PRZYDATNOŚĆ KILKU TYPÓW ULI DO WYKORZYSTYWANIA POŻYTKÓW WCZESNYCH
tekst: Jerzy Marcinkowski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXV, 1991 — Jerzy Marcinkowski
strona 39PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXXV 1991
Jerzy Marcinkowski
Oddział Pszczelnictwa ISK
Streszczenie
W latach 1984„ 1987 i 1988 prowadzono ocenę wartości 4 typów uli. Chodziło głównie o ocenę przydatności uli nadstawkowych do wykorzystania wczesnego pożytku (z rzepaku). Wyniki potwierdziły wcześniejsze doniesienia, że typ ula nie odgrywa większej roli w produkcji miodu. Dobre rezultaty uzyskane w ulach o dużych ramkach (dadan i Langstroth) upoważniają do formułowania wniosku o niecelowości propagowania uli o małych ramkach jako bardziej pracochłonnych
WPROWADZENIE
Badania stanowią kontynuację wcześniejszych doświadczeń z tym, że wprowadzono jeszcze nowe typy uli (z półnadstawkami) i wykorzystywano je wyłącznie na pożytki wczesne z rzepaku. Ostrowska (1983) twierdzi, że szczególnie w tego rodzaju pożytkach uwidacznia się wpływ ula na produkcję miodu. Bojarczuk i inni (1971) stwierdzają, że system ula (wymiary i powierzchnia ramki) ma niewielki wpływ na czerwienie matek wiosną. Choć dalej uważa, że na pożytki wczesne lepsze są ule o dużej ramce, zwłaszcza te z przewagą wysokości nad szerokością. Podobny pogląd na temat wpływu wielkości ramek na rozwój wiosenny prezentuje Bretschko (1979). Brzósko (1940) z kolei twierdzi, że ramki szerokie i niskie bardziej sprzyjają rozwojowi wiosennemu. Pozytywnie o ulach z małymi ramkami nadstawkowymi wypowiadają się Marcovici (1979), Čermak (1982) i Tomaszewski (1986). Ten ostatni lansuje na dużą skalę ule składające się wyłącznie z korpusów na bardzo małe ramki o wymiarach 435 × 120 mm. Szerszy przegląd literatury dotyczącej badań nad różnymi ulami podano w pracy z 1987 (Marcinkowski 1987).
Doświadczenie niniejsze miało na celu dokładniejsze poznanie praktycznej przydatności produkowanych obecnie w Polsce typów uli. Przede wszystkim chodziło o sprawdzenie opinii dość rozpowszechnionej, że przy wykorzystywaniu pożytków wczesnych lepsze są ule nadstawkowe, gdyż zapewniają większe możliwości odebrania miodu.
strona 40METODYKA
W doświadczeniu prowadzonym w latach 1984, 1987 i 1988 uwzględniono 6 kombinacji (typów uli):
1 — dadan
2 — wielkopolski bez półnadstawek
3 — wielkopolski z półnadstawkami
4 — wielokorpusowy 360 × 230 (Ostrowskiej)
5 — Langstroth bez półnadstawek
6 — Langstroth z półnadstawkami
Dadany były z seryjnej produkcji (izolacja ścian z wiór drzewnych), wielkopolskie robione na zamówienie z 5 cm styropianową izolacją ścian, ule wielokorpusowe wykonane były we własnym zakresie zgodnie ze wzorem dostarczonym przez Ostrowską natomiast ule Langstrotha były wykonane ze styropianu.
Ponieważ badania stanowiły kontynuację wcześniejszych, obserwacje dotyczyły jedynie wyników produkcyjnych i rozwoju rodzin. Pominięto w nich aspekt przebiegu zimowli jako już wyjaśniony poprzednio. (Marcinkowski 1985, 1987).
