OCENA SKŁADU GATUNKOWEGO TRZMIELI (BOMBUS LATR.) W RÓŻNYCH MIEJSCOWOŚCIACH METODĄ PORÓWNYWANIA ZE SKŁADEM WZORCOWYM
tekst: Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Janina Gosek, Krystyna Kaczmarska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLII, 1998 — Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Janina Gosek, Krystyna Kaczmarska
strona 355PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLII, Nr 1 1998
Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Janina Gosek, Krystyna Kaczmarska
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Porównano składy gatunkowe trzmieli na różnych roślinach w 15 miejscowościach okolic Puław, oraz w 11 z innych rejonów Polski, ze składem wzorcowym z parku puławskiego. Stwierdzono, że we wszystkich miejscowościach okolic Puław rzadszym był (niż w parku) Bombus hypnorum (L.), a zwykle także B. pascuorum Scop. i B. ruderarius (Müll.), częstszym zaś prawie zawsze B. terrestris (L.) i B. lucorum (L.) i w połowie wypadków B. lapidarius (L.), co świadczy o uboższej florze niż w parku. Na większości pozostałych terenów stwierdzono dominację Bombus terrestris (L.), B. lucorum (L.) i B. lapidarius (L.), a mniejszy niż w Puławach udział gatunków związanych z krzewami – jak B. pascuorum Scop. lub starymi drzewami – jak B. hypnorum (L.). Okazało się więc, że zastosowana metoda porównywania składów gatunkowych pozwala na uzyskanie orientacyjnych informacji o tym, jakie gatunki trzmieli dominują w badanej miejscowości, co może stanowić wskazówkę odnośnie rejonizacji upraw zapylanych przez poszczególne gatunki trzmieli.
Słowa kluczowe: trzmiel, zoogeografia, rejonizacja, zapylanie.
WPROWADZENIE I METODYKA
Po opracowaniu wzorców składu gatunkowego trzmieli na różnych roślinach w okolicach parku pałacowego w Puławach w latach 1961-1967 (R u s z k o w s k i i in. 1997abc), podjęliśmy obecnie próbę oceny dominacji gatunkowej trzmieli w 7 miejscowościach okolic Puław, leżących na wschód od Wisły (tab. 1-2):
- Puławy-Kępa – około 500 m od parku na zachód – w dolinie Wisły (lata 1961-1962),
- Puławy-Górna Niwa – 3 km na wschód od parku (lata 1967-1990),
- Ruda Las – 3 km na północny-wschód (1962 r.),
- Las Włostowicki – 4 km na południowy-wschód (1986 r.),
- Parchatka – 6 km na południe (1984 r.),
- Kazimierz Dolny – 14 km na południe (1964 r. i 1986 r.),
- Gołąb-Kolonia – 15 km na północ (lata 1987-1989);
a także w 19 innych miejscowościach, z których 8 leżało w okolicach Puław, ale na zachód od Wisły (Góra Puławska, Jaroszyn, Bronowice, Łęka, Sadłowice, Trzcianki, Wojszyn, Janowiec – tab. 4), 3 w południowej Polsce (Wrocław, Oborniki Śląskie i Plebańska Góra pow. Myślenice – tab. 5), 1 w woj. chełmskim (Surhów – tab. 5), 1 w woj. radomskim (połączony skład z pow. Lipsko – tab. 5), 4 na Pomorzu Wschodnim (Sobieszewo, Górki Wschodnie, Świbno i Wiślinka – tab. 6), 2 na Pomorzu Zachodnim (Lubanowo i Międzyzdroje – tab. 6).
Chodziło nam tu o sprawdzenie, czy znając skład gatunkowy trzmieli na kilku roślinach w danej miejscowości możliwą jest ocena, które gatunki trzmieli silniej dominują w tej miejscowości niż w miejscowości wzorcowej, a które słabiej. Pozwoliłoby to na uzyskanie orientacyjnych danych o ogólnym składzie gatunkowym trzmieli w badanej miejscowości i o tym, które gatunki są tam dominującymi.
Informacja taka może mieć znaczenie praktyczne dla rejonizacji upraw nasiennych i owocowych, zapylanych przez poszczególne gatunki trzmieli.
Praca ta ma więc przede wszystkim charakter metodyczny.
Skład gatunkowy trzmieli w Puławach przyjęliśmy dlatego za wzorzec, że tylko w tej miejscowości trzmiele były badane na tylu gatunkach roślin i przez tyle lat, oraz, że okolice parku pałacowego miały w tych latach stosunkowo bogatą faunę trzmieli.
WYNIKI
Skład gatunkowy trzmieli we wszystkich badanych miejscowościach okolic Puław leżących na wschód od Wisły (tab. 1-3) bardzo odbiegał od składu wzorcowego (R u s z k o w s k i i in. 1997abc), co wynikało niewątpliwie z dużo uboższej flory tych terenów w porównaniu z wyjątkowo bogatą florą i zróżnicowanym środowiskiem okolic parku pałacowego w Puławach.
We wszystkich 7 porównywanych miejscowościach dużo niższy niż we wzorcu był udział Bombus hypnorum (L.), a wyższy – B. terrestris (L.) i B. lucorum (L.) – z wyjątkiem Kazimierza, gdzie procent B. terrestris i B. lucorum, a także i B. pascuorum Scop. był niższy niż we wzorcu.
Wszystkie też miejscowości (oprócz Lasu Włostowickiego) można podzielić na 2 grupy, z których jedna wykazuje niższy niż we wzorcu udział B. pratorum (L.) (Kępa, Gołąb i Las Ruda), a druga B. hortorum (L.) i B. ruderatus (F.) (Kazimierz, Parchatka, Górna Niwa). Las Włostowicki natomiast pod względem tych trzech gatunków trzmieli nie różnił się od wzorca.
strona 357Trzy miejscowości (Górna Niwa, Las Włostowicki i Gołąb) wykazały też wyższy niż we wzorcu udział B. lapidarius (L.), a niższy udział B. pascuorum Scop. i B. ruderarius (Müll.), Las Włostowicki zaś także i B. subterraneus (L.).
Górna Niwa w latach 1967-1974 miała wyższy (niż we wzorcu) udział B. muscorum (F.), a w latach 1984-1990 – B. sylvarum (L.), natomiast Parchatka niższy udział B. sylvarum. Można wnioskować stąd również, że na Górnej Niwie liczebność B. muscorum zmniejszyła się w ostatnim 20-leciu, a liczebność B. sylvarum – wzrosła.
Jedynie w Lesie Ruda zaobserwowano wyższy niż we wzorcu udział B. pascuorum oraz B. hortorum i B. ruderatus.
