PORÓWNANIE PSZCZÓŁ Z ROJU I MACIERZAKA

tekst: Janina Muszyńska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XX, 1976 — Janina Muszyńska

strona 191

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XX 1976

Janina Muszyńska

Oddział Pszczelnictwa IS

WPROWADZENIE I PRZEGLĄD LITERATURY

W chwili podziału rodziny pszczelej znak do wyjścia roju dają pszczoły zwiadowczynie. Na ten sygnał reaguje tylko część pszczół obecnych w gnieździe. Wiadomo, że są to osobniki różnego wieku. Według Meyera (1956) i Simpsona (1964) pszczoły 4 do 21 dniowe mają podobną skłonność do opuszczania rodziny i około 60% ogólnej ich ilości wychodzi z rojem. Taranow (1961) wyraża opinię przeciwną: według tego autora istnieje bardzo wyraźna zależność pomiędzy wiekiem pszczół a ich skłonnością do wchodzenie w skład roju: rodzinę opuszczają wszystkie pszczoły 4-dniowe, 8-dniowych 85%, a tylko 44% pszczół 15-dniowych.

Również poglądy poszczególnych autorów na temat zasad podziału rodziny na rój i macierzak nie są zgodne. Według Simpsona (1964) podział ten dokonuje się losowo. O tym, które pszczoły wchodzą w skład roju decyduje przypadek, a pszczoły z roju i macierzaka nie różnią się jakościowo. Ten pogląd potwierdzają w pewnym stopniu dość liczne badania innych autorów. I tak Combs (1972) wykazał, że pszczoły z roju i macierzaka nie różnią się ani pod względem ciężaru wola miodowego ani stężeniem cukru w wolu. Według Martina (1963) w roju i macierzaku jest taka sama ilość trutówek anatomicznych. Simpson (1964) obserwował, że część pszczół z rodzin normalnych, poddanych na dobę przed rójką do rodzin w nastroju rojowym, wychodzi z rojem. Martin (1963) po wyjściu roju łączył go napowrót z macierzakiem, a następnie pozwalał na powtórne wyrojenie się. Stwierdził, że pszczoły, które przy pierwszej rójce pozostały w macierzaku, przy następnej w przeważającej

strona 192

liczbie wyszły z rojem. Martin uznał ten fakt za dowód na przypadkowy rozdział pszczół do roju i macierzaka.

Według innych autorów podział rodziny dokonuje się w sposób określony a pszczoły z roju różnią się od pszczół pozostających w macierzaku. Pogląd ten reprezentuje Taranow (1961). W literaturze dowody na odrębność osobników z roju i macierzaka są nieliczne. Jedynie Żerebkin (1970) porównując te grupy pszczół stwierdził, że pszczoły z roju mają lepiej rozwinięte gruczoły gardzielowe i ciało tłuszczowe niż osobniki z macierzaka, a także wyższą suchą masę i zawartość azotu. Halberstand (1967) wykazał, że wydzielina gruczołów gardzielowych pszczół obecnych w roju różni się pod względem składu białkowego od wydzieliny gruczołów gardzielowych pszczół z rodzin kontrolnych, jednak autor nie porównywał pszczół z roju i macierzaka i nie wiadomo, czy te dwie grupy osobników też się różnią. Założenie, że osobniki obecne w roju różnią się od tych, które pozostały w macierzaku, wynika raczej z przyjęcia jednej ze znanych teorii, według których nastrój rojowy powstaje w rodzinie na skutek wyodrębnienie się w niej specjalnej grupy pszczół rojowych.

Przedstawiona praca miała wzbogacić dotychczasowe informacje na temat zasad podziału rodziny na rój i macierzak. Chciano wyjaśnić, czy pszczoły różniące się wiekiem różnią się również skłonnością do wychodzenia z rojem, oraz czy pszczoły z roju i macierzaka różnią się pod względem niektórych cech fizyko-chemicznych i anatomicznych.

MATERIAŁ I METODY

Badania prowadzono w latach 1973—1975 w pasiece doświadczalnej Oddziału Pszczelnictwa IS w Puławach, na rodzinach w ulach typu Dadanta.

