PREPARAT NISSORUN W PSZCZELARSKIM TESTOWANIU LABORATORYJNYM I PASIECZNYM

tekst: Michał Gromisz

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIII, 1999 — Michał Gromisz

strona 171

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIII 1999

Michał Gromisz

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

Preparat Nissorun 050 EC w testowaniu pszczół żołądkowym i kontaktowym nie wywoływał doraźnie ich śmiertelności, działał natomiast w kierunku poprawy ich przeżywalności. W testowaniu pasiecznym podawany rodzinom pszczelim w syropie cukrowym hamował spadek przeżywalności czerwiu w stadium jaja i larwy.

Słowa kluczowe: pszczoł miodna; czerw pszczeli; pestycydy; toksyczność; hexytiazox.

WPROWADZENIE

Ostatnimi laty sięgnięto po środki ochrony roślin należące do związków heterocyklicznych. Do tej grupy zalicza się preparat Nissorun o właściwościach akarycydu, wprowadzony u nas w końcu lat osiemdziesiątych (Maciesiak i inni 1994, Maciesiak 1996). Jego substancja czynna, hexytiazox, działa kontaktowo i żołądkowo przeciwko jajom, larwom i nimfom różnych gatunków przędziorków, przy czym szkodnik ginie przed kolejnym przeobrażeniem. Jest używany w uprawach sadowniczych i roślin ozdobnych, szczególnie przydatny w integrowanej ochronie roślin (Bielenin i inni 1993). Używany także w połączeniu z innymi środkami ochrony roślin (Łabanowska 1996).

Nissorun jest preparatem praktycznie nieszkodliwym dla organizmów stałocieplnych oraz selektywnym dla owadów pożytecznych, co znajduje potwierdzenie w badaniach (Sekrecki, Sekrecka 1995). Zaliczono go do IV klasy toksyczności dla pszczoły miodnej jako nieszkodliwy dla niej. Rekomendacje nie wspominają jednak o czerwiu pszczelim. Wiemy natomiast, że są preparaty, na przykład z grupy acylomocznikowych, które nie szkodząc pszczołom dorosłym, niszczą ich czerw (Gromisz Z., Gromisz M. 1996). Skutki tego działania są szczególnie drastyczne, gdy w rodzinach niezbyt silnych i w drugiej połowie lata naturalna przeżywalność czerwiu jest z reguły obniżona (Gromisz 1998).

strona 172

W tej pracy podejmujemy ocenę działania preparatu Nissorun na pszczołę miodną, imago i formy przedimaginalne: jaja i larwy.

METODYKA

Badania przeprowadzono w latach 1993 i 1997-98 w warunkach laboratoryjnych na szkodliwość preparatu Nissorun dla robotnic pszczoły miodnej oraz w roku 1994 i 1997 na szkodliwość dla jej czerwiu w warunkach pasiecznych.Użyty w badaniach Nissorun 050 EC zawierał w 1 l 50 g hexytiazoxu, związku czynnie biologicznego.

W celu określenia szkodliwości żołądkowej podawano pszczołom w laboratorium syrop z domieszką preparatu na czas 24 godzin. Pszczoły przetrzymywano w klateczkach po około 25 sztuk, w cieplarce utrzymującej temperaturę na poziomie 24-26°C. Testy przeprowadzono w 7 seriach (terminach), które obejmowały kombinacje, różniące się poziomem stężenia preparatu od 0,024% do 0,4% poprzez wymienione w tabeli 1 pośrednie gradacje, przy których podano ogólną liczbę próbek pszczół poddanych działaniu preparatu. Starano się w ten sposób różnicować pobierane dawki substancji czynnej. Próbki pszczół pobierano z 5 rodzin pszczelich (powtórzenia) lub z 10 rodzin (dwie serie) i 6 rodzin (jedna seria). Jako podstawowy wskaźnik toksyczności dla pszczół przyjęto liczbę martwych pszczół po 72 godzinach obserwacji. Natomiast wskaźnikami przeżywalności i długości życia w warunkach laboratoryjnych była liczba dni, które upływały do śmierci 25%, 50% i 75% pszczół w próbce (w klateczce).

