ZMIANY W SKŁADZIE CHEMICZNYM OBNÓŻY PYŁKOWYCH ZACHODZĄCE PODCZAS ICH PRZECHOWYWANIA W RÓŻNYCH WARUNKACH. IV. KWASOWOŚĆ OGÓLNA I CZYNNA (pH)
tekst: Teresa Szczęsna, Helena Rybak-Chmielewska, Wojciech Skowronek
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXIX, 1995 — Teresa Szczęsna, Helena Rybak-Chmielewska, Wojciech Skowronek
strona 191PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXIX, Nr 2 1995
Teresa Szczęsna, Helena Rybak-Chmielewska, Wojciech Skowronek
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Celem badań przedstawionych w niniejszej pracy było prześledzenie dynamiki zmian w kwasowości utrwalonych obnóży pyłkowych przechowywanych w różnych warunkach. Badania objęły pyłek zamrożony, suszony w temperaturze około 40°C i liofilizowany. W doświadczeniu zastosowano następujące temperatury przechowywania: -20°C ± 2°C, 4°C ± 2°C i pokojową (18 – 26°C) oraz zróżnicowaną atmosferę – powietrze i czysty azot. Uzyskane wyniki badań pozwoliły stwierdzić, że istotny wzrost kwasowości obnóży pyłkowych, niezależnie od sposobu ich utrwalania i warunków przechowywania następuje w ciągu pierwszych sześciu miesięcy przechowywania. Obnóża pyłkowe przeznaczone do krótkotrwałego przechowywania (do 6 miesięcy), w celu zachowania ich wartości biologicznej na wysokim poziomie, wymagają jedynie zamrożenia, a następnie przechowywania w temperaturze -20°C w atmosferze czystego azotu.
Natomiast obnóża pyłkowe przeznaczone do długotrwałego przechowywania, w celu zabezpieczenia ich wartości biologicznej na wysokim poziomie w ciągu długiego okresu czasu, należy wysuszyć najlepiej poprzez liofilizację, a następnie przechowywać w temperaturze -20°C w atmosferze czystego azotu.
Słowa kluczowe: produkty pszczele, obnóża pyłkowe, kwasowość, przechowywanie.
WSTĘP
W świeżych obnóżach pyłkowych następuje wzrost kwasowości ogólnej i czynnej (pH). Sprzyjają temu: wysoka zawartość wody, obecność cukrów z nektaru dodawanego przez pszczoły w celu uformowania obnóży, a także występujące w obnóżach mikroorganizmy (Gilliam 1979a, 1979b, Gilliam i in. 1989, Leonard i in. 1983).
Z danych literaturowych wynika, że procesy biologiczne w produktach wysuszonych przebiegają wolniej lub całkowicie zanikają. Niemniej, przy zwiększeniu stężenia niektórych składników, a także dostępności tlenu sprzyjają wielu zmianom wysuszonego materiału. Procesy z tym związane przebiegają dużo szybciej zwłaszcza w podwyższonej temperaturze (Horubała 1975. Spicer 1980).
Vachonina i Bodrova (1979) przeprowadziły badania
strona 192obnóży pyłkowych wysuszonych w temperaturze 37°C i przechowywanych w temperaturze pokojowej. Badania wykazały m.in., że pH wodnego roztworu obnóży wahało się w przedziale od 4,19 do 4,47 i w ciągu 15 miesięcy przechowywania praktycznie nie zmieniało się. Podobną zależność wykazali Kazauskene i Mačekas (1987), którzy stwierdzili, że kwasowość suszonych obnóży jest na poziomie obnóży świeżych i wolno zmienia się w czasie przechowywania. Przy czym dynamika tych zmian zależy wg w/w autorów od zawartości wody w obnóżach.
Čeksterite (1992) stwierdziła istotny wzrost obu kwasowości obnóży świeżych, przechowywanych w temperaturze -5°C – -8°C już po 2 miesiącach, które następnie utrzymywały się na stałym poziomie do 20 miesiąca przechowywania.
