OPŁACALNOŚĆ PRODUKCJI PSZCZELARSKIEJ W WYODRĘBNIONYCH MODELACH PASIEK

tekst: Andrzej Pidek

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXI, 1977 — Andrzej Pidek

strona 1

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXI GRUDZIEŃ 1977

Andrzej Pidek

Oddział Pszczelnictwa I.S.

WPROWADZENIE

W Polsce około 99% pasiek jest własnością prywatną. Pszczelarstwem zajmują się osoby o różnych zawodach (Bornus 1972, Werek 1958). Pasieka może być traktowana przez nich jako „hobby” (pasieki amatorskie) lub też stanowić dodatkowe źródło dochodu.

Większość nakładów pieniężnych w pasiekach przeznacza się na zakup cukru i węzy. Na zimę pozostawia się od 9,7 do 12,2 kg zapasu pokarmu (Gromisz, Bowik 1969). Nakłady na jego zakup stanowią od 18% (Michalski 1958) do 40% (Goszczyński, Szelejak 1961). Zakup węzy jest równie stałą pozycją kosztów jak zakup cukru. Na jedną rodzinę pszczelą zużywa się corocznie od 0,21 do 0,36 kg węzy (Gromisz, Bownik 1969). Nakłady na jej zakup stanowią 9% globalnych nakładów rzeczowych (Chimowicz 1970).

W Rumunii na zakup materiałów potrzebnych do prowadzenia pasieki przeznacza się około 30% globalnych nakładów (Barac, Citu 1966). Również w innych krajach takich jak: USA (Owens, Cleaver, Schneider 1973), Argentyna (Stephen 1973), Kanada (Le Maistre 1952) czy też Australia (Smith 1965) proporcja ta jest mniej więcej podobna, pomimo tego, że warunki pszczelarstwa oraz stosowane metody gospodarki pasiecznej są tam w wielu przypadkach odmienne.

Udział pracy stanowi od 22% do 40% globalnych kosztów produkcji (Michalski 1958, Goszczyński, Szelejak 1961), (Chimowicz 1970), (Urban, Radecka 1968). W ZSRR wynosi on około

strona 2

13% (Timienskij, Prokofeva 1973). W USA według Owensa, Cleavera, Schneidera (1973) udział ten stanowi od 20 do 40%, według Haydaka (1963) od 34% do 40%, a według Stephena (1973) około 37%. W Kanadzie (Le Maistre 1949) nakłady te stanowią 27% nakładów globalnych, a w Rumunii (Barac, Citu 1966) blisko 70%. Na obsługę 1 rodziny pszczelnej w Polsce, pszczelarz potrzebuje około 10 rbg (Pidek 1975).

Produkcja pasieczna jest produkcją wybitnie sezonową. Najwięcej prac przypada na okres letni. Ażeby rozładować szczyt prac, w Związku Radzieckim proponuje się zatrudniać w okresie sezonu 1 lub 2 pomocników do jednego pszczelarza (Soldatov 1972, Taranov 1975).

Podstawowym źródłem dochodu dla pszczelarza jest miód i wosk. Przeciętne zbiory miodu od jednej rodziny pszczelej wynoszą od 4,2 do 11,9 kg, a wosku od 0,21 do 0,34 kg (Gromisz, Bownik 1969). Dochód ze sprzedaży miodu w pasiekach indywidualnych stanowił 72% (Budzyn 1974), 79% (Michalski 1958), do 89% (Matysek 1962) ogólnych dochodów pasieki. Dochód ze sprzedaży wosku stanowił odpowiednio 19,0%, 2,5%, 9,4%. We wszystkich publikacjach wartość sprzedanego miodu liczono po państwowych cenach skupu. Jednakże cena wolnorynkowa na miód była wyższa od cen państwowych (Maryniak 1975).

W Rumunii miód daje ponad 80% dochodów a wosk około 6% (Barac, Citu 1966). W Kanadzie, Argentynie i Australii miód daje ponad 90% dochodów (Le Maistre 1952, Stephen 1973, Smith 1965).

Wielu autorów podaje, że produkcja pszczelarska jest nieopłacalna (Goszczyński, Szelejak 1961, Matysek 1962, Michalski 1958, Nowakowski 1960). Radionov (1974) z ZSRR stwierdza, że rentowność pasiek 70 pniowych może być zabezpieczona przy produkcji 55 kg od jednej rodziny pszczelej, a w pasiekach 50 pniowych przy produkcji 65 kg z 1 pnia.

Koszt produkcji 1 kg miodu w Polsce przekracza jego cenę (Matysek 1962, Werek 1958). Szubert (1970) stwierdza, że koszt produkcji wówczas równałby się cenie skupu, jeżeli od jednej rodziny uzyskiwanoby 30 kg miodu. Chimowicz (1970) uzależnia koszt produkcji miodu od stosowanych metod gospodarki.

W ZSRR można przyjąć ogólnie, że cena miodu jest o 20% wyższa od jego kosztu produkcji, natomiast powinna być wyższa o około 25% (Soldatov 1973). Ivaskina (1973) stwierdza mniejszy koszt produkcji w sowchozach posiadających większą produkcję globalną. Zgodne to jest z danymi podawanymi przez Haydaka (1963), który obliczył, że w USA koszt produkcji 1 kg miodu w pasiece pszczelarza zawodowego jest 5-krotnie niższy niż u pszczelarza amatora. Kornecho (1969)

strona 3

podaje, że koszt produkcji 1 kg miodu w 1000 pniowej pasiece jest dwukrotnie niższy niż w pasiece 200 pniowej.

Jeżeli przeanalizujemy opłacalność produkcji innych działów rolnictwa (Grochowski 1973), stwierdzimy, że ceny skupu czterech podstawowych zbóż przekraczają ich koszty produkcji o około 20%. Wskaźnik opłacalności ziemniaków, buraków cukrowych i rzepaku jest jeszcze wyższy. Z kolei koszty produkcji zwierzęcej (żywiec wieprzowy, żywiec wołowy, jaja, drób) są wyższe od cen.

METODYKA

Materiały do badań zebrano korespondencyjnie na podstawie otrzymanych kwestionariuszy od 166 pszczelarzy z okresu 5 lat oraz na podstawie obserwacji, prowadzonych w 9 pasiekach prywatnych oraz w 1 pasiece państwowej PZD Górna Niwa z okresu 3 lat. Szczegółowe dane o metodyce zbierania danych znajdują się w dysertacji doktorskiej autora z 1976 r.

Pszczelarze posiadają rozmaity stopień wykształcenia ogólnego i pracują w różnych zawodach. Na ich sposób gospodarzenia w pasiece może mieć wpływ zarówno poziom intelektualny, jak i motywy, które skłoniły ich do prowadzenia pasieki. Motywy te, to konieczność prowadzenia pasieki ze względu na posiadanie pewnego areału kultur entomofilnych, widoki na uzyskanie dodatkowego dochodu, możliwość relaksu po pracy zawodowej, względnie tradycje rodzinne.

Wymienione uprzednio czynniki w różnym stopniu odnoszą się do każdego pszczelarza. Dlatego trudno na tej podstawie dokonać jednego lub kilku podziałów pasiek na grupy. Jednakże zauważono, że pasieki prowadzone przez chłopów różnią się pod względem wielu cech od pasiek inteligentów, chociaż nie muszą różnić się pod względem wielkości. Mozemy więc spośród pasiek amatorskich wyodrębnić dwa modele. Pierwszy model (określono jako model „A”) stanowią pasieki o wielkości od 1 do 40 rodzin pszczelich, prowadzone przez chłopów. Drugi model („B”) są to pasieki tej samej wielkości, prowadzone przez inteligentów.

Oprócz pasiek amatorskich istnieje w Polsce niewielka grupa pasiek, które można by określić mianem „towarowych”. Mają one więcej niż 40 rodzin pszczelich. Pomimo małej ich liczebności, wynoszącej około 1,2% ogółu, powinny one dawać w normalnych warunkach około 20% towarowej produkcji miodu w kraju (Plan rozwoju pszczelarstwa 1971—1975). Pasieki te można by wydzielić jako następny model „C”. Wydzielenie tego modelu i analiza jego efektów ekonomicznych ma charakter przyszłościowy, ponieważ w dalszych latach wraz ze zmianą struktury rolnictwa, należy spodziewać się zmiany struktury wielkości pasiek, w kierunku tworzenia dużych, nowoczesnych jednostek.

Wyodrębnione tutaj trzy modele organizacyjne pasiek nie są grupami

strona 4

jednorodnymi. Można by z każdego modelu wyodrębnić kilka podgrup, przy przyjęciu różnych kryteriów podziału. Często spotykane kryteria to: wielkość pasiek, położenie terytorialne, system ula, rasa pszczół, a rzadziej spotykane to wiek pszczelarza, jego sytuacja materialna. Czynników, które różnicują poszczególne pasieki można by znaleźć więcej. Wydaje się jednak, że z tych wszystkich czynników decydujący wpływ na produkcję, ze względów organizacyjnych, ma wielkość pasieki.

W opracowaniu tym analizowano wielkość i strukturę nakładów w różnych modelach pasiek. Nakłady w odniesieniu do 1 pnia i 1 kg wyprodukowanego miodu obliczono dla pasiek różnej wielkości w każdym modelu. Poza tym przeanalizowano zmienność nakładów w tych samych pasiekach w różnych latach.

Oprócz miodu w każdej pasiece uzyskuje się pewną ilość wosku. Ilość ta zależy od stosowanych metod gospodarki pasiecznej. Miód i wosk oraz inną produkcję przeliczono na wspólne jednostki. Do obliczania współczynników przeliczeniowych posłużyła relacja pomiędzy cenami skupu tych produktów, która utrzymywała się w latach badań i poprzedzających je przez dłuższy okres czasu. Współczynnik przeliczeniowy wosku na wspólne jednostki wynosił zatem 1 : 4,25). Przy obliczaniu produkcji 1 kg miodu odpowiada 1 jednostka, a 1 kg wosku 4,25 jednostek. W literaturze polskiej i zagranicznej często spotyka się inne współczynniki przeliczeniowe wosku na wspólne jednostki 1 : 3,5 (Bornus 1972), 1 : 3 (Salun 1971), 1 : 2 (Nużdin, Soldatov 1971). Mają one charakter bardziej ogólny. Z przytoczonych współczynników przeliczeniowych w zasadzie tylko pierwszy (1 : 3,5) może mieć pewne znaczenie jako charakterystyczny dla warunków Polski. Pomiędzy tym współczynnikiem a zastosowanym w badaniach różnica jest niewielka i wynosi około 20%. Dlatego zastosowanie współczynnika bazującego na relacji cen wydaje się w pełni uzasadnione. Opieranie się na produkcji cen praktykowane jest przy obliczaniu innej produkcji sprzężonej (Grochowski, Bachańska 1974).

