzedzający kwitnienie sadów wiśniowych był chłodny i bezdeszczowy. Do połowy maja również nie padały deszcze i na ogół utrzymywała się słoneczna i ciepła pogoda, temperatura powietrza była wyższa od średniej wieloletniej. Pierwsze kwiaty na drzewach badanych odmian wiśni pojawiły się 8 maja. Początek i pełnia kwitnienia sadu przebiegały przy sprzyjającej pogodzie. Spadek natomiast temperatury minimalnej w dniach 14 i 15 maja do 4°C przyspieszył nieco przekwitanie drzew zaś opady deszczu, które rozpoczęły się od 18 maja już nie miały znaczenia ryc. 1). Ze względu na suchą i bardzo ciepłą pogodę odmiany wiśni Kerezer, Nefris i Łutówka w pierwszym roku badań kwitły krótko, tylko 9 dni.

W 1982 roku wiosna nastąpiła dość wcześnie a kwiecień miał temperaturę powyżej normy i dość często występowały opady, co znacznie przyspieszyło wegetację roślin. W pierwszej dekadzie maja wraz z dalszym ociepleniem już od 6-go rozpoczęło się kwitnienie drzew wiśniowych. Jednak kiedy niektóre odmiany wchodziły w pełnię kwitnienia wystąpiły przelotne deszcze i znaczne wahania temperatury powietrza od 15—26°C (ryc. 1). Te opady w okresie od 9—12 maja nie tylko utrudniały pszczołom oblot kwiatów ale równocześnie przyhamowały proces otwierania pąków. Od 13 maja pogoda ustabilizowała się i przekwitanie sadu odbywało się już w dniach ciepłych i bezdeszczowych. Po-

Tabela 1 Procentowy udział kwiatów rozkwitających w kolejnych dniach kwitnienia w ogólnej ich liczbie Percentages share of the flowers starting to bloom in succesive days of blooming in total number of flowers

Data Date 1981: Kerezer 1981: Nefris 1981: Łutówka 1982: Kerezer 1982: Nefris 1982: Łutówka Średni % kw tnących kwiatów na 1 ha Average percent of bllooming flowers on 1 ha: 1981 Średni % kw tnących kwiatów na 1 ha Average percent of bllooming flowers on 1 ha: 1982
6 V — — — 2,5 1,6 0,1 — 1,4
7 V — — — 7,9 3,4 0,5 — 3,6
8 V 0,3 0,3 0,0 11,6 8,4 0,9 0,2 7,0
9 V 13,4 15,4 1,2 25,4 23,0 19,3 10,0 22,4
10 V 38,9 18,9 12,1 24,1 23,1 22,6 23,3 23,1
11 V 30,2 33,4 30,3 13,5 15,2 18,9 31,3 16,2
12 V 13,2 19,9 26,6 7,0 10,1 15,6 19,9 10,9
13 V 3,2 6,2 14,3 2,7 5,9 11,9 7,8 7,0
14 V 0,5 2,5 5,9 2,1 3,2 5,8 2,7 3,7
15 V 0,2 2,0 4,4 1,0 2,2 2,2 2,2 1,9
16 V 0,1 0,8 2,8 0,9 2,3 1,7 1,2 1,8
17 V — 0,6 1,8 0,2 1,1 0,3 0,8 0,6
18 V — — 1,1 0,1 0,5 0,2 0,4 0,4
19 V — — 0,5 — — — 0,2 —
strona 167

nieważ w drugim roku w okresie kwitnienia wiśni było znacznie chłodniej i wilgotniej w związku z tym drzewa badanych odmian kwitły dłużej niż w pierwszym roku.

