PRÓBA ZIMOWANIA RODZIN PSZCZELICH NA ZMNIEJSZONYCH ZAPASACH WĘGLOWODANOWYCH
tekst: Andrzej Pidek
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXIX, 1985 — Andrzej Pidek
strona 133PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXIX 1985
Andrzej Pidek
WPROWADZENIE
Opinie pszczelarzy praktyków sugerują, że można zimować rodziny pszczele na zimowych zapasach węglowodanowych mniejszych od dotychczas zalecanych.
Pojęciem zapas węglowodanowy w niniejszym opracowaniu jest określony produkt pozostawiony rodzinom pszczelim w plastrach na zimę, pochodzący z przerobionego przez pszczoły syropu cukrowego i częściowo z przyniesionego późnym latem nektaru. W literaturze używane jest też pojęcie zapas zimowy, które jest mniej dokładne, ponieważ zapasem jest również zgromadzona pierzga.
W Polsce zalecane są normy zaopatrzenia rodzin pszczelich na zimę w pokarm węglowodanowy zależnie od systemu ula i liczby obsiadanych przez pszczoły plastrów (tab. 3). W ZSRR zaleca się na 1 plaster 2 kg zapasu bez rozróżnienia systemu ula, przy czym najbardziej rozpowszechniony jest tam ul o wymiarach ramki 435×300 mm (Taranov 1973).
W USA sugeruje się pozostawienie od 22 kg do 40 kg zapasu w ulach wielokorpusowych (Grout 1963). Nie podaje się przy tym szczegółowych zaleceń co do ilości zapasu w rodzinach różnej siły. Z publikacji wynika, że stosuje się tam dużą tolerancję w tym zakresie.
W literaturze polskiej niewiele jest opracowań, które analizowałyby zgromadzoną ilość zapasu i jego spożycie przez zimowane rodziny pszczele. Gromisz (1969) donosi, że pszczelarze korespondujący z Oddziałem Pszczelnictwa ISK, 8 plastrowe rodziny zimowali średnio na 11 kg zapasu. Bornus i in. (1974) w zespołowym doświadczeniu nad zimowaniem rodzin pszczelich, będących różnymi krzyżówkami, stwierdzili spożycie zapasu zimowego w ilości 6,87 kg. Bobrzecki (1976) zimując rodziny pszczele na miodzie, cukrze i mieszaninie miodu z cukrem stwierdził, iż jedna rodzina na 8 plastrach wielkopolskich i takiej samej liczbie plastrów półnadstawkowych w zależności od roku spożywała średnio od 6,88 kg do 7,17 kg zapasu węglowodanowego, jedna zaś rodzina pszczela zimowana na 7 plastrach dadanowskich spożyła średnio od 7,17 kg do 7,71 kg zapasu węglowodanowego z 14 kg zapasu, jakie mniej
strona 134więcej zgodnie z normą otrzymała. Zużyła więc tylko połowę otrzymanego pokarmu.
Spożycie pokarmu węglowodanowego zimą zależy między innymi od temperatury otoczenia, w której pszczoły zimują (Elfimov 1980, Boldyrev, Taranov 1981) i wentylacji (Žukov 1979). Zmarlicki (1978) stwierdził, że w ulu wielokorpusowym nieocieplanym rodzina pszczela spożywa średnio przez zimę 6,01 kg pokarmu węglowodanowego. Jest to ilość istotnie wyższa od zimowego zużycia pokarmu takiej samej rodziny w ulu wielokorpusowym ocieplanym, wynoszącym średnio 4,91 kg pokarmu. W przeliczeniu na plaster rodziny spożyły odpowiednio 0,68 i 0,50 kg pokarmu węglowodanowego.
Nie spotkano publikacji, które analizowałyby wpływ różnej ilości pokarmu węglowodanowego w rodzinie na jej zimowanie. W naszym przypadku chodziło o wyjaśnienie, czy istnieje możliwość zmniejszenia ilości pokarmu węglowodanowego potrzebnego do zazimowania rodzin pszczelich bez szkody dla nich. Stanowiło to przedmiot niniejszej pracy.
