EFEKTYWNOŚĆ DOKARMIANIA RODZIN PSZCZELICH W SYSTEMIE PALETOWYM DUŻYMI DAWKAMI SYROPU CUKROWEGO
tekst: Andrzej Pidek
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXX, 1986 — Andrzej Pidek
strona 149PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXX 1986
Andrzej Pidek
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa
WPROWADZENIE
W Polsce 1 pszczelarz może obsłużyć około 100 rodzin pszczelich, stosując standardowe metody gospodarki pasiecznej (Pidek 1977), w ZSRR 148 rodzin pszczelich (Timenskij 1975). Jest to około 15-krotnie mniej niż w USA, gdzie liczba rodzin obsłużonych może wynieść do 2000 (Todd 1967). Istnieje zatem możliwość podniesienia u nas wydajności pracy w pasiekach. Można to osiągnąć między innymi poprzez mechanizację i modernizację wykonywanych prac (Michalik 1980).
Dla zwiększenia wydajności pracy w pasiece wprowadza się palety i uproszczone metody gospodarki pasiecznej (Vesely, Kniżek 1972). Palety w pszczelarstwie nie są powszechnie stosowane i dlatego brak ich w katalogach firm produkujących sprzęt pszczelarski (Dadant 1980, Eugen Herzog 1980, Thomas 1980, Root 1981). Nie spotkałem też informacji o standaryzacji palet. Zmusza to do testacji indywidualnych rozwiązań. Podobnie trzeba zmieniać metody gospodarki pasiecznej, upraszczając najbardziej pracochłonne zabiegi w taki sposób, żeby nie miały one ujemnego wpływu na rodzinę pszczelą.
Celem pracy była ocena efektów ekonomiczno-organizacyjnych i biologicznych stosowania zaadaptowanych pod ule palet sadowniczych w połączeniu z uproszczoną metodą dokarmiania przed zimą rodzin pszczelich zwiększonymi (8-litrowymi) dawkami syropu, podawanymi jednorazowo, z jednoczesnym sprawdzeniem skutków tej metody w zimowaniu pszczół i późniejszym rozwoju.
METODYKA
Lokalizacja i okres trwania doświadczeń. Doświadczenie przeprowadzono w okresie od 1980 r. do 1982 r., w pasiece Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego w Miłobądzu woj. elbląskie w ulach systemu dadanowskiego.
strona 150Corocznie eksperymentom poddawano 48 rodzin pszczelich, będących krzyżówką rasy kraińskiej i miejscowej. Pasieka usytuowana była na terenie gospodarstwa. Pomiary czasu pracy przeprowadzono w analogicznym układzie rodzin w pasiece Kwiaciarskiego Zakładu Doświadczalnego w Nowym Dworze woj. skierniewickie.
Przebieg doświadczenia. W kwietniu 1980 r. 24 rodziny pszczele w ulach dadanowskich ustawiono na odpowiednich wymiarami paletach wykorzystywanych w sadownictwie do przewożenia skrzyń z jabłkami. Na każdej palecie zostały ustawione 4 rodziny pszczele. Ule zabezpieczono przed przemieszczaniem dodatkowymi listwami. Wyloty rodzin ustawionych na palecie skierowane zostały na dwie przeciwległe strony, po 2 rodziny z każdej strony. W ten sposób z dwóch bocznych stron istniała możliwość przeprowadzania zabiegów w tych rodzinach.
Grupę kontrolną stanowiły 24 rodziny pszczele w ulach dadanowskich ustawione na podstawkach tradycyjnych.
Do przewożenia rodzin pszczelich ustawionych na paletach używano ciągnika z 2 przyczepami, na które ładowano je za pomocą ładowacza widłowego stosowanego w sadownictwie. Rodziny kontrolne ładowane były ręcznie. Do końca września przeprowadzono uzupełnianie zapasów zimowych zgodnie z przyjętymi w Polsce normami. W obrębie każdej grupy doświadczalnej na paletach i na podstawkach wyodrębniono dwie różniące się podgrupy: rodziny silne i rodziny średniej siły. Rodziny doświadczalne bez względu na siłę karmiono 8-litrowymi dawkami syropu 60% w podkarmiaczkach gniazdowych co tydzień. Pierwsza dawka była 8-litrowa. Druga ewentualnie trzecia stanowiła uzupełnienie do normy. Rodziny kontrolne karmiono 3-litrowymi dawkami takiego syropu co 2-gi dzień.
Przeprowadzone pomiary. Dla porównania efektywności ekonomicznej przewożenia rodzin pszczelich ustawionych na paletkach z rodzinami prowadzonymi metodą standardową określono nakłady pracy i ilości zużytych materiałów. Następnie określono koszt przewożenia rodzin pszczelich tymi metodami w cenach z 1985.12.31. W podobny sposób przeanalizowano koszty karmienia rodzin pszczelich porównywanymi metodami. Dla pełnej oceny koniecznym było porównanie efektów zimowania. Dlatego pod koniec sierpnia w czasie przeglądu jesiennego rodzin pszczelich określono:
— liczbę obsiadanych plastrów
— powierzchnię czerwiu
— powierzchnię plastrów z pierzgą.
Na wiosnę w czasie przeglądu wiosennego określono dodatkowo oprócz tych elementów:
— liczbę spadłych pszczół
— stopień zawilgocenia gniazd w skali od 1 do 5
— stopień porażenia chorobą sporowcową.
