PORÓWNAWCZE BADANIA POLSKICH MIODÓW WLELOKWIATOWYCH ZE ZBIORU W LATACH 1966, 1967, 1969, i 1972

tekst: Zofia Fedorowska, Anna Międzobrodzka, Leokadia Morawska-Kołodyńska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XX, 1976 — Zofia Fedorowska, Anna Międzobrodzka, Leokadia Morawska-Kołodyńska

strona 181

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XX 1976

Zofia Fedorowska, Anna Międzobrodzka, Leokadia Morawska-Kołodyńska

Zakład Bromatologii AM w Krakowie

WPROWADZENIE

Do częściej spotykanych w Polsce odmian miodów nektarowych należą miody akacjowe, gryczane, koniczynowe, lipowe, rzepakowe i wrzosowe. Oddzielną grupę stanowią miody nektarowe wielokwiatowe. Powstają one z nektaru różnych gatunków roślin, zarówno uprawnych jak i dziko rosnących, a spotykane są znacznie częściej niż miody jednogatunkowe. Charakteryzuje je duża różnorodność zarówno pod względem barwy, aromatu, smaku jak i konsystencji oraz rodzaju krystalizacji. Wszystkie te cechy zależne są przede wszystkim od pochodzenia nektaru. Źródłem jego są: roślinność sadów, ogrodów warzywnych i kwiatowych, parków i drzew alejowych, także podszycia lasów, roślinność łąk, torfowisk i moczarów, pasów przydrożnych i przychaci, wreszcie chwasty pól uprawnych i ogrodów. Zbiór miodów wielokwiatowych kształtuje się pod wpływem wielu czynników, wśród których jako ważniejsze należałoby wymienić warunki atmosferyczne, towarzyszące kwitnieniu poszczególnych roślin, terminy występowania różnych pożytków, ich liczbę i nasilenie a także umiejętności fachowe pszczelarza, który musi dbać o siłę rodziny pszczelej jeszcze w okresie przedwiośnia. Jak widać czynniki te są zróżnicowane w znacznym stopniu i prawie dla każdej pasieki mogą być nieco inne.

Polska Norma (PN-1967) określa szczegółowo wymagania organoleptyczne dla miodów nektarowych wielokwiatowych oraz podaje parametry fizyko-chemiczne dla tej odmiany.

Celem przedstawionej pracy, wchodzącej w cykl doniesień o polskich

strona 182

miodach odmianowych, jest porównanie miodów wielokwiatowych ze zbiorów z kilku poszczególnych lat w oparciu o analizę matematyczną.

W dostępnym piśmiennictwie fachowym, zarówno krajowym jak i zagranicznym, nie spotykano statystycznego opracowania wyników, obejmujących większą ilość wskaźników stanowiących podstawę fizycznej i biochemicznej charakterystyki miodów wielokwiatowych.

MATERIAŁ I METODA

Materiałem poddanym analizie były 0,5 kg próbki, zakwalifikowane jako miody nektarowe wielokwiatowe. Wszystkie miody odpowiadały swymi cechami organoleptycznymi wymaganiom Polskiej Normy PN-1967 A-77626.

Materiał ten przechowywano w lodówce w szklanych słoikach, stabilizując ich skład i właściwości w okresie wykonywania analiz (Fedorowska Z. 1964).

Łącznie przebadano 65 miodów, pochodzących z czterech różnych lat zbiorów, a mianowicie: po 15 próbek z 1966, 1967 i 1969 roku oraz 20 próbek z 1972 roku. Materiał ten dostarczyły Okręgowe Spółdzielnie Pszczelarskie w Poznaniu i w Krakowie, część próbek otrzymano wprost od pszczelarzy. Miody wykorzystane do badań pochodziły z różnych miejscowości środkowych i południowych rejonów Polski.

