PLONOWANIE WIŚNI SAMOPŁODNYCH W RÓŻNYCH KOMBINACJACH ODMIANOWYCH

tekst: Leon Bornus, Bolesław Jabłoński, Stanisław Król, Cyprian Zmarlicki, Jadwiga Skowronek

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXII, 1978 — L. Bornus, B. Jabłoński, S. Król, C. Zmarlicki, J. Skowronek

strona 167

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXII 1978

L. Bornus, B. Jabłoński, S. Król, C. Zmarlicki, J. Skowronek

WPROWADZENIE

Według przeprowadzonych ostatnio badań (m.in. Czynczyk 1974, Wociór 1974, Rembacz 1975) wiśnie samopłodne znacznie lepiej i pewniej plonują niż obcopylne. Dlatego też one głównie są polecane do nowoczesnych sadów intensywnych. Z literatury, zarówno starej, cytowanej przez Kobla (1960) i Free (1970), jak i nowszej (Wierszyłłowski 1973, Wociór 1974, 1974, Rembacz 1975), wynika, że samopłodne odmiany wiśni można, bez obawy o słabe owocowanie z powodu złego zapylenia, uprawiać w większych jednoodmianowych nasadzeniach, jeżeli przemawiają za tym względy organizacyjno-ekonomiczne. Wiadomo jednak, że obok odmian zdecydowanie samopłodnych i obcopylnych występują formy pośrednie, tzn. takie, które nieźle wprawdzie zawiązują owoce przy zapyleniu pyłkiem własnym, ale lepsze plony wydają przy możliwości przekrzyżowania. Zachodzi wobec powyższego pytanie, jak zachowują się różne odmiany wiśni samopłodnych.

Dysponując sadem wiśniowym z trzema odmianami samopłodnymi (Łutówka, Nefris i Sokówka 29 z Pożoga), zdecydowano się wykonać przy użyciu pszczół odpowiednie doświadczenie, które rzuciłoby od tej strony światło na wyżej wspomniane zagadnienie.

METODYKA

Sad wiśniowy w Pszczelniczym Zakładzie Doświadczalnym w Puławach założono w 1968 r. jesienią, na słabej glebie bielicowej, zaliczonej do V klasy. Oprócz odmian samopłodnych są w sadzie 3 odmiany mniej lub bardziej samopłonne, tj. Kerezer oraz Sokówka 2 i Sokówka 66 pochodzące z Leszna. Niskopienne drzewa, na podkładce czereśni ptasiej i antypki, rosną w rozstawie 5 m × 3,5 m.

W sadzie utrzymywana jest często koszona murawa. Nawożenie, pielęgnacja

strona 168

i zabiegi ochrony roślin są zgodne z zalecanymi obecnie w sadach intensywnych.

Do doświadczenia z zapylaniem wytypowano po 16 drzew każdej z trzech odmian samopłodnych (Łutówka Nefris, Sokówka 29), tworząc z nich cztery kombinacje:

a) 12 drzew (po 4 każdej odmiany) swobodnie dostępnych dla owadów zapylających,

b) 12 drzew (po 4 z każdej odmiany) zamkniętych pod trzema dużymi izolatorami z pszczołami (pod jednym 2 drzewa Łutówki i 2 drzewa Nefris, pod drugim 2 drzewa Nefris i 2 Sokówki, pod trzecim 2 drzewa Łutówki i 2 Sokówki),

c) 12 drzew — po 4 tej samej odmiany zamknięte pod izolatorem z pszczołami,

d) 12 drzew (po 4 każdej odmiany) z konarami zaizolowanymi od dostępu owadów zapylających.

Przed kwitnieniem na całych drzewach pierwszej, drugiej i trzeciej kombinacji, oraz na konarach drzew z kombinacji czwartej policzono pąki kwiatostanowe, zaś w czasie kwitnienia w 30 kwiatostanach każdego drzewa policzono kwiaty. Dzięki temu można było określić liczbę kwiatów na drzewach. Określono też stopień przemarznięcia kwiatów na badanych drzewach, biorąc losowo po 30 kwiatostanów z drzewa.

Izolowania drzew dokonywano tuż przed kwitnieniem i wstawiano pod izolatory ule z niezbyt silnymi rodzinami pszczelimi. W czasie kwitnienia wiśni liczono codziennie kilkakrotnie w godzinach od 9 do 15 pracujące na kwiatach pszczoły, w celu określenia zagęszczenia ich na kwiatach. Zaraz po okwitnieniu wiśni izolatory zdjęto.