W roku 1973 rodziny doświadczalne miały matki krzyżówki F2 rasy środkowo-europejskiej linii Asta (Apis mellifica mellifica L) x rasa kaukaska (Apis mellifica caucasica Gorb.), unasienione naturalnie na pasieczysku. W następnych latach matki były unasienione sztucznie trutniami tej samej rasy. W roku 1974 rodziny doświadczalne miały matki rasy środkowo-europejskiej, linii Mazurka (Apis mellifica mellifica L), w roku 1975 w jednej rodzinie była matka rasy kraińskiej (Apis mellifica carnica Pollm), a w drugiej rasy środkowo europejskiej linii Asta.

W roku 1973 do dwóch rodzin, a w 1974 do pięciu rodzin poddawano codziennie (od 15 maja do 15 lipca) po sto nowowygryzionych pszczół. Osobniki te, były przed poddaniem do rodzin znakowane farbą nitro. Kolor farby zmieniano co trzy dni. W roku 1973 jedna rodzina, w roku 1974 trzy rodziny ze znakowanymi pszczołami wydały roje. Łącznie uzyskano zatem 4 roje i 4 macierzaki do badań porównawczych. W dniu wyjścia rojów po ich zebraniu liczono ilość pszczół znakowanych w roju i macierzaku. Obliczono jaki procent ogólnej ilości pszczół określonego

strona 193

wieku wyszło z rojem. Następnie pszczoły każdego wieku z roju i macierzaka charakteryzowano pod względem kilku cech fizyko-chemicznych i anatomicznych. Ponadto w latach 1973 oraz 1975 badano w ten sam sposób pszczoły z roju i macierzaka, których wiek nie był znany. Próby tych pszczół pobrano w macierzakach z ostatnich plastrów w zapasem (Muszyńska i inni — 1975), a w rojach bezpośrednio po zebraniu roju. W roku 1973 uzyskano 6 rojów (4 roje były pierwakami, a 2 druzakami), a w roku 1975 dwa roje pszczele. Łącznie przebadano 8 prób z rojów i 8 z macierzaków. Pobrane do analiz pszczoły usypiano chloroformem. Do badań fizykochemicznych próby pszczół nieokreślonego wieku liczyły po 60 osobników, próby pszczół określonego wieku po 30 osobników. Określano następujące cechy fizykochemiczne pszczół: świeżą masę, suchą masę oraz zawartość tłuszczu surowego i azotu ogólnego. Badania anatomiczne obejmowały stopień rozwoju gruczołów gardzielowych i ciała tłuszczowego, oraz gruczołów woskowych. Każdą z wymienionych cech, za wyjątkiem gruczołów woskowych, określano w sposób opisany wcześniej przez Konopacką i współautorów (1975). Gruczoły woskowe badano metodą histologiczną zastosowaną przez Skowronka (1973).

Zebrane wyniki opracowano statystycznie metodą analizy wariancji. Wyniki opracowano oddzielnie dla pszczół określonego wieku oraz dla 8 par prób z pszczołami nieznanego wieku z lat 1973 i 1975. W 1974 badano wyłącznie próby pszczół znanego wieku. Średnią ogólną dla rodzin z tych badań (bez uwzględniania podziału na wiek) włączono do powtórnej analizy statystycznej prób pszczół nieznanego wieku, zwiększając tym liczbę rodzin z 8 do 11.

WYNIKI

Rójka a wiek pszczół. Stwierdzono, że istnieje pewna zależność pomiędzy wiekiem a skłonnością pszczół do wchodzenia w skład roju (tab. 1.) Najmniejsza skłonność do opuszczania gniazda charakteryzuje osobniki najmłodsze, 0—1 dniowe. W roju znaleziono średnio 6,6% ogólnej ich ilości. Pszczoły starsze, w dużym przedziale wieku: 2—21 dniowe, znacznie chętniej wychodzą z rojem. Średnio 57,9% ogólnej ilości tych pszczół znaleziono w roju. Grupę pośrednią pomiędzy omawianymi, stanowią pszczoły najstarsze spośród badanych, 22—24 dniowe. Średnio 32,3% tych pszczół wyszło z rojem (tab. 1). Stwierdzono, że istnieją znaczne różnice między rodzinami w skłonności pszczół określonego wieku do opuszczania gniazda. Np. w roju, który wyszedł z rodziny 4, wcale nie było pszczół najmłodszych, natomiast w roju z rodziny 1 było ich aż 11,7%. Pszczół 2—4 dniowych w roju z rodziny 1 znaleziono tylko 44,5%, a w roju z rodziny 2 aż 81,6% ogólnej ich ilości. Takie zależne od rodzin zróżnicowanie skłonności do wychodzenia z rojem wystąpiło dla pszczół

