POLSKIE MIODY GRYCZANE

tekst: Mieczysław Rychlik, Zofia Fedorowska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok IX, 1965 — Mieczysław Rychlik, Zofia Fedorowska

strona 92

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK IX, NR 1—2 LIPIEC 1965

Mieczysław Rychlik i Zofia Fedorowska

Zakład Bromatologii A. Med. w Krakowie

WSTĘP

Miód gryczany, oznaczony symbolem NG w Polskiej Normie o miodzie pszczelim, nazywany jest również miodem kresowym, wschodnim lub małopolskim. Wymagania jakościowe organoleptyczne dla tego miodu według PN—62/A—77626 są następujące: konsystencja po skrystalizowaniu gruboziarnista, barwa przed skrystalizowaniem ciemnoherbaciana, a po skrystalizowaniu brązowa, zapach bardzo silny, podobny do zapachu melasy, smak słodki, ostry, drapiący. Wymagania jakościowe fizyko-chemiczne nie wyodrębniają miodu gryczanego z ogólnej grupy miodów nektarowych. Miód gryczany, charakteryzujący się specyficznymi cechami, z których na pierwszy plan wybija się bardzo silny zapach gryki i ostry drapiący smak, ma wśród znawców i amatorów swoich zwolenników. Jednak, jak podaje Majewski (1959), w tych częściach Polski, gdzie zupełnie nie wysiewa się gryki, a więc głównie w województwach zachodnich, miody gryczane dotychczas nie mają uznania i są zaliczane do miodów pośledniego gatunku. Na tę niską ocenę wpływa prawdopodobnie ciemna ich barwa, podobna do koloru kawy lub silnego naparu herbaty oraz szybka, samorzutna krystalizacja z podziałem na dwie warstwy, dolną skrystalizowaną i górną ciekłą. Zjawisko to jest niepożądane zarówno w obrocie towarowym jak i w czasie przechowywania. Zawartość wody w niektórych miodach gryczanych, odwirowanych nawet z całkowicie zasklepionych plastrów, może dochodzić do 22% (Majewski 1959). Często spotyka się w obrocie handlowym miody gryczane o jeszcze wyższej zawartości wody. Związane jest to prawdopodobnie z nieumiejętną gospodarką pasieczną,

strona 93

a w szczególności ze stosowaniem beznadstawkowych uli. W piśmiennictwie fachowym spotyka się nieliczne dane o składzie chemicznym i własnościach biochemicznych miodów gryczanych. Najczęściej są to liczby odnoszące się ogólnie do miodów nektarowych, które obejmują również miód gryczany. W celu szczegółowego porównania otrzymanych przez nas wyników z wynikami oznaczeń miodów gryczanych. otrzymanymi przez innych naukowców, zestawiliśmy tabelę zbiorczą. Celem tej pracy było scharakteryzowanie cech bio-fizyko-chemicznych polskich miodów gryczanych, które stanowią często spotykaną odmianę miodów krajowych.

