RAPORT O ODDZIAŁYWANIU ODDZIAŁU PSZCZELNICTWA ISK NA PSZCZELARSTWO KRAJÓW ROZWIJAJĄCYCH SIĘ

tekst: Cyprian Zmarlicki

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXIX, 1985 — Cyprian Zmarlicki

strona 373

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXIX 1985

Cyprian Zmarlicki

Oddział Pszczelnictwa ISK w Puławach

Oddział Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Puławach (do roku 1966 Zakład Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach) od początku swojego istnienia utrzymuje liczne kontakty z pszczelarskimi placówkami naukowymi wielu krajów świata. Większość starszych pracowników naukowych Oddziału odbywało staże w różnych zagranicznych instytutach pszczelnictwa i odwrotnie, w Oddziale gościli liczni naukowcy innych krajów. W ramach współpracy gospodarczej i naukowej z krajami rozwijającymi się pod koniec lat siedemdziesiątych przygotowano w Oddziale Pszczelnictwa program rozwoju pszczelarstwa w Libii. Autorowi natomiast przypadło w latach 1979—1984 z ramienia FAO opracować programy rozwoju pszczelarstwa w Afganistanie, Birmie, Indonezji, Wietnamie, Turcji, Iranie i Zachodniej Samoa oraz szkolić tamtejszych pszczelarzy oraz służbę rolną w zakresie pszczelarstwa, o czym traktuje niniejszy raport.

W Azji Środkowej i Południowo-Wschodniej występują trzy gatunki pszczół: Apis cerana — pszczoła wschodnia zwana także pszczołą indyjską, Apis dorsata — pszczoła olbrzymia i Apis florea pszczoła karłowata. Tylko pszczołę wschodnią udaje się w pewnym stopniu udomowić, jednak nowoczesna gospodarka pasieczna jest z nią bardzo uciążliwa przez częste ucieczki z uli całych rodzin w poszukiwaniu nowych wziątków. Ponad 70% produkcji miodu w wielu krajach Azji Środkowej i Południowo-Wschodniej pochodzi od pszczoły olbrzymiej. Jednak pozyskanie go jest bardzo trudne i niebezpieczne z powodu niezmiernej agresywności tej pszczoły. Dlatego od dawna próbowano do wielu krajów tego rejonu wprowadzić pszczołę miodną, zwaną też pszczołą europejską (Apis mellifera), która dzięki naturalnej jak również kierowanej przez człowieka selekcji najbardziej nadaje się do prowadzenia nowoczesnej gospodarki pasiecznej oraz charakteryzuje się wysoką produkcją miodu. Jednakże próby wprowadzenia pszczoły europejskiej w tych krajach do niedawna nie wiodły się, ponieważ ulegała ona szybkiemu porażeniu przez pasożyty, występujące na pszczołach miejscowych i po kilku lub

strona 374

kilkunastu miesiącach ginęły całe jej rodziny. Natomiast miejscowe gatunki pszczół przystosowały się do współżycia z tymi groźnymi pasożytami.

Z powodzeniem udało się pszczołę europejską wprowadzić w krajach Azji Środkowej i Południowo-Wschodniej (Tajlandia, Birma, Wientam i Indonezja) dopiero od kilku lat. Do Tajlandii została ona wprowadzona na naukowych podstawach pod koniec lat siedemdziesiątych. Obecnie jest tam już ponad 30 000 rodzin pszczelich a produkcja miodu waha się od 30—40 kg od jednej rodziny. W roku 1984 wyprodukowano tam ponad 1000 ton miodu, dzięki czemu Tajlandia z importera miodu stała się samowystarczalna, a nawet pewne nadwyżki tego produktu zostały przeznaczone na export. Do walki z roztoczami używa się tam mieszaninę siarki z naftaliną w ilości 10 g na rodzinę. Mieszaninę tę stosuje się wieczorem, rozsypując ją na dennicach uli a wcześnie rano usuwa się wraz z opadłymi roztoczami. Metoda ta została opracowana w Chinach i jest stosowana również w innych krajach tego rejonu, a mianowicie w Indonezji i Wietnamie.