strona 194

Tabela 1 Tendencja pszczół różnego wieku do wychodzenia z rojem Tendency of bees of various age to go out with the swarm

Rok badań / Year Nr rodziny / No. of colony Wiek pszczół w dniach — Age of bees in days: 0—1 Wiek pszczół w dniach — Age of bees in days: 2—4 Wiek pszczół w dniach — Age of bees in days: 5—7 Wiek pszczół w dniach — Age of bees in days: 8—11 Wiek pszczół w dniach — Age of bees in days: 12—14 Wiek pszczół w dniach — Age of bees in days: 15—18 Wiek pszczół w dniach — Age of bees in days: 19—21 Wiek pszczół w dniach — Age of bees in days: 22—24
Procent pszczół w roju — Per cent of bees in the swarm
1973 1 11,7 44,5 72,3 74,2 74,6 68,5 66,0 —
1974 2 9,2 81,6 66,1 50,2 51,0 45,6 64,5 22,3
3 5,7 56,9 47,1 51,2 44,0 48,8 44,5 42,2
4 0,0 51,0 62,5 58,5 59,2 56,5 52,8 —
Średni procent pszczół w roju 6,6 58,5 62,1 58,5 56,7 54,8 56,9 32,3
Average per cent of bees in swarm a b b b b b b c
Ogólna liczba pszczół w rojach i macierzakach 979 1189 1486 1313 1270 1146 2601 353
Total No of bees in swarms and parent colonies

Uwaga: Te same litery obok liczb oznaczają brak istotnych różnic między nimi Note: Means followed by the same letter are not significantly different

każdego wieku (tab. 1). Zmienność ta wyjaśnia różnice pomiędzy danymi Meyera (1956) i Taranowa (1961), którzy prowadzili obserwacje w mniejszej liczbie rodzin, w odrębnych warunkach. Należy podkreślić, że przedstawione wyniki określają tendencje pszczół różnego wieku do opuszczania gniazda. Na ich podstawie nie można natomiast sądzić o bezwzględnej ilości pszczół danego wieku w roju. O tym decyduje bowiem także liczba pszczół określonego wieku w rodzinach przygotowujących się do rójki, a skład ten za każdym razem może być nieco inny.

Charakterystyka osobnicza. Analiza cech fizykochemicznych i anatomicznych pszczół nieznanego wieku pobranych z roju i macierzaka w dniu wyjścia roju wykazała, że porównywane grupy pszczół różnią się istotnie niektórymi cechami (tab. 2). Sucha masa, procent suchej masy w świeżej zawartość tłuszczu surowego (w mg/1 pszczołę oraz w 100 mg suchej masy) jak również zawartość azotu ogólnego (w mg/1 pszczołę) były u pszczół z roju istotnie wyższe. Pod względem pozostałych badanych cech pszczoły z roju i macierzaka nie różniły się od siebie (tab. 2).

strona 195

Tabela 2 Różnice pomiędzy wartościami cech pszczół z rojów i macierzaków; wiek nieznany Differences between values of features of bees from swarm and parent colony (unknown age)