Odmiany Kerezer i Nefris miały w obu latach prawie jednoczesny i najbardziej podobny charakter kwitnienia. Drzewa ich z fazy początku w pełnię kwitnienia przechodziły po 2—3 dniach. Również Skowronek (1977) zwraca uwagę na bardzo zbliżony przebieg kwitnienia tych dwóch odmian. Szczytowe kwitnienie drzew Kerezer trwało w 1981 i 1982 roku — 2 dni, Nefris — 3 dni a Łutówki 4 dni. W związku z tym gwałtowniejsze było też przekwitanie drzew Krezer w porównaniu z odmianą Łutówka, która ponadto o 2—3 dni później wchodziła w fazę początkowego kwitnienia. Okresy pełni kwitnienia tych trzech odmian zazębiają się ale kwitnące drzewa Łutówki są właściwie zapylaczami tylko dla później zakwitających pąków odmiany Kerezer. Także Wociór (1975) twierdzi, że kwiaty odmiany Łutówka są źródłem pyłu tylko dla części kwiatów na drzewach Kerezer. Zagadnienie obfitości kwitnienia badanych drzew trudno omawiać ponieważ w sadzie PZD w Puławach są prowadzone rokrocznie cięcia z indywidualnym podejściem do poszczególnych odmian. Ogólnie porównując oba lata można stwierdzić, że drzewa odmiany Łutówka i Kerezer wytwarzały kwiatów na 1 ha podobną liczbę w granicach 18—22 mln a Nefris o połowę mniej (tab. 3). Według danych z 1974—1975 roku (Skowronek 1977) i lat 1978—1979 (Skowronek, Jabłoński 1981) do najobficiej kwitnących odmian w tym samym sadzie należała Kerezer a do najsłabiej Łutówka. Przyczyną zmiennej rokrocznie liczby kwiatów na drzewach są również uszkodzenia przez przymrozki wiosenne. W obu latach badań od 3—14% przemarzały kwiaty odmiany Kerezer, od 3—27% Łutówki a w przypadku Nefris od 28—30%. Dla wcześniejszych lat Skowronek (1977) i Jabłoński (Sowronek, Jabłoński 1981) podają jeszcze znaczniejsze uszkodzenia kwiatów i również bardziej wrażliwe na przymrozki były drzewa odmiany Nefris i Łutówka. Analizując obfitość kwitnienia poszczególnych drzew doświadczalnych w kolejnych latach stwierdzono istotne różnice ze względu na wpływ cięcia i przymrozki, natomiast ogólna liczba kwiatów na 1 ha sadu danej odmiany nie różniła się istotnie między pierwszym i drugim rokiem badań (tab. 3).

Produkcja pyłku przez kwiaty wiśni. W 1981 roku przy pogodzie upalnej i bezdeszczowej, kiedy drzewa kwitły bardziej gwałtownie i krócej, masa pyłku wytwarzana przez kwiaty badanych odmian zwłaszcza Kerezer była nieco niższa niż w drugim roku. W 1982 roku wiśnie dostarczały pyłku o 3 dni dłużej gdyż kwiaty rozkwitały w tempie wolniejszym, ponieważ spadki temperatury i opady deszczu, które wystąpiły w dniach 11—12 maja hamowały ten proces. Jednak przeciętna masa pyłku produkowana przez 10 kwiatów danej odmiany nie różniła się istotnie w kolejnych latach. Między odmianami natomiast wystąpiło duże i istotne zróżnicowanie pod względem tej cechy tab. 2). Jak widać

strona 168

Tabela 2 Dzienna wydajność pyłkowa w mg z 10 kwiatów wiśni i z 1 ha sadu w kg Daily productivity of pollen in 10 cherry flowers in mg and total of orchard in kg/ha