Kraje Azji Środkowej i Południowo-Wschodniej mają olbrzymie perspektywy rozwoju pszczelarstwa na bazie pszczoły europejskiej. Do Birmy w ostatnich latach wprowadzono wiele upraw wymagających krzyżowego zapylenia przez owady, jak np. słonecznik, którego powierzchnia w ciągu kilku lat wzrosła do ponad 100 tys. ha. W związku z tym zdecydowano się na wprowadzenie pszczoły europejskiej, a autorowi przypadło w udziale odegranie roli głównego eksperta.

Pierwsze pasieki założono w Birmie w grudniu 1979 roku, a już w maju 1980 roku można było przystąpić do intensywnego rozmnażania rodzin pszczelich. W jednej z pasiek, gdzie było 12 rodzin pszczelich utworzono z nich do maja 1981 roku 230 odkładów, a więc prawie 20 krotny wzrost liczby rodzin. Tak intensywny podział rodzin był możliwy dzięki wspaniałym warunkom przyrodniczo-klimatycznym. Jednakże w wielu rejonach Birmy, gdzie dzięki bardzo dobrym warunkom pożytkowym występowały lokalne gatunki pszczół, pszczoła europejska już po 9—10 miesiącach była opanowywana przez roztocze. Szczególnie Tropilaelaps clareae okazały się w rejonach klimatu tropikalnego bardzo groźnym pasożytem, że praktycznie bez ingerencji ze strony pszczelarza już po roku niektóre rodziny ginęły lub opuszczały ule, zostawiając porażony czerw i zapasy pokarmu. W podobny sposób zachowują się lokalne gatunki pszczół, a zwłaszcza pszczoła olbrzymia Apis dorsata, na której to występuje Tropilaelaps clareae. Prowadzi ona tryb życia wędrowny. Natomiast roztocze Varroa jacobsoni występują tam na pszczole wschodniej (Apis cerana) i porażają tylko czerw trutowy, ponieważ czerw pszczeli, dzięki wydzielaniu specjalnej substancji hormonalnej jest omijany przez te pasożyty. Na trzecim najmniejszym gatunku pszczoły miejscowej tj. na pszczole karłowatej (Apis florea) występują roztocze Euvarroa sinhai, które dotychczas nie były tam obserwowane na pszczole europejskiej.

strona 375

Po wielu próbach zwalczania roztoczy przy pomocy różnych akarycydów, najlepsze rezultaty dało kilkakrotne (3—4) zastosowanie fenotiazyny, spalanej w podkurzaczu wraz z saletrą potasową, którą dodawano w celu łatwiejszego i szybszego spalania. W czasie zwalczania roztoczy matki pszczele ograniczano w czerwieniu na okres 3-ech tygodni w celu niedopuszczenia do ponownego porażenia czerwiu. W początkowym okresie matki zamykano w klateczkach wysyłkowych wraz z pszczołami towarzyszącymi, które wymieniano co 7 dni a w późniejszym okresie zastosowano w klateczkach zamiast siatki kratę odgrodową tak, że pszczoły miały stały kontakt z matką. W czasie odymiania rodzin matki wyjmowano z uli na około 5 minut, aby nie były narażone na bezpośrednie działanie fenotiazyny. Również w okresie zwalczania roztoczy rodziny pszczele były intensywnie karmione syropem cukrowym w celu szybszego usuwania zamarłego czerwiu. Po trzech miesiącech od czasu zwalczania roztoczy rodziny pszczele były zdolne do wykorzystania pożytków. W jednej z pasiek doświadczalnych zebrano po leczeniu przeciętnie po 35 kg miodu od rodziny pszczelej.