Powierzchnię czerwiu obliczono zgodnie z ogólnie przyjętą metodyką
strona 151na podstawie pomiarów osi elipsy czerwiu w następujących terminach:
Terminy pomiarów
| Rok | wiosna | jesień |
|---|---|---|
| 1979 | — | 5.09 |
| 1980 | 28.04 | 7.09 |
| 1981 | 7.04 | 2.09 |
| 1982 | 13.04 | — |
Powierzchnię pierzgi usytuowaną w różnych miejscach gniazda mierzono linijką i przeliczono na powierzchnię wypełnionych w całości kwadratów lub prostokątów. Osyp pszczół określono w sztukach. Wilgotność w skali 5-stopniowej.
Na początku grudnia ostatniego roku doświadczenia pobrano próbki zapasu węglowodowanego z rodzin doświadczalnych i kontrolnych i określono w nich zawartość wody, cukrów redukujących i sacharozy.
Nakłady pracy obliczono na podstawie pomiarów czasu przeprowadzonego metodą chronometrażową, poprzedzoną fotografią czasu pracy zgodnie z ogólnie przyjętą metodyką. Pomiary czasu pracy polegały na określeniu całkowitego czasu pracy z wyodrębnieniem czasu głównego, w odniesieniu do poszczególnych zabiegów. Wprowadzenie bardziej szczegółowego podziału było utrudnione ze względu na zmieniające się metody pracy, nie zawsze jednakową sekwencję następujących po sobie czynności i trudności z zakwalifikowaniem niektórych czynności do poszczególnych grup. Pomiary migawkowe przeprowadzono, odnotowując co 30 sekund rodzaj wykonywanej czynności. Pozwoliło to na dokładne określenie ich struktury. Adoptowano do tego celu metodę Trzcienieckiego (1973) i Sajkiewicza i in. (1977). Wynagrodzenie na 1 godzinę pracy ustalono na poziomie 150 zł zgodnie z metodyką Pracowni Ekonomiki ISK, opierając się na faktycznym wynagrodzeniu pracowników zakładów doświadczalnych. Koszt ładowacza na podstawie tych samych materiałów określono na 130 zł. Pozostałe materiały liczono według cen realizacji. Analizę statystyczną przeprowadzono metodą analizy wariancji. Różnicę między średnimi oceniano testem T-Duncana przy poziomie istotności 0,05. Różnice liczby obsiadanych plastrów liczono na wartościach transformowanych zgodnie z wzorem y = √x
WYNIKI
Warunki pożytkowo-atmosferyczne. Pasieka Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego w Miłobądzu usytuowana była na terenie słabym pożytkowo. Corocznie wywożono ją do sadu dla zapylenia drzew owocowych. Po tym pożytku powracała na teren stałego pasieczyska i dopiero w późniejszym terminie przewożono ją na pożytek z lipy i roślin motyl-
strona 152Tabela 1 Warunki atmosferyczne Atmospheric conditions
| Rok, miesiąc, dekada / Year, month, dekade | Gdańsk: Temperatura / Temperature | Gdańsk: Opady / Rain falls |
|---|---|---|
| 1979.08. I, II, III | n n n | n n w |
| 09 | O n n | N O n |
| 10 | N W N | n N O |
| 11 | N n w | O O n |
| 12 | W N w | w w n |
| 1980.01. I, II, III | N N N | n N O |
| 02 | n O N | O N N |
| 03 | n N N | w N n |
| 04 | N n O | n n W |
| 05 | N N N | n N W |
| 1980.08. I, II, III | O n n | O N W |
| 09 | O n O | N O W |
| 10 | n O O | W w w |
| 11 | N O w | n W O |
| 12 | N W W | O W w |
| 1981. 01. I, II, III | N n w | W n N |
| 02 | W n N | w O N |
| 03 | O n W | O O O |
| 04 | w n N | N N W |
| 05 | N W w | n N n |
| 1981.08. I, II, III | O n N | N n W |
| 09 | n N W | n w n |
| 10 | w N n | n w W |
| 11 | n n W | W O w |
| 12 | N N N | w O n |
| 1982.01. I, II, III | N n n | W N n |
| 02 | O n N | N N N |
| 03 | w w w | n n N |
| 04 | w N N | n n N |
| 05 | n n w | O n N |
N — znacznie niższa od normy greatly lower than standard
n — niższa od normy lower than standard
O — norma standard
w — wyższa od normy higher than standard
W — znacznie wyższa od normy greatly higher than standard
strona 153kowych. Rzadko mogła wykorzystać pożytek z rzepaku ze względu na zbieżny termin jego kwitnienia z sadem.
Warunki atmosferyczne w latach prowadzenia doświadczenia nie różniły się zdecydowanie od innych lat (tab. 1). Warunki przygotowania rodzin pszczelich do zimowania nie były jednak sprzyjające. We wszystkich trzech latach doświadczenia temperatura w miesiącach sierpień i wrzesień była niższa od średniej wieloletniej, co utrudniało zgromadzenie w naturalny sposób odpowiedniej ilości nektaru i pyłku. Zima roku 1979/80 była niesprzyjająca ze względu na znaczną aplitudę temperatur. Po ciepłym grudniu nastąpił mroźny styczeń, który mógł spowodować osłabienie rodzin. Również ocieplenie w drugiej i trzeciej dekadzie grudnia 1980 roku mogło mieć niekorzystny wpływ na zimowanie. W pozostałych okresach warunki nie odbiegały od normy.