Dni maja Days of May / Rok** Year Masa pyłku w mg z 10 kwiatów Quantity of pollen in mg from 10 cherry flowers: Kerezer* 1981 Masa pyłku…: Kerezer* 1982 Masa pyłku…: Nefris* 1981 Masa pyłku…: Nefris* 1982 Masa pyłku…: Łutówka* 1981 Masa pyłku…: Łutówka* 1982 Dzienna wydajność pyłkowa w kg z 1 ha sadu danej odmiany Daily pollen yield in kg per 1 ha of the orchard: Kerezer (a) 1981 Dzienna wydajność…: Kerezer (a) 1982 Dzienna wydajność…: Nefris (b) 1981 Dzienna wydajność…: Nefris (b) 1982 Dzienna wydajność…: Łutówka (c) 1981 Dzienna wydajność…: Łutówka (c) 1982
8 — 3,7 — — — — — 0,84 — — — —
9 1,7 4,0 — 6,3 — — 0,95 2,00 — 1,86 — —
10 2,3 4,0 4,3 5,3 6,0 8,0 1,42 1,30 1,17 1,23 2,49 3,35
11 2,5 2,3 4,1 4,2 6,2 7,3 1,52 0,72 1,71 0,93 3,00 3,78
12 4,3 2,0 5,7 3,7 5,7 6,0 0,88 0,65 1,08 0,32 2,15 2,10
13 3,0 3,7 4,7 4,0 7,7 6,3 0,37 0,58 0,32 0,19 1,83 1,42
14 — 2,7 4,7 5,0 7,3 6,3 — 0,46 0,27 0,15 0,96 0,79
15 — 2,5 3,3 4,7 6,7 7,0 — 0,23 0,14 0,12 0,82 0,37
16 — — — 4,0 — 7,0 — — — 0,10 — 0,23
17 — — — 3,7 — 4,7 — — — 0,05 — 0,12
Razem Total — — — — — — 5,20 6,78 4,69 4,95 11,25 13,16
Średnio Average 2,76^a 3,11^a 4,47^ba 4,55^ba 6,60^ba 6,58^cb 1,04^cb 0,85^ab 0,78^b 0,59^b 1,87^ca 1,64^ca
  • średnie dla poszczególnych odmian, po których następują te same litery nie różnią się istotnie (means followed by the some letters do not differ significantly)

** między latami nie wystąpiły zasadnicze różnice (betewen the years of study do not di fer significantly)

z danych tabeli 2 masa pyłku uzyskiwana z 10 kwiatów w kolejnych dniach kwitnienia nie jest stała ale wahania te w przypadku danej odmiany w obu latach są zbliżone. Na przykład 10 kwiatów odmiany Kerezer w 1981 roku wytwarzało pyłku od 1,7—4,3 mg, a w 1982 r. od 2,0—4,0 mg; odmiany Nefris od 3,5—5,7 mg w pierwszym roku badań a w drugim od 3,7—6,3 mg; podobna prawidłowość wystąpiła u odmiany Łutówka od 5,7—7,7 mg i od 4,7—8,0 mg. Trudno dyskutować i wnioskować o przyczynach dlaczego masa pyłku dostarczana przez kwiaty tej samej odmiany w kolejnych dniach okresu kwitnienia ulega wahaniom. Dotychczas nie ma zupełnie w literaturze danych na ten temat i dokładne wytłumaczenie tego zjawiska wymaga dalszych obserwacji. Można jedynie przypuszczać, że masa pyłku wiąże się z nie stałą liczbą pręcików w kwiecie (ryc. 2), niższym lub wyższym procentem ziarn płonych w pylnikach a także wielkością wytwarzanego pyłku (tab. 3).

strona 169
oś pionowa po lewej złożona z trzech podziałek — mg: 1, 3, 5, 7, 9; %: 50, 60, 70, 80, 90 (przy 90 znak %); trzecia podziałka: 10, 20, 30, 40, 50, opisana napisem urwanym na lewym brzegu ryciny (widoczne tylko …ba). Objaśnienie u góry: a - 1981 r, b - 1982 r.; przy krzywych litery a i b.

Ryc. 2. Liczba pręcików, żywotność i masa pyłku kwiatów rozkwitających w różnych fazach kwitnienia 3 odmian wiśni w latach: a — 1981 i b — 1982

Number of stamens, pollen viability and production of pollen from the flowers blooming in different stage of the flowering period of 3 cultivars of sour cherries in the years: a — 1981 and b — 1982

A — najwcześniej zakwitające kwiaty the earliest blooming flowers B — kwiaty zakwitające w pełni kwitnienia flowers blooming in full bloom C — ostatnie zakwitające kwiaty the last blooming flowers

I — średnia masa pyłku z 10 kwiatów wiśni w mg average productivity of pollen from 10 cherry flowers in mg II — żywotność ziarn pyłku w % viability pollen grains in % III — średnia liczba pręcików w 1 kwiecie wiśni average number of stamens in one cherry flower

strona 170

Wyniki uzyskane przeze mnie (tab. 2) sugerują również, że kwiaty wiśni najwcześniej pojawiające się na drzewach, albo tuż po pełni kwitnienia dostarczają więcej pyłku, a zdecydowanie najmniej produkują go kwiaty z ostatnich dni okresu kwitnienia. W fazie przekwitania drzew rozkwitające pąki miały zawsze mniejszą liczbę pręcików, ich pyłek często był drobniejszy i niekiedy o słabszej żywotności. Masa pyłku zatem z tych kwiatów może być mniejsza. Na zjawisko pewnej degeneracji kwiatów w miarę ich późniejszego zakwitania na drzewach jabłoniowych zwraca uwagę Zeller (1960).

