OCENA JEDNOODMIANOWYCH MIODÓW LIPOWYCH PRZY ZASTOSOWANIU METODY WSPÓŁCZYNNIKÓW PYŁKOWYCH

tekst: Zofia Demianowicz

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok VI, 1962 — Zofia Demianowicz

strona 25

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK VI, nr 1 KWIECIEŃ 1962

Zofia Demianowicz

Zakład Pszczelnictwa I.S.

WSTĘP

Wychodząc z założenia, że współczynnik pyłkowy Tilia jest przyczyną iż większość miodów, uważanych przez producentów za lipowe, zawiera mniej ziarn pyłku lipowego niż wymaga przyjęta norma 35—40%, zebrałam szereg prób miodów lipowych i przeanalizowałam je. Osad pyłkowy badałam dotychczasową metodą analizy pyłkowej i metodą współczynników pyłkowych. Szczególną uwagę zwróciłam na miody rumuńskie, pochodzące z dużych lasów lipowych.

PRZEGLĄD LITERATURY

Zander (1937) stwierdził w wyniku długoletnich badań, że pyłek lipy w odwirowanym osadzie miodowym w większych ilościach występuje bardzo rzadko. Na 1000 przebadanych przez niego miodów bawarskich nie było ani jednego, który mógłby on określić jako lipowy. Te zaś, które zawierały pyłek lipy w 50—100% pochodziły w większości ze Związku Radzieckiego a jeden z Ameryki Północnej. Fakt ten tłumaczy Zander podrzędną rolą pożytku z lipy, która w Niemczech nie wchodzi w skład lasów.

Autor ten w celu rozwiązania zagadnienia miodów lipowych w Niemczech w 1933/34 zbadał 17 prób miodów przysłanych mu przez pszczelarzy niemieckich i uważanych przez nich za lipowe, a w 1934 r. — 34 takie miody. W pierwszej partii tylko w jednym miodzie pyłek lipy wystąpił jako przewodni, w drugiej zaś w sześciu. Z tych ostatnich jeden pochodził z lasu koło Magdeburga, a 5 z miast o dużych nasadzeniach lipy.

Koch (cyt. za Maurizio — (1949) opisuje 10 prób pochodzących z północnych Niemiec, które zawierały od 80 do 100% pyłku lipy. W 1949 r.

strona 26

Maurizio podaje, że w Szwajcarii nie znaleziono czystych miodów lipowych, a miody o zapachu lipowym i zawartości pyłku lipy od 22 do 32% spotyka się tylko w okolicach jezior: Brienz i Walen oraz w dolnym Mixos. Ta sama autorka opisuje dalej, że w duńskich miodach znalazła pyłek lipy w ilościach odpowiadających pojedynczemu i towarzyszącemu. Lundner (cyt. za Maurizio) stwierdził to samo dla miodów szwedzkich, Hazlinsky dla węgierskich, de Brier dla holenderskich i Martimo dla fińskich. Według Maurizio bardzo często próbki miodów uważane za lipowe były ciemne i charakteryzowały się zwiększoną zawartością komórek glonów i zarodników grzybów, co świadczyłoby o ich pochodzeniu ze spadzi lipowej. Ta sama autorka podobnie jak Zander podkreśla, że w północnej i środkowej Europie lasy lipowe występują bardzo rzadko, aleje lipowe zaś czy pojedyncze drzewa nie wystarczają, żeby nadstawki w ulach napełnić miodem lipowym.

W 1955 r. Maurizio opisuje 15 prób miodów, z których 9 pochodzi ze Szwajcarii z 1949 r., 2 z Danii, 1 z Niemiec i 1 z Francji. Cztery z tych 15 prób były już opracowane uprzednio w 1949 r. Pod względem ogólnej zawartości części roślinnych, 8 miodów należy do II klasy a 7 do I klasy według klasyfikacji Maurizio. Wśród nich 10 prób zawiera pyłek lipy w ilościach odpowiadających przewodniemu, a więc są to miody jednoodmianowe, 5 natomiast w ilości odpowiadającej towarzyszącemu. W pracy tej autorka dochodzi do wniosku, że dla jednoodmianowych miodów lipowych należy obniżyć granicę pyłku przewodniego do 35—40%.

Według Pelimon (1955 r.) na 257 zbadanych przez nią miodów rumuńskich pyłek lipy wystąpił w 22% próbek, przy czym maksymalne zaprószenie wyniosło 78%. Ta sama autorka w następnej pracy (1960) opisuje 4 obszary, na których Tilia występuje w dużym procencie w masywach leśnych. W krótkich opisach osadu miodowego Pelimon zaznacza obecność kryształów w kształcie rozetek w miodach, pochodzących z okolic Tulcea. W obu pracach autorka nie podaje bezwzględnej zawartości pyłku w miodach.

Maurizio w 1960 r. w pracy o importowanych miodach jugosłowiańskich opisuje 2, w których pyłek lipy wystąpił jako towarzyszący. Niestety nie podaje również bezwzględnej ogólnej zawartości ziarn pyłku.

Stosunkowo mały stopień zaprószenia znalazł Young (cyt. za Maurizio) w amerykańskich miodach lipowych. Według niego bezwzględna zawartość części roślinnych wynosi w 1 g miodu od 987 do 1480, według Grüssa (cyt. za Maurizio) w niemieckich miodach wynosi ona 1560. Demianowiczowie w 1953 r. w 1 g czystego jednogatunkowego miodu lipowego, uzyskanego spod izolatora, znaleźli 186 ziarn pyłku lipowego. Przy opracowaniu metody współczynników (Demianowicz 1961) rodzaj Tilia umieszczono w klasie I.

strona 27

Barwa i smak miodów są opisywane przez różnych autorów w różny sposób. Według Zandera barwa płynnych miodów odpowiada I2 jego skali, to znaczy jest lekko żółtawa, skrystalizowanych zaś biaława. W smaku są one bardzo słodkie, zapach zaś mają mało charakterystyczny. Według Maurizio szwajcarskie miody lipowe są jasne o zapachu kwiatów lipy a smaku miętowym. Według Demianowiczów jednogatunkowy miód lipowy w stanie płynnym jest żółtawy, po skrystalizowaniu kremowy z szarawym odcieniem. W smaku jest dość ostry i lekko gorzkawy. Posiada bardzo charakterystyczny i dość silny zapach określany przez polskich pszczelarzy jako miętowo-koperkowy.