Wielkość produkcji w pasiekach możemy mierzyć w mierniku naturalnym. Ponieważ głównym produktem jaki daje rodzina pszczela jest miód, wielkość produkcji możemy zatem określić liczbą kilogramów miodu uzyskaną od jednej rodziny pszczelej. W pracy przeanalizowano produkcję miodu, uzyskiwaną w pasiekach różnej wielkości, należących do poszczególnych modeli. Przeprowadzono również przeliczenie wosku na miód za pomocą przyjętego uprzednio współczynnika przeliczeniowego, a następnie całościowo obliczono produkcję jednostkową od jednej rodziny pszczelej.

Większość wyprodukowanego miodu zostaje sprzedana. Procentowy udział miodu sprzedanego do wyprodukowanego można określić jako towarowość produkcji (Tp = Pth/Pa × 100). Jednakże miód zostaje sprzedany

strona 5

albo w punktach skupu, albo bezpośrednio konsumentom. Dlatego towarowość ogólną podzielono na dwie części i wyodrębniono procent miodu sprzedanego w punkcie skupu jako Tp1, a procent miodu sprzedano konsumentom jako Tp2.

Efekty pasiek mogą być wyrażone nie tylko w mierniku naturalnym, ale i w postaci pieniężnej, jako dochody. W ekonomice spotykamy się z dość zróżnicowaną klasyfikacją dochodów. W tym opracowaniu będziemy analizowali trzy rodzaje: dochód brutto (Db), dochód globalny Dgl1 i dochód czysty (Dc). W analizie dochodu brutto przeanalizowano jego strukturę. Pewne trudności nastręcza obliczenie dochodu czystego, który w wyraźnej formie występuje w pasiekach prywatnych, podobnie jak i w gospodarstwach indywidualnych (Grochowski, Bachańska 1974). Przy obliczaniu tego dochodu należy bowiem wycenić wynagrodzenie za pracę. Za podstawę przyjęto stawkę godzinową pracownika z kwalifikacjami mistrza, która w przedsiębiorstwie państwowym może wynosić 13 zł (Układ zbiorowy). W gospodarstwach chłopskich fundusz spożycia był tylko nieco wyższy od przyjętej tutaj stawki godzinowej (Grochowski 1973). Wyceniona w ten sposób praca jest wielkością szacunkową. Obliczony na tej podstawie dochód czysty będzie miał wartość przybliżoną. Przy wycenie wynagrodzenia nie uwzględniono kwalifikacji pszczelarzy, a są one bardzo zróżnicowane przede wszystkim w zależności od modelu pasieki. Jednakże wprowadzenie zróżnicowanych stawek płac utrudniałoby porównywanie efektów ekonomicznych w poszczególnych modelach pasiek.

Jednym z mierników, które obrazują efekty ekonomiczne jest dochód globalny, przypadający na jedną godzinę pracy. Dochodowość produkcji możemy wyrazić za pomocą dochodu globalnego w przeliczeniu na 1 pień lub 1 kg miodu.

Jak już nadmieniono w Polsce bardzo powszechnym zjawiskiem jest sprzedaż wolnorynkowa miodu. Również w pasiekach analizowanych, część lub całość wyprodukowanego miodu sprzedawana była po cenach wolnorynkowych. Analiza dochodów przy uwzględnieniu zróżnicowanych cen miodu, jak to miało faktycznie miejsce, byłaby zbyt jednostronna. Dlatego opisane powyżej analizy przeprowadzono jeszcze raz, ale przy przyjęciu założenia, że całość wyprodukowanego miodu sprzedawana była po cenach skupu. Obliczone w ten sposób dochody odpowiednio symbolami Db1, Dgl1, Dc1.

Znając koszty (K) poniesione na produkcję (P) określonej wielkości, możemy obliczyć wskaźnik względnej wysokości kosztów (W_WWK = K/P × 100). Natomiast wskaźnik rentowności jest ilorazem zysku i kosztów (Adamowski 1973), a w naszym przypadku dochodu czystego (Dc) i kosztów (K) (Wr = Dc/K × 100), wyrażonym w procentach. Koszty

strona 6

jednostkowe obliczono, dzieląc sumę nakładów, wyrażonych w formie pieniężnej, przez wielkość produkcji miodu i wosku, przeliczonych na wspólne jednostki w sposób podany poprzednio.

Najbardziej zmiennym czynnikiem, mającym wpływ na opłacalność pasieki jest wielkość produkcji miodu i wosku. Zakładając stałe proporcje pomiędzy produkcją miodu, wosku i innych produktów obliczono jak duża powinna być produkcja miodu, ażeby zrównoważyła jego koszty produkcji.

W ekonomii stosuje się wiele wskaźników. W niniejszym opracowaniu zastosowano tylko te, które wydawały się przydatne w zastosowaniu do analizy rentowności pasiek.

Obliczenia statystyczne polegały na obliczeniu w miarę potrzeby współczynników korelacji pomiędzy dwiema zmiennymi przy poziomie istotności 0,05 a także współczynników korelacji cząstkowej pomiędzy trzema zmiennymi (Marszałkowicz 1972, Ruszczyc 1970). W odniesieniu do modelu „C” wprowadzono wzór na produkcję końcową w zależności od wielkości pasieki oraz wielkości nakładów rzeczowych i nakładów pracy (Marszałkowicz 1972) przy przyjęciu modelu regresji prostoliniowej. Badano również istotność różnic pomiędzy modelami przy poziomie wiarygodności 0,05, stosując testy nieparametryczne (Ruszczyc 1970).

WYNIKI

CHARAKTERYSTYKA BADANYCH PASIEK

Pasieki modelu „A”. Pasieki o wielkości mniejszej niż 40 pni, będące własnością rolników, stanowiły jeden z działów gospodarstw chłopskich. Rolnicy prowadzący te pasieki uważają pszczelarstwo za dział mniej opłacalny od pozostałych. Stwierdzają oni, że kilka lub kilkanaście lat wcześniej, dochody uzyskiwane z pasiek były wyższe, aniżeli obecnie. Za podstawowy czynnik powodujący obniżenie produkcji miodu, a tym samym opłacalności pasiek, uważają oni zmniejszenie ilości chwastów miododajnych w uprawach oraz stosowanie środków chemicznych (pestycydów), powodujących zatrucia rodzin pszczelich. Pasieki zostały im przekazane przez ojców, lub też nauczyli się pszczelarstwa od sąsiadów. Pszczelarstwem zaczęli się zajmować 30 lat wcześniej, czyli wówczas kiedy było ono uważane za bardzo opłacalne. Wiek właścicieli pasiek przekracza 50 lat. Są oni najczęściej dobrymi rolnikami i posiadają względnie dużą wiedzę ogólną. Jednakże na czytanie literatury fachowej z zakresu pszczelarstwa nie znajdują czasu. Podstawowym źródłem wiedzy dla nich są szkolenia organizowane przez koła pszczelarzy. Dotyczy to tych, którzy należą do Polskiego Związku Pszczelarskiego. Prace

strona 7

w pasiece wykonują z dużą satysfakcją. Niektórzy traktują pasieki trochę jako relaks. Zapowiadają oni, że w najbliższych latach będą zmniejszali pasieki, jednakże nie mówią o całkowitej ich likwidacji. Rodziny pszczele znajdują się najczęściej obok domu pszczelarza i wykorzystują tylko znajdujące się w tej okolicy pożytki. W zasadzie nie praktykują wywożenia rodzin pszczelich na oddalone pożytki. Zresztą nie mają uli przystosowanych do tego celu. Wprawdzie są to ule najczęściej o standardowych wymiarach ramki ale mają grube ściany, wobec czego są bardzo ciężkie. Więcej niż połowę stanowią ule systemów: warszawski zwykły i warszawski poszerzony. W pasiekach stosuje się nieskomplikowane metody gospodarki. W zasadzie nieznane są tam metody kierowania rozwojem rodziny pszczelej. Podkarmiania stymulacyjnego nie przeprowadza się, natomiast pszczoły w okresie sezonu podkarmia się wówczas, jeżeli groziłoby im osypanie z głodu. Matki pszczele w tych pasiekach wymieniane są w niewystarczającym stopniu. Corocznie wymienianych jest około 20% matek. Wymiana polega na zlikwidowaniu matek starych i tym samym zmuszeniu rodziny do odciągnięcia mateczników ratunkowych albo na poddaniu mateczników, najczęściej rojowych. Wyszukanie nieznakowanych matek sprawiało pszczelarzom trudności pomimo długoletniej praktyki. Miodobranie przeprowadza się w tych pasiekach jeden lub co najwyżej dwa razy w ciągu sezonu. Wirowane są wszystkie plastry, w których znajduje się miód, a więc również plastry z czerwiem. Przy zabieraniu plastrów nie zwraca się uwagi na dojrzałość miodu, chociaż większość pszczelarzy wie, w jakim stopniu powinny być zasklepione plastry nadające się do wirowania. Wirowanie odbywa się w budynkach gospodarskich (komórkach) nie przystosowanych do takiej pracy. Tam również przetrzymywane są plastry. W okresie zimy przypada około pięciu plastrów zapasowych na 1 rodzinę pszczelą. Zbyteczne plastry w zimie przetrzymywane są również w ulach poza gniazdem. Do takiego przetrzymywania zmusza brak odpowiedniej pracowni. 60% pszczelarzy posiada nadstawki do uli. Stosują oni je jednak tylko u 18% rodzin pszczelich. O wiele częściej (u 35% rodzin pszczelich) stosowane są kraty odgrodowe. Nadstawki i kraty odgrodowe znajdują mniej więcej u połowy rodzin. Od 20% do 40% rodzin pszczelich w pasiece nie daje żadnej produkcji miodu.