METODYKA
Lokalizacja, okres trwania doświadczenia i system ula. Doświadczenie rozpoczęto na początku sierpnia 1979 r. i prowadzono przez trzy kolejne zimy do wiosny 1982 r. w pasiece doświadczalnej Kwiaciarskiego Zakładu Doświadczalnego w Nowym Dworze i Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego w Miłobądzu, w ulach systemu dadanowskiego. Obserwacje zimowania w roku 1979/80 potraktowano jako wstępne. Nie dokonano wówczas wszystkich pomiarów zgodnie z ostatecznie przyjętą metodyką, dlatego nie wszystkie są one porównywalne.
Rasa pszczół. W Nowym Dworze doświadczenie prowadzono w rodzinach pszczelich będących krzyżówką rasy kaukaskiej i miejscowej, zaś w Miłobądzu w rodzinach pszczelich będących krzyżówką rasy kraińskiej z miejscową.
Podkarmianie stymulacyjne. Na początku sierpnia każdego roku, po odwirowaniu całości miodu każdą z rodzin doświadczalnych podkarmiano stymulacje 50%-owym syropem w dawkach 1 litrowych celem rozczerwienia matek, na co przeznaczono około 2 kg cukru. W okresie podkarmiania gniazda były już wstępnie ułożone na zimę. Rodziny pszczele zimowano na jasno-brązowych plastrach po drugim sezonie ich użytkowania. Pod koniec sierpnia dokonywano przeglądu, w razie potrzeby dostosowując wielkość gniazda do siły rodziny.
Układ doświadczenia. W doświadczeniu z pasiek wyodrębniono 2 grupy po 30 rodzin pszczelich. Do I grupy zaliczono te rodziny, które obsiadały po 7—8 plastrów dadanowskich. Do II grupy (rodzin średnich) zaliczano te, które obsiadały po 5—6 plastrów dadanowskich. W obrębie każdej z grup wyodrębniono 3 kombinacje. W każdej kombinacji po 10 rodzin pszczelich. Rodziny kombinacji 1 miały otrzymać o 15% więcej
strona 135zapasu węglowodanowego niż przewiduje norma (tab. 2). Rodziny w 2 kombinacjach tyle zapasu ile przewiduje norma. Rodziny w 3 kombinacjach o 15% mniej zapasu węglowodanowego niż przewiduje norma.
Terminy i rodzaj pomiarów. W czasie przeglądu jesiennego przeprowadzonego pod koniec sierpnia (tab. 2) odnotowywano:
— liczbę obsiadanych plastrów, — ogólną powierzchnię czerwiu, — liczbę plastrów z pierzgą, — ilość zapasu węglowodanowego, — nakłady pracy na podkarmianie.
W okresie do 15 września uzupełniano do ustalonej ilości zapasy węglowodanowe w gnieździe, karmiąc rodziny pszczele 3 litrowymi dawkami syropu 3 : 2 (cukier : wody) z dodatkiem Fumagiliny co 2 dzień.
W marcu pobierano próbki martwych pszczół i przeprowadzano badania na nozemę. W okresie pierwszego przeglądu określano liczbę spadłych pszczół i zawilgocenie, a w okresie głównego przeglądu przeprowadzano pomiary analogiczne do jesiennych (tab. 2). Terminy pomiarów były zróżnicowane. Były one uwarunkowane warunkami atmosferycznymi w miejscu ustawienia pasieki.
Powierzchnię czerwiu obliczano zgodnie z ogólnie przyjętą metodyką na podstawie pomiarów osi elipsy czerwiu.
Powierzchnię pierzgi znajdującą się w różnych miejscach gniazda orientacyjnie przeliczono na takie plastry, w których przynajmniej 2/3 stanowi pierzga.
Ilość zapasu węglowodanowego szacowano w kg przyjmując, że 3 dm2 obustronnie poszytego plastra stanowi 1 kg.
Osyp pszczół określono w sztukach.
Nakłady pracy obliczano na podstawie pomiarów czasu przeprowadzonych metodą chronometrażu, poprzedzonego fotografią czasu pracy zgodnie z uprzednio przyjętą metodyką (Pidek 1975). Wynagrodzenie za 1 godzinę pracy ustalono na poziomie 100 zł zgodnie z metodyką Pracowni Ekonomiki ISK. Pozostałe koszty według cen zakupu.