Wszystkie inne miejscowości, badane w tej pracy, wykazały mniejszy niż w składzie wzorcowym udział Bombus pascuorum Scop. – z wyjątkiem Obornik Śląskich (gdzie był on podobny jak we wzorcu) i Janowca (gdzie go nie stwierdzono, gdyż badano tylko Centaurea rhenana, roślinę niechętnie odwiedzaną przez ten gatunek trzmiela).
Większość tych miejscowości (14) miała też mniejszy procent B. hypnorum (L.) niż we wzorcu. Nie zaznaczyło się to jedynie w 5 miejscowościach (Wrocław, Oborniki Śląskie, Wiślinka, Lubanowo i Międzyzdroje) Dolnego Śląska i Pomorza.
Udział B. lapidarius (L.) był większy niż we wzorcu w 11 miejscowościach, mniejszy – w 1 (Sobieszewo), taki sam – w 6 (Wojszyn, Sadłowice, Wrocław, Oborniki Śl., Górki Wschodnie, Wiślinka), a w 1 niewiadomy (Surhów – bo wierzba (Salix) nie jest chętnie oblatywana przez tego trzmiela).
Udział B. terrestris (L.) i B. lucorum (L.) również był większy w 11 miejscowościach niż we wzorcu, a mniejszy tylko w 2 (Janowiec i Jaroszyn), zaś taki sam jak we wzorcu lub niewiadomy – w 6 (Góra Puławska, Bronowice, Łęka, Świbno, Lubanowo, Międzyzdroje).
Najbardziej długojęzyczkowe trzmiele – B. hortorum (L.) i B. ruderatus (F.) w 4 miejscowościach (pow. Lipsko, Plebańska Góra, Sobieszewo i Górki Wschodnie) były liczniejsze niż w Puławach, w 7 (Wojszyn, Trzcianki, Góra Puławska, Jaroszyn, Bronowice, Łęka, Oborniki Śląskie) – mniej liczne, w 2 (Sadłowice, Wrocław) – podobnie liczne; a B. subterraneus (L.) tylko w 4 (Sadłowice, Sobieszewo, Górki Wschodnie, Świbno) był liczniejszy niż w Puławach, gdzie gatunek ten należy do rzadszych. B. ruderarius Müll. – liczniejszy niż w Puławach był tylko w Surhowie i Trzciankach, mniej liczny w 6 punktach (Jaroszyn, Wojszyn, Oborniki Śl., Plebańska Góra, Międzyzdroje i pow. Lipsko), a raczej podobnie liczny w 8 (Góra Puławska, Sadłowice, Łęka, Wrocław, Sobieszewo, Górki Wsch., Wiślinka).
Z innych gatunków trzmieli: B. sylvarum (L.) – tylko w pow. Lipsko był mniej liczny niż w Puławach, natomiast w 6 miejscowościach (Łęka,
strona 358Wrocław, Plebańska Góra, Górki Wsch., Wiślinka, Międzyzdroje) – liczniejszy; B. muscorum (F.) – liczniejszy w 2 (Górki Wsch., Międzyzdroje); a B. pratorum (L.) – mniej liczny w Surhowie.
Ogólnie biorąc, widać więc, że większość badanych miejscowości miała niższy niż w Puławach procent trzmieli związanych ze starymi drzewami (B. hypnorum) i zakrzewieniami (B. pascuorum, B. ruderarius), a wyższy – trzmieli związanych z terenami o ubogiej florze (B. terrestris, B. lucorum, B. lapidarius) lub bardziej stepowymi (B. sylvarum, B. muscorum).
Tabela 1
Porównanie składu gatunkowego trzmieli (w %)¹ w Puławach na Górnej Niwie w latach 1967-1974⁵ ze składem wzorcowym The percentage¹ of Bombus species at Puławy-Górna Niwa during 1967-1974⁵ in comparison with the standard percentage
| Miesiąc i roślina – Month plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| V. | Malus domestica | 64 | 6 | – | 11 | – | – | – | 33 | 47 | 4 | – | |
| s⁴ | 20 | – | – | 20 | 5 | – | – | – | 40 | 25 | 10 | ||
| Lamium album | 151 | 5 | 1 | 26 | 45 | 1 | 3 | 11 | 8 | – | 1 | ||
| s | 226 | 25 | – | 35 | 25 | – | – | 5 | 8 | – | – | ||
| Caragana arborescens | 63 | 3 | 2 | 10 | 19 | – | – | 44 | 24 | 2 | – | ||
| s | 191 | 20 | – | 16 | 6 | – | – | 31 | 18 | 8 | 1 | ||
| VI. | Trifolium pratense | 649 | 14 | 11 | 11 | 28 | 2 | 0 | 24 | 9 | – | – | |
| s | 366 | 27 | – | 54 | 6 | – | 0 | 9 | 1 | 3 | 0 | ||
| Medicago media | 120 | 1 | 2 | 2 | 3 | 1 | 1 | 7 | 84 | – | – | ||
| s | 108 | 13 | 1 | 42 | 18 | – | – | 9 | 15 | 3 | – | ||
| VII | Lamium album | 84 | 12 | 4 | 45 | 12 | – | – | 11 | 17 | – | – | |
| s | 40 | 15 | – | 45 | 27 | 3 | – | – | 3 | 7 | – | ||
| Trifolium pratense | 258 | 16 | 1 | 23 | 26 | 1 | – | 5 | 28 | 0 | – | ||
| s | 537 | 15 | 0 | 55 | 13 | 2 | 1 | 6 | 2 | 4 | – | ||
| Cerinthe minor | 29 | – | – | 100 | – | – | – | – | – | – | – | ||
| s | 310 | – | – | 63 | 9 | – | – | 11 | 5 | 11 | 2 | ||
| Ballota nigra | 50 | 10 | – | 72 | – | – | 2 | 2 | 8 | 2 | 4 | ||
| s | 67 | 7 | – | 76 | 3 | 1 | – | 1 | 1 | 9 | – | ||
