WYBÓR MIEJSC GNIAZDOWANIA PRZEZ NIEKTÓRE GATUNKI WAŁCZATEK (HERIADES SPIN.) I NOŻYCÓWEK (CHELOSTOMA LATR.) ORAZ STRUKTURA ICH GNIAZD
tekst: Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Krystyna Kuna
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXIX, 1995 — Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Krystyna Kuna
strona 245PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXIX, Nr 2 1995
Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Krystyna Kuna
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
W latach 1974-1976 badano w terenie (w rozstawionych megachilnikach), a w 1991-1992 w izolatorach (na poletkach marchwi), jakie miejsca gniazdowania wybierają poszczególne gatunki wałczatek (Heriades Spin.) i nożycówek (Chelostoma Latr.). Wałczatka dwuguzka – H.truncorum (L.) zasiedlała głównie rurki z trzciny o długości 12-16 cm, a średnicy 4 mm, inne gatunki – rurki z trzciny o długości 14-16 cm, a średnicy 4 mm dla nożycówki pospolitej – Ch.florisomne (L.) oraz 4-5 mm dla nożycówki dzwonkowej – Ch.fuliginosum (Panz.) i wałczatki wieloguzki – H.crenulatus Nyl. Przegrody międzykomórkowe i korki budowały wałczatki z jakiejś żywicy, a nożycówki z ziemi. Gniazda miały średnio 6-7 komórek, z których wylęgały się dorosłe pszczoły w 68-90% u nożycówek, a w 44-49% u wałczatek. Samice stanowiły 50-67% populacji (tylko u Ch.fuliginosum 24%). Chów tych czterech gatunków pszczół i wykorzystanie ich do zapylania niektórych upraw szklarniowych wydaje się możliwy – jednakże metodyka jego wymaga jeszcze dopracowania.
Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, Chelostoma, Heriades, zapylanie, gniazdowanie.
WSTĘP I METODYKA
W latach 1974-1976 i 1991-1992 prowadzono w Zakładzie Zapylania Roślin ISK (na marginesie innych tematów) obserwacje nad gnieżdżeniem się wałczatek (Heriades Spinola) i nożycówek (Chelostoma Latreille). Pszczoły te zainteresowały nas tym przede wszystkim, że chętnie się zagnieżdżały w sztucznych gniazdach, co stwarza możliwość opracowania metod ich chowu.
Badania nad roślinami pożytkowymi wałczatek i nożycówek (Ruszkowski, Biliński 1986) wykazały, że wałczatki związane są głównie z roślinami złożonymi (Compositae), nożycówki zaś z dzwonkami, jasieńcem, ślazem i jaskrami. Trudno więc liczyć na większą ich rolę w zapylaniu upraw polowych, mimo że oblatywały niekiedy lucernę (nożycówka pospolita – nawet czasem licznie), nostrzyk, marchew, rzodkiew lub maliny. Natomiast mogą się one okazać przydatne w zapylaniu roślin w szklarniach lub w izolatorach
strona 246(zwłaszcza w izolatorach zbyt małych dla pszczoły miodnej lub trzmieli) – szczególnie zaś w zapylaniu materiałów hodowlanych np. roślin ozdobnych. Do tego zaś poznanie ich potrzeb dotyczących gniazdowania jest na pewno konieczne.
Metody badań zastosowano tu podobne jak w pracach poprzednich (Gosek i in. 1992, Ruszkowski i in. 1995).