Wykorzystanie palet sadowniczych w pasiekach. Różnice w warunkach bytowania rodzin pszczelich ustawionych na paletach sadowniczych i rodzin ustawionych na standardowych podstawkach mogą wynikać z różnicy wysokości palety jak również odległości pomiędzy sąsiadującymi ze sobą rodzinami pszczelimi. Ustawienie rodzin pszczelich na paletach zmienia warunki organizacji pracy pszczelarza i umożliwia zmechanizowanie niektórych procesów, a w szczególności transportu. Do tego celu konieczny jest dodatkowo podnośnik widłowy zawieszony na ciągniku, służący do podnoszenia i przewożenia palet. Doświadczalne przewożenie rodzin pszczelich wypadło pomyślnie. Wszystkie rodziny pszczele, które w ten sposób załadowywano i rozładowywano zniosły transport dobrze. Palety w przewożonych rodzinach nie uległy przesunięciu, czy też uszkodzeniu. Żadna też z przewożonych rodzin nie przesunęła się na palecie. Potwierdziło to hipotezę o możliwości wykorzystania palet sadowniczych i dostosowanych do tego celu ładowaczy w przewożeniu pasiek, w podobny sposób jak wykonuje się to w pracach przewozowych w sadownictwie.
Przewożąc na pożytki rodziny pszczele ustawione na palecie i na standardowych podstawkach wykonywano te same czynności przygotowujące rodziny do przewożenia i w jednakowy sposób. Różnice pojawiają się w momencie załadowania uli z rodzinami pszczelimi na platformę przyczepy i ich rozładowania.
Analiza czasu pracy pozwala stwierdzić, że na mechaniczne załadowanie i rozładowanie 1 rodziny pszczelej w systemie paletowym wydatkuje się ponad 4 rbmin, a u rodzin ładowanych ręcznie ponad 8 rbmin (tab. 2, 3). Różnica 4 minut nie jest różnicą dużą. W systemie paletowym istnieją jednak możliwości dalszego zmniejszenia pracochłonności poprzez zredukowanie liczby osób zaangażowanych do załadowania palet z trzech do jednej. Na etapie doświadczeń, a nawet wdrożeń istnieje potrzeba zatrudnienia pewnego nadmiaru pracowników dla dodatkowgo zabezpieczenia palety w czasie ładowania. Wykorzystanie czasu pracy przez zaangażowanych pracowników było prawidłowe, ponieważ ponad 70% czasu całkowitego stanowił czas główny.
strona 154Tabela 2 Pracochłonność transportu 1 rodziny pszczelej w systemie pojedyńczym Labour consumption for transport of 1 bee colony
| Lp. | Rodzaj czynności / Kind of work | Czas główny (sec) / Main time (sec) | Czas całkowity (sec) / Total time (sec) | Liczba pracowników / Number of workers | Pracochłonność (rbsec) / Labour consumption |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Zamknięcie wylotka / Closing of the entrance | 34 ±7 | 46 | 2 | 92 |
| 2 | Załadowanie rodziny pszczelej na platformę / Loading on the platform | 82 ±13 | 101 | 2 | 202 |
| 3 | Zabranie rodziny pszczelej z platformy / Unloading the platform | 65 ±12 | 72 | 2 | 141 |
| 4 | Otwarcie wylotka / Opening of the entrance | 31 ±4 | 45 | 2 | 90 |
| Razem / Total | — | — | — | 525 |
Tabela 3 Pracochłonność transportu rodzin pszczelich w systemie paletowym Labour consumption for transport of bee colonies in pallets
| Lp. | Rodzaj czynności / Kind of work | Czas główny (sec) / Main time (sec) | Czas całkowity (sec) / Total time (sec) | Liczba pracowników / Number of workers | Pracochłonność (rbsec) / Labour consumption (man-sec) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Zamknięcie 4 wylotków / Closing of 4 entrance | 22 ±4 | 27 | 3 | 81 |
| 2 | Załadowanie palety na platformę / Loading on the platform | 122 ±19 | 154 | 3 | 462 |
| 3 | Zabranie palety z platformy / Unloading the platform | 113 ±20 | 161 | 3 | 483 |
| 4 | Otwarcie 4 wylotów / Opening of the four entrance | 18 ±3 | 25 | 3 | 75 |
| Ogółem / Total | 1101 | ||||
| Na 1 rodzinę pszczelą / For 1 bee colony | 275 |
Porównanie kosztu ładowania rodzin pszczelich ręcznie i za pomocą podnośnika ciągnikowego pozwala wnioskować, że ten pierwszy rodzaj jest bardziej kosztowny. Dla ręcznego załadowania 4 rodzin pszczelich wydatkuje się 0,58 rbg o wartości 87,00 zł. Przy mechanicznym ładowaniu wydatkuje się 0,3 rbg o wartości 45,00 zł i 0,1 godziny pracy ładowacza o wartości 13,00 zł. Po przeliczeniu tych watrości na miód jako jednostkę naturalną stwierdzimy, że ręczne ładowanie 1 rodziny pszczelej wymaga równowartości 0,22 kg miodu, a ładowanie mechaniczne 1 rodziny pszczelej jest równoważone przez 0,15 kg miodu. W ten sposób uzyskujemy przybliżone relacje pomiędzy kosztem załadowania rodzin pszczelich pomiędzy tymi metodami 3:2.
Koszt zastosowania palety o wartości 700 zł w cenach z 1985.12.31 jest w przybliżeniu bilansowany przez koszt stosowania 4 podstawek o wartości jednostkowej 160 zł. Trwałość tych dwóch rodzajów sprzętu jest zbliżona.
Z analizy wynika, że stosowanie systemu paletowego jest ekonomicznie uzasadnione. Może ono mieć szczególne uzasadnienie w pasiekach wielkotowarowych, przy ograniczonej obsadzie kadrowej, w których problem transportu limituje liczbą obsługiwanych przez pszczelarza rodzin pszczelich. Należy tutaj nadmienić o znacznym ułatwieniu pracy, które jest niewymierne.