W niniejszym doniesieniu, będącym częścią badań, których głównym celem było określenie wartości biologicznej obnóży pyłkowych utrwalonych różnymi sposobami i przechowywanych w różnych warunkach (Szczęsna i in., 1995, 1995a, 1995b, 1995c)), autorzy zajęli się prześledzeniem dynamiki zmian kwasowości ogólnej i czynnej (pH) pyłku.
MATERIAŁ I METODY BADAŃ
Materiał do badań stanowiły próby obnóży pyłkowych mieszanych, zebrane w latach 1987-1993 w pasiekach Oddziału Pszczelnictwa ISK w Puławach.
W doświadczeniu zastosowano następujące sposoby utrwalania obnóży:
1/ zamrożenie; 2/ suszenie w temp. około 40°C; 3/ liofilizację.
Tak przygotowane obnóża przechowywano w hermetycznych opakowaniach bez dostępu światła, w temperaturach: -20°C ± 2°C, 4°C ± 2°C i pokojowej (18 – 26°C), w zróżnicowanej atmosferze – w powietrzu i czystym azocie, uzyskując w efekcie 14 wariantów doświadczenia.
Badania kwasowości ogólnej i czynnej (pH) wykonano w materiale bezpośrednio po utrwalaniu oraz powtarzano je po 6, 12, 18 i 24 miesiącach przechowywania.
Oznaczenie kwasowości czynnej (pH) i kwasowości ogólnej wykonywano zgodnie z metodą przedstawioną przez Lopera i in. (1980) w modyfikacji własnej. Oznaczenie polegało na:
a) pomiarze pH 10% roztworu pyłku; b) potencjometrycznym miareczkowaniu roztworu pyłku do pH 8,2 za pomocą 0,1 N NaOH.
Wyniki podano w mval/kg pyłku, wyliczając średnią arytmetyczną z trzech równoległych powtórzeń dla każdej próbki pyłku. Pomiary wykonywano
strona 193pH-metrem cyfrowym N5170 z automatyczną kompensacją temperatury, wyposażonym w elektrodę kombinowaną SAgP-201W, stanowiącą ogniwo pomiarowe składające się z elektrody szklanej i chlorosrebrowej elektrody odniesienia, umieszczonych w jednej wspólnej obudowie. Do wzorcowania pH-metru stosowano roztwory wzorcowe o wartościach pH 7 i 4.
Uzyskane wyniki badań przeliczono na suchą masę obnóży pyłkowych i zestawiono w tabelach. Dla pełniejszego zobrazowania dynamiki zmian kwasowości ogólnej i czynnej (pH) obnóży pyłkowych podczas ich przechowywania w różnych warunkach, wyniki badań przedstawiono na wykresach. Wyrażono je w procentach w stosunku do wartości tych parametrów obnóży pyłkowych bezpośrednio po utrwaleniu, w zależności od:
1 – sposobu utrwalania; 2 – temperatury przechowywania; 3 – atmosfery przechowywania.
Wyniki badań opracowano statystycznie metodą analizy wariancji jednoczynnikowej (litery bez znaku prim z lewej strony wartości średnich w tabelach) i dwuczynnikowej (litery ze znakiem prim z prawej strony wartości średnich w tabelach), a istotność różnic oceniano testem Duncana przy poziomie α = 0,05. Dwie różne analizy przeprowadzono ze względu na mniejszą liczebność powtórzeń w analizowanych obnóżach bezpośrednio po utrwaleniu. Wartości z tych analiz mogą więc być porównywane tylko w układzie kolumn.
WYNIKI
Kwasowość ogólna utrwalonych poprzez zamrożenie, suszenie i liofilizację obnóży pyłkowych w czasie ich przechowywania w temperaturze -20°C rosła bardzo szybko w ciągu pierwszych 6 miesięcy przechowywania, a następnie utrzymywała się na stałym poziomie do 24 miesiąca (ryc.1). Przy czym najwyższy wzrost zaobserwowano w obnóżach zamrożonych, a najniższy w obnóżach liofilizowanych.