Badana cecha / Investigated features Liczba rodzin / No. of colonies Wartośc graniczna różnic / Extreme values of differences (+ —) Liczba różnic / No. of differences: + Liczba różnic / No. of differences: — Różnica średnia rój-macierzak / Mean difference swarm-parent colony
Świeża masa — mg/1 pszczołę 11 +27,0 do —8,0 7 4 +7,1
Fresh matter — mg/1 bee
Sucha masa — mg/1 pszczołę 11 +12,8 do —3,6 10 1 +6,1**
Dry matter — mg/1 bee
Procent suchej masy w świeżej 11 +10,0 do —0,9 9 2 +3,7**
Per cent of dry matter in fresh matter
Tłuszcz surowy w mg/1 pszczołę 11 +13,9 do —1,2 10 1 +4,1*
Crude fat content — mg/1 bee
Procent tłuszczu surowego w suchej masie 11 +22,3 do —0,7 10 1 +7,7**
Per cent of crude fat in dry matter
Azot ogólny w mg/1 pszczołę 9 + 0,9 do —0,1 8 1 +0,2**
Total nitrogen — mg/ bee
Procent azotu ogólnego w suchej masie 9 + 2,1 do —3,4 2 7 —1,3
Per cent of total nitrogen in dry matter
Rozwój gruczołów gardzielowych 11 + 1,6 do —0,4 2 9 —0,1
Development of hypopharyngeal glands
Rozwój ciała tłuszczowego 11 + 0,4 do —3,5 4 7 —0,2
Development of fat body
  • — różnice istotne przy P 0,05,
  • — differences significant at P 0,05, ** — różnice istotne przy P 0,01 ** — differences significant at P 0,01
strona 196

Jednakże nawet wtedy, gdy różnice były istotne, w niektórych rodzinach obserwowano pewne odchylenia od ich zasadniczego kierunku. Na przykład, sucha masa pszczół z dziesięciu rojów była wyższa niż sucha masa pszczół z odpowiadającymi im macierzaków, a różnice pomiędzy wartościami tej cechy miały znak dodatni. Natomiast w jednym przypadku pszczoły z roju miały suchą masę niższą niż osobniki z macierzaka. Dlatego w jednym przypadku różnica miała znak ujemny. Podobne odchylenia obserwowano także w innych badanych cechach (tab. 2).

Dla bardzo dokładnej oceny osobników wychodzących z rojem i pozostających w macierzaku, porównywano ze sobą pszczoły rówieśniczki o określonym wieku. W tabeli 3 umieszczone są wartości średnie uzyskane z 4 rodzin, charakteryzujące każdą z badanych cech oraz wartości różnic pomiędzy cechami pszczół z roju i macierzaka. Różnice te, jak wykazały obliczenia statystyczne, są nieistotne.

Pomimo, że różnice pomiędzy pszczołami określonego wieku z roju i macierzaka okazały się nieistotne, to jednak dla niektórych cech miały one wyraźny kierunek. Na przykład różnice między średnimi wartościami świeżej masy miały we wszystkich grupach wieku znak ujemny, w suchej masie natomiast ujemny znak miała różnica tylko w grupie pszczół 5—7 dniowych, w procencie suchej masy zaś, wszystkie różnice pomiędzy średnimi miały znak dodatni.

Wyjaśnić należy, że różnice zamieszczone w tabeli 3 obliczono przez odjęcie od wartości średnich dla czterech rojów wartości średnich dla czterech macierzaków. Gdy uwzględniono analogiczne różnice dla pojedyńczych rojów stwierdzono, że dla niektórych cech różnice mają także wyraźny kierunek. Na przykład świeża masa, w trzech rodzinach, na cztery badane, w pięciu przedziałach wieku była u pszczół z roju niższa niż u pszczół z macierzaka. Wyjątek stanowiły osobniki 12—14-dniowe, które w 2 rodzinach miały różnice ze znakiem ujemnym a w 2 ze znakiem dodatnim. Podobnie dla procentu azotu ogólnego w suchej masie stwierdzono więcej różnic (między pojedyńczą parą rojów i macierzaków) ze znakiem ujemnym niż ze znakiem dodatnim. Przeciwnie, w suchej masie oraz w procencie suchej masy w świeżej różnice miały w większości przypadków znak dodatni. Dla pozostałych badanych cech występuje znaczna zależność między wiekiem pszczół a znakiem pojedyńczych różnic. Stwierdzono, że pszczoły 8—18 dniowe obecne w roju charakteryzują w większości przypadków wyższe wartości dla kilku cech równocześnie. I tak osobniki tego wieku z roju miały w przeważającej liczbie przypadków wyższą niż osobniki i macierzaka suchą masę, % suchej masy w świeżej, wyższą zawartość tłuszczu surowego (w mg/1 pszczołę i w % suchej masy) oraz azotu ogólnego (w mg/1 pszczołę). Takiej prawidłowości trudniej dopatrzyć się dla pszczół z pozostałych przedziałów wieku.