Tabela 1 Wrażliwość pszczół na toksyczne działanie żołądkowe parapretu Nissorun Sensitivity of bees to the toxic action of gastric doses of Nissorun

Liczba próbek pszczół / Number of bee samples Stężenie preparatu w syropie % / Concentration of the preparation in % Spożycie syropu mg/pszczołę / Intake of the syrup in mg/bee Dawka s.a.: hexytiazox µg na pszczołę / Dose: hexitiazox in g per bee Śmiertelność pszczół po 72 godz. %% / Mortality of bees after 72 hours (%%)
41 0 51,79-74,56 0 0,29-3,61
5 0,024 82,55 0,859 1,34
15 0,05 62,27-76,19 1,270-1,587 2,55-5,94
46 0,1 54,42-67,59 2,319-3,960 0,19-5,66
15 0,2 63,55-68,44 5,203-5,703 1,78-2,03
5 0,288 55,78 6,952 7,65
5 0,4 56,62 9,796 3,86
5 0 69,55 0 27,81
5 0,15 66,72 4,392 27,55
strona 173

W celu wyeliminowania wpływu ubytków naturalnych wśród pszczół na wskaźniki śmiertelnego działania preparatu, stosowano przeliczenia według wzoru Abbotta:

P = 100(P0-c):100-c

gdzie: P – odpowiada śmiertelności skorygowanej, P0 – śmiertelności obserwowanej i c – śmiertelności stwierdzonej w grupie kontrolnej, wyrażonych w procentach.

W oznaczaniu szkodliwości kontaktowej nakładano do szalek Petriego pszczoły, po 10 sztuk, na bibułę o średnicy 11 cm, skażoną 0,2% roztworem preparatu w ilości 1,5 ml. Po upływie 24 godzin liczono martwe pszczoły. Testowano w ten sposób 36 próbek pszczół w dwóch seriach.

W testach pasiecznych podawano rodzinom pszczelim po 2,7 l syropu z domieszką preparatu w stężeniu 0,1%. Następnie prowadzono obserwacje zaczerwionych powierzchni plastrów. Oznaczano ilość czerwiu i jego strukturę wiekową: jajo 3 dni, larwa 6 dni i poczwarka 12 dni. Wszelkie odchylenia od tego zwykłego schematu, który potwierdzały rodziny grupy kontrolnej, przypisywano działaniu preparatu. Rodziny kontrolne otrzymywały syrop bez dodatku preparatu. W pomiarach czerwiu posługiwano się linijką; przykładając ją wzdłuż, wszerz i po przekątnych, mierzono bezpośrednio na plastrze powierzchnię zaczerwioną i szkicowano jej obraz na arkuszu papieru, następnie obliczano udziały procentowe. Pomiary przeprowadzano czterokrotnie, w roku 1994 w dniach 9, 13, 21 i 27 czerwca, na dwóch wybranych plastrach w każdej rodzinie (rodziny produkcyjne w ulach dadana), a w roku 1997 w dniach 31 lipca oraz 7, 14 i 21 sierpnia, obejmując nimi wszystek czerw (rodziny 4-5 ramkowe w ulu wielkopolskim).

Przeliczenia wskaźnikowe przeprowadzono w stosunku do powierzchni użytkowej plastra (plastrów), która dla ramki systemu dadanowskiego wynosi 22,62 dm2, a dla ramki wielkopolskiej 16,32 dm2 (Mioduszewski 1983). Syrop z domieszką preparatu podawano 3 rodzinom, a 3 rodzinom syrop bez domieszki.

Wyniki badań opracowano statystycznie metodą analizy wariancji, a istotność różnic oceniano testem Duncana przyjmując poziom wiarygodności 0,05. Część dotyczącą analizy statystycznej poziomu śmiertelności (wskaźnik śmiertelności) wykonano na wartościach przekształconych według wzoru Freemann’a-Tukey’a.

strona 174

WYNIKI

Testy laboratoryjne

Pszczoły w laboratorium pobierały chętnie syrop z domieszką preparatu Nissorun. Dawki substancji czynnej, hexytiazoxu, stosownie do stężenia preparatu w syropie wypadały bardzo zróżnicowanie, od najniższej 0,859 g do 9,796 g średnio na jedną pszczołę w klateczce. Istotnych skutków szkodliwego działania żołądkowego nie stwierdzono. Z powodu jednoznacznej oceny tej zależności przedstawiamy w tabeli 1 jej formę skumulowaną.