Wyniki doświadczenia zostały opracowane metodą analizy wariancji z wydzieleniem bloków losowych. Różnice między średnimi oceniono testem T-Duncana przy poziomie istotności 0,05.
WYNIKI
Warunki pożytkowe i atmosferyczne. Pasieka KZD Nowy Dwór jak i SZD Miłobądz usytuowane były w sadach lub bezpośrednio w ich sąsiedztwie. Pożytki w obu pasiekach były słabe. W pasiece Nowego Dworu w 1981 roku zasiano w pobliżu pasieki 2 ha facelii, która kwitła w lipcu i sierpniu, ale słabo nektarowała. Pszczoły zbierały z niej przede wszystkim pyłek. Średnia dekadowa temperatura sierpnia w latach 1980—1981 była w rejonie Nowego Dworu wyższa niż w rejonie Miłobądza
strona 136od 0,6°C do 2,7°C. Obserwacje meteorologiczne pochodzą z Łodzi i Gdańska. Pasieka w Nowym Dworze usytuowana jest w odległości około 60 km na wschód od Łodzi. Pasieka w Miłobądzu w odległości 30 km na południe od Gdańska.
Tabela 1 Warunki atmosferyczne Atmospheric conditions
| Rok, miesiąc, dekada / Year, month, dekade | Lódź: Temperatura / Temperature | Lódź: Opady / Rain | Gdańsk: Temperatura / Temperature | Gdańsk: Opady / Rain |
|---|---|---|---|---|
| 1980.08. I,II,III | O n N | N O n | O n n | O N W |
| 09 | O n n | N w O | O n O | N O W |
| 10 | n O n | W O O | n O O | W w w |
| 11 | N w w | n n w | N O w | n W O |
| 12 | N W W | n w n | N W W | O W w |
| 1981.01. I,II,III | n w O | W n N | N n w | W n N |
| 02 | W n n | O O N | W n N | w O N |
| 03 | W w W | n W O | O n W | O O O |
| 04 | w n N | N N O | w n N | N N W |
| 05 | N W w | N n O | N W w | n N n |
| 1981.08. I,II,III | w O N | N W w | O n N | N n W |
| 09 | n n W | N w N | n N W | n w n |
| 10 | W n O | n W W | w N n | n w W |
| 11 | O n W | W O W | n n W | W O w |
| 12 | n N N | W W O | N N N | w O n |
| 1982.01. I,II,III | n N w | W N w | N n n | W N n |
| 02 | w w N | O N N | O n N | N N N |
| 03 | W w W | n n N | w w w | n n N |
| 04 | W N N | O n n | w N N | n n N |
| 05 | n O w | O O w | n n w | O n N |
N — znacznie niższa od normy greatly lower than standard n — niższa od normy lower than standard O — norma stondard w — wyższa od normy higher than standard W — znacznie wyższa od normy greatly higher than standard
Zimy, w czasie których przeprowadzono doświadczenie, były raczej łagodne. Dotyczy to w szczególności zimy w Nowym Dworze 1980/1981 (tab. 1). Marzec był relatywnie cieplejszy, natomiast kwiecień zimniejszy od średniej wieloletniej. W Miłobądzu ta zima należała do przeciętnych. Wiosna jednak była dość późna.
strona 137Tabela 2 Daty pomiarów Date of measuring
| Miejscowość, rok / Place, year | Jesień / Autumn | Wiosna / Spring |
|---|---|---|
| Nowy Dwór | ||
| 1980/81 | 26 — 28.VIII | 4.V. |
| 1981/82 | 27 — 31.VIII | 4 — 5.V. |
| Miłobądz | ||
| 1980/81 | 4 — 5.IX | 7.IV. |
| 1981/82 | 2 — 7.IX | 5.V. |
Zima 1981/82 w Nowym Dworze była przeciętna. Charakteryzował ją również relatywnie ciepły marzec i zimny kwiecień. W Miłobądzu była to zima bardziej sroga. Po zimniejszym niż normalnie grudniu, styczniu i lutym nastąpił nieco cieplejszy od średniej marzec. Kwiecień w obu pasiekach był zaś znacznie zimniejszy niż przeciętnie.