Przy zbiorze wszystkie owoce z każdego drzewa oddzielnie ważono. Ważono też 3 × po 100 owoców, aby ustalić ich średnią masę. Znając przeciętną masę 100 owoców z każdego drzewa oraz ogólny plon zerwanych wiśni można było określić liczbę owoców na poszczególnych drzewach i na konarach doświadczalnych. Uznano, że zebrane materiały nie wymagają specjalnego opracowania statystycznego.

WYNIKI

Ogólnie biorąc, kwitnienie wiśni w 1977 r. trwało od 29.IV do 8.V., przy czym Nefris i Sokówka 29 kwitły od 30.IV do 5.V, a Łutówka od 2.V do 8.V. O stosunkowo krótkim i raczej gwałtownym kwitnieniu wiśni zdecydowała ciepła słoneczna pogoda. Temperatura maksymalna w tym czasie sięgała 25°C.

Liczba wytworzonych kwiatów na 8-letnich drzewach wiśni wynosiła w 1977 r. ponad 20 tys., wykazując wahania w granicach kilku tys. (tab. 1). Nieco mniejszą przeciętną liczbę kwiatów stwierdzono na drzewach Sokówki 29. Nie wynikała ona jednak z naturalnie mniej ob-

strona 169

Tabela 1 Wpływ sąsiedztwa innej odmiany na zawiązywanie owoców u wiśni samopłodnych Influence of another variety on setting of fruits of self-fruitful sour cherries

Kombinacja doświadczenia / Combination of experiment Odmiana / Variety Liczba drzew w doświad. / No of trees in experiment Liczba kwiatów na drzewie w tys. / No of flowers on tree in thousands % kwiatów przemarzniętych / % of frozen flowers Zagęszczenie pszczół na 1000 kwiatów / Density of bees on 1000 flowers Liczba cwoców ze 100 kwiat. zdrowych / No of fruits from 100 flowers Masa 1000 owoców w g / Mass of 1000 fruits in g Plon owoców w kg: z 1000 kwiatów / from 1000 flowers Plon owoców w kg: z 1-go drzewa / from one tree
Drzewa swobodnie dostępne dla pszczół* / Trees with free access to bees* Łutówka 4 23,5 23,0 0,67 26,3 408 1,07 19,4
Nefris 4 21,0 67,0 0,40 46,6 510 2,38 18,5
Sokówka 29 4 25.7 37,4 0,30 32,8 259 0,85 13,7
Średnio / Average — 23,4 42,5 0,46 35,2 392 1,43 17,2
Drzewa dwu odmian pod wspólnym izolatorem z pszczołami / Trees of two varieties under cage with bees Łutówka + NS 4 28,2 18,9 1,03 21,8 384 0,85 19,0
Nefris + ŁS 4 26,1 66,0 1,02 27,0 543 1,47 16,9
Sokówka 29 + ŁN 4 27,3 36,6 0,89 24,9 255 0,66 11,4
Średnio / Average — 27,2 40,5 0,98 24,6 394 1,00 15,8
Drzewa jednej odmiany pod izolatorem z pszczołami / Trees of one variety under cage with bees Łutówka 4 25,4 18,1 1,03 23,5 416 0,98 20,3
Nefris 4 22,5 71,3 1,11 38,1 508 1,48 12,5
Sokówka 29 4 19,3 23,4 0,93 24,0 272 0,66 9,7
Średnio / Average — 22,4 37,4 1,02 28,5 399 1,04 14,2
Konary drzew izolowane bez pszczół** / Branches of trees aged with out bees** Łutówka 4 2,4 21 0 0 7,3 400 0,29 5,6
Nefris 4 2,1 70,0 0 16,5 438 0,72 5,8
Sokówka 29 4 2,0 32,4 0 0,5 247 0,01 0,0
Średnio / Average — 2,1 41,0 0 8,1 362 0,34 3,8
Średnio przy udziale pszczół odmiany / Average with access to bees Łutówka 12 25,7 20,0 0,91 23,9 403 0,97 19,6
Nefris 12 23,2 68,1 0,84 37,2 520 1,78 16,0
Sokówka 29 12 24,1 32,5 0,71 27,2 262 0,72 11,6
  • — w sadzie rosły także inne wiśnie: Kerezer, Sokówka 2 i Sokówka 66
  • — in orchard were also other varieties of sour cherries ** — plony obliczono przyjmując średnią liczbę kwiatów na drzewach ** — crops covnted on the basis of average number of flowes on trees
strona 170

fitego kwitnienia tej odmiany, lecz z konieczności przycięcia drzewom szczytowych gałęzi, ponieważ nie mieściły się pod izolatory.