Dość często spotykanym modelem jest gospodarstwo sadownicze z pasieką do zapylania kwiatów drzew owocowych, traktowaną jako element produkcji. Dodatkowe wykorzystanie w pasiece sprzętu stosowanego w sadownictwie często nie traktuje się jako koszt. Wychodząc z założenia, iż decydujący wpływ na przydatność sprzętu ma jego zużycie moralne, a nie zużycie techniczne. Wobec tego dodatkowe wykorzystanie sprzętu sadowniczego w pasiece nie skraca okresu jeko użytkowania, a przez to nie zwiększa kosztów.
Dokarmianie rodzin pszczelich 3- i 8-litrowych dawkami syropu. Na dokarmianie 1 rodziny pszczelej w okresie doświadczenia zużywano średnio 14 litrów syropu. Podanie tej ilości syropu w dawkach 3-litrowych wymaga 5-krotnego karmienia, natomiast w dawkach 8-litrowych tylko 2-krotnego. Rodziny pszczele karmione 8-litrowymi dawkami syropu w godzinach wieczornych w większości przypadków wybierały całą ilość podanego im syropu mniej więcej przez noc. Średni okres wybierania pierwszej dawki syropu u rodzin silnych wynosił 12,4 godzin a u rodzin średniej siły 13,8 godzin. Średni okres wybierania drugiej dawki syropu w przeliczeniu na 8 litrów wynosił odpowiednio 13,2 i 15,8 godzin. Taki okres zagospodarowania syropu przez rodziny pszczele należy uważać za zadowalający. W następnym dniu po dokarmieniu, rodziny pszczele nie mają syropu w podkarmiaczkach, co zapobiega rabunkom. Karmienie rodzin pszczelich zwiększonymi dawkami syropu jest o połowę mniej pracochłonne niż karmienie dawkami standardowymi (tab. 4). Cszczędność pracy w karmieniu rodzin pszczelich można uzyskać tylko w technice dostarczania syropu do podkarmiaczek rodzin pszczelich. Samo przy-
strona 156Tabela 4 Pracochłonność dokarmiania 1 rodziny pszczelej różnymi dawkami syropu Labour consumption for feeding of 1 bee colony by the different doses of sugar syrup
| Lp. | Rodzaj pracy / Kind of work | Liczba obserwacji / Number of observations | Czas główny (sec) / Main time (sec) | Czas całkowity (sec) / Total time (sec) | Liczba pracowników / Number of workers | Pracochłonność (rbsec) / Labour consumption man-sec |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Dokarmianie rodziny pszczelej / Feeding of bee colony | |||||
| — 3-litrami syropu jednorazowo / 3-liters of sugar syrup one time | 61 | 181±86 | 296 | 1 | 296 | |
| — 8-litrami syropu jednorazowo / 8-liters of sugar syrup one time | 24 | 270±91 | 455 | 1 | 455 | |
| 2 | Dokarmianie rodziny pszczelej / Feeding of bee colony | |||||
| — 14-litrami syropu w dawkach / — 14-liters of sugar syrup in doses | ||||||
| — 3-litrowych / 3 liters | 1382 | |||||
| — 8-litrowych / 8 liters | 798 |
rządzenie syropu w obu analizowanych przypadków wymagało jednakowych nakładów pracy.
Analiza czasu pracy pozwala stwierdzić, że czas główny obliczony według przyjętych kryteriów stanowi około 70% całkowitego czasu pracy. Istnieje przy tym dość duże zróżnicowanie wykonywanych czynności, na co wskazuje analiza pomiarów migawkowych (tab. 5). Ze struktury tych pomiarów wynika, że w standardowym karmieniu rodzin pszczelarz zużywa 42,7% czasu przy dozowaniu syropu. W karmieniu zwiększonymi dawkami syropu czas ten jest relatywnie dłuższy 50,1%. Wynika to zarówno z nalewania do podkarmiaczek rodzin pszczelich zwiększonych dawek syropu jak i grupowego ustawienia uli. Czas główny jest jednak identyczny.
W warunkach prowadzenia doświadczenia nie zachodziła potrzeba dojazdów do pasiek w celu wykarmienia rodzin i dlatego nie można było odnotować ich pracochłonności. Uwypukliłaby ona przypuszczalnie ekonomiczną celowość karmienia rodzin pszczelich zwiększonymi dawkami syropu. Zastosowanie tej metody ogranicza bowiem dojazd do pasieki z pięciokrotnego na dwukrotne. Oszczędność tej metody uwarunkowana jest więc odległością pomiędzy miejscem zamieszkania pszczelarza i pasieką.