| Anchusa officinalis | 48 | 2 | 2 | 33 | 19 | – | 4 | 29 | 8 | – | – | ||
| s | 207 | – | – | 57 | 21 | – | – | 5 | 2 | 15 | – | ||
| Symphytum officinale | 64 | 8 | 2 | 36 | 2 | – | 6 | 2 | 38 | 5 | 3 | ||
| s | 93 | 2 | – | 49 | 2 | – | 1 | 1 | 3 | 41 | – | ||
| Leonurus cardiaca | 25 | – | – | 24 | 8 | – | 2 | 8 | 32 | – | – | ||
| s | 160 | 2 | 4 | 26 | 31 | 1 | – | 18 | 7 | 11 | 1 |
| Miesiąc i roślina – Month plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| VII. | Echium vulgare | 26 | 8 | 4 | 23 | 4 | – | – | 42 | 15 | 4 | – | |
| s | 359 | 4 | – | 31 | 2 | – | – | 4 | 2 | 57 | 1 | ||
| Salvia verticillata | 47 | – | – | 21 | 19 | 2 | 4 | 38 | 15 | – | – | ||
| s | 423 | 0 | 1 | 25 | 2 | – | 0 | 5 | 5 | 60 | 2 | ||
| Centaurea phrygia | 36 | – | – | – | – | – | – | 100 | – | – | – | ||
| s | 136 | 4 | 3 | 10 | 7 | – | – | 51 | 13 | 12 | – | ||
| VIII. | Trifolium pratense | 850 | 3 | 2 | 18 | 22 | 0 | 0 | 30 | 26 | 0 | – | |
| s | 121 | 3 | – | 61 | 10 | 5 | 1 | 6 | 6 | 8 | – | ||
| Galeopsis pubescens | 57 | 25 | – | 60 | 2 | 4 | – | 7 | 4 | – | – | ||
| s | 34 | 65 | – | 21 | – | – | – | 6 | 9 | – | – | ||
| Cerinthe minor | 29 | – | – | 100 | – | – | – | – | – | – | – | ||
| s | 115 | – | – | 82 | 4 | – | – | 3 | 10 | – | – | ||
| Ballota nigra | 41 | – | – | 68 | – | – | – | 5 | 27 | – | – | ||
| s | 38 | 3 | – | 63 | 5 | – | – | 11 | 16 | 3 | – | ||
| Anchusa officinalis | 23 | – | – | 26 | 17 | 9 | – | 22 | 26 | – | – | ||
| s | 78 | – | – | 51 | 18 | – | – | 9 | 18 | 4 | – | ||
| Dracocephalum moldavicum | 23 | – | – | 4 | 9 | – | – | – | 83 | – | – | ||
| s | 267 | 10 | – | 73 | 7 | 1 | – | 4 | 4 | 1 | – | ||
| IX. | Trifolium pratense | 20 | 5 | – | 5 | 5 | – | – | 60 | 25 | – | – | |
| s | 101 | 2 | – | 80 | 5 | 1 | – | 7 | 3 | 1 | – |
Odnośniki – Notes:
¹ 0 = 0,1-0,49%
² n = Liczba obserwowanych osobników trzmieli
- Number of the observed bumble-bee individuals
³ Symbole gatunków trzmieli – Symbols of Bombus species:
H – t. ogrodowy – B. hortorum (L.) + t. złotopasy – B. ruderatus (F.) U – t. paskowany – B. subterraneus (L.) I – t. ozdobny – B. distinguendus (Mor.) A – t. rudy – B. pascuorum Scop. D – t. rudonogi – B. ruderarius Müll. S – t. rudo-szary – B. sylvarum (L.) E – t. szary – B. veteranus (F.) M – t. żółty – B. muscorum (F.) V – t. zmienny – B. humilis (Ill.) C – t. wielkooki – B. confusus Schenck Mc – t. grzbietoplam – B. maculidorsis (Skor.) L – t. kamiennik – B.lapidarius (L.) T – t. ziemny – B. terrestris (L.) + t. gajowy – B. lucorum (L.) Y – t. drzewny – B. hypnorum (L.) O – t. różnobarwny – B. soroeensis (F.) R – t. leśny – B. pratorum (L.).
⁴ s = Wzorcowy skład gatunkowy trzmieli – Standard percentage of Bombus species (Ruszkowski i in. 1997abd)
⁵ leg. et observ. M. Biliński, K. Kaczmarska, A. Ruszkowski, B. Żak.
strona 360Tabela 2
Porównanie składu gatunkowego trzmieli (w %)¹ w Puławach na Górnej Niwie w latach 1984-1990⁵ ze składem wzorcowym. The percentage¹ of Bombus species at Puławy-Górna Niwa during 1984-1990⁵ in comparison with the standard percentage.
| Miesiąc i roślina – Month and plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| V. | Ribes nigrum | 33 | – | – | 52 | – | – | – | 3 | 18 | 27 | – | |
| s⁴ | 47 | 9 | – | 51 | – | – | – | – | 9 | 15 | 17 | ||
| Lamium maculatum | 20 | 10 | – | 60 | – | – | – | – | 15 | 15 | – | ||
| s | 72 | 79 | – | 7 | 1 | – | – | – | 11 | – | 1 | ||
| VI. | Trifolium pratense | 71 | 21 | – | 59 | 4 | 4 | – | 10 | 1 | – | – | |
| s | 366 | 27 | – | 54 | 6 | – | – | 9 | 1 | 3 | 0 | ||
| Anchusa officinalis | 41 | – | – | 51 | 22 | 2 | – | 12 | 10 | – | 2 | ||
| s | 60 | – | – | 68 | 7 | – | – | 13 | 5 | 7 | – | ||
| Leonurus cardiaca | 20 | – | – | 20 | 30 | – | – | 40 | – | – | 5 | ||
| s⁶ | 47 | 2 | – | 23 | 62 | – | 2 | 4 | – | 2 | 2 | ||
| Phlomis tuberosa | 23 | – | – | 17 | 35 | 13 | – | 13 | 17 | – | 4 | ||
| s | 97 | 5 | – | 28 | 28 | – | – | 15 | 9 | 13 | 1 | ||
| Lotus corniculatus | 19 | – | – | 16 | – | – | – | 79 | 5 | – | – | ||
| s | 46 | 2 | – | 24 | 28 | – | – | 46 | – | – | – | ||