Podkarmianie pszczół na zimę oraz wymiana plastrów nie jest przeprowadzana w takim stopniu, jak to nakazują intensywne metody gospodarki, ale nie stwierdzono w tym zakresie rażących błędów. Jedno co można zauważyć, to nadmierne ocieplanie gniazd przy braku odpowiedniej wentylacji.

Pasieki modelu „B”. Pszczelarstwem zajmuje się pewna część inteligencji oraz robotników wykwalifikowanych. Posiadają oni pasieki niewielkie nie przekraczające wielkością 40 pni. Usytuowane są one najczęściej poza miejscem zamieszkania pszczelarza, a prace pasieczne

strona 8

traktowane jako relaks, wykonywane są w czasie wolny od pracy zawodowej, w godzinach popołudniowych albo w niedzielę. Rodziny pszczele stoją najczęściej na wsi, na terenie wydzierżawionym od rolników. Pomieszczenie na pracownię pasieczną pszczelarz również wydzierżawia na stałe lub okresowo. Niekiedy buduje własną pracownię. Niewielki procent pszczelarzy rekrutuje się z inteligencji, która posiada pasieki na własnym terenie obok domu albo na wykupionej poza miastem działce. Ci ostatni prowadzą przede wszystkim gospodarkę stacjonarną. Średnio jednak pasieka oddalona jest od miejsca zamieszkania jej właściciela o 14,5 km.

Pasieki tej grupy prowadzone są zgodnie z nowoczesnymi metodami (wymiana matek i plastrów co około 3 lata). W gospodarce pasiecznej szczególne trudności sprawia im rojenie się pszczół. Niektórzy z pszczelarzy w okresie występowania rójki biorą urlopy, inni traktują roje, które odlecą, jako przymusowe straty. Prowadzenie gospodarki pasiecznej w tym okresie ułatwiają im stosowane często ramki pracy, które pozwalają orientować się o stanie rodziny. Pszczelarze ci znajdują czas na czytanie lektury fachowej i starają się ulepszyć sposoby gospodarowania. Szczególnie dużą uwagę zwracają na jakość matek pszczelich. Do pasiek starają się wprowadzać nowe rasy pszczół lub ich linie, które charakteryzowałyby się łagodnością oraz dużą produkcją miodu. Dochody z produkcji miodu nie są najważniejszym składnikiem budżetu domowego, szczególnie w pasiekach mniejszych. Ważna jest natomiast sama satysfakcja posiadania miodu. Dlatego czasem się zdarza, że miód zdatny do wirowania przetrzymywany jest w rodzinach pszczelich i z zadowoleniem pokazywany innym pszczelarzom, którzy przyjdą do pasieki. Przed zimą starają się oni jednak jak najwięcej odwirować i dlatego nie przestrzegają zasady, że 1/4 czy 1/3 zapasów zimowych powinien stanowić miód. Poza samą pracą w pasiece część z nich zajmuje się racjonalizacją. Opracowują oni różne urządzenia, które później stanowią wyposażenie pasieki, ale nie zawsze są wykorzystywane.

Pasieki modelu „C”. W Polsce jest niewielki procent pasiek dużych, posiadających więcej niż 40 rodzin pszczelich. Są to pasieki modelu C. Właściciele tych pasiek zajmują się oprócz tego prowadzeniem niedużych gospodarstw rolnych, rzemieślniczych punktów usługowych, albo też pracują w zawodach, które dają im dużo wolnego czasu w okresie lata. Niekiedy są to osoby będące na emeryturze. Osoby te prowadziły wcześniej co najmniej małe pasieki. Właściciele pasiek z tej grupy posiadają dużą wiedzę z zakresu pszczelarstwa, którą w pełni wykorzystują. 53% pszczelarzy przynajmniej raz w roku wywozi pasiekę na pożytki. Natomiast 35% dwukrotnie wywozi pasiekę. Pszczelarze prowadzący gospodarkę stacjonarną mają pasiekę usytuowaną na dwóch toczkach. Jest jednak 23% takich, którzy trzymają całą pasiekę w jednym miejscu. Odnosi się to szczególnie do tych, którzy mają pasieki obok miejsca

strona 9

swojego zamieszkania. Część pszczelarzy z tej grupy utrzymuje się wyłącznie z pszczelarstwa. Oprócz produkcji miodu i wosku zajmują się oni czasem produkcją matek pszczelich, a niekiedy również mleczka pszczelego, pyłku, rojów, czy nawet uli. Ten ostatni przypadek odnosi się w zasadzie do pszczelarzy, którzy oprócz pszczelarstwa zajmują się stolarstwem.

W pasiekach stosuje się nowoczesne metody gospodarki. 92% pszczelarzy stosuje nadstawki w 36% uli lub prowadzi gospodarkę w ulach wielokorpusowych. Wszystkie prace w pasiekach wykonywane są tylko wówczas, jeżeli zachodzi rzeczywista tego potrzeba. Niekiedy bywają one opóźnione ze względu na ich spiętrzenia. Wszelkie prace oprócz miodobrania i wędrówek wykonują pszczelarze jednoosobowo. Miodobranie przeprowadza się we dwie osoby i robi się to tak często, jak tylko jest to możliwe. Pszczelarze wirują wszystkie plastry z miodem. Miód częściowo sprzedają indywidualnie, a częściowo do punktów skupu. Gospodarkę pasieczną chętnie unowocześniają. Dotyczy to rzeczy zasadniczych dla produkcji, jak na przykład rasy pszczół. Prawie wszyscy należą do Polskiego Związku Pszczelarskiego. Wiadomości potrzebne do prowadzenia pasiek czerpią z kursów pszczelarskich, a w mniejszym stopniu z literatury fachowej.

Nakłady rzeczowe a wielkość pasiek. Nakłady rzeczowe w pasiekach uzależnione są od liczby pni oraz od intensywności gospodarki. Nakłady rzeczowe na 1 pień zróżnicowane są w zależności od modelu. Na podstawie danych od korespondentów stwierdzono, że najmniejsze nakłady rzeczowe na prowadzenie pasiek przeznacza się w modelu A, a największe w modelu B (tab. 1). Pasieki modelu C mimo, że prowadzone są bardziej efektywnie niż pasieki modelu B, to jednak nakłady w nich są niższe, ponieważ wykorzystywane są bardziej racjonalnie, dla większej liczby rodzin pszczelich. Powyższa prawidłowość znajduje potwierdzenie w danych z 9 obserwowanych pasiek znajdujących się na terenie byłego powiatu puławskiego. W pasiekach na tym terenie nakłady rzeczowe są jednak niższe. Dla modelu A, B, C, wynoszą one odpowiednio 150,25 zł, 251,12 zł i 197,80 zł. W obrębie poszczególnych modeli istnieje pewne zróżnicowanie wielkości nakładów w zależności od wielkości pasiek. Można tu zaobserwować dwie przeciwne tendencje. W pasiekach modelu A wraz ze zwiększaniem się pasiek rosną nakłady rzeczowe (korelacja jest istotna r = + 0,82) jednak nie przekraczają nakładów w pasiekach modelu B. W modelu C wraz ze zwiększaniem się pasieki nakłady te maleją. Wyjątek w modelu C stanowią pasieki posiadające więcej niż 100 rodzin pszczelich. W pasiekach tych nakłady są bezwzględnie najwyższe. Pomiędzy wielkością nakładów rzeczowych a wielkością produkcji korelacja jest prawie istotna. W tych samych pasiekach, ale w poszczególnych latach nakłady są zróżnicowane. Szczególnie ma to miejsce w pasiekach mniejszych, w których zaopatrzenie odbywa się dorywczo, co parę

strona 10

Tabela 1 Nakłady rzeczowe na jeden pień w pasiekach różnej wielkości w złotych Cash costs in zloty for one bee colony in different size of apiares

Wielkość pasiek — Size of apiary Model A Model B
1—20 231,56 336,19
11—20 241,35 324,82
21—30 236,58 325,91
31—40 281,93 291,81
x̄ 247,86 319,68
Wielkość pasiek — Size of apiary Model C
41—60 297,12
61—80 280,64
81—100 269,52
ponad / over 100 303,25
x̄ 287,63

lat. Współczynnik zmienności, dotyczący zróżnicowania nakładów w poszczególnych latach dla pasiek w modelu A, B, C wynosi odpowiednio v = 19,5%, v = 17,7%, v = 17,7%. W pasiece PZD Górna Niwa nakłady rzeczowe na 1 pień utrzymywały się na stałym poziomie i wynosiły 286,15 złotych.

Struktura nakładów. Do podstawowych nakładów na produkcję pasieczną należy zaliczyć nakłady na zakup cukru i węzy. Pszczelarze kupowali cukier albo po cenie detalicznej albo po cenie hurtowej co mogło dotyczyć członków Polskiego Związku Pszczelarskiego. Po cenie hurtowej zaopatrywało się w modelach A, B, C odpowiednio 59,5%, 33,3%, 25,6% pszczelarzy. Cukier zużywany był do podkarmiania zimowego, podkarmiania stymulacyjnego, a także do podkarmiania rodzin pszczelich w okresie bezpożytkowym. W wyodrębnionych modelach A, B, C zużywano bardzo dużą ilość cukru. Rocznie zużywano odpowiednio 12,2 kg, 14,2 kg, 13,6 kg. W wyodrębnionych modelach pasiek z terenu byłego powiatu puławskiego zużywano średnio tylko 10,80 kg. Z tego tylko 1,2 kg przypadało na podkarmianie stymulacyjne lub inne podkarmianie, przypadające w okresie sezonu pszczelarskiego. W jednostkowym zużyciu cukru przez pasieki różnych modeli na tym terenie nie zauważono większych różnic. W analizowanych pasiekach korespondentów do produkcji potrzebna była różna ilość węzy. W modelach A, B, C zużywano odpowiednio 3,6, 3,6, 4,0 arkuszy węzy, w przeliczeniu na ramkę dadanowską. Pszczelarze zaopatrywali się w węzę w Rejonowych Spółdzielniach

strona 11

Ogrodniczo-Pszczelarskich, albo otrzymywali ją z własnego wosku po przerobieniu na walcach. Wszystkie pasieki modelu A zaopatrywały się w węzę w RSO, natomiast 25% pasiek modelu C wytwarzało węzę we własnym zakresie.

