OCENA SEZONÓW PSZCZELARSKICH W LATACH 1975—1982 NA PODSTAWIE WAGOWEJ KONTROLI POŻYTKU

tekst: Zofia Przychodzeń

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXVIII, 1984 — Zofia Przychodzeń

strona 101

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXVIII Puławy 1984

Zofia Przychodzeń

Oddział Pszczelnictwa ISK

WPROWADZENIE

W Polsce mamy spory dorobek z zakresu wagowej ocney wziątków nektarowych. Prowadzimy ją na terenie naszego kraju od 1950 roku. Zwerbowani przez Oddział Pszczelnictwa ISK i Związki Pszczelarskie z całego kraju przesyłają pasiecznicy dane z prowadzonej przez siebie obserwacji. W latach 1950—1963 otrzymano takie dane z 346 punktów, w następnych latach ilość ta zmalała, ale mimo to jest to materiał reprezentatywny dla całego kraju. Wprawdzie ocena przebiegu pożytku nie jest wymysłem polskim, ale niewątpliwie naszą zasługą jest to, że w sposób najbardziej oryginalny wykorzystujemy te materiały do wszechstronnej analizy warunków naszego pszczelarstwa (Bornus i Gromisz 1964, Gromisz i Kochańska 1977, Gromisz i Kochańska 1979).

W pracy tej podajemy charakterystykę wziątków w poszczególnych regionach kraju, przedstawiamy wykorzystanie wziątku w poszczególnych miesiącach oraz ukazujemy wyniki produkcji miodu w pasiekach na terenie kraju.

MATERIAŁ I METODA

Opracowanie tego tematu oparto na materiale nadesłanym w latach 1975—1982 z punktów wagowej oceny pożytku. Ogółem zebrano 1383 obserwacje a w tym w latach:

1975 — 189 1979 — 171 1976 — 173 1980 — 160 1977 — 161 1981 — 156 1978 — 143 1982 — 230

strona 102

Pszczelarze przesyłają dane z prowadzonej przez siebie obserwacji na specjalnie opracowanym formularzu (karcie). Dane kart kontrolnych dotyczą doborowego rejestru zmian masy silnego pnia pszczelego, stojącego na tak zwanej wadze ulowej, ustawionej pod daszkiem. Obejmują one okres od początku maja do końca sierpnia lub ściślej do czasu, kiedy waga wskazuje same ubytki. Przybytki wagowe z poszczególnych dni sumuje się uzyskując sumę przybytków brutto za sezon pasieczny. Oddzielnie sumuje się ubytki a z różnicy tych dwu sum obliczano roczne przybytki netto. Jako koniec sezonu pasiecznego przyjęto datę, od której waga ulowa wskazywała ubytki każdego dnia aż do czasu dokarmiania pszczół na zimę.

Nadesłane do Oddziału Pszczelnictwa ISK materiały uporządkowano według podziału administracyjnego kraju i opracowano. Analizowano kształtowanie się przybytku netto w każdym punkcie wagowym, następnie w województwach i w latach obserwacji. Obliczono także rozkład przybytku netto w poszczególnych miesiącach sezonu pszczelarskiego. Opracowanie materiału liczbowego polegało głównie na obliczeniu średnich wartości dla województw i dla lat, a także średnich wartości z 8 lat łącznie. Obliczono także średnią krajową z sumy średnich dla województw. Uzyskane wyniki zestawiono tabelarycznie. Obliczony przybytek dał podstawę do szacowania miodu towarowego (odwirowanego) według zasady przyjętej w pracy Gromisza (1978), wzorowanej na opracowaniach szwajcarskich.

WYNIKI

PRZYBYTEK NETTO

W latach 1975—1982 nadesłano do Oddziału Pszczelnictwa ISK 1383 obserwacje, z 475 punktów wagowych. Rozmieszczenie punktów na mapie kraju nie było równomierne (tab. 2). Najwięcej notatek dostarczyli pszczelarze z woj. bydgoskiego, toruńskiego, zielonogórskiego. Najsłabiej reprezentowane były województwa: ciechanowskie, elbląskie, kieleckie, konińskie, ostrołęckie, pilskie, skierniewickie, wrocławskie. Z województwa płockiego, siedleckiego, tarnobrzeskiego otrzymaliśmy dane jedynie w jednym roku z pojedynczego punktu. Ze stołecznego warszawskiego wcale sprawozdań nie przesłano.