Straty rodzin pszczelich w okresie zimowania. Zimowanie rodzin pszczelich z grupy doświadczalnej, a więc ustawionych na paletach i kar-
strona 157Tabela 5 Struktura czasu karmienia rodzin pszczelich według pomiarów migawkowych w % Feeding time distribution of bee colonies according multi-moment method in %
| Lp. | Rodzaj czynności / Specification | Rodziny doświadczalne % / Investigated bee colonies | Rodziny kontrolne % / Compared bee colonies |
|---|---|---|---|
| Czas pomocniczy i przygotowawczo-zakończeniowy / Subsidiary activities | |||
| 1 | Nalanie syropu do baniek / Pouring the syrup into cans | 8,3 | 7,2 |
| 2 | Załadowanie baniek na wózek / Loading of the cans on wagon | 6,5 | 5,1 |
| 3 | Prz[?]jazd z pracow[?]ni do pasieki / Transport from the laboratory to the apiary | 10,3 | 10,9 |
| 4 | Przejazd pomiędzy ulami / Transport beetween the hives | 4,1 | 6,4 |
| 5 | Założenie kapelusza / Puting on the bee hat | 2,1 | 2,1 |
| 6 | Zdjęcie kapelusza / Puting off the bee hat | 2,0 | 1,5 |
| Czas główny / Main time | |||
| 7 | Otworzenie ula / Opening of the hive | 4,1 | 5,3 |
| 8 | Zdjęcie górnej poduszki / Taking off the top pillow hive | 4,2 | 6,4 |
| 9 | Nalanie syropu do naczynia / Puring the sugar syrup to the cans | 18,5 | 14,7 |
| 10 | Założenie lejka / Using the funnel | 3,1 | 4,2 |
| 11 | Nalanie syropu do podkarmiaczki / Pouring the sugar syrup to the feeder | 28,5 | 23,8 |
| 12 | Założenie ocieplenia / Taking on the top pillow | 4,7 | 7,4 |
| 13 | Zamknięcie ula / Closing the hive | 3,6 | 5,0 |
| Razem / Total | 100,0 | 100,0 |
mionych zwiększonymi dawkami syropu oraz rodzin kontrolnych ustawionych na podstawkach i karmionych standardowymi dawkami syropu przebiegało podobnie. Obloty wiosenne obu tych grup rodzin odbyły się w jednakowych terminach, a intensywność ich przebiegu nie różniła się. Liczba osypanych rodzin pszczelich przez cały okres doświadczenia była nieco wyższa w grupie rodzin kontrolnych (5,6%) niż w grupie rodzin doświadczalnych (4,2%) (tab. 6). W niekorzystne zimy straty w tej grupie osiągnęły nawet 16,6%, co znacznie przekracza średnie w Polsce normy. Różnice w tym zakresie występują również pomiędzy poszczególnymi
strona 158Tabela 6 Wyniki zimowania rodzin pszczelich w doświadczeniu Overwintering efect of investigated bee colonies
| Lp. | Rodzaj rodzin / Kind ob bee colonies | Liczba rodzin zazimowanych / Number of overwintered bee colonies | Liczba rodzin spadłych w zimie / Number of fall down bee colonies in the winter: 1979/80 | Liczba rodzin spadłych w zimie / Number of fall down bee colonies in the winter: 1980/81 | Liczba rodzin spadłych w zimie / Number of fall down bee colonies in the winter: 1981/82 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Rodziny doświadczalne / Investigated bee colonies | ||||
| silne / strong ones | 12 | 0 | 1 | 0 | |
| średniej siły / an average ones | 12 | 2 | 0 | 0 | |
| 2 | Rodziny kontrolne / Controlled bee colonies | ||||
| silne / strong ones | 12 | 0 | 1 | 0 | |
| średniej siły / an average ones | 12 | 2 | 1 | 0 | |
| Razem / Total | 48 | 4 | 3 | 0 |
zimami. W zimie 1979/80 spadło średnio 8,3% rodzin pszczelich, a w zimie 1980/81 6,3% rodzin pszczelich. Żadnych strat nie stwierdzono natomiast w ostatnim roku doświadczenia. Na taki układ wyników mogły wpłynąć niekorzystne dla zimowania rodzin duże amplitudy temperatur w dwóch pierwszych latach doświadczenia. Najgorzej zimowały rodziny średniej siły z grupy kontrolnej.
Zmiany siły rodzin pszczelich po zimowaniu. Na jesieni siła kontrolnych rodzin pszczelich i rodzin doświadczalnych była wyrównana. Rodziny silne obsiadały średnio 7,4 plastrów dadanowskich w grupie rodzin doświadczalnych i 7,5 plastrów w grupie rodzin kontrolnych. Rodziny te były istotnie (25,6% i 24,0%) silniejsze od odpowiednich grup rodzin średniej siły (tab. 7). Po przezimowaniu gniazda rodzin zostały ścieśnione poprzez usunięcie plastrów nie obsiadanych przez pszczoły. Wielkość gniazd została zmniejszona bardziej w kontrolnej grupie rodzin niż w grupie doświadczalnej. Było to zależne od panujących zimą warunków atmosferycznych. We wszystkich grupach rodzin w największym stopniu ścieśniono gniazda po zimie 1979/80, średnio o 21,5%. Po zimie najbardziej korzystnej 1981/82 gniazda ścieśniono o 14,3%. W rodzinach średniej siły zachodziła potrzeba relatywnie mniejszego ścieśniania gniazd niż w grupie rodzin silnych. Dotyczy to zarówno rodzin doświadczalnych jak i kontrolnych. Prawidłowość ta wystąpiła ze szczególnym nasileniem po zimie 1980/81. Liczba obsiadanych przez pszczoły plastrów w grupie rodzin silnych i średnich różniła się istotnie.