Gospodarka pasieczna prowadzona była w sposób możliwie uproszczony, przy czym we wszystkich ulach z wyjątkiem dadanów stosowano kraty odgrodowe. W ulach o niskich ramkach zimowano pszczoły zawsze w dwóch korpusach, a w wielkopolskich zależnie od siły. Rodziny obsiadające powyżej 8 ramek zimowane były w dwóch korpusach, a słabsze w jednym. Wiosną zamieniano położenie korpusów dopiero po całkowitym wypełnieniu plastrami kondygnacji górnej. Kraty zakładano na początku kwitnienia rzepaku.
Wszystkie matki w pasiece były w pierwszym pokoleniu potomstwem importowanej z Austrii krainki. Co roku wymieniano około 1/3 matek. zważając aby wymiana ta w jednakowym stopniu dotyczyła wszystkich kombinacji. Przy czym jako podstawowe kryterium wymiany matek były gorsze efekty uzyskiwane w danym lub poprzednim sezonie.
Wyniki opracowano statystycznie metodą analizy wariancji (oddzielnie dla każdego roku badań). Do oceny istotności różnic między średnimi zastosowano nowy wielokrotny test rozstępu.
WYNIKI
WARUNKI POŻYTKOWO-KLIMATYCZNE W OKRESIE BADAŃ
Rok 1984 w zbiorach miodu rzepakowego był zły. Rzepak zakwitł już 10 maja, ale na skutek chłodów przedłużył się okres rozkwitania. W roku 1987 nektarowanie rzepaku było już znacznie lepsze. Zakwitł on 15 maja, ale po zakwitnięciu rzepaku nastąpiło ochłodzenie. W obu powyższych latach korzystano z dość skromnego areału rzepaku (ok. 20 ha)
strona 41przy równoczesnym znacznym napszczeleniu okolicy. W roku 1988 natomiast przewieziono pszczoły w rejon Tomaszowa Lubelskiego gdzie korzystały z dużego areału rzepaku (ok. 60 ha w pobliżu pasieki i mniejsze powierzchnie dalej). Uzyskane zbiory były dość dobre, jednak warunki pożytkowo-klimatyczne bardzo sprzyjały występowaniu nastroju rojowego, a duża odległość od pasieki utrudniała zapobieganiu rójkom. Stąd część rodzin wyroiła się. Rzepak w tym roku zakwitł 9 maja, a ponieważ było dość sucho nie nektarował on bardzo intensywnie.
ROZWÓJ RODZIN
Miernikiem rozwoju rodzin była powierzchnia czerwiu mierzona co 21 dni. Pierwszy pomiar (wykonany tak wcześnie jak warunki pogodowe na to pozwoliły) wykazał, że nie było statystycznie istotnych różnic między poszczególnymi kombinacjami (tabela 1). W średnich wartościach
Tabela 1 Ilość czerwiu wiosną w pierwszym pomiarze (dm²) Quantity of brood during the first measurement in the spring (in dm²)
| Typ ula / Type of hive | Rok — Year: 1984 | Rok — Year: 1987 | Rok — Year: 1988 | Średnio / Average |
|---|---|---|---|---|
| Dadan / Dadant | 16,5 a | 13,8 a | 17,2 a | 15,8 |
| Wielkopolski bez półnadstawek / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) without supers | 16,4 a | 9,6 a | 14,1 a | 13,4 |
| Wielkopolski z półnadstawkami / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) with supers (360×130 mm) | 16,9 a | 7,4 a | 12,4 a | 12,2 |
| Wielokorpusowy 360×230 mm (Ostrowskiej) / Multistores hive (frames 360×230 mm) | 18,3 a | 7,3 a | 11,7 a | 12,4 |
| Langstroth bez półnadstawek / Langstroth without supers | 15,9 a | 17,4 a | 14,5 a | 15,9 |
| Langstroth z półnadstawkami / Langstroth with supers (frames 435×115 mm) | 18,4 a | 9,3 a | 11,2 a | 12,9 |
wieloletnich przodował dadan i Langstroth bez półnadstawek, a więc ule o największych ramkach. W analizie 3 (2) pomiarów czerwiu wiosną, a więc wartości charakteryzującej siłę rodziny przed pożytkiem (tabela 2) również nie stwierdzono statystycznie istotnych różnic. Najbardziej wyrównana siła rodzin była w roku 1984, najmniej zaś w 1987. W skłonności do rójki również nie stwierdzono istotnych różnic między kombinacjami.