Gniazda założyły wałczatka dwuguzka – Heriades truncorum (L.) i wieloguzka – H.crenulatus Nyl. oraz nożycówka pospolita – Chelostoma florisomne (L.) i dzwonkowa – Ch.fuliginosum (Panz.). Wszystkie te gniazda założone zostały w megachilnikach (zestawach materiałów gniazdowych) rozstawionych w terenie – głównie w Puławach, ale także w ich okolicy (Parchatka, Żyrzyn) i w Chełmie, a jedno gniazdo pochodziło z Węgier (z Kompolt). Jedynie gniazda wałczatki dwuguzki z lat 1991-1992 założone zostały w 2 izolatorach hodowlanych na poletkach marchwi i cebuli. Hodowla ta trwała w 1991 r. od 8 lipca do 17 września. W początku lipca cebulę uzupełniano bukietem z rumianku – Matricaria chamomilla (L.) i złocienia – Chrysanthemum leucanthemum L., we wrześniu zaś w obu izolatorach kwitła żółtlica – Galinsoga, którą wałczatki chętnie oblatywały. Jako materiał na korki i przegrody podawano gałązki sosny, świerku, dębu, kruszyny i topoli, oraz próchno sosnowe, trociny, ziemię, a nawet asfalt. W 1992 r. do izolatora na marchwi wpuszczono jedną tylko samicę. Założyła ona 2 komórki larwalne, z których nic się nie wylęgło.
W literaturze nie znaleźliśmy żadnych danych dotyczących gnieżdżenia się wałczatek i nożycówek.
WYNIKI
Gdy chodzi o wybór materiałów gniazdowych (tab. 1), to wałczatka dwuguzka zakładała gniazda najchętniej w pustych łodygach trzciny i serdecznika oraz w rurkach z kalki technicznej (po 30%), a raz tylko w otworze zestawu deseczek sosnowych. Wałczatka wieloguzka (która nie miała do wyboru serdecznika ani kalki) gnieździła się głównie w trzcinie (72% gniazd), ale także w nawierconych patykach z bzu czarnego i klonu (po 11%) i raz w zestawie deseczek bukowych. Gniazda tych dwu gatunków wałczatek (nieokreślone gatunkowo, bo nic się z nich nie wylęgło) spotykane też były w patykach z maliny i sosny oraz w zestawach deseczek sosnowych i świerkowych. Nożycówki zasiedlały prawie wyłącznie rurki trzcinowe – po jednym tylko gnieździe zakładając w rurce papierowej (nożycówka dzwonkowa) i w nawierconym lipowym klocku (nożycówka pospolita). Żaden z gatunków nie zagnieździł się w ziemi, w patykach z leszczyny i żylistka, ani w zestawach deseczek z lipy, klonu, topoli i brzozy.
strona 247Wałczatki budowały cienkie przegrody międzykomórkowe oraz korki (najwyżej 3 mm grube) z półprzezroczystej czerwonawo-brązowawej (rzadziej żółtej) masy, przypominającej żywicę. Budując je zbierały m.in. żywicę z wierzchniej powłoki podeschniętych gałązek sosny i skrobały gumopodobną gąbkę uszczelniającą megachilnik, a prawdopodobnie też korzystały z kleistej powłoki pąków topoli. Banaszak (1993) pisze, że wałczatka dwuguzka buduje przegrody międzykomórkowe i korki z żywicy czystej lub zmieszanej z ziemią, kawałkami roślin lub zgniłym drewnem. Natomiast nożycówki budowały przegrody z ziemi (np. z lessu), a korek – z ziemi lub drobnego żwirku.
Odnośnie średnicy kanału (tab. 2) – wałczatka dwuguzka zasiedlała kanały o średnicy 2-5 mm (najchętniej 4 mm), a wieloguzka 4-7 mm (najchętniej 4-5 mm). Natomiast nożycówki zasiedlały wyłącznie kanały o średnicy 4-5 mm, a nożycówka pospolita nawet prawie wyłącznie (w 87,5%) 4 mm.
Co do długości kanału (tab. 3) to wałczatki zasiedlały kanały o długości 7-20 cm (najchętniej, jak się zdaje, 12-16 cm), a nożycówki – o długości 8-18 cm (najchętniej raczej 14-16 cm). Jednakże preferencja określonej długości kanału nie była tu u żadnego gatunku wyraźna. Średnia długość zasiedlonych kanałów wynosiła 13,3 cm u wałczatki dwuguzki, 13,7 cm u wieloguzki, 13,6 cm u nożycówki pospolitej i 14,9 cm u dzwonkowej.