Dzięki popieraniu przez najwyzsze władze Birmy pszczelarstwa, stworzono dla polskiego eksperta wspaniałe warunki pracy i swobodę poruszania po całym kraju. Przeto można było odbywać podróże i zakładać pasieki w najbardziej niedostępnych zakątkach, gdzie warunki dla rozwoju pszczół były najlepsze. Personel do pracy w pszczelarstwie został wybrany na podstawie egzaminów konkursowych. Dzięki zdolnym i zaangażowanym ludziom uzyskano w krótkim okresie czasu bardzo dobre wyniki. Najbardziej wymownym uznaniem dla autora w Birmie było umieszczenie jego nazwiska na etykietach z różnymi odmianami miodu, z podkreśleniem, że został on wyprodukowany pod jego nadzorem. Dwie z przeszkolonych osób przedstawiły wyniki z wprowadzenia nowoczesnego pszczelarstwa w Birmie na Kongresie Pszczelarskim w Meksyku, w październiku 1981 r. Zaprezentowaną na tymże Kongresie wideo-kasetę przedstawiającą pszczelarstwo w Birmie odznaczono srebrnym medalem.

W czasie angażu w Birmie autor był oddelegowany do pracy w Zachodniej Samoa, gdzie w marcu 1982 r. przygotował program modernizacji pszczelarstwa w tym egzotycznym kraju. Warunki do rozwoju pszczelarstwa są tam bardzo dobre, a co najważniejsze nie ma lokalnych gatunków pszczół, tylko wprowadzona pod koniec ubiegłego stulecia pszczoła europejska.

W październiku 1982 r. autor przebywał w Afganistanie, gdzie opracował program modernizacji pszczelarstwa. W kraju tym roztocze Tropilaelaps clareae zniszczyły około 90% pogłowia pszczół i należało przystąpić do natychmiastowej pomocy, aby uratować pozostałe rodziny pszczele. Opracowany program został przyjęty do natychmiastowej realizacji z funduszy własnych FAO.

W czasie 3-miesięcznego pobytu autora w 1983 r. w Indonezji, opracowany został kompleksowy program rozwoju pszczelarstwa z wykorzystaniem

strona 376

lokalnej pszczoły miodnej (Apis cerana javanica) jak również i pszczoły europejskiej. Program ten zatwierdzono do realizacji z funduszy ONZ. Natomiast przygotowany podczas zatrudnienia w marcu i kwietniu 1984 r. w Wietnamie program modernizacji tamtejszego pszczelarstwa przyjęty został do natychmiastowej realizacji z funduszy własnych FAO. W czerwcu 1984 r. wypadło autorowi opracować programy rozwoju pszczelarstwa we wschodniej Turcji, a w październiku w Iranie. W grudniu 1984 r. zlecono autorowi opracować w siedzibie FAO w Rzymie dokument pt. „Lasy jako baza pożytkowa dla rozwoju pszczelarstwa w krajach rozwijających się”.

Po 5-lenim pobycie w Środkowej i Południowo-Wschodniej Azji i zapoznaniu się z problemami pszczelarstwa w tamtejszych krajach wydaje się, że przy zwalczaniu groźnego pasożyta pszczoły miodnej (Varroa jacobsoni) u nas, należałoby wypróbować niektóre metody jego zwalczania w tamtych rejonach.

REPORT ON THE ACTIVITIES OF BEE DEPARTMENT AT PULAWY ON THE DEVELOPMENT OF BEEKEEPING IN SOME DEVELOPING COUNTRIES

Summary

The author has been employed for over 5 years by FAO as an apiculture expert in Afghanistan, Burma, Indonesia, Iran, Turkey, Western Samoa, Viet Nam and prepared reports on the development of beekeeping in these countries.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 373: „Oddziału odbywało staże” → Oddziału odbywała staże
  • s. 374: „Wientam” → Wietnam
  • s. 374: „20 krotny” → 20-krotny
  • s. 375: „miesiącech” → miesiącach
  • s. 375: „najwyzsze” → najwyższe
  • s. 376: „5-lenim” → 5-letnim

Podobne wpisy