Ryc. 1 Spożycie syropu cukrowego z dodatkiem preparatu Nissorun w różnych stężeniach, nr serii 250598
Ryc. 1 Spożycie syropu cukrowego z dodatkiem preparatu Nissorun w różnych stężeniach, nr serii 250598 Intake of sugar syrup containing the preparation Nissorun at various concentrations, No series 250598

Spożycie syropu skażonego preparatem kształtowało się w przybliżeniu na poziomie spożycia syropu czystego. Tylko w jednej kombinacji na 15 wszystkich było ono istotnie większe (o 22%). Ten przypadek wystąpił w serii, która obejmowała 7 gradacji stężenia preparatu w syropie, od 0,024% do 0,4%. Przeprowadzone porównania wskazują na potwierdzone statystycznie tendencyjne zachowanie się pszczół na dodatek preparatu do syropu, który służył im jako pokarm. Pobierały go więcej z coraz to mniejszą ilością preparatu, nawet ponad spożycie syropu bez preparatu (ryc.1). W takich przypadkach pszczoły pobierały coraz to mniejsze dawki substancji czynnej preparatu, stosownie do obniżenia jego stężenia w syropie. Niewielka domieszka Nissorunu wpływa zatem na wzrost spożycia syropu, natomiast przy zwiększonej ilości preparatu spożycie się obniżało. Spożycie syropu z 0,4% zawartością Nissorunu wynosiło tylko 68% spożycia przy stężeniu 0,024% preparatu. W pierwszym przypadku dawka hexytiozoxu na 1 pszczołę wynosiła 9,796 µg, w drugim – 0,859 µg.

strona 175

Śmiertelność pszczół poddanych działaniu preparatu nie przekraczała granic istotności w porównaniu do śmiertelności w kombinacjach kontrolnych. Odchylenia były na plus lub minus z reguły w wąskim przedziale, maksymalna różnica punktów procentowych wynosiła na plus 6,13 i na minus 3,14. Z jedynym wyjątkiem przeciętna śmiertelność w kombinacjach kontrolnych sięgała po 72 godzinach maksymalnie poziomu 2,17%. Ten odosobniony wyjątek to śmiertelność 27,8%, jaka wystąpiła w jednej serii badań, opisanej oddzielnie w tabeli 1.

Ryc. 2 Dawki substancji czynnej (µg na pszczołę) preparatu Nissorun 050 EC i śmiertelność pszczół (ubytki naturalne wyeliminowano)
Ryc. 2 Dawki substancji czynnej (µg na pszczołę) preparatu Nissorun 050 EC i śmiertelność pszczół (ubytki naturalne wyeliminowano) Doses of the active substance (µg per bee) of the preparation Nissorun 050 EC and the mortality of bees (natural losses were not regarded)

Śmiertelność pszczół w kombinacjach kontrolnych traktujemy jako ubytek naturalny, który ma miejsce także we wszystkich innych kombinacjach. W ocenie działania substancji aktywnej preparatu możemy eliminować tego rodzaju straty w pszczołach. Po tej wstępnej obróbce materiału liczbowego, prezentujemy go na rycinie 2. Z miejsca naszą uwagę zwraca brak liniowego związku pomiędzy wielkością dawek substancji czynnej a śmiertelnością pszczół. Nie obserwujemy także jednostronnego działania w tym kierunku. Odpowiedzialność preparatu może bowiem dotyczyć zarówno wzrostu śmiertelności, jak i pomniejszenia w stosunku do naturalnego jej przebiegu. W naszych badaniach te plusy i minusy rozkładały się po połowie. Zakres odchyleń mieścił się jednak w nieistotnych statystycznie granicach. Mamy przeto podstawę do wyrażenia opinii, że Nissorun był praktycznie

strona 176

nieszkodliwy dla pszczół dorosłych, ale to nie wystarcza do twierdzenia, że był on dla nich zupełnie obojętny w działaniu biologicznym.