| Salvia verticillata | 37 | – | 1 | 19 | – | 0 | – | 22 | 46 | 5 | 8 | ||
| s | 199 | 1 | – | 21 | 5 | – | – | 10 | 3 | 58 | 2 | ||
| Hypericum perforatum | 25 | – | – | – | – | – | – | 24 | 76 | – | – | ||
| s | 285 | 3 | – | 6 | 2 | – | – | 10 | 10 | 68 | 1 | ||
| VII. | Dracocepha-lum moldav. | 40 | 38 | – | 30 | – | 13 | 1 | 15 | 5 | – | – | |
| s | 77 | 29 | – | 65 | 1 | – | – | – | 1 | 3 | – | ||
| Centaurea scabiosa | 171 | 1 | – | 1 | – | – | – | 95 | 3 | – | 1 | ||
| s⁷ | 334 | 2 | 2 | 7 | 16 | – | – | 47 | 14 | 9 | 0 | ||
| Lavandula officinalis | 56 | 2 | – | 4 | – | 2 | – | 91 | – | 2 | – | ||
| s | 151 | 7 | 2 | 44 | 23 | 1 | – | 9 | 5 | 9 | 1 | ||
| Borago oficinalis | 52 | – | – | – | 2 | 4 | – | 71 | 19 | 4 | – | ||
| s | 84 | – | – | 8 | – | – | – | 23 | 17 | 46 | 6 | ||
| Phacelia tanacaetif. | 100 | – | – | – | 2 | 2 | – | 65 | 28 | 2 | 1 | ||
| s | 388 | 2 | 0 | 5 | 13 | – | – | 37 | 13 | 24 | 5 | ||
| Hyssopus officinalis | 67 | – | – | 1 | – | 1 | – | 60 | 33 | 4 | – | ||
| s | 185 | – | 1 | 32 | 6 | 1 | – | 6 | 12 | 36 | 2 | ||
| Prunella vulgaris | 45 | – | – | 13 | – | 2 | – | 78 | 7 | – | – | ||
| s | 56 | 29 | – | 34 | 5 | 2 | – | 2 | – | 23 | 5 | ||
| Dipsacus fullonum | 35 | – | – | 3 | 3 | – | – | 91 | 3 | – | – | ||
| s | 32 | – | – | – | 13 | – | – | – | 6 | 81 | – |
| Miesiąc i roślina – Month and plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| VII. | Helianthus annuus | 36 | – | – | – | – | – | – | 72 | 28 | – | – | |
| s | 53 | 8 | 2 | 8 | – | – | – | 4 | 25 | 53 | 2 | ||
| Tilia tomentosa | 27 | – | – | – | – | – | – | 4 | 93 | 4 | – | ||
| s | 1064 | – | – | – | 0 | – | – | 2 | 23 | 74 | 1 | ||
| Trifolium pratense | 114 | 11 | – | 32 | 26 | 2 | – | 26 | 4 | – | – | ||
| s | 537 | 15 | 0 | 55 | 13 | 2 | 1 | 6 | 2 | 4 | – | ||
| Ballota nigra | 244 | 22 | – | 9 | 6 | 5 | 1 | 44 | 10 | 5 | – | ||
| s | 67 | 7 | – | 76 | 3 | 1 | – | 1 | 1 | 9 | – | ||
| Anchusa officinalis | 103 | 4 | – | 24 | 12 | – | – | 52 | 7 | – | 1 | ||
| s | 207 | – | – | 57 | 21 | – | – | 5 | 2 | 15 | – | ||
| Echium vulgare | 128 | 37 | – | 13 | 5 | – | – | 28 | 5 | 9 | 1 | ||
| s | 359 | 4 | – | 31 | 2 | – | – | 4 | 2 | 57 | 1 | ||
| Leonurus cardiaca | 77 | – | – | – | 8 | 12 | – | 77 | 3 | – | – | ||
| s | 160 | 2 | 4 | 26 | 31 | 1 | – | 18 | 7 | 11 | 1 |
Odnośniki – Notes:
¹⁻⁴ jak w tab. 1 – as in the table 1
⁵ leg. et observ. K. Kaczmarska, A. Ruszkowski, M. Biliński
⁶ + 2% V
⁷ + 0,3% C
Tabela 3
Porównanie ze składem wzorcowym składu gatunkowego trzmieli (w %)¹ w innych miejscowościach byłego powiatu puławskiego leżących na wschód od Wisły. The percentage¹ of Bombus species at other localities of Puławy – exdistrict (situatedeastern from Vistula river) in comparison with the standard percentage.
| Miejsce, lata, miesiąc, roślina Locality, years, month, plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Puławy – Las Ruda 1962⁵ | ||||||||||||
| IV. Salix sp. | 26 | 4 | – | 23 | – | – | – | – | 54 | 8 | 12 | |
| s⁴ | 39 | – | – | 3 | 3 | – | – | – | – | 64 | 31 | |
| Puławy-Kępa 1961-1962⁶ | ||||||||||||
| IV. Cerasus avium | 52 | 10 | – | 3 | – | – | – | 7 | 77 | 3 | – | |
| s | 27 | 7 | – | 19 | 4 | – | – | – | 37 | 19 | 15 | |
| VI. Nepeta grandiflora | 43 | 28 | – | – | 12 | – | – | 2 | 58 | – | – | |
| s | 48 | 61 | – | 16 | 4 | – | – | 12 | – | 6 | – | |
| Puławy-Las Włostowicki 1986⁷ | ||||||||||||
| VII. Ballota nigra | 38 | 8 | – | 11 | 3 | – | – | 79 | – | – | – | |
| s | 67 | 7 | – | 76 | 3 | 1 | – | 1 | 1 | 9 | – | |
| VII. Leonurus cardiaca | 24 | – | – | 21 | 4 | – | – | 50 | 21 | – | 4 | |
| s | 160 | 2 | 4 | 26 | 31 | 1 | – | 18 | 7 | 11 | 1 |
| Miejsce, lata, miesiąc, roślina Locality, years, month, plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| VII. Phacelia tanacaetifolia | 30 | – | – | 3 | – | – | – | 80 | 17 | – | – | |
| s | 388 | 2 | 0 | 5 | 13 | – | – | 37 | 13 | 24 | 5 | |
| VII. Centaurea rhenana | 25 | – | – | – | – | – | – | 88 | 8 | 4 | – | |
| s | 25 | – | – | 14 | 8 | – | – | 60 | 8 | 10 | – | |
| Parchatka 1984⁸ | ||||||||||||