Średnia liczba komórek w gnieździe u wszystkich gatunków była w (latach 1973-1976) podobna (tab. 4) i wynosiła 5,9-6,9. Jedynie wałczatka dwuguzka w 1991-1992 r. założyła dużo mniej (bo średnio tylko 2,5 na 1 gniazdo) komórek larwalnych, co może wskazywać na to, że marchew nie jest dla niej najlepszą rośliną pożytkową. Maksymalna liczba komórek w gnieździe największa była (27) u nożycówki pospolitej, średnia u wałczatek (11-19), a najmniejsza (8) u nożycówki dzwonkowej. Według Banaszaka (1993) gniazdo wałczatki dwuguzki i nożycówki żółtobrzuchej – Chelostoma campanularum (Kirby) zawierało 2-4 komórki, a nożycówki pospolitej 2-10 komórek.
Jeśli zaś chodzi o liczbę wylęgniętych pszczół w stosunku do ilości założonych komórek, to wałczatek wylęgało się średnio 44-49%, a nożycówek 68-90%.
Udział samic u wszystkich gatunków był wysoki (50-67%), z wyjątkiem nożycówki dzwonkowej (u której wynosił 24%).
strona 248Tabela 1 Wybór materiału gniazdowego (liczba założonych gniazd) przez poszczególne gatunki wałczatek i nożycówek (większość w megachilnikach w Puławach) Selection of nest materials (number of settled nests) by individual species of Heriades and Chelostoma (majority in trap nests at Puławy)
| Materiały Materials¹ | H.truncorum: 74² | H.truncorum: 91³ | H.truncorum: 92³ | H.crenulatus: 74⁴ | H.crenulatus: 74 | H.crenulatus: 75 | H.crenulatus: 76 | Heriades sp.⁸: 74 | Heriades sp.⁸: 75 | Heriades sp.⁸: 76 | Ch.fuliginosum: 74⁵ | Ch.fuliginosum: 74⁶ | Ch.fuliginosum: 74 | Ch.fuliginosum: 75 | Ch.florisomne: 74 | Ch.florisomne: 76⁶ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Patyki, łodygi i rurki – Twigs, stalks and tubes: | ||||||||||||||||
| Ph | 3 | 0 | – | 1 | 10 | 2 | 0 | 0 | 1 | 0 | – | 3 | 4 | 2 | 7 | – |
| Sa | – | – | – | – | 0 | 0 | 2 | – | 0 | 1 | – | – | – | 0 | – | – |
| Ac | – | – | – | – | – | – | 2 | – | – | 0 | – | – | – | – | – | – |
| Le | – | 3 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Ru | – | 0 | – | – | – | – | 0 | – | – | 2 | – | – | – | – | – | – |
| Pi | – | – | – | – | – | – | 0 | – | – | 2 | – | – | – | – | – | – |
| Co | – | – | – | – | – | – | 0 | – | – | 0 | – | – | – | – | – | – |
| De | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 0 | – | – | – | – | – | – |
| P | – | 2 | 1 | – | – | – | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – |
| Nawiercane klocki – Drilled wooden blocks: | ||||||||||||||||
| Ti | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 1 |