Średni przybytek netto dla całego kraju, obliczony ze średnich wojewódzkich, wynosił 18,7 kg/pień. W poszczególnych latach przybytek netto przybierał różne wartości od 10,5 kg do 29,6 kg, co mówi o silnych rocznych wahaniach (tab. 1). Przybytek netto w pojedynczych punktach osiągał nieraz wysokie wartości (na przykład 117 kg/pień, zielonogórskie — 1975). Dosyć rzadko, ale trafiały się również wartości ze znakiem ujemnym, co oznacza, że suma ubytków przewyższała przybytek brutto. Tych bardzo wysokich, jak i bardzo niskich przybytków (na przykład —21,3 kg/pień, nowosądeckie 1975) jest jednak bardzo mało. Prze-

strona 103

Tabela 1 Srednie przybytki netto (kg) w latach 1975—1982 sezonami Average net crop (kg/hive) over 1975—1982, by seasons

Lata Season Liczba punktów Data points Średni przybytek netto National average net honey crop Wartości minusowe w % Crop reduction %
1975 189 18,5 11,1
1976 173 29,6 0,8
1977 161 12,3 6,8
1978 143 17,7 4,9
1979 171 17,1 5,3
1880 160 10,5 16,9
1981 156 20,2 0
1982 230 23,3 1,7

wyższają wartości pośrednie, które są zupełnie zadawalające. W okresie 1975—1982 notowano tylko 2 sezony pszczelarskie (1977, 1980) słabe pożytkowo, pozostałe 6 wypadało zdecydowanie korzystnie. W sumie przez 6 lat wystąpiły pożytki, które gwarantowały większy zbiór miodu, niż pozyskiwano go pośrednio w latach 1950—1974 (przybytek netto — 16,4 kg/pień). W omawianym okresie najwyższe przybytki netto osiągnięto w roku 1976 — 29,6 kg/pień. Wynik ten odbiega od pozostałych lat, ale w roku 1981 i 1982 osiągnięte przybytki także były wysokie (20,2 i 23,3 kg). Niekorzystne sezony 1977 i 1980 roku w ogólnej krajowej ocenie dostarczały jednak niektórym pszczelarzom także sporych ilości miodu.

W wielu częściach kraju przybytki netto przewyższały średnią wartość z 25 lat (1950—1974). Były to przede wszystkim województwa: gorzowskie, koszalińskie, słupskie, zielonogórskie.

Poszczególne sezony w różnych częściach kraju wypadały więc rozmaicie tego samego roku, dopiero ocena wieloletnich obserwacji daje pełniejszą informację o wartości pszczelarskiej danej okolicy. W latach 1975—1982 najmniej korzystnie wypadały województwa: krośnieńskie, katowickie, kieleckie, lubelskie, nowosądeckie, rzeszowskie. Tak samo mało korzystnie wypadały one w latach 1950—1974.

W omawianym przez nas okresie na 1383 obserwacje z punktów wagowej oceny odnotowano 5,7% z minusowymi przytykami netto. Krańcowy z nich wynosił —21,3 kg (1975, nowosądeckie), ale był wartością odosobnioną. Większość przybytków minusowych nie była zbyt rażąca. W 22 punktach na 79 minusowych wartość nie przekraczała —1 kg.

Warunki pożytkowe i klimatyczne poszczególnych pasiek są zróżnicowane, stąd też wynikają różnice w wysokości wziątku. Średnie przybytki netto dla województw znajdowały się w przedziale od 7,8 kg/pień (krakowskie) do 35,3 kg/pień (jeleniogórskie). W województwach krakowskim, krośnieńskim i nowosądeckim zanotowano najniższe wartości przybytku netto prawie we wszystkie lata obserwacji. Pewnie miały na to wpływ gorsze warunki atmosferyczne niż w pozostałych regionach

strona 104

Tabela 2 Przybytek netto i wykorzystanie wziątku w poszczególnych miesiącach sezonu pszczelarskiego w latach 1875—82 Net crop and flow utilization over porticular months of apiary season over 1975—82