Bezwzględna wartość kwasowości ogólnej obnóży zamrożonych wzrosła z 13,99 mval/kg s.m. do 18,38 mval/kg s.m. po 6 miesiącach przechowywania (tab.1). W tym samym okresie kwasowość ogólna obnóży suszonych wzrosła z 13,90 mval/kg s.m. do 17,40 mval/kg s.m., a w obnóżach liofilizowanych z 13,94 mval/kg s.m. do 16,27 mval/kg s.m.
Równolegle ze wzrostem kwasowości ogólnej następował wzrost kwasowości czynnej (obniżenie wartości pH) w utrwalonych obnóżach pyłkowych, przy czym największe obniżenie wartości pH nastąpiło w obnóżach zamrożonych, a najmniejsze w liofilizowanych (ryc.2). I tak wartości pH obnóży zamrożonych obniżyły się z 5,02 do 4,53 po 6 miesiącach przechowywania, obnóży suszonych z 5,04 do 4,72, a liofilizowanych z 5,05 do 4,83 (tab.2). Między 6 a 24 miesiącem nie obserwowano większych zmian
strona 194

wartości pH obnóży pyłkowych. Jedynie w obnóżach liofilizowanych w okresie między 18 a 24 miesiącem nastąpił jeszcze spadek wartości pH z 4,85 do 4,72. Dla wszystkich sposobów utrwalenia, wartości kwasowości ogólnej oraz kwasowości czynnej (wartości pH) obnóży po 6 miesiącach przechowywania, różniły się istotnie od wartości tych parametrów obnóży bezpośrednio po utrwaleniu.
Tabela 1 Zmiany kwasowości ogólnej obnóży pyłkowych w czasie przechowywania w temperaturze -20°C, w zależności od sposobu ich utrwalania (mval/kg s.m.) Changes of total acidity of pollen loads during storage at -20°C with regard to the method of preservation (meq/kg d.wt)
| Czas przechowywania (miesiące) / Time of storage (months) | Liczba powtórzeń / Number of samples | Sposób utrwalania / Method of preservation: zamrażanie / freezing | Sposób utrwalania / Method of preservation: suszenie / drying | Sposób utrwalania / Method of preservation: liofilizacja / lyophilization |
|---|---|---|---|---|
| po utrwaleniu / after preservation | 6 | a 13,99 | a 13,90 | a 13,94 |
| 6 | 12 | b 18,38 | b 17,40 | b 16,27 |
| 12 | 12 | b 18,49 | b 17,38 | b 16,29 |
| 18 | 12 | b 18,49 | b 17,38 | b 16,33 |
| 24 | 12 | b 18,43 | b 17,43 | b 16,27 |
Kwasowość ogólna utrwalonych obnóży pyłkowych przechowywanych w temperaturze -20°C, 4°C i pokojowej rosła w ciągu pierwszych sześciu miesięcy w bardzo szybkim tempie (ryc.3). Dla temperatury 4°C i pokojowej między 6 a 12 miesiącem obserwowano jeszcze dalszy niewielki wzrost kwasowości ogólnej. Natomiast w okresie między 12 a 24 miesiącem przechowywania w w/w temperaturach oraz dla temperatury -20°C między 6 a 24 miesiącem, utrzymywała się na stałym poziomie. Stwierdzono przy tym, że największy wzrost kwasowości ogólnej nastąpił w obnóżach przechowywanych w temperaturze pokojowej, a najniższy w temperaturze -20°C.