strona 197

Tabela 3 Średnie wartości badanych cech pszczół o znanym wieku, z rojów i macierzaków Average values of features of bees known age from swarms and parent colonies

Wiek pszczół dni / Age of bees days Świeża masa mg/1 pszczołę / Fresh matter mg/1 bee Sucha masa mg/1 pszczołę / Dry matter mg/1 bee Procent suchej masy w świeżej / Per cent of dry matter in fresh matter Tłuszcz surowy mg/1 pszczołę / Crude fat mg/1 bee Procent tłuszczu surowego w suchej masie / Per cent of crude fat in dry matter Azot ogólny mg/1 pszczołę / Total nitrogen mg/1 be Procent azotu ogólnego w suchej masie / Per cent of total nitrogen in dry matter Gruczoły gardzielowe w stopniach / Hypopharyngeal glands development Ciało tłuszczowe w stopniach / Fatbody development Gruczoły woskowe μ / Wax glands μ
2—4 Rój Swarm 75,6 27,8 35,1 6,13 20,8 2,72 10,4 1,42 1,29 25,9
Macierzak Parent colony 79,5 27,4 34,3 6,37 18,0 2,65 9,9 1,21 1,13 26,2
Różnica Difference —4,1 +0,4 +0,8 —0,24 +2,8 +0,7 +0,5 +0,21 +0,16 —0,3
5—7 Rój Swarm 78,4 30,4 38,2 6,29 17,8 2,87 9,7 1,45 1,60 34,1
Macierzak Parent colony 83,9 31,0 36,2 7,35 19,3 2,92 10,1 1,44 1,18 31,0
Różnica Difference —5,5 —0,6 +2,0 —1,06 —1,5 —0,05 —0,4 +0,01 +0,42 +3,1
8—11 Rój Swarm 80,8 33,4 40,8 7,80 18,3 2,88 9,8 1,71 1,46 31,6
Macierzak Parent colony 82,5 28,5 33,7 6,07 16,1 2,81 10,5 1,49 1,94 37,8
Różnica Difference —1,7 +4,9 +7,1 +1,73 +2,2 +0,07 —0,7 +0,22 —0,48 —6,2
12—14 Rój Swarm 78,9 31,2 38,9 6,10 15,6 2,97 9,4 1,65 1,61 37,2
Macierzak Parent colony 82,0 29,0 34,8 5,67 14,7 2,88 10,4 1,75 1,57 32,5
Różnica Difference —3,1 +2,2 +3,8 +4,3 +0,9 +0,09 —1,0 —0,10 +0,04 +4,7
15—18 Rój Swarm 80,6 31,6 39,1 7,02 13,9 3,01 9,9 1,91 1,37 42,3
Macierzak Parent colony 88,8 30,6 34,6 5,81 13,9 2,93 9,9 1,85 1,78 37,0
Różnica Difference —8,2 +1,0 +4,5 +1,21 0,0 +0,08 0,0 +0,06 —0,41 +5,3
19—21 Rój Swarm 81,4 34,1 38,4 8,25 19,6 3,00 9,6 1,47 1,49 37,1
Macierzak Parent colony 92,3 31,9 33,3 8,90 20,4 2,95 10,5 1,98 1,54 37,3
Różnica Difference —10,9 +2,2 +5,1 —0,65 —0,8 +0,05 —0,90 —0,51 —0,05 —0,2
strona 198

DYSKUSJA

Z przeprowadzonych badań wynika, że istnieje pewna zależność pomiędzy wiekiem pszczół a ich skłonnością do wychodzenia z rojem. Pszczoły najmłodsze, oraz pszczoły starsze niż 21 dniowe w większości pozostają w macierzaku. Z rojem wychodzi natomiast około 50% ogólnej ilości obecnych w rodzinie pszczół 2 do 20 dniowych. Uzyskane wyniki są zgodne z danymi Meyera (1963) pozostają natomiast w pewnej sprzeczności z danymi Taranowa, według którego bardzo wyraźna różnica w tendencji do wychodzenia z rojem występują już w grupie osobników 2—20 dniowych.