strona 42Tabela 2 Ilość czerwiu w 3 (2)* kolejnych pomiarach wiosną (dm²) Quantity of brood from the three spring measurement (in dm²)
| Typ ula / Type of hive | Rok — Year: 1984 | Rok — Year: 1987 | Rok — Year: 1988 | Średnio / Average |
|---|---|---|---|---|
| Dadan / Dadant | 122,8 a | 110,0 a | 63,9 a | 98,9 |
| Wielkopolski bez półnadstawek / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) without supers | 112,3 a | 74,4 a | 45,9 a | 77,5 |
| Wielkopolski z półnadstawkami / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) with supers (360×130 mm) | 126,7 a | 71,9 a | 42,7 a | 80,4 |
| Wielokorpusowy 360×230 mm (Ostrowskiej) / Multistores hive (frames 360×230 mm) | 126,3 a | 61,9 a | 41,3 a | 76,5 |
| Langstroth bez półnadstawek / Langstroth without supers | 115,8 a | 117,6 a | 51,6 a | 95,0 |
| Langstroth z półnadstawkami / Langstroth with supers (frames 435×115 mm) | 118,7 a | 67,0 a | 41,9 a | 75,9 |
- W 1988 roku mierzono czerw wiosną tylko dwa razy In 1988 were only two measurements
WYNIKI PRODUKCYJNE
Analizowano wyłącznie zbiory miodu rzepakowego (tabela 3). Różnice statystycznie istotne wystąpiły w 1987 roku. W sumie średnie wieloletnie zmierzały do wyrównania się. W zbiorach miodu pewne odbicie znalazły wcześniejsze różnice w sile rodzin, które choć statystycznie nieistotne, były jednak znaczne. Na uwagę zasługuje fakt, że dość popularna opinia o możliwości lepszego wykorzystania pożytku wczesnego przez stosowanie uli z nadstawkami nie potwierdziła się. Może jedynie w 1984 roku można dopatrzyć się słabych tendencji do istnienia tego zjawiska. W ulach o dużych ramkach — dadan, Langstroth uzyskano 0,6 i 0,8 kg. natomiast tam gdzie ramki były mniejsze lub były nadstawki uzyskano 1,2—2,5 kg z pnia. Trzeba jednak zaraz dodać że obiektywnie zbiory te były bardzo małe i różnica rzędu 1—1,5 kg nie jest bardzo istotna dla pszczelarza i na pewno nie uzasadnia wprowadzania do pasieki małych, bardziej pracochłonnych ramek. W latach następnych, gdy zbiory były większe zależności układały się już wręcz odwrotnie. Przeprowadzona przez dwa pierwsze lata szacunkowa wycena pozostającego w ulach po miodobraniu zapasu nie wykazała żadnych istotnych różnic między kombinacjami.