MATERIAŁ I METODY BADANIA

Materiałem badanym były miody gryczane z lat zbioru 1960—1964, których pochodzenie podaje tabela 2. Wszystkie miody były skrystalizowane, przy czym część ich wykazywała wyraźny podział na dwie warstwy. Do poszczególnych oznaczeń pobierano, po starannym wymieszaniu zawartości opakowania, zawsze średnią próbkę (około 0,5 kg). Barwę miodu oznaczono według klucza barw Maerz i Paul’a (1950), po uprzednim upłynnieniu próbki. W tabeli 2 podano opis barwy miodu wymieniając w kolejności numer tablicy berw i pozycję literowo-cyfrową. Wytypowane do badania miody posiadały charakterystyczny mocny zapach oraz ostry, drapiący smak. Według PN—62/A—77625 oznaczono: zawartość wody, zawartość cukrów, kwasowość ogólną, liczbę diastazową. Równolegle przeprowadzono inwersję enzymatyczną preparatem inwertazowym produkcji holenderskiej (Mellobonit N. V. Chemische Fabriek „Naarden”). Aldozy, obliczone jako glikoza, oznaczono jodometrycznie metodą Auerbach-Bodländer’a (1924). Przez odjęcie zawartości glikozy od ogólnej ilości cukrów redukujących, oznaczonych przed inwersją, otrzymano zawartość fruktozy (Krauze 1948). Do obliczenia liczby Auerbach-Bodländer’a (1924) (L = fruktoza/glikoza · 100) służyły wyniki poprzednich oznaczeń. Przy ilościowym oznaczaniu popiołu oraz jego alkaliczności postępowano zgodnie ze sposobem, zalecanym przez Rauscher’a (1956) i Grossfeld’a (1927). Liczbę alkaliczności, podaną w ml n-kwasu/1 g popiołu, oznaczono wobec oranżu metylowego. Substancje azotowe oznaczono metodą Kjeldahl’a, wprowadzając destylację amoniaku w aparacie Parnas’a-Wagner’a (Krauze i inni 1962). Do przeliczenia azotu ogólnego na białko stosowano współczynnik 6,25. Zgodnie z zaleceniem Szwajcarskiego Kodeksu Żywnościowego (1937) określono [wytrącony strąt białkowy],

strona 94

ilościowo metodą Lunda (1910). Własności redukujące miodów oznaczono metodą Tillmans’a i Hollatz’a (1929), tak zwaną próbą chloraminową oraz bezpośrednio jodometrycznie. W tym celu namiar roboczy 20% roztworu miodu w 3% kwasie szczawiowym zadano 0,01-n roztworem jodu i po upływie 5 minut odmiareczkowano jego nadmiar 0,01-n roztworem tiosiarczanu wobec kleiku skrobiowego. Zdolność ogólno-redukującą podano w ml 0,01-n roztworu jodu/100 g miodu. Badanie nad aktywnością inwertazową przeprowadzono metodą zmodyfikowaną przez Rychlika i Fedorowską (1960) polarymetrycznie, wyrażając aktywność inwertazową w gramach sacharozy zinwertowanej w ciągu 3 godzin przez enzym zawarty w 100 g bezwodnego miodu w ściśle określonych, umownych warunkach oznaczenia. Zawartość witaminy C oznaczono metodą Tillmans’a (1930), stosując redukcję kwasu dehydro-askorbinowego według metody Pijanowskiego (1954). Wyniki zebrano w tabeli 3, ograniczając się do podania jedynie wartości najniższych, najwyższych i średnich. Poza tym ze względu na zmienną zawartość wody w badanych miodach wyniki przedstawiono w stosunku do suchej masy miodu.

OMÓWIENIE WYNIKÓW

Badane miody gryczane posiadały typowe dla tej odmiany cechy fizyko-chemiczne, które wyróżniają je łatwo spośród innych miodów. Zawartość wody była bardzo zróżnicowana od 16 do 25,8%, a jej średnie wartości w latach 1960—1964, z wyjątkiem 1961 roku, przekraczały dopuszczalny przez Polską Normę wskaźnik. Podobnie wysoką zawartość wody stwierdził Gubin w gryczanych miodach radzieckich. W zawartości cukrów redukujących zaznaczyło się również podobieństwo w polskich i radzieckich miodach gryczanych i wartości te są wyższe od ilości podanej przez Svobodę dla czechosłowackich miodów gryczanych. Procentowa zawartość sacharozy w nielicznych tylko miodach dochodziła do 5, natomiast w większości próbek (lata 1960—1961) nie stwierdzono jej w ogóle, podobnie jak w analizowanym przez Gubina miodach radzieckich.