Kwasowość ogólna obnóży przechowywanych w temperaturze -20°C wzrosła z 13,92 mval/kg s.m. do 16,83 mval/kg po 6 miesiącach (tab.3). Kwasowość obnóży przechowywanych w temperaturze 4°C wzrosła do 18,02 mval/kg po 6 miesiącach, a następnie do 18,34 mval/kg po 12 miesiącach. Natomiast przechowywanych w temperaturze pokojowej do 18,76 mval/kg s.m.
strona 197
Tabela 2 Zmiany pH obnóży pyłkowych w czasie przechowywania w temperaturze -20°C, w zależności od sposobu ich utrwalania Changes of pH of pollen loads during storage at -20°C with regard to the method of preservation
| Czas przechowywania (miesiące) / Time of storage (months) | Liczba powtórzeń / Number of samples | Sposób utrwalania / Method of preservation: zamrażanie / freezing | Sposób utrwalania / Method of preservation: suszenie / drying | Sposób utrwalania / Method of preservation: liofilizacja / lyophilization |
|---|---|---|---|---|
| po utrwaleniu / after preservation | 6 | b 5,02 | b 5,04 | b 5,05 |
| 6 | 12 | a 4,53 | a 4,72 | a 4,83 |
| 12 | 12 | a 4,57 | a 4,73 | a 4,82 |
| 18 | 12 | a 4,58 | a 4,69 | a 4,85 |
| 24 | 12 | a 4,56 | a 4,70 | a 4,72 |
Tabela 3 Zmiany kwasowości ogólnej utrwalonych obnóży pyłkowych w czasie przechowywania, w zależności od temperatury (mval/kg s.m.) Changes of total acidity of preserved pollen loads during storage in relation to temperature (meq/kg d.wt)
| Czas przechowywania (miesiące) / Time of storage (months) | Liczba powtórzeń / Number of samples | Temperatura przechowywania / Temperature of storage: -20°C | Temperatura przechowywania / Temperature of storage: +4°C | Temperatura przechowywania / Temperature of storage: pokojowa / room |
|---|---|---|---|---|
| po utrwaleniu / after preservation | 12 | a 13,92 | a 13,92 | a 13,92 |
| 6 | 24 | b 16,83 a’ | b 18,02 b’ | b 18,76 b’c’ |
| 12 | 24 | b 16,83 a’ | b 18,34 b’c’ | b 19,12 c’ |
| 18 | 24 | b 16,86 a’ | b 18,36 b’c’ | b 19,02 c’ |
| 24 | 24 | b 16,85 a’ | b 18,33 b’c’ | b 18,99 c’ |
po 6 miesiącach i do 19,12 mval/kg s.m. po 12 miesiącach. Przy czym wzrost wartości kwasowości ogólnej do 6 miesiąca przechowywania dla wszystkich temperatur był istotny, natomiast dalszy wzrost do 24 miesiąca nie był już istotny statystycznie. Istotnie niższą kwasowość ogólną przez cały okres przechowywania posiadały obnóża przechowywane w temperaturze -20°C. Natomiast różnice w wartościach kwasowości ogólnej, między temperaturami przechowywania 4°C i pokojową nie były istotne.
Wzrostowi kwasowości ogólnej obnóży pyłkowych towarzyszył również wzrost kwasowości czynnej (obniżenie wartości pH), przy czym największe obniżenie wartości pH wystąpiło w obnóżach przechowywanych w temperaturze pokojowej, a najmniejsze w obnóżach przechowywanych w temperaturze -20°C (ryc.4).
Bezwzględna wartość pH obniżyła się z 5,05 w obnóżach bezpośrednio po utrwaleniu, do 4,78 po 6 miesiącach przechowywania w temperaturze -20°C, do 4,59 przy przechowywaniu w temperaturze 4°C oraz do 4,43 przy przechowywaniu w temperaturze pokojowej (tab.4). Przy czym wartości pH obnóży przechowywanych przez 6 miesięcy, niezależnie od temperatury, były istotnie niższe od wartości tego parametru obnóży bezpośrednio po utrwaleniu.