| VIII. Trifolium pratense | 51 | – | – | 18 | 6 | 2 | 2 | 12 | 61 | – | – | |
| s | 121 | 3 | – | 61 | 10 | 5 | 1 | 6 | 6 | 8 | – | |
| VIII. Centaurea scabiosa | 62 | – | – | – | 2 | – | – | 55 | 42 | 2 | – | |
| s⁹ | 157 | – | – | 13 | 2 | – | 1 | 66 | 14 | 4 | – | |
| IX. Centaurea scabiosa | 25 | – | – | 20 | 8 | – | – | 52 | 20 | – | – | |
| s⁹ | 116 | – | – | 21 | – | 2 | 1 | 70 | 4 | 1 | – | |
| IX. Ballota nigra | 64 | – | – | 93 | – | – | – | 2 | 5 | – | – | |
| s | 75 | – | – | 76 | – | 1 | 1 | 4 | 17 | – | – | |
| Kazimierz Dolny | ||||||||||||
| VII. Echium vulgare (1964)¹⁰ | 23 | – | – | 4 | – | – | – | 65 | – | 26 | 4 | |
| s | 359 | 4 | – | 31 | 2 | – | – | 4 | 2 | 57 | 1 | |
| VIII. Ballota nigra (1986)¹¹ | 22 | – | – | 100 | – | – | – | – | – | – | – | |
| s | 38 | 3 | – | 63 | 5 | – | – | 11 | 16 | 3 | – | |
| Gołąb 1987-1989¹² | ||||||||||||
| IV. Salix sp. (1988) | 21 | – | – | – | – | – | – | 29 | 67 | 5 | – | |
| s | 27 | – | – | 4 | – | – | – | – | – | 33 | 63 | |
| VII. Trifolium pratense | 42 | 24 | – | 12 | 10 | 5 | 2 | 36 | 12 | – | – | |
| s | 537 | 15 | 0 | 55 | 13 | 2 | 1 | 6 | 2 | 4 | – | |
| VII. Symphytum officinale | 23 | 22 | – | 17 | – | – | – | – | 57 | – | – | |
| s¹³ | 93 | 2 | – | 49 | 2 | – | 1 | 1 | 3 | 41 | – | |
| VII. Lotus corniculatus | 96 | – | – | 2 | – | 1 | – | 96 | 1 | – | – | |
| s | 68 | – | – | 34 | 15 | – | – | 43 | 7 | 1 | – | |
| VII. Linaria vulgaris | 23 | – | – | – | – | – | – | 17 | 83 | – | – | |
| s | 23 | 52 | – | 39 | – | – | – | – | 4 | 4 | – | |
| VIII. Trifolium pratense | 52 | 4 | – | 15 | 4 | 2 | 4 | 29 | 40 | – | – | |
| s¹⁴ | 121 | 3 | – | 61 | 10 | 5 | 1 | 6 | 6 | 8 | – | |
| VIII. Carduus acanthoides | 58 | 2 | – | – | 17 | – | – | 45 | 36 | – | – | |
| s | 20 | – | – | 35 | 10 | – | – | 40 | 15 | – | – |
Odnośniki – Notes:
¹⁻⁴ jak w tab. 1 – as in the table 1
⁵ leg. et observ. A. Ruszkowski
⁶ leg. et observ. A. Ruszkowski, M. Zadura
⁷ leg et observ. A. Ruszkowski, K. Kaczmarska, J. Wojdaszka
⁸ leg. et observ. M. Biliński, K. Kaczmarska, P. Abramek
⁹ + 1% C
¹⁰ leg. et observ. B. Opoka
¹¹ leg. et observ. M. Biliński
¹² leg. et observ. A. Ruszkowski, J. Gosek, K. Kaczmarska
¹³ + 4% E
¹⁴ + 2% E
strona 363Tabela 4
Porównanie ze składem wzorcowym składu gatunkowego trzmieli (w %)¹ w niektórych miejscowościach powiatu puławskiego leżących na zachód od Wisły The percentage¹ of Bombus species at some localities of Puławy-district (situated western from Vistula river) in comparison with the standard percentage
| Miejscowość, lata, miesiąc, roślina Locality, years, month, plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Janowiec 1985⁵ | ||||||||||||
| VII. Centaurea rhenana | 31 | – | – | – | – | – | – | 100 | – | – | – | |
| s⁴ | 25 | – | – | – | – | – | – | 60 | 8 | 10 | – | |
| Wojszyn 1990⁶ | ||||||||||||
| VII. Trifolium pratense | 21 | – | – | 43 | – | – | – | 5 | 52 | – | – | |
| s | 537 | 15 | 0 | 55 | 13 | 2 | 1 | 6 | 2 | 4 | – | |
| Trzcianki 1986⁷ | ||||||||||||
| VII. Echium vulgare | 20 | – | – | – | 20 | – | – | 65 | 15 | – | – | |
| s | 359 | 4 | – | 31 | 2 | – | – | 4 | 2 | 57 | 1 | |
| VII. Scabiosa ochroleuca | 27 | – | – | – | – | – | – | 100 | – | – | – | |
| s | 411 | – | – | 32 | 2 | – | – | 49 | – | 15 | 2 | |
| VII. Linaria vulgaris | 20 | – | – | – | – | – | – | 30 | 70 | – | – | |
| s | 23 | 52 | – | 39 | – | – | – | – | 4 | 4 | – | |
| Sadłowice 1961-1963⁵ | ||||||||||||
| IV. Salix sp. | 59 | – | – | 10 | 2 | – | 2 | 2 | 73 | 7 | 5 | |
| s | 27 | – | – | 4 | – | – | – | – | – | 33 | 63 | |
| VII. Echium vulgare | 36 | 17 | 3 | 17 | – | – | – | 3 | 31 | 19 | 11 | |
| s | 359 | 4 | – | 31 | 2 | – | – | 4 | 2 | 57 | 1 | |
| VII. Trifolium pratense | 65 | 6 | 3 | 14 | 20 | – | – | 6 | 50 | – | – | |
| s | 537 | 15 | 0 | 55 | 13 | 2 | 1 | 6 | 2 | 4 | – | |
| Góra Puławska 1985⁸ | ||||||||||||
| VII. Vicia cracca | 63 | – | – | 2 | 13 | – | – | 16 | 70 | – | – | |
| s | 60 | – | – | 67 | 27 | – | – | 2 | – | 5 | – | |
| VII. Centaurea scabiosa | 27 | – | – | – | 11 | – | – | 63 | 26 | – | – | |
| s¹⁰ | 334 | 2 | 2 | 7 | 16 | – | – | 47 | 14 | 9 | 0 | |