Do chwili obecnej w dostępnej mi literaturze melitopalinologicznej opisano zaledwie 16 lipowych miodów jednoodmianowych, przy czym tylko dla 10 podano ich bezwzględną zawartość pyłku.

Danych, dotyczących zbioru pyłku lipowego przez pszczoły, jest jeszcze mniej. Maurizio podaje (1953 r.), że udział obnóży uformowanych z pyłku lipy wynosi mniej niż 1%. Tego samego zdania jest Warakomska (1961 r.).

Louveau (1959) tylko dla okręgu Meurthe i Moselle stwierdził w zbiorach pyłku z poławiaczy obecność obnóży lipy. Było ich niewiele, ponieważ dla całego okręgu z sezonu 1956 zbiór obnóży z lipy wynosił 0,1 kg.

Maurizio i Louveau (1960) opisują, że w tonach pyłku, pochodzącego z dużej części Francji, pyłek lipy spotykało się bardzo rzadko.

MATERIAŁ I METODYKA BADAŃ

Ogółem podaję wyniki analizy mikroskopowej 28 miodów, w tym: 18 miodów rumuńskich, 2 radzieckich i 8 polskich. Próby miodów rumuńskich są 2 rodzajów: jedne były pobierane łyżką bezpośrednio z plastrów w sposób wykluczający dostanie się pierzgi do próbek, drugie zaś wzięte były z większych partii miodów odwirowanych z poszczególnych pasiek po zakończeniu pożytku lipowego. Z przyczyn ode mnie niezależnych nie udało mi się uzyskać, jak projektowałam, prób, które pochodziłyby z jednego i tego samego pnia: tzn. z poszczególnych plastrów i ogólnego miodobrania.

Miody rumuńskie pochodzą z dużych lasów lipowych o powierzchni około 2.500 ha (Cocos) i 1600 ha (Snagov) z udziałem 3 gatunków lip: T. platyphyllos, T. cordata i T. tomentosa, wynoszącym od 40 do 70%. Miody te były pobrane przeze mnie osobiście; 16 z nich pochodzi z 1961 r. a 2 z 1958 r. Miody polskie pochodzą z kilku lat. Dwa były odwirowane z nadstawek, a 2 z gniazd. Pozostałe 4 są miodami rynkowymi.

strona 28

Poza tym w Rumunii prowadziłam obserwacje nad zbiorem pyłku przez pszczoły, zebrałam i zbadałam 2 próbki obnóży odebranych 2 pniom, umieszczonym po obu stronach leśnej drogi. Pobrałam i zbadałam pierzgę w kawałkach plastrów, pochodzących z 5 pni, należących do 5 pasiek.

Preparaty osadu miodów przygotowałam metodą opisaną przez Maurizio w 1949 r. Do badań jednak brałam nie po 50 g miodu, lecz po 10 g. Bezwzględną zawartość ziarn pyłkowych liczyłam na całym rozmazie w 2 powtórzeniach. W przypadku dużych rozbieżności w 3 powtórzeniach.

Zebrane obnóża posegregowałam według barw i oznaczyłam pod mikroskopem. Pierzgę zanalizowałam 3 sposobami: 1) Z wierzchu komórek z pierzgą zeskrobywałam trochę pyłku i określałam go pod mikroskopem. 2) Komórki pierzgi krajałam wzdłuż i określałam grubość warstw pierzgi danego gatunku, naturalnie po uprzednim jego określeniu pod mikroskopem. 3) Z każdego z 5 plastrów wycięłam po 20 komórek z pierzgą, uzyskując w ten sposób 5 prób. Pierzgę z każdej próby wymieszałam i roztarłam z małą ilością syropu cukrowego. Mieszaniny te zanalizowałam pod mikroskopem, a następnie obliczyłam procentowy udział ziarn pyłku lipy w stosunku do innych gatunków.

Ponadto dla zbadania, jaki wpływ na obraz pyłkowy miodów ma intensywność dopływu nektaru, uformowałam 2 rodzinki o różnym składzie: jedną z dużą liczbą pszczół lotnych a małą młodych nielotnych, drugą zaś odwrotnie z małą liczbą pszczół lotnych a dużą nielotnych i postawiłam je na 2 izolowanych poletkach z kwitnącą facelią.

WYNIKI BADAŃ

Wyniki analizy jakościowej. Wśród zbadanych przeze mnie próbek rumuńskich miodów lipowych da się rozróżnić 2 zasadnicze typy:

A. Miody pobrane bezpośrednio z plastrów. Charakteryzują się one niskim ogólnym zaprószeniem ziarnami pyłku (tab. 1). Z wyjątkiem próby nr 11 b, nie przekracza ono 7000 ziarn w 10 g miodu, najniższe wynosi 3000. Liczba ziarn pyłku lipy również jest niska, chociaż waha się w dość dużych granicach od 850 do 4575. Średnie ogólne zaprószenie 7 miodów, należących do tego typu wynosi 4910 ziarn w 10 g pyłku, lipy zaś 1994.

Stosunek procentowy ziarn pyłku lipy w tych miodach do ogólnej bezwzględnej zawartości pyłku jest dość niski. Dla 4 miodów (nr 7, 14, 8 i 15), należących do tego typu, mieści się on w obrębie pyłku towarzyszącego, dla pozostałych (nr 13, 10, 11a i 11b) odpowiada przewodniemu.