Pasieki modelu A, B, C n aterenie powiatu puławskiego zużywały mniej węzy od pasiek korespondentów. Zużycie to wynosiło odpowiednio dla kolejnych modeli 2,7, 3,2, 3,4 arkuszy w przeliczeniu na ramkę dadanowską.

W pasiece PZG Górna Niwa zużycie wynosiło 13,8 kg cukru i 2,9 arkuszy węzy.

Zużycie cukru i nakłady przeznaczone na jego zakup są bardzo zróżnicowane. Duże zużycie cukru w pasiekach korespondentów modelu B jest trudne do uzasadnienia zwłaszcza, że nie znajduje ono potwierdzenia w odpowiednich pasiekach, usytuowanych na terenie byłego powiatu puławskiego, w których zużycie pokarmu było mniejsze o blisko 20%. Należy podejrzewać, że cukier został zużyty na podkarmianie rodzin pszczelich w okresach bezpożytkowych. Ogólnie można przyjąć, że zużycie cukru we wszystkich analizowanych pasiekach było conajmniej wystarczające.

Zużycie węzy obok cukru stanowi jeden ze wskaźników, na podstawie którego można ocenić intensywność gospodarki pasiecznej. Zauważa się jednak, że wielkość zużycia cukru i węzy nie jest skorelowana. Nie dostrzeżono również charakterystycznych tendencji w zróżnicowaniu zużycia cukru i węzy w zależności od wielkości pasiek.

Cukier ma stały udział (około 50%, tab. 2) w nakładach rzeczowych na produkcję pasieczną. Zróżnicowanie nakładów pieniężnych na zakup węzy uwarunkowane jest tym, że niekiedy węza jest wytwarzana we własnym zakresie. Remont sprzętu najwięcej kosztuje w pasiekach modelu C, ponieważ tam przypada najwięcej tego sprzętu na 1 pień. Trudne do wytłumaczenia mogą się wydać małe nakłady na zakup sprzętu i jego remont w modelu B pasiek. Staje się to bardziej zrozumiałe, jeżeli uwzględnimy, że do analizy wzięto pasieki prowadzone przez krótszy okres, a ponadto stosunkowo dobrze wyposażone w sprzęt. Wobec tego sprzęt w mniejszym stopniu jest remontowany i zakupywany. Amortyzacja sprzętu we wszystkich pasiekach jest wartością niemal stałą. Może się to wydawać trudne do wytłumaczenia, ponieważ pasieki modelu A są faktycznie gorzej wyposażone w sprzęt od pasiek modelu B i C. Relatywnie wysoka amortyzacja całego sprzętu w pasiekach modelu A spowodowana jest wysoką amortyzacją uli. Ule spotykane w pasiekach chłopskich wykonane są najczęściej na zamówienie, do ich budowy zużyto dużo drewna, są więc droższe od uli spotykanych w innych modelach pasiek. Amortyzacja uli w modelu A jest wyższa od amortyzacji w modelu B i C. Natomiast amortyzacja od pozostałego wyposażenia w modelu A jest niższa.

strona 12

Tabela 2 Wielkość i struktura nakładów rzeczowych w pasiekach Size and structure of cash costs in apiares

Wyszczególnienie / Specification Model A: zł Model A: % Model B: zł Model B: % Model C: zł Model C: %
Cukier / Sugar 125,30 48,56 146,01 46,66 134,25 46,28
Węza / Bee foundation 50,30 19,51 38,11 12,18 44,76 15,43
Zakup sprzętu / Purchased equipments 26,98 10,46 17,69 5,65 18,20 6,27
Remont sprzętu / Renovation of equipment 11,17 4,33 12,06 3,85 24,13 8,32
Amortyzacja / Depreciation 32,01 12,41 31,68 10,12 31,50 10,86
Inne nakłady / Other costs 12,28 4,73 67,36 21,54 37,24 12,84
Razem / Total 258,04 100,00 312,91 100,00 290,08 100,00

Pod pojęciem „inne nakłady” należy rozumieć przede wszystkim nakłady przeznaczone na zakup matek, opłata za dzierżawę pasieczyska oraz dojazdy do pasiek.

Pszczelarze kupowali matki tylko w nieznacznym procencie. Procent zakupionych matek w modelu A, B, C wynosił odpowiednio 4,3%, 7,2% i 3,9 % — stanu pni w pasiekach. Pszczelarze modelu A najczęściej zakupowali matki produkcyjne będące krzyżówkami. W matki zaopatrywali się od najbliższych pszczelarzy hodowców. Pszczelarzom modelu B i C w pewnym stopniu udawało się zaopatrywać w matki czyste rasowo. Oni też w większym stopniu dokonywali wyboru stacji hodowli, w których zaopatrywali się w matki. 45%, 65% i 80% pszczelarzy z kolejnych modeli pasiek przynajmniej w niewielkiej liczbie zakupywało matki. Posłużyły one im jako materiał hodowlany. W pasiekach modelu A jako materiał hodowlany używano niekiedy również matek będących krzyżówkami.

NAKŁADY PRACY

Pracochłonność i wydajność pracy w pasiekach różnej wielkości. Nakłady pracy w przeliczeniu na 1 pień są zróżnicowane w zależności od modelu. W modelach A, B, C pasiek na terenie byłego powiatu puławskiego, nakłady pracy na 1 pień były stosunkowo niskie i wynosiły odpowiednio 6,3, 9,7 i 8,9 rbg. Najmniejsze nakłady w pasiekach modelu A, znajdują uzasadnienie w usytuowaniu pasiek, bliskim miejsca zamieszkania

strona 13

pszczelarzy jak również w ekstensywnych metodach gospodarki, jakie tam stosowano. Wszelkie czynności w tym modelu ograniczały się do najbardziej niezbędnych. Według danych z pozostałego terenu Polski (tab. 3) wynika, że nakłady w pasiekach modelu C są wyższe średnio o 33,5% a w modelu B o 84% w porównaniu z pasiekami modelu A. W wielkości nakładów pracy pomiędzy modelami A i B, B i C, A i C stwierdzono istotne różnice. Pomimo zróżnicowania w wysokości nakładów pomiędzy modelami B i C ocenia się, że pasieki obu tych modeli były prowadzone w równym stopniu racjonalnie. Duże nakłady w pasiekach modelu B spowodowane były tym, że pszczelarze w czasie pracy w pasiece niektóre czynności celowo przedłużali, co nie było konieczne. Wynika to z faktu, że traktują oni te prace jako odpoczynek po pracy zawodowej i często nie zależy im na szybkim wykonaniu zabiegu. Odnosi się to szczególnie do pasiek małych. W pasiekach tych najwyższa jest również pracochłonność w odniesieniu do 1 kg miodu, a najniższa wydajność pracy. We wszystkich modelach pa-

Tabela 3 Pracochłonność i wydajność pracy w pasiekach różnej wielkości Labour consumption and efficiency of work in different size of apiares

Model Wielkość pasieki / Size of apiary Pracochłonność / Labour consumption: rbg/1 pień — man hour/1 bee colony Pracochłonność / Labour consumption: rbg/1 kg miodu — man hour/1 kg of honey Wydajność pracy / Efficiency of work: kg miodu/1 rbg — kg of honey/1 man hour
A 1—10 7,40 1,15 0,87
A 11—20 7,60 1,06 0,94
A 21—30 7,22 0,89 1,12
A 31—40 6,68 0,71 1,41
x̄ 7,23 a 0,95 1,09
B 1—10 10,74 2,15 0,46
B 11—20 14,31 1,34 0,74
B 21—30 10,39 0,93 1,13
B 31—40 14,55 1,14 0,87
x̄ 12,50 b 1,39 0,80
C 41—60 10.35 0,71 1,41
C 61—80 6,57 0,53 1,88
C 81—100 8,72 0,61 1,64
C ponad 100 / over 9,56 0,53 1,90
x̄ 8,80 c 0,60 1,71
strona 14

siek wraz ze wzrostem wielkości pasieki maleje pracochłonność a rośnie wydajność pracy. Dla modelu A i B korelacja pomiędzy wielkością pasieki i wydajnością pracy jest istotna (r = + 0,97 i r = + 0,80). Najwyższą wydajność pracy posiadają pasieki modelu C, mające ponad 100 pni.

Wydajność pracy w pasiekach na terenie byłego powiatu puławskiego była niższa od tej wydajności na pozostałym terenie Polski więcej niż dwukrotnie i wynosiła dla modeli A, B, C pasiek odpowiednio 0,40, 0,57, 0,60 kg miodu/1 rbg. Tę niską wydajność należy tłumaczyć słabymi warunkami pożytkowymi, co dało szczególnie się zauważyć w 1974 roku, który był dla pszczelarstwa na tym terenie wprost katastrofalny.

W tych samych pasiekach, ale w różnych latach, nakłady pracy na ich prowadzenie zmieniają się. Współczynnik zmienności obliczony dla modelu A, B, C wynosił odpowiednio v = 22,0, 21,8, 15,7%.

Większość prac we wszystkich modelach pasiek pszczelarze wykonywali jednoosobowo. Tylko w czasie wędrówek i miodobrania angażowali dodatkowo jeszcze jedną osobę.

Struktura nakładów i sezonowość pracy w pasiekach. Ze struktury nakładów pracy wynika, że pszczelarze przeznaczają około 1/3 nakładów pracy na przeglądy, około 1/3 na podkarmianie i miodobranie i około 1/3 na topienie wosku i inne prace pasieczne) (tab. 4, ryc. 1). Powyższe proporcje w niewielkim stopniu zależą od sumy rocznych nakładów pracy. Nakłady te są zróżnicowane. W pasiekach modelu B na przeglądy i podkarmianie zużywa się około dwukrotnie więcej czasu, aniżeli w pasiekach modelu A. Z kolei na miodobranie pszczelarze we wszystkich modelach zużywają mniej więcej tyle samo czasu.