strona 159Tabela 7 Liczba plastrów Number of combs
| Rok, sezon / Year, season | Rodziny doświadczalne / Investigated bee colonies: silne / strong ones | Rodziny doświadczalne / Investigated bee colonies: średniej siły / middle ones | Rodziny kontrolne / Compared bee colonies: silne / strong ones | Rodziny kontrolne / Compared bee colonies: średniej siły / middle ones | x̄ / an average |
|---|---|---|---|---|---|
| 1979 jesień / autumn | 7,6b | 5,3a | 7,6b | 6,0a | 6,6 |
| 1980 wiosna / spring | 6,0b | 4,3a | 5,5b | 4,9a | 5,2 |
| wiosna/jesień % / spring/autumn % | 78,95 | 81,13 | 72,37 | 81,67 | 78,53 |
| 1980 jesień / autumn | 7,4b | 5,6a | 7,7b | 5,4a | 6,5 |
| 1981 wiosna / spring | 5,2a | 5,0 | 6,2b | 5,0a | 5,4 |
| wiosna/jesień % / spring/autumn % | 70,27 | 89,29 | 80,52 | 92,59 | 83,17 |
| 1981 jesień / autumn | 7,3b | 5,6a | 7,3b | 5,6a | 6,5 |
| 1982 wiosna / spring | 6,3 b | 4,6a | 6,2b | 5,0a | 5,5 |
| wiosna/jesień % / spring/autumn % | 86,30 | 82,14 | 84,93 | 89,29 | 85,67 |
| średnio jesienią / an average in autumn | 7,4b | 5,5a | 7,5b | 5,7a | 6,5 |
| średnio wiosną / an average in spring | 5,8b | 4,6a | 6,0b | 5,0a | 5,4 |
| średnio wiosną/jesienią % / an average spring/autumn % | 78,5 | 84,2 | 79,2 | 87,7 | 82,4 |
Ilość czerwiu w rodzinach. Ilość czerwiu jesienią we wszystkich odpowiadających sobie siłą grupach nie była duża ale wyrównana (tab. 8). Jesienią 1979 r. sytuacja była nietypowa i średniej siły rodziny doświadczalne miały istotnie więcej czerwiu niż silne kontrolne. Wiosną pomimo mniejszych o 17,6% gniazd, we wszystkich rodzinach znajdowało się o blisko 43,8% czerwiu więcej niż jesienią. Taka relacja pomiędzy wielkością gniazda i ilością czerwiu jest korzystna. Zmniejszenie gniazda
strona 160Tabela 8 Powierzchnia czerwiu (dm2) Surface of brood (dm2)
| Rok, sezon / Year, season | Rodziny doświadczalne / Investigated bee colonies: silne / strong ones | Rodziny doświadczalne / Investigated bee colonies: średniej siły / middle ones | Rodziny kontrolne / Compared bee colonies: silne / strong ones | Rodziny kontrolne / Compared bee colonies: średniej siły / middle ones | x̄ / an average |
|---|---|---|---|---|---|
| 1979 jesień / autumn | 10,31b | 9,83a | 8,24a | 7,61a | 9,00 |
| 1980 wiosna / spring | 15,21b | 15,10b | 12,17a | 10,69a | 13,32 |
| wiosna/jesień % / spring/autumn % | 147,5 | 153,6 | 148,9 | 140,5 | 147,6 |
| 1980 jesień / autumn | 7,09b | 5,32a | 5,83a | 4,90a | 5,79 |
| 1981 wiosna / spring | 9,63a | 9,12a | 10,44b | 8,43a | 9,41 |
| wiosna/jesień % / spring/autumn % | 135,8 | 171,4 | 179,1 | 172,0 | 164,6 |
| 1981 jesień / autumn | 7,51b | 5,12a | 6,34b | 4,81a | 5,95 |
| 1982 wiosna / spring | 8,30b | 5,80a | 9,24b | 5,06a | 7,10 |
| wiosna/jesień % / spring/autumn % | 110,5 | 113,3 | 145,7 | 105,2 | 118,7 |
| średnio jesienią / an average in autumn | 8,30b | 6,76a | 6,80b | 5,77a | 6,91 |
| średnio wiosną / an average in spring | 11,05 | 10,01 | 10,65b | 8,06a | 9,94 |
| wiosna/jesień % / an average spring/autumn % | 133,0 | 148,1 | 156,5 | 139,6 | 143,8 |
wiosną ułatwia ogrzanie czerwiu i przyczynia się do szybkiego rozwoju rodziny pszczelej. Często w rodzinach, w których ilość czerwiu była duża, zachodziła potrzeba większego zmniejszenia gniazda niż w rodzinach z małą ilością czerwiu. Amplituda temperatur w okresie zim 1979/80 i 1980/81 z jednej strony sprzyjała intensywniejszemu czerwieniu w
strona 161okresie ociepleń, z drugiej zaś powodowała osłabienie rodzin, przypuszczalnie na skutek skrócenia długości życia pszczół robotnic. Relacja w ilości czerwiu i liczbie obsiadanych plastrów w grupie rodzin doświadczalnych jest odwrotna niż w grupie rodzin kontrolnych. Rodziny doświadczalne średniej siły mają wiosną relatywnie w stosunku do jesieni więcej czerwiu niż rodziny silne. W tym przypadku pomiędzy ilością czerwiu w grupie rodzin silnych i średniej siły nie ma istotnych różnic. W rodzinach kontrolnych jest odwrotnie. Ustawione ciasno na paletach rodziny średniej siły ustawione w grupie mają przypuszczalnie korzystniejsze termiczne warunki rozwoju niż rodziny ustawione na podstawkach.
Bilans pierzgi w rodzinach. W zazimowanych rodzinach pierzga znajdowała się niemalże na wszystkich plastrach, przy czym większość jej skupiona była na plastrach bocznych. Ilość zgromadzonej pierzgi jesienią w dwóch pierwszych latach doświadczenia była zbliżona do siebie i mniejsza niż w trzecim roku (tab. 9). W tym ostatnim roku zachodziła też potrzeba mniejszego ścieśnienia gniazd na wiosnę niż w latach poprzednich. Sugerowałoby to znaną prawidłowość, że większa ilość pierzgi w rodzinach sprzyja lepszemu zimowaniu rodzin pszczelich. Zmiany ilości pierzgi zimą są różne w zależności od roku doświadczenia. Średnia powierzchnia pierzgi w rodzinach średniej siły przez okres zimowania zmniejszyła się. Dotyczy to rodzin doświadczalnych, a w jeszcze większym stopniu rodzin kontrolnych. W rodzinach silnych ilość pierzgi na wiosnę była prawie taka sama jak na jesieni. Rodziny posiadające najwięcej pierzgi jesienią jeszcze powiększyły jej zapasy na wiosnę. Było to być może następstwem ich odpowiedniej kondycji.