| Zestawy deseczek – Blocks composed of wooden boards: | ||||||||||||||||
| Pi | 1 | – | – | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | – | – | – | 0 | 0 | 0 | – |
| Pc | 0 | – | – | 0 | 0 | 0 | – | 0 | 1 | – | – | – | 0 | 0 | 0 | – |
| Fa | 0 | – | – | 0 | 1 | 0 | – | 2 | 0 | – | – | – | 0 | 0 | 0 | – |
| Ti | 0 | – | – | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | – | – | – | 0 | 0 | 0 | – |
| Ac | 0 | – | – | 0 | 0 | 0 | – | 0 | 0 | – | – | – | 0 | 0 | 0 | – |
| Materiały Materials¹ | H.truncorum: 74² | H.truncorum: 91³ | H.truncorum: 92³ | H.crenulatus: 74⁴ | H.crenulatus: 74 | H.crenulatus: 75 | H.crenulatus: 76 | Heriades sp.⁸: 74 | Heriades sp.⁸: 75 | Heriades sp.⁸: 76 | Ch.fuliginosum: 74⁵ | Ch.fuliginosum: 74⁶ | Ch.fuliginosum: 74 | Ch.fuliginosum: 75 | Ch.florisomne: 74 | Ch.florisomne: 76⁶ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Po | – | – | – | 0 | 0 | 0 | – | – | – | – | – | – | 0 | 0 | – | – |
| Be | – | – | – | 0 | – | – | – | – | 0 | – | – | – | – | 0 | – | – |
| Ziemia – Soil: | ||||||||||||||||
| Zb | – | – | – | – | – | 0 | – | – | 0 | 0 | – | – | – | 0 | – | – |
| Zc | 0 | – | – | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | – | – | 0 | 0 | 0 | – |
| Zr | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 0 | – | – | – | – | – | – |
| Ogółem-Total | 4 | 5 | 1 | 1 | 11 | 2 | 4 | 4 | 2 | 5 | 1 | 3 | 4 | 2 | 7 | 1 |
Odnośniki – Notes:
¹ Ph – trzcina – cane – Phragmites communis Trin. Ac – klon – maple – Acer sp. Ru – malina – raspberry – Rubus idaeus L. Co – leszczyna – hazel – Corylus avellana L. Ti – lipa – linden – Tilia sp. Fa – buk – beech – Fagus silvatica L. Be – brzoza – birch – Betula verrucosa Ehrh. Sa – bez czarny – elder – Sambucus nigra L. Le – serdecznik – motherwort – Leonurus cardiaca L. + L.sibiricus L. Pi – sosna – pine – Pinus silvestris L. De – żylistek – deutzia – Deutzia sp. Pc – świerk – spruce – Picea excelsa (Lam.) Lk. Po – topola – poplar – Populus sp. P – rurki papierowe – paper tubes Zc – pionowa powierzchnia ziemi – vertical soil surface Zb – skośna powierzchnia ziemi – slanting soil surface Zr – rurki winidurowe wypełnione ziemią – plastic tubes filled with soil
² Liczby 74-92 oznaczają lata 1974-1992 – Number 74-92 indicate the 1974-1992 years ³ Puławy (woj. Lublin) – w hodowli – in net cages ⁴ Żyrzyn (woj. Lublin) ⁵ Kompolt (Węgry – Hungary) ⁶ Parchatka (woj. Lublin) ⁷ Chełm (woj. Chełm) ⁸ Gniazda, z których nie wylęgła się żadna pszczoła – The nests without any emerged bees.