Pszczoły potraktowane Nissorunem znosiły dobrze przetrzymywanie w laboratorium, wykazując pod tym względem nawet przewagę nad pszczołami kontrolnymi, nie potwierdzoną jednak statystycznie w każdym przypadku. Jednakowoż tendencje tego rodzaju wystąpiły wyraźnie. Można tutaj dopatrywać się dodatniego wpływu preparatu Nissorun na żywotność pszczół dorosłych. Liczba dni, które upływały do sięgnięcia progu śmiertelności 25%, 50% i 75% w sumarycznej ocenie była następująca:

25% 50% 75%
syrop czysty 11,4 15,0 18,4
+ preparat 12,1 16,4 19,4

Różnice pomiędzy tymi średnimi wypadają na korzyść preparatu Nissorun, ale +0,7 oraz +1,4 i +1,0 dni dłuższego żywota pszczół nie jest zbyt wiele, chociaż nie bez praktycznego znaczenia. W rzeczywistości zyski są jednak większe, gdy obliczenia opieramy na odchyleniach dla poszczególnych kombinacji. Uzyskamy wówczas przeciętnie +1,44, +2,04 i +1,73 dni dla progów śmiertelności 25%, 50% i 75%. Niektóre z kombinacji wyróżniały się pod tym względem wysokimi wskaźnikami, jak i trafiały się też odchylenia minusowe. Podajemy skrajne odchylenia w dniach na plus i na minus:

25% 50% 75%
+4,2 +5,8 +7,3
-3,1 -2,3 -3,6

W zestawieniu wskaźników przeżywalności pszczół niektóre różnice pomiędzy nimi nosiły znamiona istotności statystycznej. Mamy zatem podstawy doszukiwać ich przyczyny w dodaniu do syropu preparatu, a że skutki dla pszczół są bądź pozytywne bądź negatywne, to chodzi tutaj raczej o efekt współdziałania. Dwie kwestie tego rodzaju zarysowały się w naszych badaniach, po pierwsze stężenie preparatu w syropie i po drugie – rasy pszczół.

W serii badań nr 250598 zróżnicowano stężenie preparatu Nissorun do 7 poziomów (+ kombinacja kontrolna – 0%), jak to uwidoczniono już na rycinie 1. Możemy z niej odczytać, że pszczoły pobierały różne porcje syropu, a stąd i ilości substancji czynnej. Nie miało to jednak wpływu na proporcjonalny wzrost doraźnej śmiertelności pszczół, ale w dalszej perspektywie rzutowało w sposób istotny na ich przeżywalność. Pszczoły, które spożywały syrop z 0,1 do 0,2 procentową domieszką preparatu, żyły przeciętnie dłużej niż pszczoły, które otrzymały preparat w mniejszej od 0,1% aż do 0% lub większej od 0,2% ilości (ryc.3).

strona 177

Testowaniem przeżywalności w seriach nr 260593 (wiosna) i nr 210993 (jesień) objęto pszczoły rasy kaukaskiej (cau) i rasy kraińskiej (car). Pszczoły car okazały się w laboratorium żywotniejsze, w kombinacji kontrolnej wiosną żyły dłużej o 4,9 dnia, a jesienią o 11,4 dnia (różnica istotna). Po dodaniu Nissorunu ten próg śmiertelności (75%) wiosenne pszczoły cau osiągały później o 1,4 dnia, a pszczoły car o 1,2 dnia niż odpowiadające im pszczoły w grupie kontrolnej. Dla pszczół jesiennej serii będą te różnice wynosiły: 6,7 dnia i 0,6 dnia, co powtarzamy niżej dodając dane dla niższych progów śmiertelności:

25% 50% 75%
cau +7,5 dnia +7,0 dni +6,7 dnia
car -1,5 dnia -1,4 dnia +0,6 dnia

Możemy więc stwierdzić, że Nissorun u pszczół cau poprawiał ich żywotność, a u car obniżał. Przypadki te odbieramy jako sygnał o znaczeniu także genotypu pszczół (ras) w reakcji na pobrany preparat.

Ryc. 3 Wpływ preparatu Nissorun 050 EC na średnią długość życia 75% pszczół; poszczególnym gradacjom dawek hexytiazoxu od 0 do 9,796 µg odpowiadają następujące stężenia Nissorunu w syropie: 0%, 0,02%, 0.05%, 0.07%, 0,1%, 2%, 0,3%, 0,4%
Ryc. 3 Wpływ preparatu Nissorun 050 EC na średnią długość życia 75% pszczół; poszczególnym gradacjom dawek hexytiazoxu od 0 do 9,796 µg odpowiadają następujące stężenia Nissorunu w syropie: 0%, 0,02%, 0.05%, 0.07%, 0,1%, 2%, 0,3%, 0,4% Influence of the preparation Nissorun 050 EC on the mean longevity of 75% of bees; doses of hexitiazox from 0 mg to 9.796 mg corresponded to the following concentrations of Nissuron in syrup: 0.025%, 0.05%, 0.07%, 0.1%, 2%, 0.3%, 0.4%
strona 178