Tabela 4 Zmiany pH utrwalonych obnóży pyłkowych w czasie przechowywania, w zależności od temperatury Changes of pH of preserved pollen loads during storage in relation to temperature
| Czas przechowywania (miesiące) / Time of storage (months) | Liczba powtórzeń / Number of samples | Temperatura przechowywania / Temperature of storage: -20°C | Temperatura przechowywania / Temperature of storage: +4°C | Temperatura przechowywania / Temperature of storage: pokojowa / room |
|---|---|---|---|---|
| po utrwaleniu / after preservation | 12 | b 5,05 | b 5,05 | b 5,05 |
| 6 | 24 | a 4,78 d’ | a 4,59 c’ | a 4,43 a’b’ |
| 12 | 24 | a 4,77 d’ | a 4,46 a’b’c’ | a 4,33 a’ |
| 18 | 24 | a 4,77 d’ | a 4,49 a’b’c’ | a 4,38 a’b’ |
| 24 | 24 | a 4,76 d’ | a 4,49 b’c’ | a 4,39 a’b’ |
Po 6 miesiącach istotnie najwyższą wartość pH posiadały obnóża przechowywane w temperaturze -20°C, a istotnie najniższą obnóża przechowywane w temperaturze pokojowej. Po 12 miesiącach istotnie wyższą
strona 200
wartość pH posiadały obnóża przechowywane w temperaturze -20°C. Natomiast wartości pH obnóży przechowywanych w temperaturze 4°C i pokojowej, po 12 miesiącach, nie różniły się między sobą istotnie. Między 6 a 24 miesiącem w obnóżach przechowywanych w temperaturze -20°C oraz między 12 i 24 miesiącem przechowywania w temperaturze 4°C i pokojowej nie obserwowano dalszych zmian wartości pH.
Kwasowość ogólna utrwalonych obnóży pyłkowych w czasie przechowywania w atmosferze powietrza i czystego azotu wzrastała do 12 miesiąca, przy czym większy wzrost wystąpił w obnóżach przechowywanych w powietrzu (ryc.5). Tempo wzrostu wartości tego parametru było podobne w obu porównywanych grupach, najszybsze do 6 miesiąca przechowywania.
Kwasowość ogólna w obnóżach przechowywanych w powietrzu wzrosła z 13,95 mval/kg s.m. do 18,69 mval/kg s.m. po 6 i do 18,89 mval/kg s.m. po 12 miesiącach (tab. 5). Natomiast w obnóżach przechowywanych w czystym azocie do 17,20 mval/kg s.m. po 6 i do 17,42 mval/kg s.m. po 12 miesiącach. Przy czym wartości kwasowości ogólnej w utrwalonych obnóżach po 6 miesiącach przechowywania w obu atmosferach były istotnie wyższe niż wartości kwasowości w obnóżach bezpośrednio po utrwaleniu. Po 6, 12, 18 i 24 miesiącach istotnie wyższą kwasowość ogólną posiadały obnóża przechowywane w atmosferze powietrza.
Tabela 5 Zmiany kwasowości ogólnej utrwalonych obnóży pyłkowych w czasie przechowywania, w zależności od atmosfery (mval/kg s.m.) Changes of total acidity of preserved pollen loads during storage in relation to atmosphere (meq/kg d.wt)
| Czas przechowywania (miesiące) / Time of storage (months) | Liczba powtórzeń / Number of samples | Atmosfera przechowywania / Atmosphere of storage: powietrze / air | Atmosfera przechowywania / Atmosphere of storage: azot / nitrogen |
|---|---|---|---|
| po utrwaleniu / after preservation | 18 | a 13,95 | a 13,95 |
| 6 | 42 | b 18,69 b’ | b 17,20 a’ |
| 12 | 42 | b 18,89 b’ | b 17,42 a’ |
| 18 | 42 | b 18,84 b’ | b 17,43 a’ |
| 24 | 42 | b 18,85 b’ | b 17,38 a’ |


Ze wzrostem kwasowości ogólnej w czasie przechowywania obnóży w różnych atmosferach związany był również wzrost ich kwasowości czynnej (obniżenie wartości pH). Obniżenie wartości tego parametru obserwowano do 12 miesiąca, przy czym większe wystąpiło w obnóżach przechowywanych w powietrzu (ryc.6). Tempo obniżenia wartości pH było podobne dla obu zastosowanych atmosfer przechowywania, najszybsze do 6 miesiąca. Natomiast w okresie między 12 i 24 miesiącem nie obserwowano dalszych zmian kwasowości czynnej (pH) przechowywanych obnóży.