Tabela 4 Struktura nakładów pracy w różnych modelach pasiek w % Structure of work expenditure in different models of apiares in %

Rodzaj pracy / Kind of work M_A B M M_C
Przeglądy / Inspection 31,6 34,8 32,8
Miodobranie / Harvesting 22,2 12,4 21,4
Podkarmianie / Feeding 14,9 17,2 13,4
Prace przy wosku / Works with wax 6,8 8,0 7,3
Inne / Other 24,5 27,7 25,1
strona 15
Ryc. 1 Wielkość nakładów pracy w różnych modelach pasiek w rbg/1 pień
Ryc. 1 Wielkość nakładów pracy w różnych modelach pasiek w rbg/1 pień Size of work in different models of apiares in man hours/1 bee colony

Produkcja pszczelarska ma charakter sezonowy. Około 2/3 nakładów w tej produkcji musi być wykonana w okresie sezonu, trwającego mniej więcej od kwietnia do września, a więc w okresie około 6 miesięcy. Pozostałe prace mogą być wykonywane w okresie pozostałych 6 miesięcy. Jednakże w pasiekach modelu B (tab. 5) większość prac posezonowych wykonywana jest w okresie sezonu, ponieważ znaczna część pasiek nie ma odpowiednich pomieszczeń, które umożliwiłyby prace w zimie. Odnosi się to szczególnie do małych pasiek z tego modelu, w którym problem sezonowości prac nie jest ważny.

W pasiekach modelu A i B występują dwa szczyty zapotrzebowania na pracę, przypadające na miesiąc czerwiec i sierpień. Natomiast w modelu C szczyt zapotrzebowania przypada na miesiąc lipiec (ryc. 2).

Tabela 5 Sezonowość prac w pasiekach w % Seasonality of work in apiares in %

Miesiąc / Month M_A M_B M_C
IV 7,9 7,6 11,0
V 13,6 15,4 13,0
VI 17,4 19,0 14,7
VII 7,8 15,5 18,7
VIII 15,6 20,0 12,5
IX 11,3 13,1 11,2
pozostałe / other 26,4 9,4 18,9
strona 16

Powyższe zależności mogą ulegać indywidualnym zróżnicowaniom, zależnym od tego, z jakich pożytków korzysta pasieka. Nie ulega wątpliwości, że miesiąc czerwiec, lipiec, sierpień są okresem spiętrzenia prac w pasiece. W okresie tym w pasiekach modelu C (towarowych) zużywa się około 4,2 rbg/1 pień. Jeżeliby przyjąć założenie, że pszczelarz przez ten cały okres w dni robocze pracowałby bez przeszkód po 8 godzin dziennie, to mógłby obsłużyć w tym okresie około 150 rodzin pszczelich dziennie. Jeżeli analogiczne obliczenia przeprowadzić, uwzględniając zapotrzebowanie na pracę w lipcu jako w okresie szczytowym, to wówczas dojdziemy do wniosku, że jeden pszczelarz w tym miesiącu może obsłużyć około 120 rodzin pszczelich. Powyższe założenia należy jednak uważać za nierealne, ponieważ praca w pasiece jest często niemożliwa do wykonania ze względu na warunki atmosferyczne. Poza tym szczyty prac występują w obrębie poszczególnych miesięcy. Dlatego należy przyjąć, że przy stosowaniu technologii pracy takiej, jaka ma miejsce w modelu C, jeden pszczelarz nie może obsłużyć więcej jak około 100 pni. W przybliżeniu taką liczbę pni obsługiwał 1 pracownik w badanej pasiece doświadczalnej PZD Górna Niwa.

Przy zastosowaniu nowocześniejszej technologii liczba obsługiwanych rodzin pszczelich może być nawet parokrotnie większa.

Nakłady globalne. Określenie globalnych nakładów na produkcję za pomocą wartości pieniężnej jest często niewskazane z tego względu, że trudno jest ocenić koszt pracy. Przyjęcie jednakowego kosztu za

Ryc. 2 Sezonowość prac w różnych modelach pasiek w rbg/1 pień
Ryc. 2 Sezonowość prac w różnych modelach pasiek w rbg/1 pień Seansonality of work in different models of apiares in man hours
strona 17

jedną godzinę pracy obarczane jest błędem z tego względu, że pszczelarze w różnych modelach pasiek posiadali różne kwalifikacje i pracowali mniej lub bardziej wydajnie. Przyjęcie jednakowego kosztu pracy za godzinę pozwala za to na porównywanie wielkości kosztów przypadających na 1 pień lub na 1 kg miodu w różnych modelach pasiek, jak również na porównywanie proporcji pomiędzy nakładami rzeczowymi i pracy, przypadającymi na 1 pień w analizowanych modelach.

Na podstawie danych z tabeli 6 wynika, że największe koszty globalne ponoszone były w pasiekach modelu B, a najmniejsze w pasiekach modelu A. Nie stwierdzono istotnej korelacji pomiędzy wielkością kosztów globalnych.

Udział pracy w kosztach globalnych największy jest w pasiekach modelu B, (od 29 do 39%), natomiast w pasiekach modelu A i C jest mniejszy (od 23 do 31%).

W pasiekach na terenie byłego powiatu puławskiego, w modelach A, B, C globalne koszty wynosiły odpowiednio 232,15, 377,15 i 313,50 złotych, natomiast koszt pracy stanowił w tym odpowiednio 35,57%,

Tabela 6 Wielkość i struktura nakładów globalnych Size and structure of total costs

Model Wielkość pasieki / Size of apiary Nakłady globalne zł/1 pień / Total costs zl/1 bee colony w tym: / inclusive of: nakłady rzeczowe % / cash costs % w tym: / inclusive of: nakłady pracy % / costs of work %
A 1—10 327,76 70,65 29,35
A 11—20 340,15 70,95 29,05
A 21—30 330,41 71,60 28,40
A 31—40 368,77 76,45 23,55
x̄ 341,77 a 72,41 27,59
B 1—10 475,81 70,66 29,34
B 11—20 510,85 63,58 36,42
B 21—30 460,98 70,70 29,30
B 31—40 480,96 60,67 39,33
x̄ 482,15 a 66,40 33,60
C 41—60 431,67 68,83 31,17
C 61—80 366,05 76,67 23,33
C 81—100 382,88 70,39 29,61
C ponad 100 / over 427,53 70,93 29,07
x̄ 402,03 a 71,71 28,30
strona 18

33,45% i 36,91%. W pasiekach państwowych koszt produkcji jest znacznie wyższy. W pasiece PZD Górna Niwa wynosi odpowiednio 688,05 zł, z tego koszt pracy stanowił 58,40%.

DOCHODOWOŚĆ PASIEK

Wielkość i towarowość produkcji. Wielkość produkcji miodu i wosku jest zróżnicowana zarówno w zależności od modelu jak i wielkości pasieki (tab. 7). Pasieki modelu C osiągają prawie dwukrotnie wyższą produkcję miodu aniżeli pasieki modelu A. W pasiekach modelu B zdecydowanie wyodrębnia się grupa pasiek posiadających mniej niż 10 pni. Produkcja w tych pasiekach jest bardzo mała. Wynika to z faktu, że ich właściciele nie przywiązują większego znaczenia do dochodu uzyskiwanego z pszczelarstwa, natomiast zajmują się nim dla satysfakcji. Pomiędzy wielkością produkcji miodu w pasiekach modelu A i B oraz A i C stwierdzono istotne różnice. Mała produkcja wosku w pasiekach modelu B nie jest spowodowana zbyt rzadką wymianą

Tabela 7 Wielkość produkcji w przeliczeniu na wspólne jednostki (miodowe) Size of production transformed in the kg of honey

Model Wielkość pasieki / Size of apiary Miód w kg / Money in kg Wosk w kg / Wax in kg of honey Inne kg miodu / Other in kg of honey Razem kg miodu / Together in kg of honey
A 1—10 6,45 1,57 0,22 8,24
A 11—20 7,17 1,43 0,06 8,66
A 21—30 8,10 1,08 0,37 9,55
A 31—40 9,42 0,65 0,40 10,47
x̄ 7,79 a 1,18 0,26 9,23
B 1—10 5,00 0,81 0,06 5,87
B 11—20 10,71 1,37 0,68 12,76
B 21—30 11,18 1,36 0,82 13,38
B 31—40 11,77 1,03 1,44 14,24
x̄ 9,67 b 1,15 0,74 11,56
C 41—60 14,68 1,58 0,48 16,74
C 61—80 12,37 1,42 0,76 14,55
C 81—100 14,35 1,64 0,16 16,15
C ponad 100 / over 18,20 1,16 0,35 19,71
x̄ 14,90 bc 1,45 0;44 16,79
strona 19

plastrów lecz ograniczonymi możliwościami przetopu wosku. Plastry są bowiem wymieniane z dostateczną częstotliwością. Część plastrów przetapiana jest po długim okresie przetrzymywania, w trakcie którego ulegają one zniszczeniu przez motylicę. Z kolei mała produkcja wosku w pasiekach modelu A posiadających od 30 do 40 pni wynika z rzadkiej wymiany plastrów. Rolnicy będący właścicielami tych pasiek, w okresie kiedy istnieje potrzeba podawania węzy mają nadmiar prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dlatego ilość poddawanej węzy ograniczają do minimum. Pomimo niskiej produkcji wosku ta grupa pasiek charakteryzuje się najwyższą w tym modelu produkcją miodu. W wielkości produkcji wosku pomiędzy poszczególnymi modelami nie stwierdzono istotnych różnic.

Oprócz produkcji miodu i wosku pszczelarze pozyskiwali najczęściej nieznaczne dochody ze sprzedaży rojów, a rzadziej za zapylanie kultur entomofilnych.