Te przykłady przytaczamy w celu wskazania na różnorakie możliwości oddziaływania na pszczoły preparatu Nissorun, zarówno w kierunku negatywnym, jak i być może – pozytywnym, na drodze bezpośredniej, jak i we współdziałaniu z różnorodnymi czynnikami. W każdym bądź razie preparat ten raczej nie jest dla pszczół dorosłych obojętny, chociaż praktycznie bezpieczny w zakresie dawek zalecanych w ochronie roślin.

W działaniu kontaktowym preparat Nissorun 050 EC użyty w stężeniu 0,2% na świeżo prowadził do śmierci 7,3% pszczół (pszczoły kontrolne – 1%), po godzinie wysychania bibuły – nie było wśród nich ubytków, tak jak i w grupie szalek kontrolnych.

Testy pasieczne

Do testów pasiecznych w 1994 roku wybrano 6 rodzin pszczelich, trzy z nich otrzymały syrop z domieszką preparatu Nissorun, trzy pozostałe syrop czysty. W każdej rodzinie dokonano pomiarów powierzchni zaczerwionej na dwóch wybranych plastrach systemu dadana. W tabeli 2 podajemy wyniki pomiarów w przeliczeniu na powierzchnię użytkową jednego plastra. Odczytujemy na przykład dla grupy kontrolnej, że w pierwszym terminie pomiaru (9 VI) czerw zajmował 39% powierzchni użytkowej plastra i było go 8,80 dm2, w tym 2,99 dm2 zajmowały jajeczka i 2,76 dm2 larwy. Ta pula jaj i larw oraz zinterpolowana ilość jaj z dnia 13 VI ma szansę w kolejnym trzecim pomiarze dnia 21 VI zaistnieć na plastrze w postaci czerwiu krytego. Tę przypuszczalną ilość (a) oraz stwierdzoną faktycznie (b) przedstawiamy niżej:

syrop syrop + Nissorun
a 7,79 dm2 9,54 dm2
b 8,27 dm2 9,74 dm2

Nasze prognozy były więc nieco skąpsze niż rzeczywiste osiągnięcia rodzin pszczelich zarówno jednej jak i drugiej grupy. Nie stwierdzono więc zakłóceń w rozwoju czerwiu po dodaniu Nissorunu do syropu. Albo preparat był nieskuteczny, co zdają się potwierdzać obserwacje, albo zawiodła tu droga dotarcia jego substancji czynnej do przedimaginalnych form pszczoły miodnej, czy to z przyczyn fizjologicznych, czy poprostu technicznych, jak to mogło zdarzyć w naszym doświadczeniu. Preparat Nissorun podano bowiem do uli w okresie sezonu (czerwiec), gdy pojawił się w tamtym roku (1994) dość obfity i trwały pożytek. Przynoszony wziątek powiększał systematycznie odkładane w plastrach zapasy miodu, w których prawdopodobnie zostały izolowane porcje syropu skażonego. Są to wątpliwości natury metodycznej, jakie wywołał nieprzewidziany bieg zdarzeń.

strona 179

Tabela 2 Wpływ preparatu Nissorun na ilościowy rozwój czerwiu od 9 do 27 VI 94 przedstawiony w dm2 i procentach w stosunku do powierzchni użytkowej plastra systemu dadanowskiego Influence of the preparation Nissorun on the quantitative development of brood from 9 June to 27 June (1994) demonstrated in dm2 and percentage in relation to the utilised area of the comb of Dadanowski’s type

Data Syrop + Nissorun – Syrup plus Nissorum: jaja eggs Syrop + Nissorun: larwy larvae Syrop + Nissorun: poczw. pupa Syrop + Nissorun: razem – total dm2 Syrop + Nissorun: razem – total % Syrop – Syrup: jaja eggs Syrop – Syrup: larwy larvae Syrop – Syrup: poczw. pupa Syrop – Syrup: razem – total dm2 Syrop – Syrup: razem – total %
9 VI 3,26 3,85 1,37 8,48 37,5 2,98 2,76 3,05 8,80 38,9
13 VI 2,26 4,19 4,84 11,29 49,9 1,85 5,03 3,78 10,66 47,1
21 VI 0,29 1,03 9,74 11,06 48,9 0,20 0,93 8,27 9,40 41,6
27 VI 2,01 2,26 4,79 9,06 40,8 2,26 1,75 5,47 9,18 40,6