Na skutek wiosennych przymrozków najsilniej przemarzły kwiaty Nefris — blisko w 70%, znacznie słabiej Sokówki 29 — ponad 30%, a najsłabiej Łutówki — około 20%.

Oblot sadu wiśniowego przez pszczoły był w 1977 r. bardzo dobry i takiemu też oblotowi podlegały drzewa doświadczalne swobodnie dostępne dla owadów. Drzewa pod izolatorami były oblatywane jednak dwukrotnie lepiej. Na podstawie wyników uzyskanych przez autorów można przypuszczać, że również u wiśni nadwyżka pszczół ponad naturalny maksymalny oblot nie miała większego wpływu na stopień zawiązania owoców. Najsilniejszy oblot kwiatów Łutówki przez pszczoły, a najsłabszy Sokówki 29 wiązał się zapewne z obfitością nektarowania tych odmian, co wykazała Skowronek (1977).

Ogólnie biorąc procent zawiązanych owoców w stosunku do liczby zdrowych (nie przemarzniętych) kwiatów był u Łutówki i Sokówki 29 podobny. Mała liczba zdrowych kwiatów u Nefris na skutek dużego ich przemarznięcia wpłynęła na względne podwyższenie stopnia zawiązania się owoców u tej odmiany. Najważniejszy jest jednak procent owoców w stosunku do liczby kwiatów na drzewach różnych kombinacji doświadczalnych. Z tabeli 1 wynika, że drzewa swobodnie dostępne dla owadów zapylających, mogące się krzyżować z różnymi odmianami wiśni w sadzie (było ich w sumie 6 odmian), wykazały wyraźną tendencję do nieco lepszego zawiązywania owoców niż drzewa kombinacji jednoodmianowych. Można stwierdzić, że każda z 3 odmian (Łutówka, Nefris i Sokówka 29) w jednakowym mniej więcej stopniu zawiązywała owoce przy możliwości zapylenia przez pszczoły pyłkiem wyłącznie własnym, jak i dodatkowo pyłkiem innej zamkniętej z nią odmiany samopłodnej.

Podobna prawidłowość, jak w stopniu zawiązania owoców, ujawniła się w plonie owoców. Nieco niższy bezwzględny plon dla Sokówki 29 i Nefris w kombinacji jednoodmianowych, w porównaniu z dwuodmianową, wynika z mniejszej liczby kwiatów na drzewach. Interesujące są wyniki z kombinacji kontrolnej bez pszczół, gdzie zostały potwierdzone wyniki badań Skowronek (1977), że zdolne do samoczynnego zapylenia kwiatów Łutówka i Nefris wydały około 30% tego plonu owoców, co przy udziale pszczół. Natomiast Sokówka 29 o wysoko wystającym ponad pylniki słupku nie wydała w ogóle owoców bez udziału owadów zapylających. Z ogólnego porównania owocowania badanych wiśni wynika, że Sokówka 29 przy dobrym oblocie przez pszczoły zawiązywała owoce tak samo dobrze jak pozostałe dwie odmiany. Niższe jej plonowanie wynika raczej z mniejszej masy poszczególnych owoców.

strona 171

WNIOSKI

Wyniki przeprowadzonego doświadczenia nie przeczą poglądom, że można w zasadzie zakładać większe kwatery, a nawet całe sady jednoodmianowe z wiśni samopłodnych, takich jak Łutówka, Nefris i Sokówka 29. Nie oznacza to jednak, że odmiany te nie mogą reagować zwyżką plonu na możliwość zapylania kwiatów pyłkiem innych odmian samopłodnych. W omówionym doświadczeniu wykazały one pewną tendencję do lepszego plonowania przy możliwości zapylania ich pyłkiem odmian obcopylnych. Dlatego w wypadkach, gdzie nie przeczą temu względy organizacyjno-ekonomiczne lepiej będzie sadzić sady wiśniowe więcej niż jednoodmianowe, z zapewnieniem w nich warunków łatwego krzyżowania się odmian.