| VII. Centaurea rhenana | 55 | – | – | – | – | – | – | 100 | – | – | – | |
| s | 25 | – | – | 14 | 8 | – | – | 60 | 8 | 10 | – | |
| IX. Trifolium pratense | 22 | – | – | 45 | 27 | – | – | 27 | – | – | – | |
| s | 101 | 2 | – | 80 | 5 | 1 | – | 7 | 3 | 1 | – | |
| IX. Ballota nigra | 37 | – | – | 84 | – | – | – | 3 | 14 | – | – | |
| s | 75 | – | – | 76 | – | – | – | 4 | 17 | – | – | |
| IX. Tagetes erectus¹² | 34 | – | – | 41 | – | – | – | 21 | 29 | 3 | – | |
| s | 26 | 4 | – | – | – | – | – | 8 | 88 | – | – | |
| Jaroszyn 1984-1990⁵ | ||||||||||||
| VII. Helianthus annuus | 118 | – | – | 2 | 35 | – | – | 40 | 23 | 1 | – | |
| s | 53 | 8 | 2 | 8 | – | – | – | 4 | 25 | 53 | 2 |
| Miejscowość, lata, miesiąc, roślina Locality, years, month, plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| VII. Ballota nigra | 165 | 1 | – | 50 | 4 | – | – | 35 | 6 | 2 | 2 | |
| s | 67 | 7 | – | 76 | 3 | 1 | – | 1 | 1 | 9 | – | |
| VII. Centaurea scabiosa | 56 | – | – | – | 9 | – | – | 48 | 43 | – | – | |
| s¹³ | 334 | 2 | 2 | 7 | 16 | – | – | 47 | 14 | 9 | 0 | |
| VII. Centaurea rhenana | 21 | – | – | 5 | – | 5 | – | 90 | – | – | – | |
| s | 25 | – | – | 14 | 8 | – | – | 60 | 8 | 10 | – | |
| VIII. Helianthus annuus¹¹ | 211 | – | – | 1 | – | – | – | 61 | 36 | 2 | – | |
| s | 107 | 5 | – | 9 | – | – | – | 15 | 64 | 7 | – | |
| VIII. Ballota nigra | 188 | – | – | 56 | 1 | 1 | 1 | 29 | 9 | 2 | – | |
| s | 38 | 3 | – | 63 | 5 | – | – | 11 | 16 | 3 | – | |
| VIII. Centaurea rhenana¹¹ | 145 | – | – | 1 | – | 1 | – | 97 | – | 1 | – | |
| s | 64 | – | – | 12 | 5 | – | – | 80 | 2 | 2 | – | |
| IX. Ballota nigra | 69 | – | – | 59 | 1 | – | – | 33 | 6 | – | – | |
| s | 75 | – | – | 76 | – | – | – | 4 | 17 | – | – | |
| IX. Centaurea scabiosa | 22 | – | 9 | – | – | – | 86 | 5 | – | – | – | |
| s | 116 | – | 21 | – | 2 | 1 | 70 | 4 | 1 | – | – | |
| IX. Centaurea rhenana | 47 | – | 6 | – | – | – | 94 | – | – | – | – | |
| s | 28 | – | 64 | 7 | – | – | 29 | – | – | – | – | |
| Bronowice 1987-1989⁹ | ||||||||||||
| VII. Ballota nigra¹³ | 63 | – | – | 30 | 2 | 3 | – | 52 | 5 | 3 | 2 | |
| s | 67 | 7 | – | 76 | 3 | 1 | – | 1 | 1 | 9 | – | |
| VIII. Ballota nigra | 20 | – | – | 30 | – | 10 | – | 60 | – | – | – | |
| s | 38 | 3 | – | 63 | 5 | – | – | 11 | 16 | 3 | – | |
| VIII. Anchusa officinalis | 22 | – | – | 9 | 18 | – | – | 55 | 18 | – | – | |
| s | 78 | – | – | 51 | 18 | – | – | 9 | 18 | 4 | – | |
| Łęka 1987-1989⁹ | ||||||||||||
| VI. Anchusa officinalis | 74 | – | – | 3 | 16 | 4 | 4 | 42 | 24 | 4 | – | |
| s | 60 | – | – | 68 | 7 | – | – | 13 | 5 | 7 | – | |
| VII. Anchusa officinalis | 44 | – | – | 5 | 5 | 11 | 2 | 50 | 25 | 2 | – | |
| s | 207 | – | – | 57 | 21 | – | – | 5 | 2 | 15 | – | |
| VII. Prunella vulgaris | 64 | – | – | 13 | 3 | 13 | 2 | 48 | 22 | – | – | |
| s | 56 | 29 | – | 34 | 5 | 2 | – | 2 | – | 23 | 5 | |
| VII. Centaurea scabiosa¹⁴ | 81 | – | – | – | 6 | – | – | 83 | 6 | 1 | – | |
| s¹⁰ | 334 | 2 | 2 | 7 | 16 | – | – | 47 | 14 | 9 | 0 | |
| VIII. Helianthus annuus | 27 | – | – | – | – | 7 | – | 81 | 11 | – | – | |
| s | 107 | 5 | – | 9 | – | – | – | 15 | 64 | 7 | – | |
| VIII. Prunella vulgaris | 29 | – | – | – | 14 | 3 | – | 3 | 79 | – | – | |
| s | 21 | 5 | – | 48 | 5 | 5 | 5 | 14 | 5 | 14 | – | |
| VIII. Ballota nigra¹⁵ | 33 | – | – | 42 | 3 | 9 | 3 | 39 | – | – | – | |
| s | 38 | 3 | – | 63 | 5 | – | – | 11 | 16 | 3 | – | |
| VIII. Carduus acanthoides | 32 | – | – | 3 | 3 | 6 | – | 81 | 6 | – | – | |
| s | 20 | – | – | 35 | 10 | – | – | 40 | 15 | – | – |
Odnośniki 1-4 jak w tab. 1 Notes 1-4 asin the table 1:
⁵ leg. A. Ruszkowski
⁶ leg. J. Gosek, K. Kaczmarska
⁷ leg. K. Kaczmarska, J. Wojdaszka
⁸ leg. A. Ruszkowski, M. Biliński
⁹ leg. A. Ruszkowski, J. Gosek, K. Kaczmarska
¹⁰ + 0,3% C
¹¹ + 1% E
¹² + 6% E
¹³ + 2% E
¹⁴ + 4% E
¹⁵ + 3% E
strona 365Tabela 5
Porównanie ze składem wzorcowym składu gatunkowego trzmieli (w %)¹ w niektórych miejscowościach Śląska i Krakowskiego. The percentage¹ of Bombus species at some localities of Silesia and of Kraków-region in comparison with the standard percentage.