Tabela 3 Obfitość kwitnienia i wydajność pyłkowa wiśni oraz niektóre cechy biologiczne pyłku Abundance of blooming and productivity of pollen odf cherry flowers and some biological characters of the pollens

Odmiana Cultivar Rok Year Liczba kwiatów Number of flowers: w kwiatostanie in florescens bud Liczba kwiatów Number of flowers: na 1 ha w mln on 1 ha in mln Wydajność pyłkowa Productivity of pollen: z 10 kw/mg in 10 fl/mg Wydajność pyłkowa Productivity of pollen: z 1 ha/kg in 1 ha/kg % płonych ziarn sterile pollen grains in % Średnica pyłku w um Diameter of pollen in um
Kerezer 1981 3,7 18 202 2,76 5,20 33,6 34,0
1982 4,2 24 983 3,11 6,78 42,5 35,5
X̄ 3,65 20 092 2,94 6,04 38,07 34,8
Nefris 1981 3,4 9 633 4,47 4,69 17,0 34,5
1982 3,1 10 049 4,55 4,95 21,9 36,1
X̄ 3,25 9 839 4,51 4,82 19,44 35,3
Łutówka 1981 3,5 20 710 6,60 11,25 22,2 34,5
1982 3,5 20 102 6,58 13,16 22,3 36,9
X̄ 3,50 20 406 6,59 12,20 22,24 35,7

Średnica ziarn pyłku mierzona w położeniu biegunowym nie wykazuje istotnego zróżnicowania w porównaniach międzyodmianowych. W obrębie natomiast tej samej odmiany zaznaczyły się różnice w wielkości ziarn między latami. W 1982 roku pyłek wszystkich badanych wiśni był istotnie większy. Średnica ziarn pyłku dla poszczególnych odmian podawana w tabeli 3 mieści się w granicach cytowanych przez Percival (1955) dla gatunku Cerasus avium L. Ogólnie stwierdzano, że pyłek odmiany Kerezer jest w 40% płony i ma najbardziej zróżnicowaną wielkość zaś odmiany Nefris wykazuje nawyższą żywotność. Wyniki płodności pyłku trzech badanych odmian są zgodne z danymi uzyskanymi przez Wocióra (1975, 1976).

Pożytek pyłkowy sadu wiśniowego i oblot kwiatów przez pszczoły. O dziennej i sezonowej wydajności pyłkowej z powierzchni 1 ha sadu

strona 171

bezpośrednio decyduje liczba kwiatów pylących a więc masa pyłku wytwarzana przez kwiaty w ciągu kwitnienia (tab. 2, ryc. 1). W obu latach z 1 ha sadu odmiany Łutówka ogólna wydajność pyłkowa wynosiła od 11—13 kg, odmiany Kerezer od 5—7 kg, a Nefris około 5 kg. Według Simidčieva (1976) produkcja pyłku badanych przez niego innych 9 odmian wiśni waha się od 3 do 10 kg z 1 ha. Wyniki te są zbieżne z moimi po dokonaniu odpowiedniej poprawki w tabeli 3 wyżej wymienionej jego publikacji. Autor bowiem omyłkowo pomnożył liczbę kwiatów z 1 ha przez masę pyłku uzyskaną dla 10 kwiatów, czyli 10-krotnie zawyżył swoje dane. Cytowana przez Warakomską (1972) wprawdzie innego gatunku — Prunus cerasifera Ehrh., wydajność pyłkowa z 1 ha powierzchni nie odbiega od moich wyników.