strona 250Tabela 2 Wybór średnicy kanału gniazdowego przez wałczatki i nożycówki (liczba założonych gniazd) Selection of diameter of the nest canal by Heriades and Chelostoma (number of settled nests)
| Materiał gniazdowy Nest material¹ | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 2 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 3 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 4 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 5 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 6 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 7 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 8 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 9 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Heriades truncorum (L.) | |||||||||
| Ph | – | – | 2 | 1 | 0 | 0 | 0 | – | – |
| Pi | – | – | 1 | 0 | 0 | – | 0 | – | – |
| Le | 2 | 1 | 0 | 0 | 0 | – | – | – | – |
| P | – | – | 3 | 0 | 0 | – | – | – | – |
| 2 | 1 | 6 | 1 | 0 | 0 | 0 | – | – | |
| Heriades crenulatus Nylander | |||||||||
| Ph | – | – | 7 | 5 | 0 | 1 | 0 | – | – |
| Sa | – | – | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | – |
| Ac | – | – | – | 2 | 0 | – | – | – | – |
| Fa | – | – | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | – | – |
| – | – | 9 | 8 | 0 | 1 | 0 | 0 | – | |
| Heriades sp. | |||||||||
| Ph | – | – | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | – | – |
| Sa | – | – | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | – |
| Pi | – | – | 2 | 1 | 0 | 0 | – | – | – |
| Ru | – | – | 0 | 2 | 0 | 0 | – | – | – |
| Fa | – | – | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | – | 0 |
| Pc | – | – | 1 | 0 | 0 | – | – | – | – |
| 2² | 1 | 19 | 14 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | |
| Chelostoma fuliginosum (Panzer) | |||||||||
| Ph | – | – | 4 | 2 | 0 | 0 | 0 | – | – |
| P | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – |
| – | – | 4 | 3 | 0 | 0 | 0 | – | – | |
| Chelostoma florisomne (L.) | |||||||||
| Ph | – | – | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | – | – |
| Ti | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – |
| – | – | 7 | 1 | – | – | – | – | – |
Odnośniki – Notes: ¹ Jak w tab. 1 – As in the table 1 ² H.truncorum + H.crenulatus
strona 251Tabela 3 Wybór długości kanału gniazdowego przez wałczatki i nożycówki (liczba założonych gniazd) Selection of the length of the nest canal by Heriades and Chelostoma (number of settled nests)
| Materiał gniazdowy Nest material¹ | Długość kanału – Length of the canal (cm): 7 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 8 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 9 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 10 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 11 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 12 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 13 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 14 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 15 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 16 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 17 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 18 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 19 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 20 | Długość kanału – Length of the canal (cm): 21-22 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Heriades truncorum | |||||||||||||||
| Ph | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Le | – | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| Pi | – | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| P | – | – | – | – | – | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | – | – | – | – | – |
| Heriades crenulatus | |||||||||||||||
| Ph | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 2 | 1 | 1 | 2 | 0 | 1 | 2 | 0 | 0 |
| Sa | – | – | – | – | – | 4 | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Fa | – | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Heriades² | 2 | – | – | – | – | 21 | 2 | 2 | 2 | 3 | 0 | 1 | 2 | 1 | 0 |
| Chelostoma fuliginosum | |||||||||||||||
| Ph | – | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 2 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 |
| P | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Chelostoma florisomne | |||||||||||||||
| Ph | – | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 2 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Ti | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Chelostoma³ | – | 1 | 0 | 2 | 0 | 1 | 0 | 2 | 3 | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 | 0 |
Odnośniki – Notes: ¹ Jak w tab. 1 – As in the table 1 ³ Ch.fuliginosum + Ch.florisomne ² H.truncorum + H.crenulatus + H.sp.