Produkcję pszczelarską możemy wyrazić za pomocą wspólnych jednostek. We wszystkich modelach produkcja rośnie wraz ze zwiększeniem pasieki. Istotne korelacje stwierdzono w odniesieniu do modelu A i B. W modelu C obliczono, że na wielkość tej produkcji wpływ ma wielkość nakładów rzeczowych oraz nakładów pracy. Współczynniki korelacji brutto wynoszą odpowiednio r = +0,720 oraz r = +0,684 i są istotne. Odpowiednie współczynniki kortlacji cząsteczkowej okazały się jednak nieistotne. Dlatego analiza ta nie upoważnia do wprowadzenia wzoru regresji. Dla orientacji w modelu C wprowadzono wzór na wartość produkcji końcowej wyrażonej w jednostkach przeliczeniowych:

x1 = 0,220 + 1,351×2 + 0,016×3 + 0,001×4

gdzie: x1 — wielkość produkcji w przeliczeniu na jednostki miodowe x2 — nakłady pracy na 1 pień w rbg x3 — nakłady rzeczowe na 1 pień w zł. x4 — liczba pni w pasiece

Tabela 7 uwzględnia tylko tę produkcję, która pozostała pszczelarzowi po zaspokojeniu potrzeb pasieki. Chodzi tutaj głównie o wosk, bowiem jego część zostaje zużyta na przerób węzy, dla potrzeb pasieki.

Więcej wosku przerobiono na węzę w pasiekach modelu C i B. Ilość ta stanowiła ponad 16% całkowitej produkcji (tab. 8). Poza produkcją węzy pszczelarze zużywali wosk w produkcji pasiecznej w niewielkich ilościach (wyrób miseczek do wychowu matek, uszczelnianie podkarmiaczek).

Wosk pozyskiwany z plastra pochodzi z węzy, którą poddano rodzinom pszczelim do odbudowania, jak również z tego wosku, który pszczoły dodały. Wobec tego dla obliczenia produkcji netto, należy od wosku wyprodukowanego odjąć wosk poddany w węzie. Produkcja netto wosku

strona 20

zależy nie tylko od liczby odbudowanych arkuszy węzy, czy też wosku pozyskiwanego z odsklepów. Jeżeliby zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami założyć, że w całym plastrze znajduje się dwukrotnie więcej wosku niż w węzie, która została poddana dla odbudowy tego plastra to wyniknie z tego, że w różnych modelach pasiek wosk znajdujący się w plastrach wykorzystywano w bardzo małym stopniu od około 51 do około 76% (tab. 8). Produkcja wosku pozyskiwana w pasiekach modelu A nie przekracza prawie ilości wosku poddawanego w węzie.

Z miodu wyprodukowanego część była sprzedawana do punktu skupu (Tp1) po obowiązujących cenach skupu (tab. 9), część zaś sprzedawano indywidualnie po cenach wolnorynkowych (Tp2). W punktach skupu najwięcej sprzedawali miodu właściciele pasiek modelu C. Natomiast wol-

Tabela 8 Bilans produkcji wosku w poszczególnych modelach pasiek w gramach na 1 pień Balance of wax production in different models of apiares in grams for 1 bee colony

Wyszczególnienie / Specification Model A: g Model A: % Model B: g Model B: % Model C: g Model C: %
Zakupiono węzy / Purchased bee foundation 240 95,23 181 71,82 213 76,06
Wykonano z własnego wosku / Foundation made from own wax 12 4,77 71 28,18 67 23,94
Razem użyto węzy / Together used bee foundation 252 100,00 252 100,00 280 100,00
Sprzedano wosku / Sold wax 235 92,17 285 80,51 340 80,38
Zużyto węzy / Bee foundation used for bee colony 20 7,83 64 18,08 80 18,91
Zużyto na inne potrzeby pasieki / Bee foundation used for other pourpose — — 5 1,41 3 0,71
Wyprodukowano wosku ogółem / Total production of wax 255 100,00 354 100,00 423 100,00
Stosunek wosku wytopionego do wosku znajdującego się w suszu / Percentage of wax obtained from combs — 50,59 — 70,23 — 75,55
Produkcja netto wosku / Net production of wax 3 — 102 — 154 —
strona 21

Tabela 9 Towarowość produkcji w % Percentage of sold honey in %

Model Wielkość pasieki / Size of apiary Miód — honey: Tp1 Miód — honey: Tp2 Wosk / wax: Tp
A 1—10 18,13 67,75 99,19
A 11—20 30,82 40,72 99,41
A 21—30 44,81 39,38 98,08
A 31—40 43,52 48,30 78,86
x̄ 34,32 49,04 93,89
B 1—10 2,80 71,80 91,38
B 11—20 41,27 41,74 92,02
B 21—30 48,75 43,75 84,60
B 31—40 59,83 26,00 69,42
x̄ 38,16 45,82 84,36
C 41—60 63,76 29,56 92,52
C 61—80 69,04 29,18 77,22
C 81—100 80,27 11,15 86,54
C ponad 100 82,25 13,39 63,79
x̄ 73,83 20,82 86,02

Tp1 — miód sprzedany w punktach skupu honey sold to the cooperative Tp2 — miód sprzedany bezpośrednio konsumentom honey sold to consumers

norynkowa sprzedaż miodu przeważała w pasiekach modelach A i B. Zdarzało się, że pszczelarze zawierali umowy o dostawę miodu (niekiedy również po cenach wyższych od cen skupu) bezpośrednio z instytucją, która spożytkowała go do własnych potrzeb. Procentowy udział miodu sprzedawanego w punkcie skupu wzrastał wraz z wielkością pasieki. Resztę miodu pozostawiano w domu. Część miodu używano do regulowania należności za plac i użytkowanie pomieszczeń. Spełniał on więc funkcję pieniądza. Reszta przeznaczona była na potrzeby domowe, zarówno bezpośrednio do konsumpcji jak i na przetwory.

W badanych modelach A, B, C pasiek na terenie byłego powiatu puławskiego produkcja miodu była niższa i wynosiła odpowiednio 2,58 kg, 5,48 kg, 5,29 kg, a towarowa produkcja wosku 217 g, 279 g, 331 g. Fakt ten, jak również wysoka cena wolnorynkowa, duże zapotrzebowanie na miód spowodowało, że w poszczególnych modelach pasiek sprzedawano go w 100%, 57,57% i 53,49% na zasadach wolnorynkowych.

Produkcja miodu bez względu na intensywność metod gospodarki pasiecznej może zmieniać się w tych samych pasiekach ale w poszczególnych

strona 22

latach w zależności od warunków klimatyczno-pożytkowych. Współczynniki zmienności dla modeli A, B, C pasiek wynosiły odpowiednio 30,82%, 23,76%, 34,34%. Wynika z tego, że produkcja miodu jest w takim samym stopniu stabilna w pasiekach amatorskich jak i w zawodowych. Znaczne zmiany w produkcji miodu występowały również w pasiece PZD Górna Niwa. Stąd też średnia produkcja z 3 lat utrzymuje się tam na poziomie średnim i wynosi 9,22 kg. Produkcja wosku wynosiła tam 0,357 kg. Produkcja wosku w mniejszym stopniu zależy od warunków pożytkowych i w poszczególnych latach utrzymywała się na stałym poziomie.

Dochody i ich struktura. Dochód uzyskiwany przez pasieki, należące do różnych modeli, był zróżnicowany (tab. 10). Największe dochody uzyskiwane były przez pasieki towarowe, a najmniejsze przez pasieki amatorskie w grupie od 1 do 10 pni. Jeżeli miód z tych pasiek ama-

Tabela 10 Wielkość dochodów w złotych na 1 pień Size of profits in zloty per one bee colony

Model Wielkość pasieki / Size of apiary Dochód brutto / Total profit: rzeczywisty Db real Dochód brutto / Total profit: obliczony Db1 calculated Dochód globalny / Cash profit: rzeczywisty Dgl real Dochód globalny / Cash profit: obliczony Dgl1 calculated Dochód czysty / Net profit: rzeczywisty Dc real Dochód czysty / Net profit: obliczony Dc1 celculated
A 1—10 450,17 329,68 218,61 98,13 122,41 1,93
A 11—21 403,25 346,41 161,90 105,06 63,10 6,26
A 21—30 478,80 382,06 242,22 145,48 148,39 51,65
A 31—40 535,35 418,92 253,42 136,99 166,58 50,15
x̄ 466,89 369,27 219,04 121,42 125,12 27,50
B 1—10 376,04 234,83 39,85 —101,36 —99,77 —240,88
B 11—21 642,44 510,20 317,62 185,38 131,59 —0,65
B 21—30 709,08 534,87 383,17 208,96 248,10 73,89
B 31—40 648,95 569,87 357,14 278,06 167,99 88,91
x̄ 594,13 462,44 374,45 142,76 111,98 —19,68
C 41—60 762,53 669,73 465,41 372,61 330,86 238,06
C 61—80 695,25 581,84 414,61 301,20 329,20 215,79
C 81—100 692,16 646,11 422,64 376,59 309,28 263,28
C ponad 100 / over 875,26 788,26 572,01 485,02 447,73 360,74
x̄ 756,30 671,49 468,67 383,86 354,27 269,46
strona 23

torskich sprzedawany był po cenach państwowych, to dochód z nich nie pokrywałby nawet nakładów materiałowych. Małe dochody uzyskiwane w tej grupie, spowodowane były przede wszystkim niskimi zbiorami miodu. Były one niższe od średniej produkcji miodu uzyskiwanego w Polsce z 1 pnia. Na ogół jednak dochody pokrywały wartość nakładów rzeczowych i nakładów pracy, dając czasem dochód czysty. Przy założeniu, że miód sprzedany był do punktu skupu, pasieki modelu C dałyby dochód czysty o wielkości od 216 złotych do 361 złotych z 1 pnia. Dzięki wysokim cenom wolnorynkowym pszczelarze uzyskiwali wyższe dochody z pasiek. Wolnorynkowa cena miodu wynosiła od 58 do 82 złotych za 1 kg.

We wszystkich modelach pasiek, znajdujących się na terenie byłego powiatu puławskiego pszczelarze uzyskiwali niższe dochody aniżeli w pasiekach z pozostałego terenu Polski. Dochód brutto w przeliczeniu na 1 pień w pasiekach modelu A, B, C wynosił odpowiednio 140,03 zł, 266,66 zł, 267,82 zł. Obliczony dochód globalny według przyjętej w opracowaniu metodyki wynosił odpowiednio 10,22 zł, 15,54 zł i 70,02 zł.

W pasiece PZD Górna Niwa dochody były niższe aniżeli w odpowiadających jej wielkością pasiekach z terenu całej Polski. Dochód globalny wynosił 198,42 zł, a dochodu czystego nie otrzymano.

Tabela 11 Struktura rzeczywistego dochodu brutto Structure of total real profit.