Województwo District Liczba Number of: punktów data points Liczba Number of: obserwacji reasings Średni przybytek netto w kg Average net crop kg/hive % udział przybytku netto net monthly crop percentage: maj may % udział przybytku netto net monthly crop percentage: czerwiec june % udział przybytku netto net monthly crop percentage: lipiec july % udział przybytku netto net monthly crop percentage: sierpień august
1 2 3 4 5 6 7 8
POLSKA 475 1383 18,7 36,1 42,8 17,8 3,3
bialskopodlaskie 10 29 23,7 32,9 37,8 26,9 2,4
białostockie 9 18 30,4 33,0 53,2 12,5 1,3
bielskie 8 29 14,3 27,3 38,0 24,4 10,3
bydgoskie 32 114 11,4 31,6 53,3 15,0 0,2
chełmskie 4 17 15,8 32,1 25,7 14,8 27,5
ciechanowskie 3 8 18,5 26,5 34,0 33,4 6,1
częstochowskie 9 23 23,3 33,2 37,4 24,5 4,8
elbląskie 2 6 17,7 23,6 24,3 33,1 —
gdańskie 16 51 14,1 17,8 44,8 32,9 4,4
gorzowskie 15 41 24,7 36,1 52,3 11,1 0,5
jeleniogórskie 6 12 35,3 38,3 35,6 26,1 —
kaliskie 4 15 28,1 36,7 51,5 9,3 2,5
katowickie 26 97 15,3 41,6 42,0 15,4 1,0
kieleckie 10 10 14,3 23,0 43,5 29,2 4,3
konińskie 6 18 17,1 34,0 66,0 0 —
koszalińskie 18 41 19,1 28,2 40,0 29,4 3,5
krakowskie 9 31 7,8 30,8 32,9 28,0 7,3
krośnieńskie 8 27 10,2 45,3 19,1 18,1 17,5
legnickie 6 12 13,5 39,6 45,9 14,2 0,2
leszczyńskie 6 12 21,1 30,9 49,2 17,9 2,0
lubelskie 26 46 11,9 37,8 22,1 35,3 4,8
łomżyńskie 8 28 16,0 44,2 37,8 12,1 5,8
łódzkie 6 22 18,2 39,7 53,7 6,2 0,4
nowosądeckie 17 42 9,9 29,3 43,6 18,7 8,4
olsztyńskie 11 41 18,2 23,0 43,2 32,0 1,8
opolskie 8 20 22,4 53,1 39,0 7,9 0
ostrołęskie 8 8 8,8 26,9 33,3 39,8 —
pilskie 3 5 18,6 3,5 73,0 13,3 10,2
piotrkowskie 6 19 21,5 36,3 40,0 19,3 4,4
płockie 1 1 5,5 10,9 89,1 — —
poznańskie 14 32 19,7 50,5 47,2 1,0 1,3
przemyskie 4 23 14,7 63,3 31,0 2,8 2,9
radomskie 5 18 16,4 42,7 37,8 3,1 16,4
rzeszowskie 10 26 12,7 45,5 29,1 15,4 10,0
siedleckie 2 3 19,8 52,1 33,1 14,8 —
sieradzkie 20 36 18,8 33,8 52,0 13,9 0,2
skierniewickie 7 13 17,9 34,7 42,2 21,3 1,8
słupskie 3 12 22,0 24,0 65,6 10,4 0
suwalskie 11 31 17,1 32,6 43,6 10,5 13,3
strona 105

c.d. Tabeli 2

1 2 3 4 5 6 7 8
szczecińskie 17 55 16,1 53,9 29,0 16,3 0,8
tarnobrzeskie 4 6 13,8 32,0 15,2 49,8 3,0
tarnowskie 8 23 17,6 49,8 30,7 15,5 4,0
toruńskie 21 103 22,9 38,0 36,8 24,3 0,9
wałbrzyskie 4 6 38,4 23,1 41,5 34,5 0,8
warszawskie — — — — — — —
włocławskie 10 28 20,6 43,0 47,1 9,0 0,9
wrocławskie 2 20 14,4 59,8 27,0 9,8 3,3
zamojskie 9 22 19,7 34,2 24,4 31,9 9,5
zielonogórskie 23 93 27,6 33,9 52,9 9,5 3,8

kraju. Zdecydowana większość średnich wojewódzkich nie odbiega od krajowej, która wynosiła 18,7 kg.

Wartość średnią przybytku netto przekraczało 19 województw, w 14 z nich osiągano natomiast wartości większe niż 20 kg/pień (bialskopadlaskie, białostockie, częstochowskie, gorzowskie, jeleniogórskie, kaliskie, leszczyńskie, opolskie, piotrkowskie, słupskie, toruńskie, wałbrzyskie, włocławskie, zielonogórskie — tab. 2). Wyraźnie daje się zauważyć, że niektóre województwa dosyć systematycznie osiągają korzystne wyniki w produkcji miodu. Najwyższy przybytek netto, który w tabeli 2 figuruje jako średni z okresu 1975—1982, uzyskało województwo wałbrzyskie — 38,4 kg/pień, ale mamy wątpliwości czy w badaniach było ono należycie reprezentowane. Dane pochodziły w niektóre lata z 1 punktu w inne 2. Istnieją więc obawy czy okres ten był równie korzystny dla wszystkich pszczelarzy wałbrzyskich jak dla prowadzących ocenę pożytku. Do województw, które stale licznie są reprezentowane i systematycznie osiągają wysokie przybytki netto można zaliczyć zielonogórskie, toruńskie, gorzowskie.