B. Miody pochodzące z ogólnego miodobrania. Wśród nich da się wyróżnić 3 grupy:

strona 29

a) charakteryzujące się małym ogólnym zaprószeniem. Średnio wynosi ono 5585 ziarn pyłkowych w 10 g miodu. Również niska jest bezwzględna zawartość ziarn pyłku lipy. Średnio dla 4 prób (nr 12, 1, 2 i 9) wynosi ona 912 w 10 g miodu. Stosunek procentowy ziarn pyłku lipy do ogólnej bezwzględnej zawartości ziarn pyłku mieści się tu w granicach pojedyńczego, z wyjątkiem próbki nr 1, w której osiąga on wartość towarzyszącego,

b) miody o średnim ogólnym zaprószeniu i średniej liczbie ziarn pyłku lipy. Należą tu próbki nr 17, 6 i 18. Stosunek procentowy ziarn pyłku lipy do ogólnej bezwzględnej zawartości wszystkich ziarn pyłku dla nr 17 i 18 leży w obrębie pyłku towarzyszącego, a dla nr 6 w granicach przewodniego,

c) miody odznaczające się dużym ogólnym zaprószeniem ziarnami pyłku i dużą bezwzględną zawartością pyłku lipy. Należą tu próbki nr 3, 19, 4 i 16. Wyjątek w tej grupie stanowi miód nr 5 o dużym zaprószeniu ogólnym, ale stosunkowo niedużej liczbie ziarn pyłku lipy. Stosunek procentowy ziarn pyłku lipy dla tych miodów mieści się w granicach przewodniego, z wyjątkiem próbki nr 5, gdzie osiąga wartość pojedynczego.

Miody typu B, grupy b i c pochodzą z ogólnego lipowego miodobrania z uli leżaków 20-ramowych, stosowanych jako beznadstawkowe i były odwirowane przez właścicieli pasiek. Są to więc próby ogólne. Średnie zaprószenie dla miodów grup b i c wynosi 35280 ziarn pyłkowych w 10 g. Jest więc 7-krotnie większe niż dla miodów bezpośrednio pobranych z plastra, typu A. Średnie zaprószenie ziarnami pyłku lipy miodów grupy b i c wynosi 18854, jest więc 9,5 razy wyższe niż dla miodów pobranych bezpośrednio z plastrów.

Wśród polskich wirowanych miodów lipowych (Typ B) da się wyróżnić 3 grupy: a) o niskim ogólnym zaprószeniu nr 1 i 2, b) średnim nr 3, 4 i 5 i c) dużym nr 6, 7 i 8. Bezwzględna zawartość ziarn pyłku lipy jest najniższa w miodach grupy a. Są to miody pochodzące z nadstawek.

Średnie ogólne zaprószenie 6 polskich lipowych miodów nadstawkowo-gniazdowych i gniazdowych wynosi 23052 ziarna pyłku w 10 g, średnia bezwzględna zawartość ziarn pyłku lipy — 4958. Zajmują więc one pośrednie miejsce między rumuńskimi miodami pochodzącymi z plastrów i miodami z ogólnego lipowego miodobrania.

Stosunek procentowy ziarn pyłku lipy w 8 zbadanych polskich miodach lipowych tylko dla jednego, nr 5 — odpowiadał przewodniemu, dla trzech nr 1, 6 i 7 — towarzyszącemu, dla pozostałych zaś — pojedynczemu. Przy porównaniu wzorów miodów polskich z rumuńskimi można znaleźć odpowiadające sobie próbki np. miód polski nr 1 z nadstawki — odpowiada rumuńskiemu nr 7 pobranemu z plastra, polski nr 8 z gniaz-

strona 30

Wyniki analizy pyłkowej Ergebnisse der Pollenanalyse

Nr Rok Miejscowość / Jahr u. Ort. Pochodzenie / Herkunft Pyłek przewodni / Leitpollen % Pyłek towarzyszący / Begleitpollen %
Rumuńskie i radzieckie miody lipowe
1 2 3 4 5
Typ A
13 1961 Cocos z plastra aus 1 Wabe Tilia (40,0) —
7 „ „ — Tilia (25,4)
14 1958 Cocos „ — Tilia (30,3)
8 1961 Cocos „ — Tilia (27,5)
15 1958 Cocos „ — Tilia (30,7)
11a 1961 Tiganca „ Tilia (72,0) —
10 1961 Cocos „ Tilia (42,9) —
11b 1961 Tiganca „ Tilia (87,4) —
Typ B
12 1961 Snagov miodobranie Honigernte — Centaurea cyanus (25,0)
strona 31