Ilość czerwiu. Analizowane grupy rodzin pszczelich w pasiece KZD Nowy Dwór charakteryzowały się większą ilością czerwiu niż analogiczne grupy w pasiece SZD Miłobądz (ryc. 1). Prawidłowość ta dotyczy zarówno okresu jesieni jak i wiosny. W jesieni 1981 ilość ta była nawet parokrotnie większa. W pasiece SZD Miłobądz ilość czerwiu w tych samych okresach poszczególnych lat była prawie stabilna. W pasiece KZD Nowy Dwór było niemal odwrotnie. Wpływ na to mogły mieć warunki atmosferyczne.
Ilość czerwiu na wiosnę średnio z dwóch lat była od 6% do 16% wyższa niż jesienią w poszczególnych kombinacjach pasieki Nowy Dwór i odpowiednio od 22% do 100% w SZD Miłobądz. Zależność dotyczy zarówno rodzin silnych jak również rodzin średniej siły. Pomiędzy ilością czerwiu w poszczególnych grupach rodzin obu miejscowości stwierdzono istotne różnice statystyczne zarówno na wiosnę jak i na jesieni. Różnic tych nie udało się udowodnić w odniesieniu do poszczególnych kombinacji. Wobec tego nie stwierdzono wpływu wykarmienia rodzin pszczelich na ilość czerwiu wiosną.
Powyższe zależności zostały stwierdzone w odniesieniu do dość późnych pomiarów czerwiu wiosną. Należy jednak zwrócić uwagę, iż w konkretnych warunkach atmosferycznych nie było możliwości wykonania pomiarów wcześniejszych, zresztą w większości tego rodzaju doświadczeń pomiary te są przeprowadzane w podobnych terminach (Bobrzecki 1976, Bornus 1974).
Z zasady rodziny pszczele rasy kraińskiej charakteryzują się wcześniejszym i szybszym rozwojem w porównaniu z kaukaskimi. Matki kraińskie rodzin doświadczalnych w Miłobądzu skrzyżowane z trutniami miejscowymi nie zapewniały szybkiego rozwoju i dużej siły. Co więcej lepszy
strona 138
był rozwój rodzin pszczelich w Nowym Dworze, gdzie w rodzinach doświadczalnych z trutniami miejscowymi skrzyżowane były matki pszczele rasy kaukaskiej. Być może jest to wpływ warunków klimatycznych w rejonie Miłobądza, które są bardziej surowe niż w Polsce południowej, gdzie zrejonizowane są pszczoły rasy kraińskiej. Nie wykluczam też wpływu osób prowadzących pasieki.
Z wolniejszym tempem rozwoju rodzin pszczelich, będących krzyżówką rasy kraińskiej, związane było mniejsze spożycie pokarmu zimowego i potrzeba większego ścieśniania gniazd wiosną.
Ilość zgromadzonej pierzgi u rodzin pszczelich obu ras była zbliżona.
Zmiana wielkości gniazd wiosną. W okresie wiosennym zmniejszeniu ulega objętość gniazda, pomimo zwiększonej ilości czerwiu. W Nowym Dworze na wiosnę zmniejszano tylko gniazda rodzin silnych o około 20% (tab. 4). W Miłobędzu o 40% zmniejszano objętość gniazd rodzin słabiej wykarmionych (tab. 5). Zróżnicowanie w zaobserwowanych tendencjach w pasiece Nowego Dworu daje się wytłumaczyć w zestawieniu z warunkami klimatycznymi w okresie zim łagodnych. Średniej siły rodziny pszczele zimują lepiej niż silne, ponieważ w tych ostatnich zbyt wcześnie
strona 139Tabela 3 Ilość pokarmu węglowodanowego zimą w różnych kombinacjach doświadczeń Quantity of winter food in different combination of research
| Numer kombinacji / Numer of combination | Ilość pokarmu stosunku do normy / Quantity of food in relation to norm | Grupa / Group — A I B — Liczba plastrów / Number of combs: 5 | Grupa / Group — A I B — Liczba plastrów / Number of combs: 6 | Grupa / Group — A I B — Liczba plastrów / Number of combs: 7 | Grupa / Group — A I B — Liczba plastrów / Number of combs: 8 |
|---|---|---|---|---|---|
| I | 15% i więcej / 15% and more | 11,3 | 13,1 | 15,0 | 16,6 |
| II | norma / standard | 9,8 | 11,4 | 13,0 | 14,4 |
| III | do 15% / less than 15% | 8,3 | 9,7 | 11,1 | 12,2 |
rozpoczyna się czerwienie i dlatego przed wiosną słabną. Zimy w centralnej Polsce są łagodniejsze niż w północnej. W gorzej wykarmionych rodzinach pszczelich Miłobądza była potrzeba większego zmniejszenia gniazd, chociaż nie stwierdzono różnic statystycznych. Statystycznie istotne różnice w wielkości gniazda wiosną stwierdzono tylko pomiędzy grupą rodzin pszczelich silnych i rodzin o średniej sile.