Średnia jej zawartość obliczona dla miodów z 1963 roku wynosiła około 0,3% a z 1964 roku 1,48%. Miody amerykańskie wykazują w przeliczeniu na suchą masę 0,37%, a czechosłowackie 1,13% sacharozy. W składzie cukrowym większość polskich miodów gryczanych występuje przewaga glikozy nad fruktozą, która powoduje obniżenie liczby Auerbach’e-Bodländera (LAB) do 78—87. Najwyższa z uzyskanych wartości dla LAB osiągnęła 105, wahając się przeważnie w granicach 91—96. Na-

strona 95

Tabela 1 Tabela zbiorcza wyników badania miodów gryczynach według różnych autorów

Lp. Autor (źródło) Pochodzenie miodu Odmiana miodu Woda: w procentach wagowych Cukry: Inwert: w procentach wagowych Cukry: Glikoza: w procentach wagowych Cukry: Fruktoza: w procentach wagowych Cukry: Sacharoza: w procentach wagowych Cukry: Dekstryny: w procentach wagowych Składniki mineralne: w procentach wagowych Składniki azotowe: w procentach wagowych Substancje niecukrowe: w procentach wagowych Kwasowość pH Liczba diastazowa
1 PN-62/A-77626 polskie nektarowy do 21 powyżej 70 — — do 5,0 — — — — do4 — powyżej 8
2 Beythien (1961) — nektarowy średnio 70—80 0,1— średnio 0,1 3,3
— — — do 5,0 — 0,35 0,30 — 0,2 4,9 —
3 Schormüller (1961) — nektarowy do 22 70—80 — — do 5,0 — 0,1—0,35 — około 3 — — —
4 Majewski (1959) polskie gryczany do 22 — — — — — — — — — — —
5 Svoboda (za Majewskim) czechosłowackie gryczany 16,69 71,90 31,8 40,1 0,94 3,21 0,31 0,34 — — — —
6 Gubin (za Majewskim) radzieckie gryczany 22,12 75,04 — — 0 1,45 0,04 1,26 — — 4,19 —
7 Bartels (Bomer ii. 1938). amerykańskie gryczany 18,54 — 36,75 40,29 0,03 1,22 0,07— — — — — 17,9
późny 0,16 38,5
8 Bartels (Bomer ii. 1938) amerykańskie gryczany dziki 17,94 — 35,39 41,36 0,30 1,13 0,10 — — — — 29,4
strona 96

tomiast w miodach gryczanych czechosłowackich i amerykańskich zaznacza się przewaga fruktozy nad glikozą. Zawartość składników mineralnych (popiołu) była różna i wynosiła od około 100 do 500 mg%. Obliczone średnie w latach 1960—1964 wykazują rozpiętość od 167 do 360 mg% i mieszczą się one w granicach podanych dla miodów radzieckich i czechosłowackich. Średnio liczby alkaliczności popiołu w latach 1960—1964 (6,81—14,08) są zbliżone do wartości charakterystycznych dla większości produktów roślinnych a w szczególności soków owocowych. Zawartość substancji białkowych wahała się w granicach 0,6—2,0% i wynosiła średnio ponad 1,0%. W suchej masie miodów czechosłowackich stwierdzono 0,41% substancji białkowych a w miodach radzieckich 1,62%.

Tąbela 2 Pochodzenie, lata zbioru i barwa miodów*)

Pochodzenie miodu Liczba próbek Lata zbioru Barwa*)
Biłgoraj 6 1961 12/J-10
1963 12/K-10
1964 12/L-8
13/E-11
15/A-12
15/H-11
Bolesławiec 1 1963 11/L-5
Chełm 1 1964 15/A-11
Janów Lubelski 2 1960 13/D-12
1964 15/C-10
Jarosław 1 1964 14/J-9
Kraśnik 4 1960 13/A-12
1961 15/C-11
1964 15/H-11
Leżajsk 3 1963 12/G-12
12/K-8
13/I-12
Lubartów 6 1960 12/K-9
1961 12/K-10
1963 13/J-11
1964 14/B-11
14/B-12
strona 97