Tabela 1 miodów lipowych der Tiliahonige

Pyłek pojedynczy / Einzelpollen Ilościowa analiza pyłk. / Quantitative Pollenanalyse / Maurizio: Wzór miodu / Formel Ilościowa analiza pyłk. / Quantitative Pollenanalyse / Maurizio: Ogólna zawartość części rośli. w 10 g miodu / Gesamtgehalt pflanzl Bestandteile in 10 g Honig. Metoda współczynników pyłkowych / Pollenkoeffizientenmethode / Demianowicz: pyłek lipy / Tiliapollen: Bezwzględna zawartość w 10 g miodu / Absolut. Gehalt. in 10 g Honig Metoda współczynników pyłkowych / Pollenkoeffizientenmethode / Demianowicz: pyłek lipy / Tiliapollen: % Metoda współczynników pyłkowych / Pollenkoeffizientenmethode / Demianowicz: Zawartość miodu lipowego / Lindenhoniggehalt %
— Rumänische und sowjetische Tiliahonige
6 7 8 9 10 11
Cruciferae, Umbelliferae, Gramineae, Helianthus, Papilionaceae, Rosaceae, Loranthus, druzy (Kalziumoxalat). 3/-/- I 3.000 1.200 40,0 91,4
Rumex, Cruciferae, Gramineae, Euphorbia, Trif. repens, Umbelliferae, Labiatae M, Loranthus, druzy (Kalziumoxal.) 3,3/0,1/- I 3.450 850 25,4 84,6
Cruciferae, Gramineae, Umbelliferae, Robinia, Vicia, Pirus, Ulmus, Ligustrum, Onopord. illiric. Salix, Araceae, druzy (Kalziumoxal.) 4.1/0,1/- I 4.225 1.250 30,3 87,4
Cruciferae, Gramineae, Rosaceae, Euphorbia, Umbelliferae, Rumex, Vicia, Loranthus, Scrophularia, Robinia, Lotus, Labiatae S, Compositae H, A,T, druzy (Kalziumoxal.) 5,1/-/- I 5.100 1.400 27,5 85,8
Cruciferae, Robinia, Lotus, Carex Loranthus, Vicia, Gramineae, Centaurea J, C, Plantago, Trif. prat., druzy (Kalziumoxal.) 5,3/0,1/- I 5.450 1.675 30,7 87,7
Sinapis, Sambucus, Ligustrum, Medicago, Labiatae S Vicia, Solidago, Gramineae, Lotus, Myosot., Robinia, druzy (Kalziumoxal). 6,3/0,1/- I 6.450 4.575 72,0 97,6
Plantago, Cruciferae, Ligustrum, Umbelliferae, Medicago, Gramineae, Myosotis, Sambucus, Robinia, Cannabis, druzy (Kalziumoxal.) 7/-/- I 7.000 3.000 42,9 92,3
Cruciferae, Umbelliferae, Caryophyllaceae, Gramineae, Trif rep., Scrophularia, Labiatae L, S, Medicago, Plantago, Cannabis, Echium, druzy (Kalziumoxal.) 11,1/0,1/- I 11.200 9,700 87,4 99,1
Tilia, Cruciferae, Umbelliferae, Rumex, Scrophularia, Melilotus, Labiatae S, Compositae A, Plantago 1,5/-/- I 1.475 225 15,3 97,1
strona 32
1 2 3 4 5
1 1961 Snagov miodobranie Honigernte — Tilia (27,0)
2 „ „ — Centaurea cyanus (17,8)
9 „ „ — Sinapis (28,0) Centaurea cyanus (20,0)
17 1961 Cocos wyciskamy z plastra aus Wabe gepresst — Tilia (28.7)
6 „ miodobranie Honigernte Tilia (58,3) —
18 1960 ZSRR-SU „ — Tilia (27,0) Trifolium pratense (29,6)
16 1961 Cocos „ Tilia (43,3) —
5 „ „ — —
4 1961 Babadag „ Tilia (68,5) —
19 1960 ZSRR-SU „ Tilia (75,6) —
3 1961 Babadag „ Tilia (57,1) —
Polskie miody lipowe
1 1958 Olsztyńskie nadstawka Aufzatz — Tilia (16,3)
2 1959 Łukszty (Olsztyn) „ — Trifolium repens (30,2) Centaurea cyanus (17,2)
strona 33

d. c. tabeli 1

6 7 8 9 10 11
Centaurea C, Cruciferae, Helianthus, Scrophularia, Rumex, Potentilla, Ligustrum, Umbelliferae, Gramineae, druzy (Kalziumoxal.) 5/0,1/- I 5.088 1.350 27,0 85,7
Tilia, Cruciferae, Umbelliferae, Robinia, Scrophularia, Prunus, Plantago, Trif. rep., Compositae A, druzy (Kalziumoxal.) 6,7/0,1/- I 6.800 850 12,7 69,9
Tilia, Labiatae M, Raphanus, Papilionaceae, Robinia, Trif. rep., Pirus, Rubus, Umbelliferae, Plantago, druzy (Kalziumoxal.) 9,2/0,1/- I 9.325 1.233 13.4 71,2
Helianthemum, Sinapis, Raphanus, Loranthus, Allium, Umbelliferae, Robinia, Plantago, Vicia, Rubus, druzy (Kalziumoxal) 12/0,2/-I 12.250 3.475 28,7 86,5
Cruciferae, Sambucus, Umbelliferae, Helianthus, Lotus, Salvia, Onobrychis, Medicago, Loranthus, Compositae A, Trif. rep., Vicia, Plantago, Gramineae. 14,1/-/-I 14.150 8.250 58,3 95,7
Fagopyrum escul., Centaurea C, J, Salix, Lotus, Compositae A, druzy (Kalziumoxal.) 15,9/-/-I 15.900 4.300 27,0 81,7
Labiatae S, M, Lotus, Solidago, Onobry, Cannabis, Umbelliferae, Cruciferae, Helianthemum, Centaurea C, Calystegia, Loranthus, druzy (Kalziumoxal.) 29,4/0,1/-II 29.575 12.750 43,3 92,5
Tilia, Helianthus, Cruciferae, Sambucus, Trif. rep., Vicia, Plantago, Gramineae, Medicago, Lotus, druzy (Kalziumoxal.) 30,2/0,2/-II 30.450 4.525 15.0 73,0
Vicia, Medicago, Helianthus, Echium, Sinapis, Trif. rep., Umbelliferae, Labiatae S, M, Centaurea C, Ornobr, Lotus, Myosotis, Robinia, druzy (Kalziumoxal.) 31,7/0,2/-II 31.925 21.725 68,5 97,2
Fagop. escul., Trif. prat., Trif. rep., Centaurea C, Syringa, Plantago, Helianthus, Brassica, Cannabis (mało druzów) 47,4/0,2/-II 47.615 35.825 75,6 98,0
Helianthus, Vicia, Melilot; Trif. prat., Scrophularia, Umbelliferae, Cruciferae, Lotus, M Robinia, Onobrychis, Cannabis, druzy (Kalziumoxal.) 78/0,6/-II 78.650 44.600 57,1 95,5
— Polnische Tiliahonige
Fagop. escul., Cruciferae, Centaurea C, Allium, Trif. prat., Salix, Plantago, Malus, druzy (Kalziumoxal.) 4,6/0,2/-I 4.750 750 16,3 73,7
Rubus, Tilia, Trif. prat., Trif. rep., Salix, Compositae A, Convolvulus, Phacelia, Plantago, druzy (Kalziumoxal.) 6/0,3/-I 6.275 700 11,8 53,6
strona 34
1 2 3 4 5
Polskie miody lipowe
3 1959 Bielcze (Olsztyn) gniazdo Nest Trifolium repens (62,0) —
4 1960 Olsztyńskie miód rynkowy Handelshonig — Brassica napus (30,0)
5 1956 Olsztyńskie „ Tilia (50,3) —
6 1958 Nałęczów (Lublin) „ — Tilia (23,2)
7 1957 Olsztyńskie „ — Tilia (26,2)
8 1955 Rezerwat lipowy k. Muszyny „ — —

da — rumuńskiemu nr 5, pochodzącemu z ogólnego (lipowego miodobrania).