| Miejscowość, lata, miesiąc, roślina Locality, years, month, plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wrocław 1962-1967⁵ | ||||||||||||
| VI. Trifolium pratense | 23 | 13 | – | 17 | 17 | 30 | – | 22 | – | – | – | |
| s⁴ | 366 | 27 | – | 54 | 6 | – | 0 | 9 | 1 | 3 | 0 | |
| VII. Trifolium pratense | 115 | 18 | – | 15 | – | 15 | – | 46 | 3 | 3 | – | |
| s | 537 | 15 | 0 | 55 | 13 | 2 | 1 | 6 | 2 | 4 | – | |
| VII. Rubus idaeus | 22 | – | – | 5 | – | – | – | – | – | 86 | 9 | |
| s | 50 | – | – | – | 12 | – | – | – | – | 86 | 2 | |
| VII. Echium vulgare | 40 | – | – | – | 5 | – | – | 15 | 80 | – | – | |
| s | 359 | 4 | – | 31 | 2 | – | – | 4 | 2 | 57 | 1 | |
| VIII. Trifolium pratense | 159 | 19 | – | 14 | 10 | 35 | – | 8 | 8 | 5 | – | |
| s | 121 | 3 | – | 61 | 10 | 5 | 1 | 6 | 6 | 8 | – | |
| VIII. Gaillardia aristata | 84 | – | – | – | 8 | – | – | 58 | 32 | 1 | – | |
| s | 257 | – | – | 7 | 1 | – | – | 66 | 23 | 3 | – | |
| VIII. Dahlia pinnata | 77 | – | – | 4 | – | – | – | 31 | 62 | 3 | – | |
| s | 1035 | 1 | 0 | 18 | 4 | 0 | 1 | 14 | 55 | 7 | – | |
| VIII. Echinops sphaerocephalus | 55 | 2 | – | – | – | – | – | 25 | 73 | – | – | |
| s | 295 | – | – | 2 | 2 | – | – | 24 | 64 | 8 | – | |
| Oborniki Śląskie (pow. Trzebnica) 1963⁶ | ||||||||||||
| VII. Trifolium pratense | 26 | – | – | 58 | – | – | – | 31 | 4 | 8 | – | |
| s | 537 | 15 | 0 | 55 | 13 | 2 | 1 | 6 | 2 | 4 | – | |
| VII. Lotus corniculatus | 28 | – | – | 14 | – | – | – | 75 | 11 | – | – | |
| s | 68 | – | – | 34 | 15 | – | – | 43 | 7 | 1 | – | |
| Plebańska Góra (pow. Myślenice) 1961⁷ | ||||||||||||
| VIII. Trifolium pratense⁸ | 23 | 17 | – | – | – | 13 | – | 35 | 13 | – | – | |
| s | 121 | 3 | – | 61 | 10 | 5 | 1 | 6 | 6 | 8 | – | |
| IX. Trifolium pratense⁹ | s¹⁰ | 171 | 30 | – | 4 | 4 | 8 | – | 14 | 28 | – | 2 |
| 101 | 2 | – | 80 | 5 | 1 | – | 7 | 3 | 1 | – |
Odnośniki – Notes:
¹⁻⁴ jak w tab. 1 – as in the table 1
⁵ leg. M. Biliński, A. Ruszkowski
⁶ leg. M. Biliński
⁷ (Ćwierzyk 1962)
⁸ + 13% C + 9% E
⁹ + 4% C + 4% E
¹⁰ + 1% E
strona 366Tabela 6
Porównanie ze składem wzorcowym składu gatunkowego trzmieli (w %)¹ na Pomorzu i w niektórych innych rejonach. The percentage¹ of Bombus species in Pomerania and in some other regions in comparison with standard percentage
| Miejscowość, lata, miesiąc roślina Locality, years, month, plant species | n² | Gatunki trzmieli – Species of Bombus³: H | …: U | …: A | …: D | …: S | …: M | …: L | …: T | …: Y | …: R | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sobieszewo (pow. Pruszcz Gd.) 1967-1969⁵ | ||||||||||||
| VIII. Ballota nigra | 41 | 5 | 10 | 34 | 17 | 10 | – | 12 | 12 | – | – | |
| s⁴ | 38 | 3 | – | 63 | 5 | – | – | 11 | 16 | 3 | – | |
| VIII. Anchusa officinalis | 103 | 1 | 3 | 44 | 8 | 1 | 1 | 5 | 34 | 2 | – | |
| s | 78 | – | – | 51 | 18 | – | – | 9 | 18 | 4 | – | |
| VIII. Echium vulgare | 52 | 4 | 4 | 23 | 6 | – | 4 | 10 | 50 | – | – | |
| s | 47 | – | – | 62 | 2 | 4 | – | 15 | – | 17 | – | |
| Górki Wschodnie (pow. Pruszcz Gd.) 1967⁵ | ||||||||||||
| VIII. Ballota nigra | 31 | 23 | 6 | 26 | 6 | 10 | 6 | 13 | 10 | – | – | |
| s | 38 | 3 | – | 63 | 5 | – | – | 11 | 16 | 3 | – | |
| VIII. Lycium halimifolium | 28 | – | – | 4 | 4 | – | 14 | 7 | 68 | 4 | – | |
| s | 26 | – | – | 69 | 8 | – | – | 8 | 8 | 8 | – | |
| Świbno + Mikoszewo (pow. Pruszcz Gd.) 1967⁵ | ||||||||||||
| VIII. Carduus sp. C. acanthoides | 21⁹ | – | 5 | – | 5 | 5 | – | 67 | 14 | – | – | |
| s | 20 | – | – | 35 | 10 | – | – | 40 | 15 | – | – | |
| Wiślinka (pow. Pruszcz Gd.) 1967⁵ | ||||||||||||
| VIII. Trifolium pratense | 43¹⁰ | – | – | – | 2 | 7 | 2 | 9 | 77 | – | – | |
| s | 121 | 3 | – | 61 | 10 | 5 | 1 | 6 | 6 | 8 | – | |
| VIII. Carduus C. acanthoides | 25 | – | – | – | 8 | 4 | 4 | 16 | 68 | – | – | |
| s | 20 | – | – | 35 | 10 | – | – | 40 | 15 | – | – | |
| Lubanowo (pow. Gryfino)⁶ | ||||||||||||
| VIII. Centaurea scabiosa | 54 | – | – | – | 4 | – | – | 74 | 22 | – | – | |
| s | 157 | – | – | 13 | 2 | – | 1 | 66 | 14 | 4 | – | |
| Międzyzdroje (pow. Świnoujście) 1975⁵ | ||||||||||||
| VIII. Trifolium pratense | 33 | – | – | 3 | 6 | 18 | 6 | 45 | 18 | 3 | – | |
| s | 121 | 3 | – | 61 | 10 | 5 | 1 | 6 | 6 | 8 | – | |
| VIII. Anchusa officinalis | 29 | – | – | 7 | 10 | 17 | 7 | 38 | 14 | 3 | 3 | |
| s | 78 | – | – | 51 | 18 | – | – | 9 | 18 | 4 | – | |
| powiat Lipsko 1963⁵ | ||||||||||||
| VIII. Lotus corniculatus | 5¹⁰ | 4 | – | – | – | – | – | 80 | 14 | – | – | |
| s | 56 | – | – | 14 | 7 | – | – | 75 | 4 | – | – | |
| Surhów (pow. Krasnystaw)⁷ | ||||||||||||
| IV. Salix sp. | 29 | – | – | – | 3 | – | – | – | 97 | – | – | |
| s | 27 | – | – | 4 | – | – | – | – | – | 33 | 63 |
Odnośniki – Notes:
¹⁻⁴ jak w tab. 1 – as in the table 1
⁵ leg. A. Ruszkowski
⁶ leg. M. Biliński
⁷ leg. B. Opoka
⁸ + 15% V
⁹ + 5% O
¹⁰ + 2% E
¹¹ + 1% C
¹² + 14% I + 9% E
WNIOSKI
- Na podstawie porównania z wzorcem składu gatunkowego trzmieli na kilku gatunkach roślin w badanej miejscowości można uzyskać orientacyjne informacje o tym, które gatunki trzmieli dominują w tej miejscowości.