c. d. Tabela 2

Pochodzenie miodu Liczba próbek Lata zbioru Barwa
Lublin 1 1960 15/H-11
Lubań Śląski 2 1963 12/L-9
12/L-12
Nowy Sącz 1 1963 12/K-12
Nysa 1 1963 12/F-12
Ostrowiec 1 1963 12/L-12
Parczew 3 1960 12/L-9
1961 12/K-12
1963 13/A-12
Puławy 1 1960 14/B-11
Radom 2 1963 11/G-12
11/K-12
Radymno 1 1963 12/G-12
Rydzyń Podlaski 2 1960 12/K-8
1963 13/C-12
Rzeszów 1 1963 12/L-9
Strzegoń 1 1963 11/G-12
Tomaszów Lubelski 3 1960 13/B-11
1964 14/H-11
Włodawa 4 1960 11/L-5
1961 12/K-12
1963 13/C-11
1964 14/Y-7
Zwoleń 7 1963 11/K-12
12/E-12
12/H-12
12/J-12
12/K-9
12/K-11
12/K-12

*) Według: Maerz A., Paul M. Rea (1950)

strona 98

Substancje koloidowe oznaczone metodą Lunda dawały w nielicznych wypadkach strąt o objętości poniżej 2,0 ml; w większości próbek stwierdzono wyższe objętości, sięgające nawet 7,7 ml. Średnie dla tego oznaczenia mieściły się w granicach 3,4—4,6 ml. Kwasowość ogólna wyrażona w stopniach kwasowości wynosiła średnio 4,68—6,17, przy czym notowano wahania od 3,06 do 6,77. W 1961 roku średnia kwasowość aktywna (pH) wynosiła 4,19, podobnie jak w miodach radzieckich. W pozostałych latach uzyskano wyniki cyfrowo nieco niższe (3,62—3,90). Badane miody wykazywały różny potencjał oksydo-redukcyjny. Liczba chloraminowa wahała się od 7,24 do 13,46 (średnie: 9,22—11,35) a zużycie 0,01-n jodu przez 100 g miodu suchej masy wyniosło od 22,0 do 80,1 ml (średnie: 42,5—53,1).

Znaczną rozpiętość wyników stwierdzono również w aktywności enzymów: liczby diastazowej (8,3—66,8) i aktywności inwertazowej (11,7—146,0). Średnie wartości dla liczby diastazowej wyniosły 31,8—55,2 a dla aktywności inwertazowej 38,2—92,1. Obecność witaminy C w badanych miodach gryczanych dochodziła do 12 mg%, przy wahaniach od 2,9 do 11,9 mg%. Wszystkie miody dały ujemny odczyn Fiehe’go na HMF.

Tabela 3 Tabela zbiorcza wyników analizy polskich miodów gryczanych z lat zbioru 1960—1964 przeliczonych na suchą masę produktu

Oznaczenie Wyniki średnie: 1960 Wyniki średnie: 1961 Wyniki średnie: 1963 Wyniki średnie: 1964 Wartości krańcowe w latach 1960—1964
Woda w % wag. 21,86 20,42 22,10 22,14 16,00—25,80
Cukry redukujące obliczone jako cukier inwert. w % wag. 93,58 87,22 95,00 93,77 86,40—99,20
Sacharoza w % wag. 0 0 0,29 1,48 0—4,74
Aldozy obliczone jako glikoza w % wag. 47,63 45,38 49,50 48,02 42,44—53,40
Ketozy jako fruktoza w % wag. 45,94 41,84 45,40 45,68 39,32—49,06
Liczba Auerbacha-Bodländera 96 92 91 95 78—105
Składniki mineralne w mg% wag. 235 360 167 219 99—500
Liczba alkaliczności 7,21 6,81 10,29 14,08 4,88—16,90
Związki azotowe w % wag. (N×6,25) 1,67 1,13 1,09 1,05 0,58—1,96
Substancje koloidowe met. Lunda 4,27 3,40 3,69 4,58 1,82—7,69
Kwasowość ogólna w stopniach 6,17 5,14 4,68 5,25 3,06—6,77
pH miodu (10 g/100 ml) 3,62 4,19 3,90 3,79 3,60—4,40
Liczba chloraminowa 10,33 9,22 11,35 10,76 7,24—13,46
Zdolność ogólno-redukująca w ml 0,01-n jodu/100 g 42,46 53,10 47,46 45,80 22,00—80,12
Liczba diastazowa 31,8 41,2 46,5 55,2 8,3—66,8
Aktywność inwertazowa 78,0 38,2 84,7 92 1 11,7—146,0
Witamina C w mg % 8,24 8,06 4,19 6,79 2,89—11,90
Odczyn Fiehe na HMF ujemny
strona 99