Spożycie pierzgi. W analizowanych przypadkach ilość pierzgi na wiosnę była mniejsza niż jesienią o 9% do 50% (tab. 4, 5). Więcej spożywały pierzgi rodziny, które posiadały więcej czerwiu. Ilość roślin pyłkodajnych w rejonie pasiek doświadczalnych nie była zbyt duża, zaś zapotrzebowanie na nią rodzin silnie rozwijających się bywa duże.
Spożycie pokarmu węglowodanowego zimą. Silne rodziny pszczele w Miłobądzu spożywały zimą 8,3—9,5 kg pokarmu węglowodanowego, a w Nowym Dworze 10,8—11,2 kg. Rodziny średniej siły spożywały odpowiednio 7,2—7,8 kg i 8,8—9,2 kg. W rodzinach karmionych mniejszymi o 15% od normy dawki syropu pozostawało wiosną od 1,6 kg do 2,8 kg zapasu. W żadnej rodzinie nie wystąpiły jednak po zimie braki pokarmu węglowodanowego. Ilość spożytego w zimie pokarmu zależy przede wszystkim od ilości wychowanego czerwiu. W niniejszym opracowaniu widać zarysowujące się takie tendencje, ale brak jest istotnej korelacji. We wszystkich kombinacjach doświadczenia spożycie pokarmu węglowodanowego zimą wyższe było w Nowym Dworze, co znajduje wytłumaczenie w ilości wychowanego czerwiu.
Straty w rodzinach. Wielkość osypu, zawilgocenie i występowanie nozemy. W okresie 2 lat zimowania w SZD Miłobądz spadło 6 rodzin, po 3 rodziny każdego roku, 4 z nich było zakwalifikowanych jako silne. Rodziny te były w różnym stopniu wykarmione w stosunku do przyjętej normy. W pasiece KZD Nowy Dwór spadły 2 rodziny z różnych kombinacji. Przyczyną ich osypania nie był również brak pokarmu.
strona 140Tabela 4 Efekty zimowania rodzin pszczelich w Nowym Dworze Efects of bee colony overwintering in Miłobądz
| Wyszczególnienie / Specification | Siła rodzin / Strength of bee colonies / Stopień wykarmienia / Degree of feeding | Rodziny silne / Strong bee colonies: +15% | Rodziny silne / Strong bee colonies: 0 | Rodziny silne / Strong bee colonies: —15% | Rodziny średnie / Middle bee colonies: +15% | Rodziny średnie / Middle bee colonies: 0 | Rodziny średnie / Middle bee colonies: —15% |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Liczba plastrów (szt.) / Number of combs | — jesienią / autumn | 7,1 b | 7,1 b | 7,1 b | 5,4 a | 5,4 a | 5,4 a |
| — wiosną / spring | 5,8 b | 6,0 b | 6,3 b | 5,4 a | 5,4 a | 5,3 a | |
| wiosna (spring) / jesień (autumn) | 81,6 | 84,5 | 88,7 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | |
| Powierzchnia czerwiu / Surface of brood | — jesienią / autumn | 23,03 b | 20,50 b | 22,05 b | 18,26 a | 16,64 a | 10,57 a |
| — wiosną / spring | 24,50 b | 23,63 b | 24,63 b | 20,22 a | 18,49 a | 12,28 a | |
| wiosna (spring) / jesień (autumn) | 106,3 | 115,2 | 111,7 | 110,7 | 111,1 | 116,1 | |
| Liczba plastrów pierzgi (szt.) / Number of bee bread combs | — jesienią / autumn | 1,1 b | 1,2 b | 1,1 b | 0,8 a | 0,7 a | 0,9 a |
| — wiosną / spring | 0,8 b | 0,7 b | 0,7 b | 0,6 a | 0,5 a | 0,5 a | |
| wiosna (spring) / jesień (autumn) | 72,7 | 58,3 | 63,5 | 75,0 | 71,4 | 55,5 | |