Stosowano metody przyjęte dla całego cyklu badań polskich miodów odmianowych, uwzględniając następujące cechy każdego miodu: 1) zawartość wody (PN-1967), 2) zawartość suchej masy (PN-1967), 3) zawartość cukrów redukujących wprost (PN-1967), 4) zawartość sacharozy po hydrolizie enzymatycznej holenderskim preparatem enzymatycznym „Mellobonit”, 5) zawartość innych cukrów nie redukujących po łagodnej hydrolizie kwasowej (PN-1967), 6) zawartość aldoz, obliczonych jako glukoza (Auerbach F., Bodländer E. 1924, Krauze S. 1948), 7) zawartość ketoz, obliczonych jako fruktoza (Krauze S. 1948), 8) liczbę Auerbacha-Bodländera (Auerbach F., Bodländer E. 1927, Krauze S. 1948), 9) zawartość dekstryn miodowych (Rychlik M., Fedorowska Z. 1962), 10), zawartość składników mineralnych (Grossfeld J. 1927, Rauscher K. 1956), 11) liczbę alkaliczności popiołu (Grossfeld J. 1927, Rauscher K. 1956), 12) zawartość związków azotowych (białko N × 6,25) — Krauze S., Bożyk Z., Piekarski L. 1962), 13) zawartość substancji koloidowych met. Lunda (Lund R. 1910, Schweizerisches Lebensmittelbuch 1937), 14) kwasowość ogólną w stopniach (PN-1967), 15) pH miodu (log) 100 cm³, 16) skręcalność właściwą w stopniach kołowych obliczoną ze skręcalności roztworu miodu w stężeniu 10 g/cm³, oczyszczonego odczynnikiem Carreza, 17) liczbę chloraminową (Tillmans J., Holatz I. 1929), 18) właściwości redukujące w cm³

strona 183

0,01 n roztworu jodu/100 g miodu, 19) zawartość witaminy C (Tillmans J. 1930, Pijanowski E. 1954), 20) aktywność inwertazową (Rychlik M., Fedorowska Z. 1960), 21) liczbę diastazową (PN-1967).

W niniejszej pracy problem merytoryczny sprowadza się do porównania wartości średnich arytmetycznych określonych pomiarów. W takiej sytuacji opracowanie z natury rzeczy musi być statystyczne. Spośród wielu metod statystycznych do interpretacji wyników wybrano jednoczynnikową analizę wariancji, ponieważ jest ona w danym przypadku odpowiednia i wystarczająca.

WYNIKI I DYSKUSJA

W tabeli 1 (kol. 3, 4 i 5) zestawiono wartości liczbowe charakterystyk statystycznych poszczególnych grup wyników. W kol. 3 podano wartości średnich arytmetycznych (x̄) badanych cech, osobno dla każdego roku zbioru.

W kol. 4 podano wariancje (s_x²) badanych cech w poszczególnych grupach wyników. Charakteryzują one zmienność badanych cech w badanych miodach.

W kol. 5 podano błędy standardowe (s_x̄) poszczególnych średnich arytmetycznych. Charakteryzują one rzetelność średnich arymetycznych jako oszacowań „prawdziwych” wartości badanych cech.

Podane w tabeli 1 wartości charakterystyk statystycznych obliczone zostały na podstawie następujących ilości niezależnych obserwacji: po 15 dla 1966, 1967 i 1969, 20 dla 1972.

W przypadku każdej grupy pomiarów badano losowości wyników za pomocą testu liczby serii (Czermiński J., Iwasiewicz A., Paszek Z., Sikorski A. 1970, Volk W. 1965). Okazało się, że poszczególne grupy wyników można traktować jako próby losowe z odpowiadających im hipotetycznych zbiorowości generalnych.

Celem analizy statystycznej uzyskanego materiału liczbowego było otrzymanie odpowiedzi na pytanie, czy miody wielokwiatowe pochodzące z różnych lat zbioru można traktować jako próby losowe pochodzące z tej samej zbiorowości generalnej miodów wielokwiatowych w ogóle, czy też rok zbioru systematycznie różnicuje właściwości miodu. Jeżeli odpowiedź na pierwszą część pytania byłaby twierdzącą, to wówczas należałoby oczekiwać, że różnice między średnimi arytmetycznymi charakteryzującymi badaną cechę w miodach z poszczególnych lat zbioru będą przypadkowe, oraz że różnice między wariancjami rocznymi w odniesieniu do jednej cechy będą również przypadkowe.