Wykazano, że w skład roju wchodzą pszczoły pod względem szeregu cech fizyko-chemicznych, różne od pszczół pozostałych w macierzaku. W czasie rójki rodzinę opuszczają więc pszczoły rojowe a nie osobniki przypadkowe, roje są więc jakościowo inne od macierzaków. Uzyskane wyniki nie potwierdzają zatem poglądów Martina (1963) i Simpsona (1964) lecz stanowią potwierdzenie hipotezy Taranowa (1961). Znaczne różnice w zachowaniu roju i macierzaka (intensywniejszy rozwój po osadzaniu, oraz intensywniejsza niż w macierzakach produkcja wosku (Ostrowska 1970), są, jak się wydaje, konsekwencją stwierdzonej w niniejszej pracy odrębności pszczół obecnych w roju i macierzaku. Różnice pomiędzy porównywanymi pszczołami dotyczyły cech fizyko-chemicznych, a nie stwierdzono ich dla cech anatomicznych. Przedstawione wyniki pozostają więc w pewnej sprzeczności z danymi Żerebkina (1970), według którego pszczoły z roju mają gruczoły gardzielowe i ciało tłuszczowe istotnie lepiej rozwinięte. Wobec bardzo intensywnej produkcji wosku przez roje, dziwi brak różnic w stopniu rozwoju gruczołów woskowych. Uzyskane w niniejszej pracy wyniki są zgodne z danymi Hoffman i Meyer (1960), według których w pierwszym okresie wysokość komórek woskowych u pszczół z roju naturalnego nie różni się od wysokości komórek woskowych pszczół z roju sztucznego (utworzonego przez strząśnięcie pszczół z plastrów rodziny nie będącej w nastroju rojowym). Różnice zaznaczają się dopiero po osadzeniu rojów i przystąpieniu pszczół do produkcji wosku. U osobników z roju naturalnego wzrost komórek woskowych był znacznie szybszy i większy. Być może, w organizmie pszczół rojowych, substancje nie gromadzą się w ciele tłuszczowym, lecz obecne są w postaci łatwo przemieszczających się prostych związków. Nie wykluczone, że zależnie od potrzeb rodziny i prac podjętych przez poszczególne osobniki, te substancje są następnie wykorzystywane do rozwoju gruczołów gardzielowych lub woskowych. Możliwe, że hemolimfa pszczół z roju i macierzaka różni się zawartością niektórych substancji zapasowych. Dotychczas nie prowadzono takiego typu badań.

Jakościowa różnica pomiędzy rojem a macierzakiem może, jak się

strona 199

wydaje, być spowodowana przez dwie różne przyczyny. Pierwsza przyczyna to zaznaczające się różnice jakościowe pomiędzy pszczołami rówieśniczkami, które opuściły rodzinę, a tymi które w niej pozostały. Tego typu różnice wystąpiły najwyraźniej dla pszczół 8—18 dniowych (tab. 3). Na marginesie należy zaznaczyć, że obserwowane różnice pomiędzy rodzinami w skłonności pszczół określonego wieku do wychodzenia z rojem (tab. 1) wynikać mogą z różnej w tych rodzinach ilości pszczół predysponowanych jakościowo do opuszczania gniazda.

Roje niewątpliwie różnią się także od macierzaków bezwzględną ilością pszczół różnego wieku i to jest drugą przyczyną ich odrębności. Na ten temat, wbrew poglądom Meyera (1956), nie można wnioskować jedynie na podstawie danych dotyczących skłonności pszczół określonego wieku do wychodzenia z rojem. O ostatecznym składzie roju decyduje bowiem także biologiczny skład rodziny w okresie poprzedzającym rojkę. Według Gerstunga (1921) a także późniejszych teorii, w czasie narastania nastroju rojowego zwiększa się znacznie w rodzinie ilość pszczół karmicielek.