strona 252Tabela 4 Liczba komórek w gniazdach wałczatek i nożycówek oraz wylęg samców i samic i udział ich procentowy Number of larval cells in the nests of Heriades and Chelostoma and the emerging of males and females and their percentage
| Lata Years | Liczba – Number of: gniazd – nests | Liczba – Number of: komórek – cells | Liczba – Number of: wylęgn. pszczół emerged bees¹ | Średnio na 1 gniazdo Average per one nest: komórek – cells² | Średnio na 1 gniazdo Average per one nest: wylęgn. pszczół emerged bees | % samic Per cent of the females |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Heriades truncorum | ||||||
| 1974 | 3 | 19 | 4 (21%) | 6,3 (2-11) | 1,3 | 75,0 |
| 1991-92³ | ||||||
| M | 4 | 12 | 5 (42%) | 3,0 (1-6) | 1,3 | 66,7 |
| C | 3 | 8 | 6 (75%) | 2,7 (1-5) | 2,0 | 60,0 |
| 10 | 39 | 15 (44%) | 3,9 (1-11) | 1,5 | 66,7 | |
| Heriades crenulatus | ||||||
| 1974-76 | 15 | 90 | 44 (49%) | 6,4 (2-19) | 2,9 | 50,0 |
| Chelostoma florisomne | ||||||
| 1974-76 | 9 | 62 | 42 (68%) | 6,9 (3-27) | 4,7 | 57,1 |
| Chelostoma fuliginosum | ||||||
| 1973-75 | 7 | 41 | 37 (90%) | 5,9 (1-8) | 5,3 | 24,3 |
Odnośniki – Notes: ¹ W nawiasie procent wylęgniętych pszczół w stosunku do liczby komórek – In parenthesis per cent of emerged bees in relation to number of cells ² W nawiasie: od-do – In parenthesis: from-to ³ M – marchew – the carrot – Daucus carota, C – cebula – the onion – Allium cepa
strona 253PODSUMOWANIE WYNIKÓW I WNIOSKI
- Najchętniej zasiedlanymi miejscami gniazdowania były dla wałczatki dwuguzki – rurki z trzciny, serdecznika i kalki technicznej, o długości 12-16 cm, a średnicy 4 mm; dla pozostałych zaś gatunków – rurki z trzciny o długości 14-16 cm, a średnicy 4 mm dla nożycówki pospolitej oraz 4-5 mm dla nożycówki dzwonkowej i wałczatki wieloguzki.
- Chów wszystkich tych gatunków pszczół wydaje się możliwy, ale wymaga jeszcze dopracowania dobór odpowiednich roślin pożytkowych i najpraktyczniejszych materiałów gniazdowych.
LITERATURA
Banaszak J. (1993) – Ekologia pszczół. Warszawa – Poznań.
Gosek J., Ruszkowski A., Biliński M., Jabłoński B., Kuna K., Cybula A. (1992) – Wybór miejsc gniazdowania i wpływ jego na rozwój populacji miesiarki lucernówki – Megachile rotundata (F.). Pszczeln.Zesz.Nauk., 36:125-137.
Ruszkowski A., Biliński M. (1986) – Rośliny pokarmowe makatek i niektórych innych pszczół miesiarkowatych (Hymenoptera, Megachilidae). Pszczeln.Zesz.Nauk., 30:89-109.
Ruszkowski A., Gosek J., Biliński M., Jabłoński B. (1995) – Wybór miejsc gniazdowania przez niektóre gatunki murarek (Osmia L. sensu late – Hymenoptera, Megachilidae) oraz wymiary gniazda murarki lucernowej – O. coerulescens (L.). Pszczeln.Zesz.Nauk., 39(2):233-243.
SELECTION OF NESTING SITES BY SOME SPECIES OF HERIADES SPIN. AND OF CHELOSTOMA LATR. AND THE STRUCTURE OF THEIR NESTS
A. Ruszkowski, J. Gosek, K. Kuna
Summary
It was investigated (1974-1976 – in trap-nests; 1991-1992 – in net cages on carrot plots) what nesting materials were most willingly settled by individual species of Heriades and Chelostoma.
Heriades truncorum (L.) settled mainly the cane tubes of 12-16 cm length and of 4 mm diameter. The other bee species settled the cane tubes of 14-16 cm length and of diameter: 4 mm for Chelostoma florisomne (L.), but 4-5 mm for Ch.fuliginosum (Panz.) and H.crenulatus Nyl. The partitions between individual larval cells and the stopper of nests of Chelostoma were built of the soil and of nests of Heriades were built of a certain resin. The nests had in average about 6-7 larval cells. The bee imagines of Chelostoma emerged from the cells in 68-90%, and of Heriades – in 44-49%. The females accounted 50-67% of population (but 24% in Ch.fuliginosum). It seems that an artificial rearing of these four species and their use for pollination of some glass-house crops is possible – but their methods need still a practical elaboration.
Keywords: solitary bees, Heriades, *Chelostom*a, pollination, nesting.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 253, piśmiennictwo: „sensu late” → sensu lato