Model Wielkość pasieki / Size of apiary Miód % / Honey % Wosk % / Wax % Inne % / Other %
A 1—10 84,07 13,91 2,02
A 11—20 85,22 14,21 0,57
A 21—30 87,87 9,06 3,07
A 31—40 92,13 4,87 3,00
x̄ 87,32 10,51 2,17
B 1—10 90,73 8,65 0,62
B 11—20 87,26 8,55 4,19
B 21—30 87,63 7,76 4,61
B 31—40 90,89 6,38 2,73
x̄ 89,13 7,84 3,04
C 41—60 89,17 8,27 2,56
C 61—80 87,48 8,16 4,36
C 81—100 89,58 9,49 0,93
C ponad / over 100 93,11 5,31 1,58
x̄ 89,84 7,81 2,36
strona 24

Dochód w pasiekach pochodził przede wszystkim ze sprzedaży miodu (tab. 11). W strukturze dochodu największy udział miał wosk w pasiekach modelu A, nie przekraczających 20 pni. Na ogół wraz ze wzrostem wielkości pasieki maleje w poszczególnych modelach udział dochodów pochodzących ze sprzedaży wosku.

Struktura dochodów w pasiekach byłego powiatu puławskiego oraz w pasiece PZD Górna Niwa jest zbliżona.

Wskaźniki ekonomiczne. Koszt produkcji 1 kg miodu na ogół jest mniejszy, aniżeli jego cena. Tylko w pasiekach modelu B o wielkości od 1 do 20 rodzin koszt produkcji był wyższy od ceny miodu. Koszty w modelu A stanowiły od 86% do 99% wartości produkcji, a w modelu B w pasiekach większych od 20 pni nakłady te stanowiły około 85% (tab. 12). Tylko w modelu C stosunek kosztów do wartości produkcji był najmniejszy i nie przekraczał 65%. Pomiędzy jednostkowymi kosztami produkcji w modelu A i C oraz B i C stwierdzono istotne różnice. Dochód czysty w pasiekach modelu A i B nie przekraczał 20% kosztu. Pasieki modelu C były rentowne a wskaźnik rentowności wynosił od 55% do 84%. Dochód globalny przypadający na 1 godzinę pracy w modelach A i B nie przekraczał 20 złotych, natomiast w modelu C był około dwukrotnie wyższy. Dochód globalny z jednego kilograma wyprcdukowanego miodu wynosił we wszystkich modelach pasiek od 12 do 25 zł. Tylko w pasiekach modelu B, mniejszych od 10 pni, pszczelarze nie uzyskali tego dochodu lecz stratę. Należy zauważyć, że we wszystkich modelach pasieki większe są bardziej opłacalne. Wynika to przede wszystkim z faktu, że uzyskiwano w nich większą produkcję miodu. Przewyższa ona średnią produkcję uzyskiwaną w Polsce.

Dla pszczelarzy ważne jest, jak dużą produkcję miodu powinni uzyskać od 1 rodziny pszczelej, ażeby wartość produkcji przekroczyła nakłady. Z tabeli 13 wynika, że aby spełnić warunek, pszczelarze powinni wyprodukować w pasiece modelu A od 6,45 do 8,27 kg miodu z 1 pnia, w pasiekach modelu B od 9,93 do 10,14 kg miodu, natomiast w pasiekach modelu C od 7,78 do 9,87 kg miodu. Ponadto powinni uzyskać dochody ze sprzedaży wosku, ewentualnie rojów czy też opłaty za zapylanie. W sumie więc produkcja w przeliczeniu na jednostki miodowe powinna wynosić w modelu A od 8,19 do 9,22, w modelu B od 11,52 do 12,77, a w modelu C od 9,15 do 10,79.

Na terenie byłego powiatu puławskiego koszty jednostkowe produkcji miodu w pasiekach modelu A, B, C wynosiły odpowiednio 66,14 zł, 56,54 zł, 46,81 zł. Koszty przewyższały dochody brutto o 66,82%, 41,46% i 17,25%. Gdyby pszczelarze z tego terenu sprzedawali produkty po cenach skupu, nie otrzymywaliby żadnego wynagrodzenia za pracę. Ponieważ jednak miód sprzedawali po cenach wolnorynkowych, dochód globalny w przeliczeniu na 1 roboczogodzinę wyniósł w kolejnych mo-

strona 25

Tabela 12 Wskaźniki ekonomiczne Economical indexes

Model Wielkość pasieki / Size of apiary Kj miodu (zł) W_WWK = K/P % Wr = Dc1/K % Dgl 1/1 rbg Dgl 1/1 jedn. miod.
A 1—10 39,77 99,41 0,59 13,26 11,91
A 11—20 39,27 98,19 1,84 14,45 12,69
A 21—30 34,59 86,48 13,58 20,14 15,23
A 31—40 35,22 88,02 13,60 20,50 12,72
x̄ 37,21 b c 93,03 7,40 17,09 13,14
B 1—10 81,05 202,61 —50,62 —9,44 —17,26
B 11—20 40,04 100,12 —0,13 12,95 14,53
B 21—30 34,48 86,18 16,03 20,11 15,62
B 31—40 33,75 84,54 18,49 19,11 19,53
x̄ 47,33 c 118,36 —4,06 10,68 18,11
C 41—60 25,79 64,45 55,14 36,00 22,26
C 61—80 25,16 62,91 58,95 45,84 20,70
C 81—100 23,71 59,25 68,75 43,42 23,43
C ponad 100 / over 21,69 54,23 84,37 50,73 24,61
x̄ 24,09 a 60,21 66,80 44,06 22,75

Kj — Koszt jednostkowy produkcji miodu — Cost production of 1 kg honey Wk — Wskaźnik względnej wysokości kosztów — Relation of total costs to total profits in % Wr — Wskaźnik rentowności — Relation of calculated net profit to total costs of production Dgl 1/1 rbg — cash profit/1 man hour

delach 4,56 zł, 9,21 zł i 12,80 zł. Małą opłacalność pasiek znajdujących się na terenie byłego powiatu puławskiego, w porównaniu z pasiekami z pozostałego terenu Polski jest spowodowana gorszymi warunkami pożytkowymi, jakie panowały w tym okresie. Należy zaznaczyć, że lata od 1972 do 1974 były dla tego terenu wyjątkowo niekorzystne. Ażeby wartość produkcji pokryła koszty w modelach A, B, C produkcja winna wynosić odpowiednio 4,28 kg, 7,81 kg, 6,20 kg. Koszty jednostkowe produkcji miodu w PZD Górna Niwa wynosiły 56,17 zł/kg, a koszty w odniesieniu do wartości produkcji stanowiły 142%. Rentowność pasieki zapewniałaby produkcja o wielkości 15,00 kg miodu z 1 rodziny pszcze-

strona 26

Tabela 13 Minimalna wielkość produkcji, która pokryłaby jej koszty, wyrażona w jednostkach miodowych Minimal size of production which would cover cost of production express in kg of honey

Model Wielkość pasieki / Size of apiary Jednostki miodowe (kg) / honey units in kg W tym miód (kg) / inclusive of honey (kg)
A 1—10 8,19 6,45
A 21—30 8,26 7,04
A 11—20 8,50 7,01
A 31—40 9,22 8,27
x̄ 8,54 7,19
B 1—10 11,90 10,14
B 11—20 12,77 10,72
B 21—30 11,52 11,59
B 31—40 12,02 9,93
x̄ 12,05 10,59
C 41—60 10,79 9,45
C 61—80 9,15 7,78
C 81—100 9.57 8,50
C ponad / over 100 10,69 9,87
x̄ 10,05 8,90

lej. Powyższe dane sugerują, że produkcja pasieczna w Polsce w modelach A i B jest mało opłacalna albo nieopłacalna wcale. Produkcja ta może być opłacalna w pasiekach modelu C, które są prowadzone racjonalniej.

STRESZCZENIE I WNIOSKI

  1. W pasiekach mniejszych od 40 pni prowadzonych przez rolników stosowane są tradycyjne i ekstensywne metody gospodarki. Fakt ten między innymi powoduje małą opłacalność produkcji miodu, co w dalszej konsekwencji przyczynia się do likwidacji lub zmniejszenia się pasiek. Ze wszystkich modeli najlepiej wyposażone w sprzęt są pasieki modelu C (towarowe). Tam też najwyższa jest efektywność tego wyposażenia.
  1. W pasiekach amatorskich (model A i B) nie stwierdzono istotnego wpływu nakładów rzeczowych i pracy na wielkość produkcji końcowej.
  1. W wyodrębnionych modelach pasiek intensywność oraz organi-
strona 27

zacja wykonywania pracy są rozmaite. Czynniki te wpływają na istotne zróżnicowanie nakładów pracy na 1 pień.

  1. Produkcja pasieczna jest sezonowa. Szczyty zapotrzebowania na siłę roboczą występują w różnych miesiącach letnich w zależności od terminów, w jakich występują pożytki oraz w zależności od stosowanych metod gospodarki pasiecznej. Szczyty te determinują wielkość pasieki, jaką może obsłużyć 1 pszczelarz.
  1. Jeden pszczelarz przy najczęściej obecnie stosowanej w Polsce technologii może obsłużyć około 100 rodzin pszczelich.
  1. Pasieki modelu C (towarowe) charakteryzują się wyższą produkcją miodu oraz około dwukrotnie większą towarowością produkcji sprzedawanej w punktach skupu w odniesieniu do 1 rodziny pszczelej, w porównaniu z pasiekami amatorskimi.
  1. Produkcja miodu w pasiekach modelu C jest bardziej opłacalna niż w pasiekach amatorskich, w których zwraca się mniejszą uwagę na opłacalność. Szczególnie dotyczy to pasiek modelu B.
  1. W analizowanym okresie produkcja pasieczna mogła być opłacalna jeżeli od 1 rodziny pszczelej otrzymywano co najmniej około 7 kg miodu w modelu A, około 10 kg w modelu B i około 9 kg w modelu C.
  1. Pasieki na terenie byłego powiatu puławskiego prowadzone były bardziej ekstensywnie niż pasieki korespondentów z pozostałego terenu Polski. Z tego względu, jak również ze względu na stosunkowo słabe warunki pożytkowe, uzyskiwały one mniejszą produkcję miodu, która była nieopłacalna.
  1. Ze względów produkcyjnych i organizacyjnych należałoby w Polsce stwarzać korzystne warunki dla rozwoju pasiek towarowych.
  1. Opłacalność produkcji pszczelarskiej w pasiekach amatorskich, a w szczególności w mniejszych od 20 rodzin pszczelich, nie jest dla właścicieli tych pasiek podstawowym motywem ich prowadzenia. Dlatego w dalszych badaniach ekonomicznych wskazane byłoby skoncentrować się nad pasiekami większymi.
  1. W Polsce należałoby dążyć do zorganizowania modelowych pasiek towarowych o wielkości ponad 100 rodzin pszczelich prowadzonych przez wysokokwalifikowanych pszczelarzy, w których istniałaby możliwość dopracowania technologii zwiększających wydajność pracy.