Na wyniki średnie przez nas podawane, składają się dane z wielu punktów wagowych, różniące się nieraz znacznie.

ROZKŁAD PRZYBYTKU NETTO W SEZONIE

Najwięcej wziątku w okresie sprawozdawczym nagromadzały pszczoły w czerwcu, w ocenie krajowej blisko połowę (42,8%) rocznego przybytku netto. W maju przybytki te objęły 36,1%, w lipcu 17,8%, w sierpniu natomiast 3,3%. Dane te obliczono z wszystkich punktów w kraju. Główna masa nektaru zebranego przez pszczoły na terenie większości województw przypadała na czerwiec. W 11 województwach przekraczała połowę rocznego zbioru: z białostockiego, bdygoskiego, gorzowskiego, kaliskiego, konińskiego, łódzkiego, pilskiego, płockiego, sieradzkiego, słupskiego i zielonogórskiego. Osiągnięcia bliskie średniej krajowej dla czerwca (42,8%) przypadły 16 województwom (tab. 2). Jedynie w 3 województwach (krośnieńskim, lubelskim, tarnobrzeskim) przybytek netto

strona 106

czerwcowy był mniej znaczący i realizowany był odpowiednio w 19%, 22% i 15%.

Duże znaczenie mają pożytki wczesne i wynoszą w maju 36%. Bliskie tej średniej osiągnęły pasieki prawie w połowie województw.

Województwa: krośnieńskie, opolskie, poznańskie, przemyskie, rzeszowskie, siedleckie, szczecińskie, tarnowskie, wrocławskie wykazały przybytek netto w maju wartości do 50% przybytku rocznego, a w niektórych z nich przekraczała połowę zbiorów całorocznego. Okolic o mniej znaczącym udziale majowych wziątków była znikoma liczba. Osamotnione województwo gdańskie uzyskało majowy przybytek w skali 17,8%. Poza tym w żadnym województwie udział majowych wziątków nie spadał poniżej 23%. Możemy zatem mówić o dużym znaczeniu wziątków wczesnych dla produkcji miodu towarowego.

Lipcowe pożytki zapewniają tylko 17,8% rocznego przybytku netto. Wziątek ten większe znaczenie przedstawia w ciechanowskim, gdańskim, elbląskim, lubelskim, olsztyńskim, ostrołęskim, tarnobrzeskim, wałbrzyskim, zamojskim. Wszędzie tam zbierają pszczoły w tym okresie przeciętnie nie mniej niż 30% rocznego przybytku. Żadne województwo nie mogło pochwalić się 50% udziałem lipcowego wziątku w rocznych zbiorach.

Sierpień dostarcza wziątków minimalnie. Średni udział tego wziątku z wszystkich punktów wagowych wyniósł 3,3%. W poszczególnych punktach poziom tego wziątku mógł kształtować się różnie. Przykładowo w sierpniu w województwie chełmskim i krośnieńskim przybytek netto wynosił 27,5% i 17,5% a w innych regionach nie notowano go wcale. Sierpniowy wziątek wystąpił w niektóre lata, w małych ilościach i w niektórych okolicach. Tę porę sezonu można uważać jako bezpożytkową.

SZACUNKOWE ZBIORY MIODU

Na podstawie przybytku netto szacuje się wysokość zbioru miodu towarowego (odwirowanego). Do obliczenia zbiorów miodu, jakie występowały w okolicy w danym sezonie pszczelarskim, stosowany jest przelicznik oparty na wzorach szwajcarskich. Przyjmuje się, że te punkty wagowe, w których przybytek netto przekracza 5 kg, posiadają w ulu rezerwy miodu towarowego. Wartości niższe niż od 5 kg dają zatem zerowe zbiory miodu.