Spożycie pokarmu węglowodanowego. Rodziny pszczele zostały wykarmione jesienią zgodnie z obowiązującymi w Polsce normami. Ta ilość pokarmu była dla wszystkich wystarczająca. Żadna z zazimowanych rodzin nie osypała się z głodu. Ilość zapasów węglowodanowych wiosną okazała się na tyle wystarczająca, iż w większości rodzin można było je wykorzystać dla stymulacji czerwienia matek pszczelich w rodzinach poprzez ich odsklepianie.
Nozema, wielkość osypu i zawilgocenie gniazda. W pobieranych corocznie pod koniec lutego próbkach stwierdzono nieznaczne występowanie nozemy. Liczba rodzin pszczelich, w których stwierdzono nozemę, w żadnym roku nie przekroczyła jednak 10%. Taki stopień porażenia rodzin pszczelich nie miał przypuszczalnie istotnego wpływu na ich zimowanie. Nie stwierdzono również dużych różnic w ilości pszczół znajdujących się w osypie. Liczba ich w silnych rodzinach pszczelich z grupy doświadczalnej wynosiła 1430 natomiast u rodzin kontrolnych 1250. U rodzin średniej siły, wartości te wynosiły odpowiednio 1510 i 1340. Znacznie natomiast różniło się zawilgocenie rodzin. Rodziny doświadczalne w czasie pierwszego przeglądu wiosennego charakteryzowały się większym zawilgoceniem określonym w skali 5-stopniowej na 2,4 u rodzin średniej siły i 2,1 u rodzin silnych. Odpowiednie zawilgocenie ro-
strona 162Tabela 9 Powierzchnia pierzgi (dm2) Surface of bee bread .
| Rok, sezon / Year, season | Rodziny doświadczalne / Investigated bee colonies: silne / strong ones | Rodziny doświadczalne / Investigated bee colonies: średniej siły / middle ones | Rodziny kontrolne / Compared bee colonies: silne / strong ones | Rodziny kontrolne / Compared bee colonies: średniej siły / middle ones | x̄ / ab average |
|---|---|---|---|---|---|
| 1979 jesień / autumn | 11,88b | 8,22a | 16,70b | 9,27a | 11,52 |
| 1980 wiosna / spring | 11,09b | 7,31a | 16,05b | 8,61a | 10,77 |
| wiosna/jesień % / spring/autumn % | 93,4 | 88,9 | 96,1 | 92,9 | 93,5 |
| 1980 jesień / autumn | 11,35b | 8,74a | 14,36b | 9,40a | 10,96 |
| 1981 wiosna / spring | 9,79a | 11,22b | 13,31b | 5,74a | 10,02 |
| wiosna/jesień % / spring/autumn % | 86,2 | 128,4 | 92,7 | 61,1 | 91,42 |
| 1981 jesień / autumn | 11,88a | 15,40b | 12,66a | 12,79a | 13,18 |
| 9182 wiosna / spring | 14,22b | 9,14a | 16,05b | 8,87a | 12,07 |
| wiosna/jesień % / spring/autumn % | 119,70 | 59,35 | 126,78 | 69,35 | 91,58 |
| Średnio jesienią / an average autumn | 11,7 | 10,8 | 14,6 | 10,5 | 11,9 |
| Średnio wiosną / an average spirng | 11,7 | 9,2 | 15,1 | 7,7 | 10,95 |
| średnio wiosną/jesienią % / an average spring/autumn % | 100,00 | 85,5 | 103,9 | 73,8 | 92,1 |
dzin kontrolnych wynosiło 1,3 i 0,6. Różnice pomiędzy grupami rodzin doświadczalnych i kontrolnych okazały się istotne. Przyczyną dużego zawilgocenia rodzin doświadczalnych było przypuszczalnie ustawienie ich na niskich paletach. W związku z czym były one zawilgocane przez topniejący śnieg. Ponadto utrudniony był przewiew powietrza i przez to osuszanie dennic. Należy więc przypuszczać, iż zawilgocenia tego można
strona 163by uniknąć poprzez podniesienie palet. Byłoby to możliwe w przypadku dodatkowego przymocowania do nich nóżek o wysokości nie mniejszej niż kilkanaście centymetrów. Rozwiązanie takie zwiększyłoby być może również trwałość palet, opóźniając gnicie drewna.
Porównanie składu chemicznego zapasów węglowodanowych rodzin pszczelich. Skład chemiczny zgromadzonych zapasów węglowodanowych u rodzin doświadczalnych i kontrolnych w próbkach pobranych na początku grudnia siły nie różnił się istotnie. Pokarm rodzin doświadczalnych zawierał średnio 12,95% sacharozy, 62,30% cukrów redukujących i 20,73% wody, podczas gdy analogiczne wskaźniki w grupie rodzin kontrolnych wynosiły 11,88%, 63,87% i 19,38%. Wynika z tego, że podawanie rodzinom jednorazowo ponad dwukrotnie większych dawek syropu w porównaniu z dawkami standardowymi nie wpłynęło istotnie na jego przerobienie przez pszczoły.
PODSUMOWANIE I WNIOSKI
W gospodarstwach sadowniczych posiadających na wyposażeniu ciągniki i ładowacze palet istnieje możliwość wykorzystania palet jako podstawek pod ule. Na każdej palecie można ustawić 4 rodziny a wyloty ich skierować w dwóch przeciwnych kierunkach. Rodziny ustawione na takich paletach mogą być łącznie z całą paletą załadowywane na platformę ciągnika, a następnie przewożone i rozładowywane. Koszt wykorzystania palet i ładowania mechanicznego jest niższy niż załadowywania ręcznego i ułatwia dla pszczelarzy pracę, wykorzystując znajdujący się w gospodarstwie sprzęt.