Przeprowadzone badania polskich miodów gryczanych pochodzących z 4 lat zbiorów pozwoliły scharakteryzować je zarówno pod względem fizyko- jak i bio-chemicznym. Wyróżniają się one spośród miodów nektarowych ciemną barwą, ostrym smakiem, charakterystycznym zapachem, wyższą zawartością wody, stosunkowo wysoką liczbą kwasowości ogólnej i zawartością witaminy C oraz wysoką liczbą diastazową.

LITERATURA

Auerbach F., Bodländer E. (1924) — Über ein neues Verfahren zur Unterscheidung von Honig und Kunsthonige. Zeitsch. f. Unters. Nahr. u. Genussmitt. 47: 233—238.

Beythien A. (1961) — Einführung in die Lebensmittelchemie. Dresden u. Leipzig. T. Eteinkopff. 5 Aufl. 298—361.

Bömer A., Juckenack A., Tillmans J. (1938) — Handbuch der Lebensmittel-Chemie. V. Getreidemehle — Honig — Zucker — Früchte — Gemüse. Berlin. J. Springer. 298—361.

Grossfeld J. (1927) — Anleitung zur Untersuchung der Lebensmittel. Berlin. J. Springer. 81—85.

Krauze S. (1948) — Materiały do Polskiego Kodeksu Żywnościowego. Warszawa. Farmaceut. Instytut Wyd. Nacz. Izby Aptekarskiej. 429—437.

Krauze S., Bożyk Z., Piekarski L. (1962) — Podręcznik Laboratoryjny analityka żywnościowego. Warszawa. Państw. Zakł. Wyd. Lek. 167—172.

Lund R. (1910) — Über die Untersuchung des Bienenhonigs unter spezieller Berücksichtigung der strickstoffhaltigen Bestandteile. Mitt. aus dem Gebiete der Lebensmitt. u. Hygiene. 1: 38—58.

Maerz A., Paul M. Rea (1950) — A dictionary of colour. New York, Toronto, London, Mc Graw-Hill Book Company, INC. 2 edit.

Majewski T. (1959) — Miód pszczeli. Warszawa. 2 wyd. 68—151.

Pijanowski E. (1954) — Szybka metoda redukcji kwasu dehydroaskorbinowego przy oznaczaniu ogólnej witaminy C. Przemysł rolny i spożywczy. 8(11): 410—415.

Polska Norma — Miód pszczeli. PN-62/A-77626.

Polska Norma — Miód. Metody badań. PN-62/A-77625.

Rauscher K. (1956) — Untersuchung von Lebensmitteln. 2 Band. Leipzig. Fachbuchverlag. 147—154.

Rychlik M., Fedorowska Z. (1960) — Badania nad inwertazą miodową. Część I. Modyfikacja metody oznaczania inwertazy miodowej. Roczniki PZH, 11(5): 413—422.

Schormüller J. (1961) — Lehrbuch der Lebensmittelchemie. Berlin—Göttingen—Heidelberg. J. Springer.

Schweizerisches Lebensmittelbuch (1937) — Bern. Zimmermann & Cie. A. G. 4 Aufl. 157—162.

Tillmans. J. (1930) — Das antiskorbutische Witamin. Zeitsch. f. Unters. der Lebensmitt. 60: 34—44.