Wyniki analizy jakościowej. We wszystkich miodach rumuńskich jako pyłek pojedynczy występowały Cruciferae (Sinapis, Brassica i Raphanus), których procent w niektórych przypadkach dochodził nawet do 15; prawie we wszystkich spotykało się pyłek Umbelliferae, co jest zrozumiałe ze względu na wysoki współczynnik zaprószenia nektaru tych gatunków roślin. W 5 miodach wystąpił pyłek słonecznika — Helianthus. (W tym okresie przypadł początek kwitnienia dużych upraw tego gatunku). Z ciekawszych gatunków roślin należy podkreślić obecność w 5 miodach pyłku Scrophularia nodosa i Sambucus, które rosły w dużej ilości koło leśnych dróg, poza tym pyłku Salvia nemorosa, Ligustrum, Cannabis oraz Loranthus europaeus, który w miodzie nr 15 osiągnął ponad 4%. W rumuńskich miodach pobranych z plastra, poza lipą, pyłek innych gatunków wystąpił w ilości odpowiadającej pojedynczemu. W miodach wirowanych nr 1, 2 i 9, pochodzących ze Snagov, jako towarzyszący wystąpił pyłek Centaurea cyanus, w miodzie radzieckim nr 17, zaś pyłek Trifolium pratense.

W polskich miodach lipowych zawsze występował pyłek bławatka

strona 35

d. c. tabeli 1

6 7 8 9 10 11
— Polnische Tiliahonige
Sinapis, Tilia, Trif. prat., Compositae A, S, T, Convolvulus, Centaurea C, J, Umbelliferae, Cucumis, Vicia, druzy (Kalziumoxal.) 13,2/-/-I 13.250 400 3,0 21,2
Tilia, Raphanus, Sinapis, Salix, Trif. rep., Trif. prat., Melilotus, Umbelliferae, Centaurea C,J, Rubus druzy (Kalziumoxal.) 17,2/-/-I 17.183 2.450 14.3 71,9
Centaurea C, J, Sinapis arv., Brassica nap., Umbelliferae, Labiatae S, Trif. prat., Trif. rep., Cannabis, Convolvulus, Malus, Compositae T, A, Melilotus, druzy (Kalziumoxal.) 18/1,5/-I 19.675 9.150 50,3 88,4
Helianthus, Brassica nap., Sinapis arv., Umbelliferae, Medicago, Cirsium, Centaurea J, C, Lotus, Solidago, druzy (Kalziumoxal.) 28,2/0,2/-II 28.425 6.675 23,2 73,4
Trif. rep., Trif. prat., Fagop. escul., Brassica nap., Centaurea C, Salix, Cannabis, Malus, Prunus, Melilotus, Sinapis, druzy (Kalziumoxal.) 28,8/0,9/-II 29.700 7.500 26,2 80,1
Frangula, Tilia, Filipendula, Lotus, Trif. prat., Trif. rep., Salvia prat., Sinapis arv., Moysotis, Brassica, Lathyrus, Chamaenerion, Plantago, Ranunculus, Vaccinium, Centaurea C, Echium, druzy (Kalziumoxal.) 33/-/-II 32.950 3.975 12,1 64,6

Centaurea cyanus, a w miodach z województwa olsztyńskiego — koniczyny, zwłaszcza Trifolium repens, która w jednym przypadku osiągnęła ilość odpowiadającą towarzyszącemu.

Na podkreślenie zasługuje fakt obecności druzów szczawianu wapnia we wszystkich miodach, przy czym w rumuńskich było ich więcej niż w polskich. Poza tym prawie w każdym miodzie znajdowały się niewielkie ilości zarodników grzybów (przeważnie Fungi Imperfecti) co uwidoczniono w tabeli 1 kolumnie 7. Świadczy to o niespadziowym pochodzeniu tych miodów.

Barwa i smak miodów lipowych. Wszystkie zbadane przeze mnie miody należą do jasnych. Trzeba tylko zaznaczyć, że rumuńskie są bardziej złociste od polskich. Pod względem zapachu i smaku występują natomiast między nimi bardzo duże różnice. Miody polskie i radzieckie charakteryzują się lekko gorzkawym smakiem i dość silnym specyficznym aromatem, który najlepiej chyba oddaje wyrażenie polskich pszczelarzy jako miętowo-koperkowy. Wśród miodów rumuńskich można wyróżnić 2 typy miodów; jedne o smaku i zapachu podobnym do polskich, chociaż trochę słabszym, drugie zaś jakby perfumowane o zapachu, przypominającym kwiaty białej koniczyny. Te pierwsze pochodzą z nektaru kwiatów

strona 36

lipy szerokolistnej T. platyphyllos, i drobnolistnej T. cordata, drugie zaś z nektaru kwiatów lipy srebrzystej T. tomentosa.

Wyniki analizy mikroskopowej obnóży i pierzgi. Do zbioru obnóży zastosowałam wkładkę typu używanego przez Maurizio. Z względu jednak na budowę uli nie można było zainstalować poławiaczy, a tylko zasłaniało się wylotek. Wkładka nie przylegała do ścianki ula i wobec tego zebrało się niewielką liczbę obnóży, z 1 roju w ciągu 50 minut 179 sztuk, z 2 roju w ciągu 2 godzin 328 sztuk. (tab. 2). W pierwszym przypadku udział pyłku lipy wyniósł 73%, w drugim 92%.

Pierzga w komórkach była ułożona warstwami. Grubość warstw pierzgi lipy wahała się od 1 do 2,5 mm. Czasem występowała ona na wierzchu, czasem zaś w głębi. Barwa jej była brązowa lub oliwkowa, znacznie ciemniejsza od żółtych obnóży.

W pierzdze lipy zawsze występowały druzy szczawianu wapnia, przy czym w pyłku Tilia tomentosa były one bardzo liczne i wyjątkowo duże. Poza tym można było również zauważyć włoski gwiaździste.