Pewnym dodatkowym kryterium oceny przydatności praktycznej uli może być zależność między siłą rodziny i wielkością produkcji miodu
strona 43Tabela 3 Produkcja miodu z pożytków wczesnych (kg) Production of honey (in kg per bee colony) from the first honey flow (in spring)
| Typ ula / Type of hive | Rok — Year: 1984 | Rok — Year: 1987 | Rok — Year: 1988 | Średnio / Average |
|---|---|---|---|---|
| Dadan / Dadant | 0,6 a | 8,7 a | 10,9 a | 6,7 |
| Wielkopolski bez półnadstawek / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) without supers | 2,0 a | 5,0 ab | 8,7 a | 5,2 |
| Wielkopolski z półnadstawkami / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) with supers (360×130 mm) | 1,2 a | 5,1 ab | 7,6 a | 4,6 |
| Wielokorpusowy 360×230 mm (Ostrowskiej) / Multistores hive (frames 360×230 mm) | 2,5 a | 1,8 b | 10,9 a | 5,1 |
| Langstroth bez półnadstawek / Langstroth without supers | 0,8 a | 9,1 a | 14,2 a | 8,0 |
| Langstroth z półnadstawkami / Langstroth with supers (frames 435×115 mm) | 1,2 a | 3,2 b* | 12,4 a | 5,6 |
- Różnica między 3,2 a 8,7 i 9,1 w 1987 r. jest istotna przy poziomie α = 0,05 The difference close to the value statistically significant in 1987 between 3,2 and 8,7; 9,1
Tabela 4 Stosunek powierzchni czerwiu do ilości odwirowanego miodu Ratio of brood to honey production (dm² of brood per 1 kg honey)
| Typ ula / Type of hive | Rok — Year: 1984 | Rok — Year: 1987 | Rok — Year: 1988 | Średnio / Average |
|---|---|---|---|---|
| Dadan / Dadant | 219,5 | 12,6 | 5,9 | 14,8 |
| Wielkopolski bez półnadstawek / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) without supers | 56,7 | 15,0 | 5,3 | 14,9 |
| Wielkopolski z półnadstawkami / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) with supers (360×130 mm) | 102,2 | 14,1 | 5,6 | 17,5 |
| Wielokorpusowy 360×230 mm (Ostrowskiej) / Multistores hive (frames 360×230 mm) | 49,7 | 35,0 | 3,8 | 15,0 |
| Langstroth bez półnadstawek / Langstroth without supers | 154,4 | 12,9 | 3,6 | 11,9 |
| Langstroth z półnadstawkami / Langstroth with supers (frames 435×115 mm) | 100,6 | 21,3 | 3,4 | 13,6 |
(tabela 4). Zależność tę wyrażono stosunkiem powierzchni czerwiu w 3 (2) pomiarach do ilości wyprodukowanego miodu. Zatem ile przypadało czerwiu przed pożytkiem na 1 kg odwirowanego później miodu. Najefektywniejszy w tej ocenie był Langstroth. W roku jednak klęskowym (1984) najefektywniej wykorzystane były pszczoły w ulu Ostrowskiej i wielkopolskim bez półnadstawek (a więc w ulach bardzo do siebie zbliżonych wielkością ramek).
Najbardziej istotne różnice wystąpiły w produkcji wosku (tabela 5).
Tabela 5 Ilość odbudowej węzy (dm²) Area of drawn bee foundation (in dm²)
| Typ ula / Type of hive | Rok — Year: 1984 | Rok — Year: 1987 | Rok — Year: 1988 | Średnio / Average |
|---|---|---|---|---|
| Dadan / Dadant | 40,9 a | 47,9 a | 63,9 a | 50,9 |
| Wielkopolski bez półnadstawek / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) without supers | 42,4 a | 18,4 b | 55,3 ab | 38,7 |
| Wielkopolski z półnadstawkami / „wielkopolski” (frames 360×260 mm) with supers (360×130 mm) | 44,9 a | 26,5 ab | 47,8 ab | 39,7 |
| Wielokorpusowy 360×230 mm (Ostrowskiej) / Multistores hive (frames 360×230 mm) | 51,0 a | 15,2 b | 52,8 ab | 39,7 |
| Langstroth bez półnadstawek / Langstroth without supers | 30,2 a | 50,0 a | 36,3 b | 38,8 |
| Langstroth z półnadstawkami / Langstroth with supers (frames 435×115 mm) | 41,9 a | 31,4 ab | 37,7 b | 37,0 |
Przy czym zdecydowanie przodował w tej produkcji dadan, co potwierdziło wcześniejsze wyniki badań. Pozostałe typy uli choć różniły się między sobą w poszczególnych latach, to jednak w średniej wieloletniej różnice te zatarły się.
WNIOSKI
- Potwierdziły się wcześniejsze obserwacje, że typ ula w niewielkim stopniu wpływa na uzyskiwane efekty produkcyjne.