Wartość pH obniżyła się z 5,04 do 4,47 po 6, a następnie do 4,42 po 12 miesiącach przechowywania w atmosferze powietrza oraz do 4,70 po 6 i do 4,63 po 12 miesiącach przechowywania w atmosferze czystego azotu (tab.6). Wartości pH utrwalonych obnóży, przechowywanych przez 6 miesięcy były istotnie niższe od wartości tego wskaźnika w obnóżach bezpośrednio po utrwaleniu. Istotnie niższe wartości pH zarówno po 6 jak i 12, 18 i 24 miesiącach posiadały obnóża przechowywane w atmosferze powietrza.
Tabela 6 Zmiany pH utrwalonych obnóży pyłkowych w czasie przechowywania, w zależności od atmosfery Changes of pH of preserved pollen loads during storage in relation to atmosphere
| Czas przechowywania (miesiące) / Time of storage (months) | Liczba powtórzeń / Number of samples | Atmosfera przechowywania / Atmosphere of storage: powietrze / air | Atmosfera przechowywania / Atmosphere of storage: azot / nitrogen |
|---|---|---|---|
| po utrwaleniu / after preservation | 18 | b 5,04 | b 5,04 |
| 6 | 42 | a 4,47 a’ | a 4,70 b’ |
| 12 | 42 | a 4,42 a’ | a 4,63 b’ |
| 18 | 42 | a 4,46 a’ | a 4,64 b’ |
| 24 | 42 | a 4,47 a’ | a 4,63 b’ |
DYSKUSJA
W badaniach przeprowadzonych w niniejszej pracy kwasowość ogólna oraz czynna obnóży pyłkowych zamrożonych, o początkowej zawartości wody około 25%, przechowywanych w temperaturze -20°C wzrosły istotnie w ciągu
strona 205pierwszych 6 miesięcy przechowywania. W okresie między 6 a 24 miesiącem utrzymywały się na stałym poziomie. Podobnie Čeksterite (1992) stwierdziła istotny wzrost obu kwasowości obnóży świeżych, przechowywanych w temperaturze -5°C – -8°C już po 2 miesiącach, które następnie utrzymywały się na stałym poziomie do 20 miesiąca przechowywania.
W zastosowanym w doświadczeniu procesie suszenia i liofilizacji obnóży pyłkowych, zawartość wody obniżyła się od 1 do 8%. Niemniej nawet w temperaturze -20°C w obnóżach suszonych i liofilizowanych następował wzrost kwasowości ogólnej i czynnej w ciągu pierwszych 6 miesięcy przechowywania, ale mniejszy niż w obnóżach nie wysuszonych, a zamrożonych. Porównując z kolei wpływ temperatury stwierdzono, że w temperaturze -20°C obnóża suszone i liofilizowane posiadały istotnie najniższą kwasowość ogólną i czynną, w porównaniu do przechowywanych w temperaturze 4°C i pokojowej. Uzyskane wyniki badań zmian kwasowości w przechowywanych obnóżach pyłkowych potwierdzają wyniki podawane przez Čeksterite (1992), która również stwierdziła wzrost obu badanych kwasowości już w ciągu pierwszych 2 miesięcy przechowywania zarówno w temperaturze poniżej zera, jak i około 0°C i pokojowej. Przy czym wyższy wzrost wykazała w wyższej temperaturze, jak również w obnóżach zamrożonych, nie poddawanych procesowi suszenia.