W intensywnych sadach wiśniowych z odmian samopylnych nie wolno lekceważyć roli owadów zapylających. Bez pszczół samopłodne odmiany wiśni o kwiatach zdolnych do samoczynnego zapylenia wydają tylko 1/3 wielkości plonu, jaki uzyskuje się przy udziale pszczół, a odmiany samopłodne o wystającym wysoko ponad pylniki słupku zachowują się bez pszczół tak, jak odmiany samopłonne, czyli w ogóle nie owocują.

LITERATURA

Czynczyk A. (1974) — Odmiany wiśni do sadów produkcyjnych. Prace IS, Biul. Inst. Sad. Co nowego w sadownictwie, seria C, 3(47): 12—16.

Free J. B. (1970) — Insect pollination of erop Acad. Press, London—New—York

Kobel F. (1960) — Sadownictwo i jego podstawy fizjologiczne PWRiL, Warszawa.

Rembacz J. (1975) — Dlaczego sad wiśniowy nie owocuje. Sad Nowoczesny, (5): 20—22.

Skowronek J. (1977) — Badania niektórych zjawisk kwitnienia, nektarowania oraz zapylania wiśni przez pszczoły. Pszczeln. Zesz. Nauk. 21: 45—69.

Wierszyłłowski J. (1973) — Badania nad biologią kwitnienia i owocowania wiśni. 15 Ogólnopolska Konf. Sad. Skierniewice.

Wyciór S. (1974) — Badania nad wybranymi zagadnieniami biologii kwitnienia i owocowania wiśni. (Praca doktorska).

УРОЖАЙНОСТЬ САМОПЛОДНЫХ ВИШЕНЬ В РАЗНЫХ СОРТОВ КОМБИНАЦИЯХ

Б. Яблоньски, Л. Борнус, С. Круль, Ц. Змарлицки, Й. Скворонек

Резюме

В 1977 г. в Пулавах совершено опыт с опылением 3 самоплодных сортов вишни пчелами. Установлено что можно в основном закладывать большие кватеры односортовие с Лотовки, Нефрися и Соковки 29, без большего рискования на меньший урожай.

strona 172

В общем однако принимая во внимание, там где разрешают организационно-экономические взгляды лучше будет сажать несколько самоплодных сортов, с обеспечением им возможности скрещивания ибо возможно это обеспечит больше сборы плодов в 20%.

Хорошие плодоношение вишнёвых садов с самоплодных сортов, даже с этих способных к самодействующему опылению цветов, возможно получать только тогда, когда обеспечится им достаточное количество пчел к их опылению.

BEARING SELF-FRUITFUL SOUR CHERRIES IN DIFFERENT COMBINATION OF VARIETIES

L. Bornus, B. Jabłoński, S. Król, C. Zmarlicki, J. Skowronek

Summary

The investigations were performed in 1977 at Pulavy on pollination by honey bees of 3 self-fruitful varitiees of sour cheries. Itwas stated that it is possible to plant bigger plots of varieties of Łutówka, Nefris and Sokówka 29 without any risk in respect of smaller bearing. Generally from the economical point of view where it is possible it will be better to plant few self-fruitful varieties in the orchard to eusure possibilities for cross pollination. Cross pollinated self-fruitful varieties can give higher crop of fruits up to 20%.

Good bearing of sour cheries orchards composed of selffruitful varieties even those, which are capable in automatic-pollination of flowers, can be obtained only when sufficient amount of honey for pollination is ensured.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 169, tab. 1: „cwoców” → owoców
  • s. 169, tab. 1: „aged with out bees” → caged without bees
  • s. 169, tab. 1, Łutówka, konary izolowane: „21 0″ → 21,0
  • s. 169, tab. 1: „covnted” → counted
  • s. 169, tab. 1: „flowes” → flowers
  • s. 171, piśmiennictwo: „Wyciór” → Wociór
  • s. 171, piśmiennictwo: „pollination of erop” → pollination of crops
  • s. 171, streszczenie: „односортовие” → односортовые
  • s. 172, streszczenie: „Хорошие плодоношение” → Хорошее плодоношение
  • s. 172, streszczenie: „varitiees” → varieties
  • s. 172, streszczenie: „cheries” → cherries
  • s. 172, streszczenie: „Itwas” → It was
  • s. 172, streszczenie: „eusure” → ensure

Podobne wpisy