Nad składem rodzin w nastroju rojowym nie prowadzono dotychczas ścisłych badań. Dlatego brak dokładnych danych liczbowych informujących, w jakim wieku pszczoły są w rojach najliczniejsze. Możliwe, że w czasie podziału rodziny, do roju dołącza się pewna grupa pszczół, które w zasadzie powinny pozostać w macierzaku. O istnieniu takich osobników świadczą obserwacje Meyera (1956), który stwierdził, że częste niepokoje uwiązanego roju powoduje oddalenie się od niego pewnej ilości pszczół i powrót ich do macierzaka. Również, obserwowaną przez Rootha (1923) zależność pomiędzy pogodą panującą w dniu rojki a wielkością rojów, można tłumaczyć zmiennym udziałem w roju, pszczół nierojowych, takich które znalazły się tam przypadkowo.

Obecnością tych pszczół, możemy również próbować wyjaśnić pojedyńcze odchylenia (tab. 2) od ogólnych tendencji występujących przy porównaniu pszczół z roju i macierzaka.

WNIOSKI

Podział rodziny na rój i macierzak dokonuje się w sposób określony a nie przypadkowy, ponieważ pszczoły z roju różnią się od pszczół z macierzaka nie tylko wiekiem, lecz również szeregiem cech fizyko-chemicznych.

Pszczoły rojowe mają wyższą niż pszczoły pozostające w gnieździe: suchą masę, procent suchej masy w świeżej, zawartość tłuszczu surowego (wyrażoną w mg/1 pszczołę i w procentach) jak również wyższą zawartość azotu ogólnego (wyrażoną w mg/1 pszczołę).

strona 200

Dla dokładnego określenia składu roju i macierzaka należałoby podjąć kilkuletnie, szczegółowe badania nad składem populacji w rodzinach przygotowujących się do rojki.

LITERATURA

Combs G. F.: (1972) — The engorgement of swarming worker honeybees. J. apic. Res. 11 (3): 121—128.

Gerstung F.: (1921): Der Bien und seine Zucht. Berlin.

Halberstandt K.: (1967) — Über die Proteine der Hypopharynxdrüse der Bienenarbeiterin. Ann. Abeille 10 (2): 119—132.

Hoffmann I., Werner-Meyer W.: (1960) — Wachsdrüsenentwicklung und Wachsbedarf bei der Honigbiene. Zool. Beitr. 5: 337—343.

Konopacka Z., Muszyńska J., Szczepański K.: (1975) — Ocena przydatności niektórych cech fizyko-chemicznych i anatomicznych dla charakterystyki kondycji robotnic pszczoły miodnej. Pszczeln. Zesz. Nauk. 19: 39—50.

Martin P.: (1963) — Die Steuerung der Volksteilung beim Schwärmen der Bienen. Zugleich ein Beitrag zum Problem der Wanderschwärme. Insects soc. 10 (1): 13—42.

Meyer W.: (1956) — Arbeitsteilung im Bienenschwarm. Insects soc. 3 (2): 303—324.

Muszyńska J., Szczepański K., Konopacka Z.: (1975) — Przydatność prób z różnych części gniazda dla charakterystyki rodziny w okresie letnim. Pszczeln. Zesz. Nauk. 19: 53—60.

Ostrowska W.: (1970) — Metody wykorzystywania pszczół rojowych. Pszczelarstwo 21 (5): 5—6.

Rooth A. J., Rooth E. R.: (1923) — The ABC and XYZ of bee culture. Medina, Ohio A. J. Root Company.

Simpson J., Riedel J.: (1964) — The emergence of swarms from Apis mellifera colonies. Behaviour 23 (1/2): 140—148.

Skowronek W.: (1973) — Rozwój gruczołów woskowych u różnych ras pszczoły miodnej. Pszczeln. Zesz. Nauk. 12: 1—9.