W końcu lipca 1997 roku podano syrop 6 rodzinom-odkładom na 4-5 ramkach wielkopolskich, w tym 3 odkładom z domieszką preparatu Nissorun. Podczas pierwszego przeglądu 31 VII miały one następujące ilości czerwiu średnio w rodzinie pszczelej:

syrop: 13,58 dm2 w tym jaja 2,37 dm2 i larwy 2,41 dm2

  • Nissorun: 8,20 dm2 w tym jaja 2,41 dm2 i larwy 3,57 dm2

W odstępach tygodniowych przy kolejnych pomiarach czerwiu zawsze stwierdzano obecność jego trzech stadiów w jednej i drugiej grupie, w ostatnim terminie pomiaru dnia 21 VIII było go:

syrop: 7,61 dm2 w tym jaja 1,91 dm2 i larwy 2,71 dm2

  • Nissorun: 9,47 dm2 w tym jaja 2,01 dm2 i larwy 2,99 dm2

Te ilości czerwiu pochodziły z jaj składanych przez matki w okresie trzech tygodni od dnia 31 VII do 21 VIII. Nas interesuje na wstępie co się stało z larwami i jajami, którymi rodziny pszczele opiekowały się w momencie podania syropu. Wyłącznie z nich to wywodzi się czerw kryty, jaki jest w ulu po 12 dniach od daty pierwszego pomiaru. Możemy więc sprawdzić jakie tutaj zachodzą zależności ilościowe. Porównujemy zatem liczbę jaj złożonych przez matkę w okresie od 22 VII do 3 VIII, z liczbą poczwarek ze stanu na dzień 12 VIII. W przeliczeniu na jedną rodzinę otrzymamy następujące wskaźniki:

liczba jaj liczba poczwarek przeżywalność
syrop 2904 b 1424 a 49,0%
syrop + Nissorun 3088 b 2004 ab 64,9%
strona 180

Nasuwają się dwa spostrzeżenia, że nie każde jajeczko złożone przez matkę dało w efekcie rozwoju larwalnego poczwarkę, i że takich jajeczek było mniej w rodzinach, które otrzymały syrop preparatu Nissorun. Mamy na to potwierdzenie statystyczne. W ujęciu średnim dziennego czerwienia matek 242 jajeczka odpowiadały 148 poczwarkom (różnica istotna). Skuteczność wynosiła zatem 61,3%, co jaskrawo kontrastowało z około 100% skutecznością w roku 1994, kiedy prowadzono obserwacje w maju u rodzin produkcyjnych.

Ten rachunek obejmuje sumaryczne zaniedbania wychowu czerwiu na etapie jaj i etapie larwy. Po podaniu syropu matki w 6 rodzinach czerwiły nadal i czerw przechodził kolejne stadia, czego dowodem była obecność czerwiu krytego w ostatnim czwartym terminie pomiaru. Na podstawie ilości tego czerwiu możemy obliczyć, że w okresie 31 VII-12 VIII dzienna liczba składanych jaj sięgała 122. Faktycznie wydajność matek była o wiele większa, gdy obliczymy ją z powierzchni plastra zajętego przez jaja, wynosiła w tym okresie 263 jajeczek dziennie. W podobny sposób możemy obliczyć wydajność matek na podstawie ilości larw, które przechodziły swój rozwój w okresie 3-15 VII, otrzymamy liczbę 164. Tylko zatem z 62,4% jaj wykluwały się larwy, a 74,4% larw przeobrażało się w poczwarki. W sumarycznym ujęciu skuteczność czerwienia wynosiła więc średnio 46,4%.