Analiza powierzchniowej warstwy pierzgi wykazała, że na 400 komórek, pochodzących z 4 różnych plastrów, 160 zawierało wyłącznie pyłek lipy, co stanowi 40%, 69 — pyłek lipy wymieszanej z innymi gatunkami, co stanowi 17,3%, w pozostałych zaś wystąpił pyłek słonecznika, krzyżowych itd. (tab. 2). Trzeba zaznaczyć, że liczba komórek z pyłkiem lipy w powierzchniowych warstwach wahała się zależnie od pnia, z którego plaster pochodził, od 17 do 60%.

Równie silnie wahała się procentowa zawartość ziarn pyłku w roztartej masie pierzgi, wyjętej z komórek i wymieszanej z syropem cukrowym — od 7% do 58%, przy czym nie zawsze stosunek pyłku lipy w powierzchniowych warstwach odpowiadał stosunkom pyłku lipy w warstwach głębiej położonych. Średnia jednak była podobna, ponieważ wynosiła 35%.

Jak z tego wynika w dużych lasach lipowych, gdy nie ma w pobliżu innych pożytków pyłkowych, pszczoły chętnie zbierają pyłek z lipy i magazynują go w postaci pierzgi.

DYSKUSJA WYNIKÓW

Przy użyciu dotychczasowej metody analizy pyłkowej na 18 miodów rumuńskich tylko 8 można uznać za jednoodmianowe lipowe, następnie jeden radziecki i z polskich również tylko jeden. Przy użyciu współczynnika pyłkowego lipy, który wynosi 225, liczba rumuńskich miodów lipowych wzrośnie do 14, radzieckich do 2, polskich zaś do 5. Z rumuńskich miodów bezpośrednio pobranych z plastrów tylko nr 7 w próbie

strona 37

Tabela 5 Skład obnoży i pierzgi Zusammensetzung der Pollenhöschen und der Pollenzellen

Art. / Próbka — Probe Obnoża Pollenhöschen: 1: Liczba Anzahl Obnoża Pollenhöschen: 1: % Obnoża Pollenhöschen: 2: Liczba Anzahl Obnoża Pollenhöschen: 2: % Obnoża Pollenhöschen: x̄: % Pierzga w komórkach Pollenzellen: Górne warstwy Obere Schichten: Liczba komórek Anzahl der Zellen: 1 Pierzga w komórkach Pollenzellen: Górne warstwy Obere Schichten: Liczba komórek Anzahl der Zellen: 2 Pierzga w komórkach Pollenzellen: Górne warstwy Obere Schichten: Liczba komórek Anzahl der Zellen: 3 Pierzga w komórkach Pollenzellen: Górne warstwy Obere Schichten: Liczba komórek Anzahl der Zellen: 4 Pierzga w komórkach Pollenzellen: Górne warstwy Obere Schichten: Liczba komórek Anzahl der Zellen: x̄ Pierzga w komórkach Pollenzellen: Mieszanina pyłku Pollenmischung: Ziarna pyłku Pollenkörner %: 1 Pierzga w komórkach Pollenzellen: Mieszanina pyłku Pollenmischung: Ziarna pyłku Pollenkörner %: 2 Pierzga w komórkach Pollenzellen: Mieszanina pyłku Pollenmischung: Ziarna pyłku Pollenkörner %: 3 Pierzga w komórkach Pollenzellen: Mieszanina pyłku Pollenmischung: Ziarna pyłku Pollenkörner %: 4 Pierzga w komórkach Pollenzellen: Mieszanina pyłku Pollenmischung: Ziarna pyłku Pollenkörner %: 5 Pierzga w komórkach Pollenzellen: Mieszanina pyłku Pollenmischung: Ziarna pyłku Pollenkörner %: x̄
Tilia 303 92,4 131 73,2 82,8 44 60 17 40 40,0 58 35 7 12 63 35,0
Tilia+inne-andere — — — — — 11 5 6 47 17,3 — — — — — —
Helianthus — — 35 19,6 9,8 28 1 10 13 13,0 17 — 13 11 — 8,2
Cruciferae 9 2,7 2 1,0 1,9 16 31 58 — 26,2 11 61 73 77 27 49,8
Umbelliferae 11 3,4 11 6,2 4,8 — — — — — — — — — — —
Scrophularia 3 0,9 — — 0,4 — — 2 — 0,5 1 — 7 — 5 2,6
Trifolium rep. — — — — — — — — — — 5 — — — — 1,0
Compositae A. — — — — — — — — — — — 3 — — 2 1,0
Loranthus — — — — — — — — — — — 0,5 — — — 0,1
nne — andere 2 0,6 — — 0,3 1 3 7 — 3,0 8 0,5 — — 3 2,3
Razem — Zusammen 328 100,0 179 100,0 100,0 100 100 100 100 100,0 100 100 100 100 100 100,0
strona 38

10-gramowej zawiera mniej niż 4 g czystego miodu lipowego, nr 13, 14, 15 i 8 zawierają go ponad 5 g, a więc są miodami lipowymi w 50%. Próbki nr 10, 11a i 11b zawierają go ponad normę, ponieważ w 10 g 100-procentowego miodu powinno być 2250 ziarn pyłku lipy. Odwirowane miody rumuńskie oraz radzieckie zawierają również o wiele za dużo pyłku lipowego. Zjawisko to da się wytłumaczyć przede wszystkim metodami gospodarki pasiecznej. W obu krajach: Rumuńskiej Republice Ludowej i Związku Radzieckim masowo używa się uli leżaków 20-ramowych o ramce Dadant-Blatta, stosowanych bez nadstawki. Według moich obserwacji i wypowiedzi pszczelarzy rumuńskich prawie na wszystkich ramkach (około 85%) występuje w mniejszej lub większej ilości pierzga. Wskutek tego podczas odsklepiania i wirowania ich, część pierzgi zawsze dostaje się do miodu, co miałam okazję zaobserwować w Babagad (Dobrudża). Nic więc dziwnego, że miód rumuński prawie zawsze jest wtórnie zaprószony i zależnie od terminu miodobrania zawiera dodatkowo w zwiększonej ilości pyłek lipy lub jakiegoś innego gatunku pyłkodajnego jednocześnie oblatywanego przez pszczoły, względnie wielu gatunków. Dobrym przykładem wtórnego zaprószenia miodu przez pyłek lipy jest wynik analizy rumuńskiego miodu, oznaczonego przez Maurizio A. 169, gdzie autorka podaje 78% pyłku lipy przy bezwzględnej zawartości wszystkich ziarn pyłkowych wynoszącej 55000. Wobec tego liczba ziarn pyłku lipowego w 10 g tego miodu wyniesie 43415, co dowodzi, że wtórne zaprószenie pyłkiem lipy jest bardzo duże, 19,5 raza większe niż byłoby w 100-procentowym miodzie lipowym.