Kazauskene i Mačekas (1987) podają, że przechowywanie wysuszonych obnóży nawet w temperaturze 8°C nie chroni obnóży przed wzrostem kwasowości i rozwojem pleśni. Ponadto autorzy wykazali, że im wyższa początkowa zawartość wody w obnóżach, tym szybszy wzrost kwasowości. Autorzy ci sugerują przyjęcie dla obnóży suszonych pH = 4,00 jako dolnej granicy, poniżej której obnóża należy uznać za niepełnowartościowe. Natomiast Čeksterite (1992) podaje, że obnóża suszone powinny posiadać kwasowość ogólną w przedziałach 11,00 – 18,00 mval/kg s.m., co odpowiada pH 5,50 – 4,50. W niniejszych badaniach obnóża suszone i liofilizowane, przechowywane w temperaturze pokojowej posiadały kwasowość ogólną na poziomie 18,99 mval/kg s.m., co odpowiadało pH 4,39.
Niniejsza praca zamyka cykl doniesień autorów przedstawiających wyniki kompleksowych badań składu chemicznego i wartości biologicznej obnóży pyłkowych utrwalanych różnymi sposobami i przechowywanych w różnych warunkach (Szczęsna i in. 1995, 1995a, 1995b, 1995c). Badania te pozwoliły na wysnucie praktycznych wniosków, będących zaleceniami dla producentów i jednostek gospodarczych zajmujących się obrotem pyłku odnośnie sposobów jego utrwalania i optymalnych warunków przechowywania. Zalecenia te są przedstawione w niniejszej pracy jako dwa ostatnie wnioski.
strona 206WNIOSKI
- Istotny wzrost kwasowości obnóży pyłkowych, niezależnie od sposobu ich utrwalania i warunków przechowywania następuje w ciągu pierwszych sześciu miesięcy przechowywania.
- Najwolniejsze zmiany w kwasowości podczas przechowywania występują w obnóżach utrwalonych poprzez liofilizację (1-2% wody), a najszybsze nie poddawanych procesowi odwodnienia, a utrwalonych tylko przez zamrożenie (około 25% wody).
- Temperatura -20°C i atmosfera czystego azotu są najodpowiedniejsze podczas przechowywania obnóży pyłkowych z punktu widzenia ograniczenia niekorzystnych zmian w ich kwasowości.
- Uzyskane zmiany w kwasowości obnóży pyłkowych podczas ich przechowywania w różnych warunkach wskazują na potrzebę przeprowadzenia dokładniejszych badań z tego zakresu, a w szczególności analizy kwasów organicznych odpowiedzialnych za te zmiany.
- Obnóża pyłkowe przeznaczone do krótkotrwałego przechowywania (do 6 miesięcy), w celu zachowania ich wartości biologicznej na wysokim poziomie, wymagają jedynie zamrożenia, a następnie przechowywania w temperaturze -20°C w atmosferze czystego azotu.
- Obnóża pyłkowe przeznaczone do długotrwałego przechowywania, w celu zabezpieczenia ich wartości biologicznej na wysokim poziomie w ciągu długiego okresu czasu, należy wysuszyć najlepiej poprzez liofilizację, a następnie przechowywać w temperaturze -20°C w atmosferze czystego azotu.
LITERATURA
Čeksterite V.V. (1992) – Sposoby konservirovanija obnožki i uslovija chranienija. Praca doktorska, Litovskaja Selskochozjajstviennaja Akademija, Kaunas.
Gilliam M. (1979a) – Microbiology of pollen and bee bread: The yeasts. Apidologie, 10(1):43-53.
Gilliam M. (1979b) – Microbiology of pollen and bee bread: The genus Bacillus. Apidologie, 10(3):269-274.
Gilliam M., McCaughey W.F., Wintermute B. (1980) – Amino acids in pollens and nectars of citrus cultivars and in stored pollen and honey from honeybee colonies in citrus groves. J.Apic.Res., 19(1):64-72.