Ponieważ nowoczesne i intensywne sady są wieloodmianowe w związku z tym określono moc produkcyjną sadu złożonego z odmian Kerezer, Nefris i Łutówka. Na rycinie 1 na tle panujących warunków pogody w 1981 i 1982 roku przedstawiono masę pyłku dostarczaną przez kwiaty pylące w danym dniu na powierzchni 1 ha badanego sadu i ich oblot przez pszczoły. Łatwo można stwierdzić, że pogoda ma wpływ na skracanie lub wydłużanie czasu trwania pożytku pyłkowego dla owadów zapylających. W obu latach pełnia kwitnienia drzew wynosiła właściwie 3 dni ale kwiaty wiśni pylą najintensywniej w drugim dniu życia, co udowodnili Skowronek i Jabłoński (1981), stąd wysoka produkcja pyłku przez sad przedłuża się jeszcze o jeden dzień. Czyli przez 4 dni w obu latach badany sad dostarczał pszczołom po 2—4 kg pyłku z 1 ha. Z przebiegiem pylenia kwiatów wiąże się także jednodniowe przesunięcie szczytowego oblotu wiśni przez owady zapylające w stosunku do dni najobfitszego kwitnienia sadu. Pewne zakłócenia tej prawidłowości w 1982 roku spowodowała niekorzystna pogoda. Liczba pszczół od 3—5 tys. stwierdzana na 1 ha w dniach pełni kwitnienia drzew i ich ogólne zagęszczenie w sadzie w obu latach mieści się w granicach norm spotykanych w literaturze (Free 1970, Skowronek 1977). Na wykresie ryc. 1) można także wyraźnie dostrzec różnicę w obfitości kwitnienia badanego sadu w kolejnych latach. W drugim roku stwierdzono o 3 mln mniej kwiatów na 1 ha, ale z kolei przeciętna produkcja pyłku przez 10 kwiatów była wyższa o 0,3 mg stąd wyliczona ogólna wydajność pyłkowa z 1 ha sadu 3-odmianowego okazała się taka sama w obu latach (w 1981 r. — 14,8 kg i w 1982 r. — 14,7 kg). Z przeprowadzonych badań można wnioskować, że do dokładnego określania wydajności pyłkowej z 1 ha danej uprawy należy próby pylników, do oznaczania suchej masy pyłku, pobierać co najmniej 3-krotnie w czasie kwitnienia roślin tj. na początku, w pełni i pod koniec kwitnienia.

strona 172

WNIOSKI

Kwitnienie wiśni w latach 1981—1982 przypadało w I i II dekadzie maja. Okres kwitnienia trwał w zależności od odmiany od 9 do 11 dni i był ściśle uzależniony od warunków pogody. Drzewa Kerezer i Nefris zakwitają wcześniej o 1—3 dni w porównaniu do odmiany Łutówka i kwitną krócej.

Liczba kwiatów wiśni w kwiatostanach wynosi od 3 do 5, a na 1 ha powierzchni 1-odmianowego sadu będącego w pełni owocowania waha się od 10 do 22 mln, natomiast w sadzie 3-odmianowym od 31—34 mln.

W kwiatach wiśni jest najczęściej od 31 do 28 pręcików ale ich liczba maleje do 26 a nawet 24 w miarę jak później zakładają się na drzewie pąki kwiatowe.

Masa pyłku produkowana przez 10 kwiatów odmiany Łutówka była w obu latach jednakowa i najwyższa — 6,6 mg, najniższa w przypadku Kerezer — od 2,7 do 3,1 mg.

Produkcja pyłku z 1 ha powierzchni zależy bezpośrednio od liczby kwiatów i od masy wytworzonego przez kwiaty pyłku. W związku z tym badane odmiany można uszeregować następująco według wydajności pyłkowej: Łutówka 11—13 kg/ha, Nefris około 5 kg/ha.

W szczytowym dniu kwitnienia 1 ha sadu odmiany Łutówka ma moc produkcyjną pyłku od 2—4 kg, zaś Kerezer i Nefris od 1—2 kg. Ta sama powierzchnia sadu 3-odmianowego może dostarczyć pszczołom pożytku pyłkowego w ciągu 4 dni o najwyższej liczbie pylących kwiatów w sadzie od 10—12 kg pyłku, a za cały okres kwitnienia ok. 15 kg.