- Z porównania dwu składów z tej samej miejscowości, a różnych lat, z wzorcem można niekiedy uzyskać informację o kierunku zmian fauny trzmieli zachodzących w czasie.
- Z 7 badanych miejscowości okolic Puław – leżących na wschód od Wisły – wszystkie wykazały mniejszy udział Bombus hypnorum, 4 – mniejszy udział B. pascuorum, 4 – mniejszy B. ruderarius, po 1 – mniejszy B. terrestris (i B. lucorum), B. sylvarum i B. subterraneus, 6 – większy udział B. terrestris i B. lucorum, 3 – większy B. lapidarius, po 1 – wyższy udział B. pratorum, B. hortorum (i B. ruderatus) i B. pascuorum.
- Większość badanych miejscowości miała skład gatunkowy trzmieli charakterystyczny dla terenów o ubogiej florze i raczej otwartych (dominacja B. terrestris, B. lucorum i B. lapidarius) – podczas gdy Puławy – dla terenów obfitujących w stare drzewa i zarośla (dominacja B. pascuorum i B. hypnorum).
- Trzmiele długojęzyczkowe (B. hortorum, B. ruderatus lub B. subterraneus) liczniejsze niż w Puławach były na Wyspie Sobieszewskiej, w pow. Lipsko, oraz w Sadłowicach i Plebańskiej Górze.
- Badania te potwierdziły możliwość uzyskania – przez porównanie z wzorcem – orientacyjnej informacji o tym, które gatunki trzmieli dominują w danej miejscowości.
- Możliwość uzyskania ogólnego procentowego składu gatunkowego trzmieli w danej miejscowości, na podstawie składu gatunkowego z kilku gatunków roślin wymaga dalszych badań.
LITERATURA
B i l i ń s k i M. , R u s z k o w s k i A . ( 1 9 9 0 ) – Trzmiele Dolnego Śląska. Pszczeln. Zesz. Nauk., 34:101-114.
B i l i ń s k i M . , R u s z k o w s k i A . , K a c z m a r s k a K . , S o w a S . ( 1 9 9 0 ) – Trzmiele Zachodniego Pomorza. Pszczeln. Zesz. Nauk., 34:63-72.
Ć w i e r z y k J . ( 1 9 6 2 ) – Trzmiele (Bombus Latr.) Plebańskiej Góry (maszynopis pracy magisterskiej w aktach Zakładu Zoologii Systematycznej PAN w Krakowie).
R u s z k o w s k i A . , B i l i ń s k i M . , K a c z m a r s k a K . ( 1 9 8 8 ) – Występowanie trzmieli w chronionych i niechronionych środowiskach okolic Kazimierskiego Parku Krajobrazowego. Pszczeln. Zesz. Nauk., 32:135-168.
R u s z k o w s k i A . , B i l i ń s k i M . , K o s i o r A . , B ą k J . , K a c z m a r s k a K . ( 1 9 8 9 a ) – Trzmiele Wyżyny Małopolskiej. Pszczeln. Zesz. Nauk., 33:33-54.
R u s z k o w s k i A . , K o s i o r A . , B i l i ń s k i M . , K a c z m a r s k a K . ( 1 9 8 9 b ) – Trzmiele południowej Polski. Pszczeln. Zesz. Nauk., 33:55-76.
R u s z k o w s k i A . , Z a d u r a M . , B i l i ń s k i M . , G o s e k J . , K a c z m a r s k a K . ( 1 9 9 7 a ) – Wiosenny wzorzec składu gatunkowego trzmieli (Bombus Latr.) na różnych roślinach. Pszczeln. Zesz. Nauk., 41:43-51.
R u s z k o w s k i A . , Z a d u r a M . , B i l i ń s k i M . , G o s e k J . , K a c z m a r s k a K . , W o j d a s z k a J . ( 1 9 9 7 b ) – Letni wzorzec składu gatunkowego trzmieli (Bombus Latr.) na różnych roślinach. Pszczeln. Zesz. Nauk., 41:53-62.
R u s z k o w s k i A . , Z a d u r a M . , G o s e k J . , B i l i ń s k i M . , K a c z m a r s k a K . , W o j d a s z k a J . ( 1 9 9 7 c ) – Jesienny wzorzec składu gatunkowego trzmieli (Bombus Latr.) na różnych roślinach. Pszczeln. Zesz. Nauk., 41:63-76.
strona 369AVALUATION OF THE SPECIES COMPOSITION OF BUMBLE BEE (BOMBUS LATR.) IN DIFFERENT LOCALITIES BY THE METHOD OF COMPARISON WITH THE STANDARD SPECIES COMPOSITION
Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Janina Gosek, Krystyna Kaczmarska
Summary
The bumble-bee species compositions on different plant species at 15 localities in neighbourhood of Pulawy and at 11 localities in other regions of Poland were compared with the standard bumble-bee composition from the palace park of Pulawy.
It was stated, that Bombus hypnorum (L.) was more rare as in the park (and usually also B. pascuorum Scop. and B. ruderarius Müll.), but B. terrestris (L.) and B. lucorum (L.) were just always (and in half of localities also B. lapidarius L.) more common in all localities situated easthern to Vistula river.
A domination of Bombus terrestris (L.), B. lucorum (L.) and B. lapidarius (L.) (characteristic for areas with a poor flora) was stated also in majority of remaining investigated areas, and a smaller participation (as in Pulawy) of B. pascuorum Scop. (connected with bushes) and of B. hypnorum (L.) (connected with old trees).
Keywords: Bombus, zoogeography, regionalization, pollination.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 360, tab. 2: „oficinalis” → officinalis
- s. 361, tab. 3: „situatedeastern” → situated eastern
- s. 364: „asin” → as in
- s. 369, tytuł angielski: „AVALUATION” → EVALUATION
- s. 369, streszczenie: „easthern” → eastern