Gilliam M., Prest D.B., Lorenz B.J. (1989) – Microbiology of pollen and bee bread: Taxonomy and enzymology of molds. Apidology, 20: 53-68.
Horubała A. (1975) – Podstawy przechowalnictwa żywności. PWN, Warszawa.
Kazauskene K.V., Mačekas A.J. (1987) – Pokazateli kačestva konservirovannoj pyl’cy. Pčelovodstvo, 67(3):28-29.
Leonard F.W., Reichelderfer C.F., Shimanuki H. (1983) – Pollen importation – a possible route for pest introduction (1). Apidologie, 14(4):303-307.
Loper G.M., Standifer L.N., Thompson M.J., Gilliam M. (1980) –
strona 207Biochemistry and microbiology of bee-collected almond (Prunus dulcis) pollen and bee bread. I. Fatty acids, sterols, vitamins and minerals. Apidologie, 11(1):63-73.
Praca zbiorowa (1983) – Hodowla pszczół. Wydanie VI, PWRiL, Warszawa.
Spicer A. (1980) – Nowe metody zagęszczania i suszenia żywności. Materiały z Sympozjum zorganizowanego przez IUFoST. WNT, Warszawa.
Szczęsna T., Rybak-Chmielewska H., Skowronek W. (1995) – Wpływ utrwalania na wartość biologiczną obnóży pyłkowych. Pszczeln.Zesz.Nauk. 39(1):177-187.
Szczęsna T., Rybak-Chmielewska H., Skowronek W. (1995a) – Zmiany w składzie chemicznym obnóży pyłkowych zachodzące podczas ich przechowywania w różnych warunkach. I. Cukry, tłuszcz, popiół. Pszczeln.Zesz.Nauk., 39(2): 145-156.
Szczęsna T., Rybak-Chmielewska H., Skowronek W. (1995b) – Zmiany w składzie chemicznym obnóży pyłkowych zachodzące podczas ich przechowywania w różnych warunkach. II. Białko i aminokwasy. Pszczeln.Zesz.Nauk., 39(2): 157-170.
Szczęsna T., Rybak-Chmielewska H., Skowronek W. (1995c) – Zmiany w składzie chemicznym obnóży pyłkowych zachodzące podczas ich przechowywania w różnych warunkach. III. Witamina C i prowitamina A (β-karoten). Pszczeln. Zesz.Nauk., 39(2):171-189.
Vachonina T.V., Bodrova R.N. (1979) – O charakteristike pyl’cy. Pčelovodstvo, 59(2):27-28, 59(3):27-28.
ALTERATIONS IN THE CHEMICAL COMPOSITION OF THE POLLEN LOAD STORED UNDER VARIOUS CONDITIONS. IV. TOTAL AND ACTIVE ACIDITIES
T. Szczęsna, H. Rybak-Chmielewska, W. Skowronek
Summary
The goal of the study was to evaluate the dynamics of alterations in the acidity of the pollen loads stored under various conditions. The examinations involved the pollen loads frozen, dried at 40°C and lyophilized. Samples of the pollen loads were maintained at -20°C ± 2°C, 4°C ± 2°C, and room temperature (18°C – 26°C) and in the atmosphere containing different air-pure nitrogen ratios. The results obtained indicated that a substantial increase in pollen load acidities took place within the first six month of storage irrespective of the preservation manners and conditions involved. Taking into account the produces and economic units, this work also offers practical recommendations concerning the manners of preservation and optimum conditions of the pollen load storage. Freezing followed by storage at -20°C in pure nitrogen guarantees high biological qualities of pollen loads kept for late use (up to 6 months). However, pollen loads stored for a longer period should be dried by lyophilization and stored at -20°C in pure nitrogen to preserve their highest biological activities.
Keywords: bee products, pollen loads, acidity, storage.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 206, piśmiennictwo: „Apidology” → Apidologie
- s. 207, streszczenie: „the produces” → the producers