| Ilość pokarmu przed dokarmianiem (kg) / Quantity of food before feeding | — jesienią / autumn | 1,60 b | 1,10 b | 1,20 b | 0,9 a | 1,8 a | 1,0 a |
| — wiosną / spring | 6,6 b | 4,0 b | 1,6 b | 4,3 a | 3,1 a | 1,7 a | |
| wiosna (spring) / jesień (autumn) | 412,5 | 363,6 | 133,3 | 477,7 | 310,0 | 170,0 | |
| Spożycie pokarmu (kg) / Consumption of food | 10,8 b | 10,8 b | 11,2 b | 8,8 a | 9,3 a | 8,2 a |
Pobrane z osypu próbki pszczół badano na obecność zarodników nozemy. W pasiece SZD Miłobądz nozemę stwierdzono u 10% rodzin pszczelich, a w Nowym Dworze u 5% rodzin pszczelich niezależnie od kombinacji doświadczenia. Średnia liczba padłych pszczół w rodzinach wynosiła średnio 350 w Miłobądzu i 275 w Nowym Dworze, przy czym również nie zauważono wpływu kombinacji na ilość osypanych rodzin pszczelich.
Możliwość zimowania rodzin pszczelich na zmniejszonych ilościach zapasu. Zróżnicowanie ilości węglowodanowego zapasu zimowego nie
strona 141Tabela 5 Efekty zimowania rodzin pszczelich w Miłobądzu Efects of bee colony overwintering in Miłobądz
| Wyszczególnienie / Specification | Siła rodzin / Strength of bee colonies / Stopień wykarmiania / Degree of feeding | Rodziny silne / Strong bee colonies: +15% | Rodziny silne / Strong bee colonies: 0 | Rodziny silne / Strong bee colonies: —15% | Rodziny średnie / Middle bee colonies: +15% | Rodziny średnie / Middle bee colonies: 0 | Rodziny średnie / Middle bee colonies: —15% |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Liczba plastrów (szt.) / Number of combs | — jesienią / autumn | 7,3 b | 7,8 b | 7.4 b | 5,8 a | 5,6 a | 5,7 a |
| — wiosną / spring | 6,2 b | 5,4 b | 4,9 b | 5,0 a | 4,2 a | 3,5 a | |
| wiosną (spring) / jesień (autumn) | 84,9 | 69,2 | 66,2 | 86,2 | 75,0 | 61,4 | |
| Powierzchnia czerwiu (dm2) / Surface of brood | — jesienią / autumn | 6,86 b | 4,39 a | 6,37 b | 5,18 b | 4,59 a | 3,58 a |
| — wiosną / spring | 9,87 b | 7,78 b | 7,80 b | 6,62 a | 5,86 a | 7,15 a | |
| wiosna (spring) / spring (autumn) | 143,9 | 177,2 | 122,4 | 127,8 | 127,7 | 199,7 | |
| Liczba plastrów pierzgi (szt.) / Number of bee bread combs | — jesienią / autumn | 1,1 b | 1,0 b | 1,1 b | 1,0 a | 0,7 a | 0,8 a |
| — wiosną / spring | 1,0 b | 0,8 b | 0,7 b | 0,5 a | 0,4 a | 0,4 a | |
| wiosna (spring) / jesień (autumn) | 90,9 | 80,0 | 63,5 | 50,0 | 57,1 | 50,0 | |
| Ilość pokarmu przed dokarmianiem (kg) / Quantity of food before feeding | — jesienią / autumn | 3,6 b | 2,8 b | 2,8 b | 1,8 a | 1,8 a | 2,0 a |
| — wiosną / spring | 9,9 b | 7,6 b | 6,1 b | 6,2 a | 4,0 a | 4,8 a | |
| wiosna (spring) / jesień (autumn) | 275,0 | 271,4 | 217,8 | 344,4 | 222,2 | 240,0 | |
| Spożycie pokarmu (kg) / Consumption of food | 9,5 b | 9,0 b | 8,3 b | 7,6 a | 7,8 a | 7,2 a |