LITERATURA

Adamowski Z. (1973) — Podstawy ekonomiki i organizacji przedsiębiorstw rolnych. PWRiL.

Barac J., Citu D. (1966) — Studiul rentabilitatii cresterii albinelor in cooperativele agricole de productie din regiunea Bucuresti. Lucrari stiintifice vol. VII, s. 65—71.

Bornus L. i inni (1972) — Hodowla pszczół. PWRiL.

strona 28

Budzyn D. (1974) — Dziewięć plus x, czyli koszty własne produkcji plus niewiadome wynagrodzenie. Pszczelarstwo nr 10, s. 7—8.

Chimowicz T. F. (1970) — Próba oceny opłacalności produkcji miodu. Pszczelarstwo nr 3, s. 7—8.

Goszczyński J., Szelejak S. (1961) — Związek interweniuje w sprawie wymierzania podatków od pszczół. Pszczelarstwo nr 10, s. 289—290.

Grochowski Z. (1973) — Koszty, opłacalność i dochodowość produkcji rolnej w gospodarce indywidualnej. Zag. Ek. Rol. Dodatek do numeru 5—6, s. 3—23.

Grochowski Z., Bachańska R. (1974) — Metoda obliczania kosztów jednostkowych, opłacalności i dochodów produkcji. Zag. Ek. Rol. Dodatek do nr 5, s. 5—15.

Gromisz M., Bownik K. (1969) — Warunki przyrodniczo-pożytkowe i osiągnięcia produkcyjne pasiek w Polsce w latach 1946—1966 r. Pszczel. Zesz. Nauk., s. 1—54.

Haydak M. H. (1963) — The ekonomics of honey production. Am. Bee. J. nr 6, s. 211—213.

Ivaskina Ju. E. (1973) — Puti uvelicenija projzvodstva produkcii pcelovodstva i anizenija ee sebestimosti v sovchozach altajskogo kraja. Naucnyje trudy. Ministerstvo selskogo chozjajstva. Moskva.

Kornecho L. G. i inni (1969) — Ekonomiceskaja ocenka pcelovodstva. Apiacta, nr. 1, s. 12—21.

Le Maistre W. G. (1952) — Beekeeping profits. Canad. Bee J. nr 6, s. 12—15.

Le Maistre W. G. (1949) — Cost of production honey. Canad. Bee J. nr 6, s. 16—18.

Marszałkiewicz T. (1972) — Metody statystyczne w badaniach ekonomiczno-rolniczych. PWN.

Maryniak S. (1975) — Produkcja miodu w Polsce. Pszczelarstwo, nr 5, s. 4—6.

Matysek B. (1962) — Moja gospodarka pasieczna w liczbach. Pszczelarstwo nr 3, s. 27—28.

Michalski J. (1958) — Opłacalność gospodarki pasiecznej. Pszczelarstwo nr 5, s. 132—133.

Nowakowski Cz. (1960) — Rozważania o dochodzie pszczelarza. Pszczelarstwo, nr 4, s. 97—99.

Nuzdin A. S., Soldatov V. J. (1971) — Opłata truda, Pcelovodstvo nr 2, s. 1—4.

Owens Ch. D., Cleaver T., Schneider R. E. (1973) — An Analysis of beekeeping production cost and returns. United States Departament of Agriculture.

Pidek A. (1975) — Wydajność pracy w pasiekach różnej wielkości. Pszczeln. Zesz. Nauk. XX, s. 181—197.

Plan rozwoju pszczelarstwa w latach 1971—1975. Ministerstwo Roln.

Radionov V. V.(1974) — Put’ k rentabel’nosti. Pcelovodstwo vol. 54, nr 4, s. 3—5.

Ruszczyc Z. (1970) — Metodyka doświadczeń zootechnicznych. PWRiL.

Salun Ja (1971) — Raspredelene zatrat paseki. Pcelovodstvo, vol. 51, nr 2, s. 6—7.

Smith F. G. (1965) — Economics of beekeeping. Western Australian Departament of Agriculture.

Soldatov V. J. (1973) — Analiz proizvodstvennoj dejatelnosti pcelovodov. Pcelovodstvo, vol. 53, nr 9, s. 9—11.

Soldatov V. J. (1972) — Progresivnaja sistema opłaty truda. Pcelovodstvo, nr 12, s. 26—28.

Soldatov V. J. (1973) — Sniżenie sebestoimosti produkcji i povysenie rentabelnosti pasek. Pcelovodstvo, vol. 53, nr 3, s. 18—20.

strona 29

Soldatov V. J. (1973) — Vnutrichozjajstvennyj rascet i jego rol’v razvitii pcelovodstva. Pcelovodstvo, vol. 53, nr 4, s. 11—13.

Stephen W. A. (1973) — An economic analysis of beekeeping operation. Cooperative Extension Service, Ohio, State University.

Szubert W. (1970) — Orientacyjny koszt produkcji miodu i wosku. Pszczelarstwo, nr 7, s. 15—16.

Taranov G. F. (1975) — Osobennosti uchoda za pcelami na promyslennoj ferme. Pcelovodstvo, vol. 55, nr 5, s. 20—21.

Timenskij P. J., Prokofeva L. V. (1973) — Naucnyje metodiceskije osnovy opredelenija optimalnych rozmerov racjonalnego socetanija otraslej i promyslov dlja specjalizirovannych pcelovodceskich sovchozov. Naucnyje trudy. Ministerstvo Selskogo chozjajstva. Moskva.

Urban S., Radecka M. (1968) — Wyniki i zamierzenia w zakresie rozwoju pasieki RRZD w Targoszynie. Pszczelarstwo, nr 12, s. 7—9.

Werek M. (1958) — Kilka uwag do artykułu „Opłacalność gospodarki pasiecznej”. Pszczelarstwo, nr 5, s. 134.

PROFITABILITY OF BEEKEEPING PRODUCTION IN SOME MODELS OF APIARIES

A. Pidek

Summary

Investigations was performed from 1970 to 1974. It was found that 3 models of apiares A, B, and C there are in Poland. Apiares of models A and B have less than 40 bee colonies. Apiares of model C have more than 40 bee colonies. In model C much more intensive metods of bee manegament are used. In this model of apiares beekeepers are using 13,6 kg of sugar and 4 sheet of dadant bee foundation for 1 bee colony during whole season. In model C of apiares time spend per 1 bee colony equals 8,80 man hour. In models A and B it was found positive correlation r = +0,97 and r = +0,80 beetween efficiency of work and size of apiary. Work in apiary is seasonal. About 66% of manipulation in all models of apiares is done from April to September. The higest production of honey from 12,4 to 18,2 kg and wax obtained in apiares of model C. The production of wax dependence from used technology. Usually beekeepers obtain only from 51 ta 76% of wax from melted combs. Profitable production is at that time when beekeepers of models A, B, C are able obtain concequently 7, 19, 10, 9 and 8,90 kg of honey.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 1: „Bowik” → Bownik
  • s. 2: „rodziny pszczelnej” → rodziny pszczelej
  • s. 3: „Mozemy” → Możemy
  • s. 5: „procent miodu sprzedano konsumentom” → procent miodu sprzedanego konsumentom
  • s. 7: „kraty odgrodowe znajdują mniej więcej” → kraty odgrodowe znajdują się mniej więcej
  • s. 8: „w czasie wolny od pracy” → w czasie wolnym od pracy
  • s. 10, tab. 1, pierwszy przedział: „1—20″ → 1—10
  • s. 10, 12–16, 20, 29: „apiares” → apiaries
  • s. 11: „n aterenie” → na terenie
  • s. 11: „PZG Górna Niwa” → PZD Górna Niwa
  • s. 16, ryc. 2: „Seansonality” → Seasonality
  • s. 18, tab. 7: „Money in kg” → Honey in kg
  • s. 18, tab. 7, model B, 21—30, wosk: „1,36″ → 1,38
  • s. 19: „kortlacji cząsteczkowej” → korelacji cząstkowej
  • s. 20, tab. 8: „pourpose” → purpose
  • s. 21: „w pasiekach modelach” → w pasiekach modeli
  • s. 21, tab. 9, model C, średnia wosku: „86,02″ → 80,02
  • s. 22, tab. 10: „celculated” → calculated
  • s. 22, tab. 10, modele A i B: „11—21″ → 11—20
  • s. 22, tab. 10, model B, średnia dochodu globalnego rzeczywistego: „374,45″ → 274,45
  • s. 24: „wyprcdukowanego” → wyprodukowanego
  • s. 25: „Małą opłacalność” → Mała opłacalność
  • s. 25, tab. 12, model B, średnia Dgl 1/1 jedn. miod.: „18,11″ → 8,11
  • s. 28, literatura: „ekonomics” → economics
  • s. 28, literatura: „anizenija ee sebestimosti” → snizenija ee sebestoimosti
  • s. 28, literatura: „Departament of Agriculture” → Department of Agriculture
  • s. 29, streszczenie: „metods” → methods
  • s. 29, streszczenie: „manegament” → management
  • s. 29, streszczenie: „higest” → highest
  • s. 29, streszczenie: „beetween” → between
  • s. 29, streszczenie: „51 ta 76%” → 51 to 76%
  • s. 29, streszczenie: „concequently” → consequently
  • s. 29, streszczenie: „7, 19, 10, 9 and 8,90 kg” → 7,19, 10,59 and 8,90 kg

Podobne wpisy