Referowany w tej pracy problem można więc sprowadzić do porównania wartości średnich arytmetycznych (x̄) oraz wariancji (s_x²), podanych w tabeli 1.

strona 184

Tabela 1 Charakterystyki statystyczne miodów wielokwiatowych ze zbioru w latach 1966, 1967, 1969 i 1972

Numer badanej cechy Badana cecha Średnie roczne x̄: 1966 / 1967 / 1969 / 1972 Wariancje roczne s_x²: 1966 / 1967 / 1969 / 1971 Błędy standardowe rocznych średnich arytmetycznych s_x̄: 1966 / 1967 / 1969 / 1972 Weryfikacja jednorodności wariancji rocznych za pomocą testu Bartletta U² Weryfikacja jednorodności wartości przeciętnych za pomocą jednoczynnikowej analizy wariancyjnej F
1 2 3 4 5 6 7
1 Woda w % 16,27 1,4007 0,30 2,024 5,633
16,69 0,9150 0,25
16,60 1,5100 0,32
17,65 0,8342 0,20
2 Sucha masa w % 83,73 1,4007 0,30 2,024 5,633
83,31 0,9150 0,25
83,40 1,5100 0,32
82,35 0,8342 0,20
3 Cukry red. obl. jako cukier inwert. w % 75,53 3,5714 0,49 7,196 1,795
72,94 12,1485 0,89
74,01 8,2814 0,74
74,33 12,7847 0,79
4 Sacharoza w % 2,15 0,8671 0,25 11,170 —
3,33 0,8600 0,24
2,44 3,9028 0,05
1,66 1,9036 0,31
strona 185
1 2 3 4 5 6 7
5 Inne cukry nieredukujące w % 0,48 0,4828 0,18 11,748 —
0,26 0,0900 0,08
0,80 0,8114 0,23
0,39 0,4937 0,16
6 Aldozy obl. jako glikoza w % 37,89 2,0550 0,37 5,194 1,595
36,40 2,6785 0,42
36,72 5,4150 0,59
37,28 5,5410 0,53
7 Ketozy obl. jako fruktoza w % 37,64 2,5156 0,41 11,114 —
36,54 1,2014 0,28
37,27 1,2653 0,29
37,05 5,0552 0,50
8 Dekstryny miodowe w % 5,02 3,0892 0,45 1,865 —
6,06 5,2059 0,59
5,45 2,6271 0,42
5,38 3,9910 0,45
9 Liczba Auerbacha-Bodländera 98,66 35,7142 1,53 5,287 —
100,00 20,7142 1,17
101,86 34,4285 1,51
99,60 65,6315 1,81
10 Składniki mineralne w mg % 197,73 6 492,21 20,69 18,227 —
231,20 8 846,17 24,16
175,20 12 886,92 27,87
130,25 1 429,98 8,45
11 Liczba alkaliczności 10,99 1,5721 0,99 7,864 —
10,86 0,5528 0,19
11,06 0,3785 0,16
10,77 0,7289 0,19
strona 186
1 2 3 4 5 6 7
12 Związki azotowe (białko) w % 0,24 0,0022 0,01 18,135 —
0,34 0,0031 0,01
0,35 0,0103 0,03
0,24 0,0014 0,008
13 Substancje koloidowe met. Lunda 0,98 0,0150 0,03 11,468 —
1,09 0,0421 0,05
0,90 0,0664 0,05
1,31 0,0926 0,07
14 Kwasowość ogólna w stopniach 4,06 0,5685 0,19 5,579 11,450
4,37 0,8278 0,23
2,88 1,1707 0,28
3,14 0,3752 0,14
15 pH miodu (10 g) 100 cm³ 4,02 0,0278 0,04 10,695 —
4,33 0,0457 0,05
4,32 0,1250 0,09
3,60 0,0342 0,04
16 Skręcalność właściwa w stopniach kołowych 9,36 10,4514 0,83 4,179 4,833
6,18 10,5978 0,84
8,06 13,6914 0,95
5,76 5,0626 0,50
17 Liczba chloraminowa 3,16 1,0171 0,26 15,489 —
2,70 0,2650 0,13
3,13 1,9085 0,35
3,58 0,4615 0,05
18 Właściwości ogólnoredukujące w cm³ 0,01 n jodu/100 g 15,74 20,7842 0,37 7,806 7,406
16,62 19,2850 1,13
11,20 28,4607 1,37
11,60 7,1331 0,59
strona 187
1 2 3 4 5 6 7
19 Witamina C w mg % 4,09 0,2235 0,12 32,195 —
8,88 4,1507 0,52
5,28 0,4450 0,17
5,01 2,2621 0,34
20 Aktywność inwertazowa 53,91 112,3814 2,72 0,523 2,829
55,65 121,3255 2,83
40,46 159,9514 3,26
50,84 121,2005 2,46
21 Liczba diastazowa 16,82 34,0664 1,499 6,737 4,019
26,62 96,6950 2,530
18,50 115,9733 2,740
18,47 48,7468 1,560
strona 188

W celu zbadania jednorodności wariancji zastosowano test Bartletta (Czermiński J., Iwasiewicz A., Paszek Z., Sikorski A. 1970, Volk W. 1965).