W polskich miodach pochodzących z nadstawek jest po 3 g miodu lipowego, zaś w miodach pochodzących z ogólnego miodobrania (z nadstawek i gniazd), z wyjątkiem nr 3, pyłku lipowego jest ponad normę co dowodzi również ich wtórnego zaprószenia.

Wysoka bezwzględna zawartość pyłku lipowego w plastrowych miodach rumuńskich nr 11a i 11b, pochodzących z 3 dni obfitego nektarowania lipy srebrzystej nasuwa przypuszczenie, że bardzo duży dopływ nektaru do ula w tym okresie spowodował, iż był on w mniejszym stopniu przerobiony przez wentyl pszczół-odbieraczek. Po raz pierwszy odwrotne do tego zjawisko zaobserwowałam w 1957 r. przy użyciu na izolowanym poletku z rzepakiem rodzinki o dużej liczbie młodych nielotnych pszczół, a stosunkowo małej pszczół lotnych. Na skutek takiego składu rodziny dopływ nektaru był niewielki i miód zebrany przez tę rodzinkę charakteryzował się za małym zaprószeniem w stosunku do „normalnego”. Było ono 5-krotnie niższe.

Po raz drugi stwierdziłam to doświadczalnie w 1961 r. przez użycie 2 rodzinek, o różnym składzie, na 2 izolowanych poletkach z facelią. Miód zebrany przez rodzinkę o dużej liczbie pszczół lotnych w stosunku

strona 39

do młodych nielotnych zawierał 8892 ziarna pyłku facelii w 1 g, zebrany zaś przez rodzinkę o małej liczbie pszczół lotnych w stosunku do młodych nielotnych zawierał tylko 1249, a więc był 7-krotnie mniej zaprószony. Warunki panujące w Rumunii, gdzie dzienny przybytek ula na wadze może dochodzić w czasie kwitnienia lipy nawet do 7 kg na 1 pień i przez dłuższy okres czasu utrzymuje się na wysokim poziomie odpowiadają warunkom panującym w doświadczeniu z dużą rodzinką

Przy zastosowaniu metody współczynników pyłkowych i wprowadzeniu odpowiedniej poprawki dla miodów wtórnie zaprószonych względnie dla miodów o za małym „naturalnym” zaprószeniu, wynikającym z dokładnego przerobienia nektaru przez pszczoły, okazało się, że: 1) wszystkie zbadane miody rumuńskie i radzieckie mają bardzo wysoką zawartość miodu lipowego (tab. 1 kolumna 11), 2) wszystkie polskie zbadane miody z wyjątkiem miodu nr 3, który jest w 54% miodem z białej koniczyny (z 21% dodatkiem miodu lipowego), są lipowe, chociaż nie w tak wysokim procencie jak rumuńskie. Przyczyną tego jest zmienna pogoda wskutek czego dopływ nektaru z lipy jest mniejszy i nektar ten jest „staranniej” przerabiany przez wentyl wola pszczół odbieraczek.

Poza tym w Polsce nie ma tak ogromnych kompleksów lasów lipowych, chociaż T. cordata wchodzi w skład lasów mieszanych względnie występuje często jako drzewo alejowe. W tym ostatnim przypadku jest ona bardzo ceniona przez pszczelarzy ze względu na duże korony jakie tworzy i obfite kwitnienie. W Puławach, gdzie jest dużo starych sadzonych lip stale występują miody lipowe, ale tylko 1 raz w ciągu 8 lat przybytek dzienny ula na wadze wyniósł 5 kg. Polski lipowy miód nr 2 właśnie pochodzi z pasieki umieszczonej na skrzyżowaniu 2 starych alei lipowych i charakteryzuje się niskim ogólnym zaprószeniem. Pochodzi on ze słabego roku pod względem miodobrania.

W okolicach, gdzie prócz lip występują inne gatunki pyłkodajne, jak koniczyny — Trifolium, krzyżowe — Cruciferae, pszczoły chętniej zbierają pyłek z tych gatunków niż z lipy, co potwierdzają dane z literatury. Stąd też pochodzi wtórne zaprószenie miodów lipowych innymi gatunkami i zmieniony obraz pyłkowy nie odpowiadający rzeczywistym stosunkom, zwłaszcza przy odbiorze miodu również z plastrów gniazdowych.

Rumuńskie wirowane miody, pochodzące ze Snagov, a zwłaszcza miód nr 12, charakteryzują się małym ogólnym zaprószeniem i niską bezwzględną, jak również i procentową zawartością pyłku lipy. Przyczyną tego był prawdopodobnie mały dopływ nektaru z lipy, która w 1961 r. słabo nektarowała w tej okolicy i brak pierzgi w odwirowywanych plastrach, o czym mówił kierownik tej pasieki.

Reasumując można twierdzić, że zbadane przeze mnie jednoodmianowe miody lipowe charakteryzują się niskim ogólnym zaprószeniem ziarnami

strona 40

pyłku, wynoszącym poniżej 10000 w 10 g miodu. Te zaś, które wykazują większą zawartość pyłku są wtórnie zaprószone.