Nas interesuje jaki jest w tym ogólnym podsumowaniu udział grupy rodzin, które otrzymały syrop z domieszką Nissorunu. Zestawimy najpierw odpowiadające sobie powierzchnie zaczerwione na plastrach dla jaj, larw i poczwarek – średnie dla rodziny w dm2:

jaja larwy poczwarki
syrop 7,84 b 5,42 ab 2,90 a
syrop + Nissorun 7,13 ab 4,30 ab 3,57 ab

następnie obliczymy wskaźniki przeżywalności na poziomie jaj i poziomie larw w stosunku do powierzchni czerwiu krytego:

jaja larwy
syrop 37,0% 53,5%
syrop + Nissorun 50,1% 83,0%

Zwraca uwagę w ogóle niski odsetek przeżywalności obliczony w stosunku do liczby złożonych przez matki jaj, ale z preparatem Nissorun łączy się tutaj hamowanie spadku przeżywalności, mniejsze w fazie jaja niż w fazie larwy.

strona 181

WNIOSKI

Preparat Nissorun w stężeniach używanych w ochronie roślin jest nieszkodliwy dla pszczół, nie jest jednak dla nich obojętny. Podany w syropie może zwiększać przeżywalność testowanych w laboratorium pszczół, w rodzinach pszczelich natomiast wpływa dodatnio na przeżywalność czerwiu w okresie jego larwalnego rozwoju od stadium jaja do poczwarki.

LITERATURA

Bielenin A. i inni (1993)- Integrowana produkcja owoców. Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Skierniewice.

Gromisz M. (1998)- Szkodliwość preparatu Ekos dla pszczoły miodnej. Pszczeln. Zesz. Nauk., 52(1):177-184.

Gromisz Z., Gromisz M. (1996)- Szkodliwość preparatu Nomolt dla pszczoły miodnej. Pszczeln. Zesz. Nauk., 40(1):175-183.

Łabanowska B.H. (1996)- Wybrane problemy ochrony porzeczek przed szkodnikami. Ogólnopolska Konferencja Ochrony Roślin Sadowniczych, Skierniewice, 20-21 lutego 1996, str. 70-71.

Maciesiak A. (1996)- Nowe akarycydy w zwalczaniu przędziorków w sadach. Ogólnopolska Konferencja Ochrony Roślin Sadowniczych, Skierniewice, 20-21 lutego 1996, str. 104- 106.

Maciesiak A., Rejnus M., Dadej J. (1994)- Nowe spojrzenie na problem przędziorków w sadach. Ogólnopolska Konferencja Ochrony Roślin Sadowniczych, Skierniewice, 2-3 lutego 1994, str. 129-133.

Mioduszewski J.M. (1983)- Słownik terminów i pojęć przydatnych pszczelarzom. Pszczelarstwo, 39(7):5-6.

Sekrecki M., Sekrecka H. (1995)- Wstępne obserwacje nad wrażliwością na pestycydy wszędobylaka szaraczka (Campylomna verbasci Mey-Dur). Ogólnopolska Konferencja Ochrony Roślin Sadowniczych, Skierniewice, 1-2 lutego 1995, str. 84-86.

THE PREPARATION NISSORUN IN LABORATORY AND APIARY APICULTURE TESTING

M. Gromisz

Summary

The preparation Nissorum 050 EC comprises hexitiazox (50 g per L) as a biologically active substance. It is applied to control all red spider species at the larvae and egg stages. Intragastric and contact administrations of the preparation failed to markedly enhance red

strona 182

spider species mortality; in contrast, it increased their longevity. In apiary tests Nissorun 050 EC reduced a drop in the longevity of the brood at the egg and larvae stages when applied to bee colonies in sugar syrup.

Keywords: honey bee, brood, pesticides, toxicity, hexitiazox.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 171, słowa kluczowe: „pszczoł miodna” → pszczoła miodna
  • s. 172, tab. 1: „parapretu” → preparatu
  • s. 172, tab. 1: „hexitiazox in g per bee” → hexitiazox in µg per bee
  • s. 173: „Freemann’a” → Freeman’a
  • s. 174: „0,859 g do 9,796 g” → 0,859 µg do 9,796 µg
  • s. 174: „hexytiozoxu” → hexytiazoxu
  • s. 177, ryc. 3: „mikrogramch” → mikrogramach
  • s. 177, ryc. 3: „from 0 mg to 9.796 mg” → from 0 µg to 9.796 µg
  • s. 177, ryc. 3: „Nissuron” → Nissorun
  • s. 179, tab. 2: „Nissorum” → Nissorun
  • s. 181, piśmiennictwo: „52(1):177-184″ → 42(1):177-184
  • s. 181, piśmiennictwo: „Campylomna” → Campylomma
  • s. 181, streszczenie: „Nissorum” → Nissorun

Podobne wpisy