Obliczane wartości testu (U²) dla poszczególnych cech zawiera kol. 6 tabeli 1. Uzyskane z obliczeń wartości U² porównywano z wartością x² dla k = 3 stopni swobody i wybranego poziomu istotności α = 0,05. Wartość ta wynosi 7,815 (Czermiński J., Iwasiewicz A., Paszek Z., Sikorski A. 1970, Volk W. 1965).

W sytuacji gdy U² > 7,815 odrzucano hipotezę zerową

H_o : β²_1966 = β²_1967 = β²_1969 = β²_1972

głoszącą, że dane cechy w hipotetycznych zbiorowościach generalnych, odpowiadających poszczególnym latom zbioru, są sobie równe.

Jeżeli natomiast U² < 7,815, to orzekano, że nie ma podstaw do odrzucenia sformułowanej hipotezy zerowej.

Jak wynika z kol. 6 tabeli 1, w 11 przypadkach nie znaleziono podstaw do odrzucenia hipotezy zerowej o jednorodności wariancji rocznych. Są to cechy o numerach: 1, 2, 3, 6, 8, 9, 14, 16, 18, 20, 21. W odniesieniu do tych cech weryfikowano kolejną hipotezę zerową

H_o : μ_1966 = μ_1967 = μ_1969 = μ_1972

orzekającą równość „prawdziwych” wartości wymienionych cech w poszczególnych latach zbioru. Hipotezę tę weryfikowano za pomocą jednoczynnikowej analizy wariancyjnej (Czermiński J., Iwasiewicz A., Paszek Z., Sikorski A. 1970, Volk W. 1965).

Obliczone wartości F zestawiono w kol. 7 tabeli 1. Wartości te porównywano z wartością graniczną F odpowiadającą 3 i 61 stopniom swobody oraz α = 0,05.

Wartość ta wynosi 2,758 (Czermiński J., Iwasiewicz A., Paszek Z., Sikorski A. 1970, Volk W. 1965).

Sformułowaną hipotezę zerową odrzucano gdy F > 2,758, oraz orzekano, że nie ma podstaw do odrzucenia tej hipotezy gdy F < 2,758. Jak wynika z kol. 7 tabeli 1, nie znaleziono podstaw do odrzucenia weryfikowanej hipotezy zerowej w przypadku cech o numerach 3 i 6 tj. w odniesieniu do cukrów redukujących obl. jako cukier inwertowany (w proc.), oraz aldoz. obl. jako glukoza (w proc.).

WNIOSKI

Uzyskane wyniki analizy statystycznej upoważniają do sformułowania przypuszczenia, że procentową zawartość cukrów redukujących obl. jako cukier inwertowany, oraz procentową zawartość aldoz (w przeliczeniu na glukozę), można uważać za niezmienne dla miodów wielokwiatowych.

strona 189

W przypadku pozostałych cech nie można było utrzymać przynajmniej jednej ze sformułowanych powyżej hipotez zerowych. Oznacza to, że w odniesieniu do tych cech rok zbioru jest czynnikiem różnicującym.

LITERATURA

Auerbach F., Bodländer E. (1924) — Über ein neues Verfahren zur Unterscheidung von Honig und Kunsthonige. Zeitsch. f. Unters. Nahr. u. Genussmitt. 47: 233—238.

Czermiński J., Iwasiewicz A., Paszek Z., Sikorski A. (1970) — Metody statystyczne w doświadczalnictwie chemicznym. Warszawa, PWN.

Fedorowska Z. (1964) — O stabilizacji próbek miodu. Pszczeln. Zesz. Nauk. 8: 20—27.