- Niecelowe jest propagowanie uli o małych ramkach, gdyż nie zapewniają one wzrostu produkcji miodu. a są bardziej pracochłonne.
- Zmniejszanie ramek, zwłaszcza wtedy, gdy dotyczy to części gniazdowej ula niesie z sobą ryzyko pewnego zmniejszenia tempa rozwoju rodzin pszczelich wiosną. Nie zostało to co prawda w doświadczeniu potwierdzone statystycznie, ale jednak dość konsekwentne utrzymywanie się dadana w czołówce upoważnia do stawiania takiego wniosku.
LITERATURA
Bojarczuk W. i inni (1971) Wiosenny rozwój rodzin pszczelich w ulach różnego typu. Pszczeln. Zesz. Nauk. 15:29—41.
Bretschko J. (1979) Rahmchenmass dem Brutrhythmus anpassen. Allg. Dt. Imkerztg. 13(8):236—238
Brzósko St. (1940) Praktyczne pszczelnictwo. Warszawa. Księg. Rolnicza. Wyd. 9
Čermák K. (1982) Poznatký z ósazováni niskonástavkovych úlu. Včelařstvi 35:246—248
Marcinkowski J. (1985) Ocena przydatności w gospodarce pasiecznej uli styropianowych na palecie. Pszćzeln. Zesz. Nauk. 29:169—185
Marcinkowski J. (1987) Przydatność kilku typów uli do różnych metod gospodarki pasiecznej w okolicach Puław. Pszczeln. Zesz. Nauk. 31:3—40
Marcovici Al. (1970) Ergebnisse der Produktionsanwendung der Magazinbeute. Apicultura 23:24—29
Ostrowska W. (1983) Porównanie niektórych elementów biologii oraz użytkowości pszczół utrzymywanych w różnych typach uli w warunkach przyrodniczych Polski Północno-Wschodniej. Praca doktorska. SGGW-AR Warszawa
Tomaszewski R. (1986) Kilka uwag o systemie Apipol. Apipol 1:19
VALUE OF SEVERAL TYPES OF HIVES FOR UTILIZATION OF EARLY HONEY FLOW
Jerzy Marcinkowski
Summary
In the years 1984„ 1987 and 1988 the investigation was carried out on four types of hives in six different groups: Dadant, Polish type „wielkopolski” (frames 360×260 mm) without supers, „wielkopolski” with supers (360×130 mm), multistory hives (frames 360×230 mm). Langstroth without supers and Langstroth with supers (435×115 mm). The main object of the investigation was to check whether the hives with shallow supers give the chance to get more honey from the early honey flow. In all hives except Dadant the queen excluders were applied. In Langstroth and multistory hives with the frames 360×230 mm colonies were wintered always in two supers. In „wielkopolski” hives this method was applied in strong bee colonies only. Remaining bee colonies were wintered in one storey. All queens were Carniolan. In development of bee colonies the biggest differences were found in 1987. However statistically they were not significant. In 1984, when honey production was very low, the best results were obtained in the hives with small frames. Bigger differences (statistically significant) were stated in 1987 in hives with big frames (Langstroth, Dadant). Generally, the average development of bee colonies and honey production over few years were at the same level. In production of wax the best results were obtained in Dadant hives There are the following conclusions from the above investigation: 1. The type of hive has a slight effect on the production of honey; 2. The hives with the small frames do not ensure an increase of honey produktion from early honey flow, and due to bigger number of frames require more labour; 3. The hives with big frames (Dadant) are in the spring better for bood rearing.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 44, tab. 5: „odbudowej” → odbudowanej
- s. 45, piśmiennictwo: „Pszćzeln.” → Pszczeln.
- s. 45, piśmiennictwo: „Poznatký” → Poznatky
- s. 45, piśmiennictwo: „ósazováni” → osazování
- s. 45, piśmiennictwo: „niskonástavkovych” → nízkonástavkových
- s. 45, streszczenie: „produktion” → production
- s. 45, streszczenie: „bood rearing” → brood rearing