Pyłek samopłodnych odmian Łutówka i Nefris jest większy i bardziej żywotny ok. 80%, a obcopylnej odmiany Kerezer drobniejszy i o żywotności do 60%.

W dniach pełni kwitnienia w badanym sadzie wiśniowym w obu latach pracowało równocześnie na kwiatach od 2—5 tys. pszczół. Kwiaty odmiany Nefris i Łutówka są znacznie liczniej oblatywane w fazie pełni kwitnienia drzew w porównaniu z Kerezer.

Autorzy pragną wyrazić bardzo serdeczne podziękowanie Panu Dyrektorowi PZD w Górnej Niwie, mgr Stanisławowi Królowi za umożliwienie przeprowadzenia niniejszych badań na terenie sadu. Prof. dr habil. B. Jabłońskiemu za cenne rady w czasie wykonywania doświadczeń.

strona 173

LITERATURA

Bornus L., Jabłoński B., Król S., Zmarlicki C., Skowronek J. (1978) — Plonowanie wiśni samopłodnych w różnych kombinacjach odmianowych. Pszczeln. Zesz. Nauk., 22:167—172.

Free J. B. (1979) — Insect Pollination of crops. Acad. Press. London and New York: 381—410.

Jabłoński B., Szklanowska K. (1979) — Propozycje zmiany metody badań nektarowania roślin. Pszczeln. Zesz. Nauk., 23:150—114.

Mc Gregor S. E. (1976) — Insect Pollination of cultivated crop plants US. Dep. of Agr. Hand. 496, Washington D.C.S.: 138—140.

Percival M. S. (1955) — The presentation of pollen in certain angiosperms and its collection by Apis Mellifera L. The New Phytologist 54, (3):353—368.

Simidčiev T. (1976) — Production de nectar et de pollen du cerisier (Cerasus avium L.). Symposium International de Flore Mellifere. Budapest: 117—126.

Skowronek J. (1977) — Badania niektórych zjawisk kwitnienia, nektarowania oraz zapylania wiśni przez pszczoły. Pszczeln. Zesz. Nauk., 21:45—68.

Skowronek J., Jabłoński B. (1981) — Wyniki badań pylenia i owocowania wiśni. Pszczeln. Zesz. Nauk., 25:141—153.

Szklanowska K. (1983) — Wydajność pyłkowa trzech odmian wiśni: Kerezer, Łutówka, Nefris. XX Naukowa Konferencja Pszczelarska, ISiK, Puławy, streszczenia referatów: 22.

Szklanowska K. (1983) — Production de pollen das arbres at arbustes fruitiers. V Symposium International sur la Pollonisation, CNRA Versailles-France, Rèsumès: 129—130.

Warakomska Z. (1972) — Badania nad wydajnością pyłkową roślin. Pszczeln. Zesz. Nauk., 16:63—90.

Wociór S. (1975) — Badania nad biologią pyłku 6 odmian wiśni. Rocznik Nauk Roln. Seria A., t. 100, 2, 4:7—15.

Wociór S. (1976) — Badania biologii pyłku wytwarzanego przez kwiaty wiśni zakwitające w różnych fazach kwitnienia. Acta Agrobotanica 34:69—84.

Zeller O. (1960) — Entwicklungsgeschichte der Blütenknospen Langtriben von Aptiebüschen. Sonderdruck aus Zeitschr. f. Pflanzenzüchtung, 44(2):175—214.

Казимера Шкляновска и Станислав Плюта

ПЫЛЬЦЕПРОДУКТИВНОСТЬ ВИШНЕВОГО САДА С СОРТАМИ КЕРЕЗЕР, НЕФРИС И ЛУТОВКА

Резюме

В 1981—82 гг. исследовали 3 сорта вишин в саду Института садоводства и цветоводства в Пулавах.

Целью работы было определение пыльцепродуктивности цветков вишни, расцветающих в разных сроках периода цветения. Намеревались тоже изучить ежедневное и созенное обилие пыльцы с площади 1 га и посещаемость цветков пчелами. Притом измерили величину и жизнеспособность пыльцевых зерен.

Общая пыльцепродуктивность 1 га сада зависит от сорта: у Лутовки — 13 кг, у Керезер — 6 кг, у Нефрис — 4 кг.