Grosfeld J. (1927) — Anleitung zum Untersuchung der Lebensmittel. Berlin, J. Springer.

Krauze S. (1948) — Materiały do Polskiego Kodeksu Żywnościowego. Warszawa, Farmaceut. Inst. Wyd. Nacz. Izby Aptekarskiej.

Krauze S., Bożyk Z., Piekarski K. (1962) — Podręcznik laboratoryjny analityka żywnościowego. Warszawa, PZWL.

Lund R. (1910) — Über die Untersuchung des Bienenhonigs unter spezieller Berücksichtigung der stickstoffhaltigen Bestandteile. Mitt. aus dem Gebiete der Lebensmitt. u. Hygiene 1: 38—58.

Pijanowski R. (1954) — Szybka metoda redukcji kwasu dehydroaskorbinowego przy oznaczaniu ogólnej witaminy C. Przem. roln. i spoż. 8 (11): 410—411.

Polska Norma (1967) — A-77626. Miód Pszczeli.

Rauscher K. (1956) — Untersuchung von Lebensmitteln. Leipzig, Fachbuchverlag.

Rychlik M., Fedorowska Z. (1960) — Badania nad inwertazą miodową. Roczniki PZH 11 (5): 413—422.

Rychlik M., Fedorowska Z. (1962) — Nowa metoda bezpośredniego oznaczania dekstryn miodowych. Pszczeln. Zesz. Nauk. 6: 65—74.

Schweizerisches Le-bensmittelbuch (1937) Bern, Zimmermann.

Tillmans J., Holatz I. (1929). Das Verhalten von Nährstoffen in Lebensmitteln bei hohen Oxydationspotentialen. Zeitsch. f. Unters. der Lebensmitt. 57: 489—515

Tillmans J. (1930) — Das Antiskorbutisches Witamin. Zeitsch. f. Unters. der Lebensmitt. 60: 34—44.

Volk W. (1965) — Statystyka stosowana dla inżynierów. Warszawa, PWN.

СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ ПОЛЬСКИХ МНОГОЦВЕТНЫХ МЕДОВ ИЗ ПРОДУКЦИИ В 1966, 1967, 1969 И 1972 ГОДАХ

З. Федоровска, А. Мендзыблодзка, Л. Моравска-Колодыньска

Резюме

Проведено сравнительные исследования 65 польских многоцветных медов из продукции 1966, 1967, 1969 и 1972 годах. Целью работы было определение после химических анализов, численных стоимостей 21 избранных свойств. Результаты подвергли статистическому анализу, чтобы разобраться дифференцирует ли систематически год продукции свойства меда.

В результате сделано предположение, что содержание редуцированных сахаридов, а также содержание альдоз, можно признать неизменными свойствами многоцветных медов, зато остальные свойства дифференцируются сезонными условиями.

strona 190

COMPARATIVE INVESTIGATIONS OF POLISH HONEYS FROM THE HARVESTS OF 1966, 1967, 1969 AND 1972

Z. Fedorowska, A. Międzybrodzka, L. Morawska-Kołodyńska

Summary

Sixty five Polish honeys from the harvests in 1966, 1967, 1969 and 1972 were analysed. The aim of the investigation was to establish as a result of chemical analyses, the numerical values of 21 selected feactures. The results were subjected to statistical analysis to find out whether the honeys of the particular years had systematically different features.

The concluding suggestion was that the contents of reducing sugars and of aldoses can be considered as unchangeable features of the honeys, but the remaining features are vary according to the season conditions.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • tytuł: „WLELOKWIATOWYCH” → WIELOKWIATOWYCH
  • s. 182: „pH miodu (log)” → pH miodu (10 g)
  • s. 183: „arymetycznych” → arytmetycznych
  • s. 184, tab. 1, główka kol. 4: „1969 / 1971″ → 1969 / 1972
  • s. 189, literatura: „Grosfeld” → Grossfeld
  • s. 189, literatura: „Anleitung zum Untersuchung” → Anleitung zur Untersuchung
  • s. 189, literatura: „Pijanowski R.” → Pijanowski E.
  • s. 189, literatura: „Le-bensmittelbuch” → Lebensmittelbuch
  • s. 190, streszczenie: „Międzybrodzka” → Międzobrodzka
  • s. 190, streszczenie: „feactures” → features

Podobne wpisy