Taranov T. F.: (1961) — Biologia pčelinoj semi. G.I.S.L. Moskwa.

Żerebkin M. W., Jakovleva J. N.: (1970) — O rojevych pčelach. Pcelovodstvo 49 (3): 9—12.

СРАВНЕНИЕ ПЧЕЛ РАБОТНИЦ ИЗ РОЯ И МАТЕРИНСКОЙ СЕМЬИ

Я. Мушиньска

Резюме

В 1973—1975 гг. определено свежее и сухое вещества, а также содержание общего азота и сырого жира, и одновременно исследовано степень развития глоточных и восковых желез и жирого тела у пчел работниц из роев и материнских семьей. В части проб находились пчелы в неизвестном возрасте (во время исследования получено вместе 8 роев с этими пчелами), но во второй частьи проб были обозначенные, известного возраста (получено этих 4 роев).

Полученные результаты обнаружили что раздел семьи на рой и материческую семью, не случайной. Пчелам из роя были свойственны некоторые особенности значительно разные, чем пчелы из матерической семьи. Роевые пчелы делятся в семьи раньше, перед роением.

strona 201

Константировано, что расположение пчел для сохранения семьи зависит от их возраста. В рое было в среднем 58% общего количества пчел 2—21 дневых, 32% пчел 22—24 дневых, но только 7% общего количества пчел 1-дневых.

COMPARISON OF BEES FROM SWARM AND PARENT COLONY

J. Muszyńska

Summary

In 1973—1975 dry and fresh matter, the total nitrogen and crude fat content, the development of body fat as well as hypopharyngeal glands and wax glands were investigated in worker bees taken from swarms and parent colonies. One part of the samples consisted of worker bees of unknown age, the other one of bees of known age (owing to the previous marking of newly emerged bees). During 3 years, eight swarms of unmarked bees and four swarms with marked bees were analysed.

The results of this investigation show that the division of bees between swarm and parent colony is not accidental. Worker bees of the swarm and parent colony differed significantly in some features. The results allow to conclude that swarm bees differentiate in the colony earlier than the date of swarming.

The disposition to go with the swarm is connected with the age of bees. Of the total number of marked bees 58% of those swarmed out were 2—21 days old, 32% 22—24 days old, and only 7% day old.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 191: „do wchodzenie” → do wchodzenia
  • s. 192: „wyodrębnienie się” → wyodrębnienia się
  • s. 193: „plastrów w zapasem” → plastrów z zapasem
  • s. 195, tab. 2: „Wartośc” → Wartość
  • s. 195, tab. 2: „mg/ bee” → mg/1 bee
  • s. 196: „z odpowiadającymi im” → z odpowiadających im
  • s. 196: „osobniki i macierzaka” → osobniki z macierzaka
  • s. 197, tab. 3: „of bees known age” → of bees of known age
  • s. 197, tab. 3: „mg/1 be” → mg/1 bee
  • s. 197, tab. 3, 2—4 dni, różnica azotu ogólnego mg: „+0,7″ → +0,07
  • s. 197, tab. 3, 12—14 dni, różnica tłuszczu surowego mg: „+4,3″ → +0,43
  • s. 198: „Meyera (1963)” → Meyera (1956)
  • s. 198: „Hoffman i Meyer” → Hoffmann i Meyer
  • s. 199: „rojkę” → rójkę
  • s. 199: „w dniu rojki” → w dniu rójki
  • s. 200: „do rojki” → do rójki
  • s. 200, streszczenie: „жирого” → жирового
  • s. 200, streszczenie: „материнских семьей” → материнских семей
  • s. 200, streszczenie: „частьи” → части
  • s. 200, streszczenie: „материческую” → материнскую
  • s. 200, streszczenie: „матерической” → материнской
  • s. 201, streszczenie: „Константировано” → Констатировано
  • s. 201, streszczenie: „2—21 дневых” → 2—21 дневных
  • s. 201, streszczenie: „22—24 дневых” → 22—24 дневных
  • s. 201, streszczenie: „1-дневых” → 1-дневных
  • s. 201, streszczenie: „only 7% day old” → only 7% 1-day old

Podobne wpisy