Масса пыльцы из 10 цветков в течение 2 лет исследований составляла: у Лутовки 6,2—6,6 мг, Нефрис 4,1—4,4 мг, Керезер 2,7—3,1 мг, 3-сортный вишневый сад (Керезер, Нефрис, Лутовка) дает с 1 га за 9—11 дней цветения 13—15 кг пыльцевого взятка. Ежедневная пыльцепродуктивность в днях полного цветения составляет 3—4 кг/га.

strona 174

Диаметр пыльцевых зерен самоопыляющихся сортов Лутовка и Нефрис больше, а жизнеспособность (80%) выше чем у чужеопыляемого сорта Керезер, у которого пыльца поменьше и жизнеспособность пыльцы до 60%.

В период полного цветения на площади 1 га вышневого сада работают в течение 1 дня 2—3,5 тыс. пчел. Цветки сортов Нефрис и Лутовка лучше посещаются чем сорт Керезер.

PRODUCTIVITY OF POLLEN OF SOUR CHERRY CULTIVARS KEREZER, NEFRIS AND ŁUTÓWKA

Kazimiera Szklanowska, Stanisław Pluta

Summary

The daily production of the pollen of three sour cherry cultivars was investigated in the years 1981 and 1982. Samples of the pollen were taken from the flowers at the different stages of flowering and the production of the pollen was evaluated per day and in the whole season. Viability and the diameter of the pollen grains were also measured as well as the daily dynamics of visiting flowers by honeybees.

Total production of the pollen per 1 ha of the orchard was as follows: cv. Łutówka — 13 kg, Kerezer — 6 kg, Nefris — 4 kg. The mean weight of the pollen produced by 10 flowers in the years 1981—82 was 6,2—6,6 mg (cv. Łutówka), 4,1—4,4 mg (cv. Nefris) and 2,7—3,1 mg (cv. Kerezer). The orchard with all three cultivars was able to produce 13—15 kg of pollen per hectar during 9—11 days of the flowering period. The mean production of pollen per day during the period of full blooming was 3—4 kg/ha.

Self- fertile cultivars Łutówka and Nefris produced pollen grains with larger diameter (35—37 Mm) and higher variability (about 80%) in comparison with the self-sterile cultivar Kerezer (34—35 Mm and about 60% respectively). These characters showed, however, the considerable variability connected with the cultivar and the stage of the development of the flower.

The total amount of honeybees visiting 1 ha of the sour cherry orchard during the full blooming period was 2—3,5 thousand a day. The flowers of the cvs. Nefris and Łutówka were more often-visited by honeybees than the flowers of the cv. Kerezer.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • tytuł: „KREZER” → KEREZER
  • s. 163: „nektorową” → nektarową
  • s. 164: „każdżej” → każdej
  • s. 166, tab. 1: „succesive” → successive
  • s. 166, tab. 1: „bllooming” → blooming
  • s. 166, tab. 1: „kw tnących” → kwitnących
  • s. 167: „drzew Krezer” → drzew Kerezer
  • s. 167: „źródłem pyłu” → źródłem pyłku
  • s. 167: „Sowronek” → Skowronek
  • s. 168, tab. 2: „the some letters” → the same letters
  • s. 168, tab. 2: „betewen” → between
  • s. 168, tab. 2: „di fer” → differ
  • s. 170: „nawyższą” → najwyższą
  • s. 170, tab. 3: „odf” → of
  • s. 173, piśmiennictwo: „das arbres at arbustes” → des arbres et arbustes
  • s. 173, piśmiennictwo: „Pollonisation” → Pollinisation
  • s. 173, piśmiennictwo: „Rèsumès” → Résumés
  • s. 173, piśmiennictwo: „Langtriben von Aptiebüschen” → Langtrieben von Apfelbüschen
  • s. 173, streszczenie: „вишин” → вишен
  • s. 173, streszczenie: „созенное” → сезонное
  • s. 174, streszczenie: „вышневого” → вишневого
  • s. 174, streszczenie: „higher variability” → higher viability
  • s. 174, streszczenie: „hectar” → hectare
  • s. 174, streszczenie: „Self- fertile” → Self-fertile

Podobne wpisy