Średni zbiór miodu towarowego dla kraju za lata 1975—1982 obliczony ze średnich dla województw i dla lat wynosił 12,8 kg/pień. W poszczególnych latach i województwach zbiór miodu kształtował się podobnie jak wartość przybytku netto. Im wyższa była wartość przybytku netto, tym więcej miodu mógł odwirować pszczelarz. Na terenie kraju wystąpiły spore różnice w zbiorach miodu (ryc. 1). Średnie zbiory miodu dla województw w okresie 1975—1982 kształtowały się od 0,5 kg (płockie) do 29,7 kg/pień (wałbrzyskie). Z województwa płockiego dysponujemy

strona 107
Średni szacunkowy zbiór miodu w latach 1975—1982 województwami
Średni szacunkowy zbiór miodu w latach 1975—1982 województwami

danymi z pojedynczych punktów i tylko z 1 roku, dlatego wynik ten może być przypadkowy. Tak się złożyło, że wszystkie województwa reprezentowane przez pojedyncze punkty zbierały najmniej miodu. Może dane pochodziły z okolic, w których warunki do zbioru miodu były niesprzyjające. Dotyczy to województw: płockiego, ostrołęckiego i tarnobrzeskiego. Niskie zbiory miodu wystąpiły na południowym wschodzie i w części na południu. Najliczniejsza była grupa województw (34 na 48 reprezentowanych) w której zbierano powyżej 10 kg miodu z rodziny.

WNIOSKI

Obecnie znaczna część zbiorów miodu pochodzi z pożytków wczesnych i technologia pasieczna powinna być ustawiona na uzyskiwanie silnych rojów na ten okres, przy wykorzystaniu linii pszczół o zdolnościach szybkiego rozwoju wiosną.

Przeciętnie wyże zbiory występują u nas w rejonach południowozachodnich

strona 108

i środkowej północy i tam należy rozwijać pasieki towarowe z intensywną technologią produkcji.

Nie zauważa się żadnych cykliczności w przebiegu pożytków pszczelich, co nie pociąga za sobą potrzeby zmieniania metod gospodarzenia.

Zmieniające się warunki klimatyczne jak i pożytkowe, co obrazują różnice sezonowe, pociągają za sobą potrzebę prowadzenia dalszych badań z tego zakresu i regularnej cyklicznej analizy gromadzonego materiału.

LITERATURA

Bornus L., Gromisz M. (1964) — Charakterystyka pożytków pszczelich i zbioru miodu w Polsce (1950—1963). Pszczeln. Zesz. Nauk. 8(1):1—19.

Gromisz M. (1976) — Matematyczne modele produkcyjności pasiek w Polsce na podstawie danych wagowych z lat 1950—1974. Pszczeln. Zesz. Nauk. 20:117—154.

Gromisz M., Kochańska Z. (1978) — Wyniki sezonu pszczelarskiego 1977 na tle sezonów poprzednich. Pszczeln. Zesz. Nauk. 22:181—191.

ОЦЕНКА ПЧЕЛОВОДНЫХ СЕЗОНОВ В ГОДАХ 1975—1982 НА ОСНОВАНИИ ВЕСОВОГО КОНТРОЛЯ ВЗЯТКА

З. Пжиходзень

Резюме

На основании 1383 годичных наблюдений из 475 пасек, оценено результаты методобывания на территории страны.

Средний годичный медосбор в годах 1975—1982 составлял 12,8 кг/пчелиную семью.

В обсуждаемом периоде отмечено только 2 пчеловодных сезона (1977, 1980) взяточно слабые, остальные 6 — положительные.

SEASONAL CROP EVALUATION BY FLOW MONITORING WITH HIVE WEIGHERS OVER 1957—82 IN POLAND

Zofia Przychodzeń

Summary

Honey productivity in 475 apiaries was evaluated from 1383 anuual output figures.

The national average was 12,8 kg per hive over 1975—82. Only two poor-flow seasons (1977, 1982) were recorded, while the other were definitely good.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 101: „ocney” → oceny
  • s. 102: „doborowego rejestru” → dobowego rejestru
  • s. 103: „przytykami” → przybytkami
  • s. 103, tab. 1: „Srednie” → Średnie
  • s. 103, tab. 1: „1880″ → 1980
  • s. 104, tab. 2: „1875—82″ → 1975—82
  • s. 104, tab. 2: „porticular” → particular
  • s. 104, tab. 2: „reasings” → readings
  • s. 105, tab. 2, wrocławskie, kol. 3: „20″ → 10
  • s. 105: „bialskopadlaskie” → bialskopodlaskie
  • s. 105: „bdygoskiego” → bydgoskiego
  • s. 107: „wyże zbiory” → wyższe zbiory
  • s. 107, ryc.: „<25″ → >25
  • s. 108, streszczenie: „методобывания” → медодобывания
  • s. 108, streszczenie: „OVER 1957—82″ → OVER 1975—82
  • s. 108, streszczenie: „anuual” → annual
  • s. 108, streszczenie: „(1977, 1982)” → (1977, 1980)

Podobne wpisy