miało istotnego wpływu na efekty zimowania rodzin pszczelich (tab. 4, 5). Można zatem zimować rodziny pszczele w warunkach zim raczej łagodnych na zmniejszonej o 15% w stosunku do dotychczas przyjętej normy ilości zapasu zimowego. W rodzinach tych w okresie intensywnego rozwoju wiosennego ilość zapasu może się nadmiernie obniżyć. W Nowym Dworze rodziny te miały wiosną średnio poniżej 2 kg zapasu i nie spełniały podstawowego wymogu gospodarki pasiecznej, iż stały zapas węglowodanowy w rodzinie nie powinien być mniejszy od 5 kg. Takim rodzi-
strona 142Tabela 6 Kalkulacja efektów ekonomicznych karmienia rodzin pszczelich zmniejszoną o 15% ilością syropu Economical effects of bee colonies feeding of 15% lower sugar syrup quantity
| Wyszczególnienie / Specification | Siła rodzin / Strength of colony | Liczba plastrów / Number of combs: 5 | Liczba plastrów / Number of combs: 6 | Liczba plastrów / Number of combs: 7 | Liczba plastrów / Number of combs: 8 |
|---|---|---|---|---|---|
| Całkowity koszt dokarmiania rodziny zgodnie z normą (kg miodu) / Total standard feeding cost of bee colony (kg of honey) | 1,88 | 2,19 | 2,51 | 2,77 | |
| Zmniejszona o 15%: / Decrease 15% | |||||
| — masa cukru (kg) / weight (man min) | 1,5 | 1,7 | 1,9 | 2,2 | |
| Praca (rbmin) / Work (man min) | 5,3 | 6,0 | 6,7 | 7,9 | |
| — przyrządzanie syropu / preparing of sugar syrup | 2,3 | 2,6 | 2,8 | 3,4 | |
| — rozlanie syropu / giving of sugar syrup | 3,0 | 3,4 | 3,9 | 4,5 | |
| Koszt (zł) / Cost | 92,33 | 104,90 | 117,66 | 135,77 | |
| w tym: | |||||
| — praca / work | 8,83 | 10,00 | 11,16 | 13,17 | |
| — cukier / sugar | 78,00 | 88,40 | 98,80 | 114,40 | |
| — inne / others | 5,50 | 6,50 | 7,70 | 8,20 | |
| Koszt w kg miodu w cenach z 1984.12.31 / Costs in kg of honey in prices from 1984.12.31 | 0,31 | 0,35 | 0,39 | 0,45 |
nom wiosną należy pokarm uzupełniać. Niewystarczająca ilość pokarmu ogranicza bowiem czerwienie matek. Ilość pokarmu wiosną zależna jest oczywiście od miejscowych warunków pożytkowych w okresie wczesnej wiosny.
Efekty ekonomiczne zimowania na zmniejszonej o 15% ilości zapasu. Poprzez zimowanie na zmniejszonej ilości zapasu możemy zaoszczędzić na 1 rodzinie pszczelej od 1,5 do 2,2 kg cukru i od 5,5 do 7,9 rbmin w zależności od siły rodziny pszczelej (tab. 6). Do tego dochodzą jeszcze inne koszty, na które składa się między innymi energia elektryczna i transport. Daje to oszczędność równoważną od 0,31 do 0,45 kg miodu na 1 rodzinę pszczelą. Stanowi to około 15% kosztu całkowitego wykarmienia. W kalkulacji kosztów nie uwzględniono amortyzacji i oprocentowania kapitału ze względu na trudności natury technicznej, jak również na niejednorodność interpretacji tego rodzaju kosztów.
strona 143WNIOSKI
- Zalecane w Polsce normy zimowych zapasów rodzin pszczelich są właściwe.
- Istnieje w łagodne zimy możliwość zazimowania rodzin pszczelich na zmniejszonych o 15% w stosunku do normy zapasów zimowych. Może jednak wówczas zachodzić potrzeba wiosennego ich uzupełnienia. Ze względu na możliwość zaistnienia długiej i surowej zimy, ryzyka takiego nie należy chyba podejmować. Winno to być jednak przedmiotem odrębnych badań.
- Nie stwierdzono wpływu stopnia wykarmienia jesienią na wiosenny rozwój rodzin pszczelich.