Rodziny ustawione na paletach dokarmiano przed zimą zwiększonymi do 8 litrów dawkami syropu jednorazowo, podczas gdy rodziny kontrolne dokarmiano jednorazowo standardowymi 3-litrowymi dawkami syropu. Karmienie rodzin pszczelich zwiększonymi dawkami syropu jest o połowę mniej pracochłonne niż karmienie dawkami znormalizowanymi. Na dostarczenie syropu do poszczególnych rodzin i jego rozlanie do podkarmiaczek wydatkowane jest dla jednej rodziny odpowiednio 798 i 1382 rb sek. Zimowanie rodzin pszczelich karmionych zwiększonymi dawkami syropu przebiegało prawidłowo i nie różniło się od rodzin kontrolnych. W rodzinach doświadczalnych karmionych zwiększonymi dawkami syropu stwierdzono tylko nadmierne zawilgocenie.
LITERATURA
Biuletyn agrometeorologiczny 1979, 1980, 1981, 1982.
Danat (1980) — Bekeeping supplies.
Eugen Herzog (1981) — Katalog.
Michalik J. (1980) — Rentables Assübungssystem der Bienenzucht. Apiacta 15(4): 145—151.
strona 164Pidek A. (1977) — Opłacalność produkcji pszczelarskiej w wyodrębnionych modelach pasiek. Pszczeln. Zesz. Nauk. (21): 1—30.
Root A. I. (1981) — Bee supplies.
Sajkiewicz A. (1977) — Ekonomika pracy. PWE.
Thomas (1980) — Katalog.
Timenskij P. J. (1975) — Normativy zatrat vremieni v pcelovodstve 55 Pcel. (11): 8—10.
Todd E. F. (1967) — Building an industry with bee labour. Am Bee J. (53/9): 414—416.
Trzeciecki J. (1973) — Metoda obserwacji migawkowych w badaniu organizacji przedsiębiorstwa przemysłowego. PWE.
Vesely V., Kniżek F. (1972) — Vcelarstvi v socjalisticke velkovyrobe. Praha.
ЭФФЕКТИВНОСТЬ КОРМЛЕНИЯ ПЧЕЛИНЫХ СЕМЕЙ УВЕЛИЧЕННЫМИ ДОЗАМИ В ПАЛИТРОВОМ СЫСТЕМЕ
А. Пидек
Резюме
В опытных пчелиных семьях вместе улевых подставок приспособлено садоводстенные палитры. На одной уставлено 4 уля. Это сделало возможным использование садоводцвенной породопогрузочной машины для их нагрузки. Кормление опытных семей проведено увеличеными 8 литровыми дозами 60% сиропа. Контрольные пчелиные семьи на подставках кормлено 3 литровыми дозами сиропа. Применяние палитров облегчало работу и затраты труда с 0,15 до 0,08 часа работы на 1 пчелиную семью. Собестоимость нагрузки пзеных семей на палитрах были 50% меньшие чем контрольных. Кормление увеличенными дозами сиропа уменьшило затраты труда с 0,38 до 0,22 часов работы в одной пчелиной семье. Но не имело оно влияния па степень синвертирования запасов и количество розплода весной.
THE EFFECTIVITY OF BEE COLONIES FEED BY LARGER DOSES OF SUGAR SYRUP IN THE PALLET SYSTEM
A. Pidek
Summary
Twenty four investigated bee colonies were set on adapted orchard pallets, four on each pallet. A mechanical palet loader was used for their loading. Investigated bee colonies were fed before the winter by a dosis of 8 liters of a 60% sugar syroup solution once. Twenty four control bee colonies were set on standard hive stands. They were fed immediately before the winter on 3 liters of a 60% sugar solution and hand loaded during the transport. Pallets adopted for hive stands made the work easier and decreased the expenses necessary for loading and unloading from 0.15 to 0.08 man hours per bee colony. The cost of the work was 50% lower as well. The application larger doses of sugar syrup decreases the expenses from 0.38 to 0.22 man hours but have not influenced the degree of food inversion, the overwintering of bee colonies and the quantity of brood in spring.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 151: „węglowodowanego” → węglowodanowego
- s. 152, tab. 1: „dekade” → decade
- s. 153: „aplitudę” → amplitudę
- s. 153: „dodatkowgo” → dodatkowego
- s. 155: „watrości” → wartości
- s. 155: „limituje liczbą” → limituje liczbę
- s. 155: „jeko” → jego
- s. 155: „Cszczędność” → Oszczędność
- s. 156: „analizowanych przypadków” → analizowanych przypadkach
- s. 157, tab. 5: „beetween” → between
- s. 157, tab. 5, 2×: „Puting” → Putting
- s. 157, tab. 5: „Puring” → Pouring
- s. 158, tab. 6: „efect” → effect
- s. 158, tab. 6: „Kind ob” → Kind of
- s. 160, tab. 8, 1980 wiosna, kontrolne silne: „12,17a” → 12,27a
- s. 162, tab. 9: „spirng” → spring
- s. 162, tab. 9: „9182″ → 1982
- s. 163, piśmiennictwo: „Bekeeping” → Beekeeping
- s. 163, piśmiennictwo: „Danat” → Dadant
- s. 164, streszczenie: „СЫСТЕМЕ” → СИСТЕМЕ
- s. 164, streszczenie: „садоводстенные” → садоводственные
- s. 164, streszczenie: „садоводцвенной” → садоводственной
- s. 164, streszczenie: „вместе” → вместо
- s. 164, streszczenie: „увеличеными” → увеличенными
- s. 164, streszczenie: „Применяние” → Применение
- s. 164, streszczenie: „пзеных” → пчелиных
- s. 164, streszczenie: „па степень” → на степень
- s. 164, streszczenie: „розплода” → расплода
- s. 164, streszczenie: „palet loader” → pallet loader
- s. 164, streszczenie: „syroup” → syrup