Tillmans J., Holatz. (1929) — Das Verhalten von Nährstoffen und Lebensmitteln bei hohen Oxydationspotentialen. Zeitsch. f. Unters. der Lebensmitt. 57: 489—515.

strona 100

ПОЛЬСКИЕ ГРЕЧИШНЫЕ МЕДА

Мечислав Рыхлик Зофия Федоровска

Резюме

Авторы дают физикохимическую и биологическую характеристику польских гречишных медов сбора 1962-1964 г.

Авторы провели их органолептическую оценку, определяли содержание воды, моносахаридов, сахарозы, белковых и коллоидальных веществ, веществ минеральных и щелочность последних а также фактическую и потенциальную кислотность медов и их общередукционную способность, вместе с определением хлороаминового числа. Биохимическими методами авторы определили инвертную и диастатическую активность этих медов и содержание в них витамина С. Гречишные меда отличаются темным цветом, острым вкусом, несколько увеличенным содержанием воды, количественным превосходством глюкозы над фруктозой и по сравнению с иными нектарными медами, довольно высоким числом общей кислотности и содержанием витамина С и высоким диастатическим числом.

Проведенные исследования польских гречишных медов позваляют говорить о дальшом сходстве с гречишными медами из СССР и значительном отличии от такихже медов из США и Чехословакии.

POLISH BUCKWHEAT HONEY

Mieczysław Rychlik and Zofia Fedorowska

Summary

Authors characterized Polish buckwheat honeys collected from the years 1960—1964 as fas as physicochemical and biochemical properties are concerned. The following physicochemical properties were investigated:

  1. organoleptic evaluation
  2. water content
  3. monosaccharidies and sucrose
  4. proteins
  5. colloids
  6. minerals
  7. actual and potencial acidity
  8. general reduction properties with the number of chloroamine

The following biochemical properties were investigated:

  1. activity of inwertase and diastase
  2. vitamin C content

Difference between buckwheat and other nectar honeys lays in darker colour of the first one, stronger taste, characteristic aroma; higher water content, higher concentration of glucose than fructose, relatively high general acid number, higher vitamin C content and higher diastatic activity. On the basis of these investigations it can be stated that Polish buckwheat honeys are of similar properties what Russian buckwheat honeys, but quite different in comparison with North American and Czehoslovakien buckwheat honeys.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 93: „berw” → barw
  • s. 94: „analizowanym” → analizowanych
  • s. 94: „większość” → większości
  • s. 94: „Auerbach’e-Bodländera” → Auerbacha-Bodländera
  • s. 95, tytuł tab. 1: „gryczynach” → gryczanych
  • s. 95, tab. 1, Lp. 7 i 8 (2×): „Bomer” → Bömer
  • s. 96: „Tąbela” → Tabela
  • s. 97, tab. 2: „Rydzyń Podlaski” → Radzyń Podlaski
  • s. 98, tab. 3, Aktywność inwertazowa 1964: „92 1″ → 92,1
  • s. 99, bibliografia (Beythien): „Eteinkopff” → Steinkopff
  • s. 99, bibliografia (Lund): „strickstoffhaltigen” → stickstoffhaltigen
  • s. 99, bibliografia (Tillmans 1930): „Witamin” → Vitamin
  • s. 99, bibliografia (Tillmans i Holatz): „Holatz” → Hollatz
  • s. 100, streszczenie rosyjskie: „позваляют” → позволяют
  • s. 100, streszczenie rosyjskie: „такихже” → таких же
  • s. 100, streszczenie angielskie: „as fas as” → as far as
  • s. 100, streszczenie angielskie: „monosaccharidies” → monosaccharides
  • s. 100, streszczenie angielskie: „potencial” → potential
  • s. 100, streszczenie angielskie: „inwertase” → invertase
  • s. 100, streszczenie angielskie: „Czehoslovakien” → Czechoslovakian

Podobne wpisy