LITERATURA
- Biuletyn agrometeorologiczny 1979, 1980, 1981, 1982.
- Bobrzecki J., 1976: Rozwój i produkcyjność rodzin pszczelich zimowanych na różnych pokarmach węglowodanowych. Zeszyty Naukowe ART Olsztyn (19): 43—92.
- Boldyrev S. Ja., Taranov G. F., Jakovlev A. S., 1981: O zimovke na vole. Pcelovodstvo (1): 25—27.
- Bornus L., 1974: Badania nad międzyrasowymi mieszańcami pszczoły miodnej. Pszczeln. Zesz. Nauk (18): 1—52.
- Elfimov C. D., 1980: Uteplenie ulja pri zimovke na vole. Pcelovodstvo (19): 20—21.
- Gromisz M., Bownik K., 1969: Warunki przyrodniczo-pożytkowe i osiągnięcia produkcyjne pasiek w latach 1946—1966. Pszczeln. Zesz. Nauk (13): 1—55.
- Grout R. A., 1963: The hive and the honey bee. Illions.
- Pidek A., 1975: Wydajność pracy w pasiekach różnej wielkości. Pszczeln. Zesz. Nauk (19): 181—197.
- Taranov G. H., 1973: Ucebnik pcelovoda. Moskva. Kolos.
- Zmarlicki G., 1978: Wyniki zimowania pszczół w ulach o ścianach pojedynczych. Pszczeln. Zesz. Nauk (22): 71—84.
- Žukov V. H., 1979: Osilenaja ventilacija pri zimovke na vole. Pcelovodstvo (10): 16—17.
ПОПЫТКА ЗИМОВКИ ПЧЕЛИНЫХ СЕМЬЕЙ НА УМЕНЬШЕННЫХ УГЛЕВОДНЫХ ЗАПАСАХ
А. Пидек
Резюме
В опыте исследовано влияние количества углеводной пищи на зимовку пчел. Пчелиные семьи зимовали на дифференцированом количестве запасов. У первой группы пчелиных семьей было на 15% больше углеводной пищи чем рекомендуемая в наших условиях норма. Вторая группа была обеспечена согласно норме, а для третьей группы предназначено на 15% менее этой пищи. Весной у последней группы было менее всего запасов, ниже 2 кг. Однако все группы
strona 144хорошо перезимовали и было достаточное количество пищи. Зимы были мягкие. Уменьшенные дозы пищи немного понизили расходы на 1 семью, в среднем на эквивалент 0,40 кг меда.
OVERWINTERING TEST OF BEE COLONIES ON SMALER QUANTITY OF CARBOHYDRATE FOOD
A. Pidek
Summary
In this experiment the influence of the quantity of carbohydrate food needed for overwintering was analized. The bee colonies were feeded in different quantity of food. The first group of bee colonies have collected about 15% more food in spare than Polish Standard Norm allowed. The second one had as much as the norms says and the third one had about 15% less than Polish Standard Norm. Bee colonies from third group had lowest level of food in spare in spring time (sometimes below 2 kg). Every group of bee colonies have had enough food for winter time. An average cost of feeding one bee colony differs. The lowest cost was in third group of bee colonies. Difference from second and third group valied from 92 zl to 136 zl per bee colony (0.31—0.45 kg of honey).
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 134: „stymulacje” → stymulacyjnie
- s. 136, tab. 1: „dekade” → decade
- s. 136, tab. 1: „stondard” → standard
- s. 138: „Miłobędzu” → Miłobądzu
- s. 139, tab. 3: „Numer of combination” → Number of combination
- s. 140, tab. 4: „Efects” → Effects
- s. 140, tab. 4: „overwintering in Miłobądz” → overwintering in Nowy Dwór
- s. 141, tab. 5: „Efects” → Effects
- s. 142: „od 5,5 do 7,9″ → od 5,3 do 7,9
- s. 143, piśmiennictwo: „Illions” → Illinois
- s. 143, streszczenie: „СЕМЬЕЙ” → СЕМЕЙ
- s. 143, streszczenie: „дифференцированом” → дифференцированном
- s. 143, streszczenie: „семьей” → семей
- s. 144, streszczenie: „SMALER” → SMALLER
- s. 144, streszczenie: „valied” → varied