WNIOSKI

  1. W dużych lasach lipowych, gdzie poza lipą prawie nie ma innych pożytków pyłkowych, pszczoły masowo zbierają pyłek lipy i magazynują go w postaci pierzgi.
  1. Miody lipowe rumuńskie pobrane z plastrów jak również polskie z nadstawek charakteryzują się niską, bezwzględną ogólną zawartością pyłku (poniżej 10000 w 10 g miodu) i niewielką zawartością ziarn pyłku lipy. Miody rumuńskie (z Cocos i Babadag) oraz radzieckie, pochodzące z ogólnego miodobrania lipowego, charakteryzują się wysoką bezwzględną ogólną zawartością pyłku, ponieważ są wtórnie zaprószone pierzgą lipy i innych gatunków na skutek masowego stosowania uli leżaków 20-ramowych bez nadstawki. Polskie miody, pochodzące z nadstawek i gniazd względnie tylko z gniazd charakteryzują się dość wysoką bezwzględną ogólną zawartością pyłku i wysoką zawartością ziarn pyłku lipy. Świadczy to również o ich wtórnym zaprószeniu.
  1. Przy użyciu dotychczasowej metody analizy pyłkowej i jej kryteriów oceny na 28 zbadanych miodów tylko 10 można byłoby uznać za jednoodmianowe lipowe, przy użyciu zaś metody współczynników pyłkowych — 27 miodów. Metoda współczynników pozwala zatem bardziej dokładnie określać istotny skład miodu.
  1. Stwierdziłam, że zaprószenie „naturalne” miodu może wahać się w dość dużych granicach zależnie od intensywności dopływu nektaru. Przy bardzo dużym jego dopływie pszczoły odbieraczki nie mogą go należycie przerobić i wobec tego stopień zaprószenia miodu, pochodzącego z tego nektaru, jest duży. Stwierdziłam to doświadczalnie przez zastosowanie 2 rodzinek: jednej z dużą a drugiej z małą liczbą pszczół lotnych, na 2 izolowanych poletkach z kwitnącą facelią.
  1. Ze względu na smak i zapach wśród miodów rumuńskich można wyróżnić 2 typy: jedne podobne do polskich ale o słabszym aromacie; drugie zaś jakby perfumowane o zapachu kwiatów białej koniczyny. Te ostatnie pochodzą z nektaru kwiatów lipy srebrzystej — Tilia tomentosa.
  1. Po raz pierwszy opisano występowanie w pierzdze pyłku Loranthus oraz druzów szczawianu wapnia w obnóżach lipowych i gwiaździstych włosków w obnóżach Tilia tementosa.
  1. Nasuwa się konieczność bardziej wnikliwego podchodzenia do prób miodów, poddawanych analizie pyłkowej. W tabelach należy podawać rok miodobrania, ponieważ ten charakteryzuje ogólny zbiór miodu, oraz
strona 41

typ ula, z którego miód pochodzi. Oprócz prób wziętych z ogólnego miodobrania należałoby pobierać i analizować również próby, pochodzące z plastrów, ponieważ tylko one mogą charakteryzować pożytki.

Pragnę złożyć serdeczne podziękowania Polskiemu Ministerstwu Rolnictwa za umożliwienie mi wyjazdu do Rumunii, Dyrektorowi Instytutu Pszczelarskiego w Rumunii inż. J. Barac, Kolegom: inż. N. Foti i inż. E. Sanduleac oraz pszczelarzom za życzliwą pomoc przy zbieraniu materiału do badań.

LITERATURA

Armbruster L. u. Oenike G. (1929) — Die Pollenformen als Mittel zur Honig-Herkunftsbestimmung. Bücherei f. Bienenkunde. X.

Demianowicz Z. (1961) — Pollenkoeffizienten als Grundlage der quantitativen Pollenanalyse des Honigs. Pszczeln. Zesz. Nauk. 5 (2): 95—105.

Maurizio A. (1939) — Untersuchungen zur quantitativen Pollenanalyse des Honigs. Mittlg. aus d. Geb d. Lebensmittelunters. u. Hygiene. XXXI (2): 1—45.

Maurizio A. (1949) — Pollenanalytische Untersuchungen an Honig und Pollenhöschen. Beihefte zur SBZ. 2 (18): 319—455.

Maurizio A. (1955) — Beiträge zur quantitativen Pollenanalyse des Honigs. Zeitschr. f. Bienenforsch. 3 (2): 32—39.

Maurizio A. (1960) — Das mikroskopische Bild jugoslavischer Importhonige. Zeitschr. f. Bienenforsch. 5 (1): 1—16.

Maurizio A. et Louveau J. (1960) — Pollens de plants mellifères d’Europe — I. Pollen et spores. II (2): 159—182.

Pelimon C. si Baculinschi H. (1955) — Cercetari asupra compozitiei mierii din R. P. R. Analele Instit. d. Cercetari Zootechnice XIII: 3—19.

Pelimon C. (1960) — L’examen microscopique du sèdiment des miels dans la Republique Populaire Roumaine. Maszynopis.

Warakomska Z. (1961) — Pokarm pyłkowy pszczoły miodnej — Apis mellifica — praca doktorska (maszynopis).

Zander E. (1935, 1937) — Beiträge zur Herkunftsbestimmung bei Honig I—III. Pollengestaltung und Herkunftsbestimmung bei Blütenhonig.

ОЦЕНКА ОДНОСОРТНЫХ ЛИПОВЫХ МЕДОВ С ПРИМЕНЕНИЕМ МЕТОДА ПЫЛЬЦЕВЫХ КОЭФФИЦИЕНТОВ

Зофия Демянович

Резюме

Всего мной было исследовано 28 образцов меда: 18 румынских (из чего 8 взято ложечкой из сотов без перги, и 10 центрифужных), 2 советских и 8 польских (2 магазинных а 6 магазинно-гнездовых). Румынские и советские меда происходили из больших липовых лесов.

strona 42

Для анализа я брала 10 г меда. Препараты приготовляла по методу Маврицио. Цветочные пылинки считала на всей поверхности препарата.

Румынские меда взятые из сотов без перги (Тип. А) за исключением №11б отличались малым абсолютным содержанием пылинок, от 3000 до 7000, в среднем 4910 в 10 г, из чего липовых было от 850 до 4575 — в среднем 1994. Процентное содержание липовых пылинок невелико. Только в медах №13, 10, 11а, а также в №11б, эта пыльца могла быть признана ведущей, а в остальных соответствовала определению „сопутствующая”.

Среди румынских и советских медов общего медосбора можно выделить 3 группы:

а) меда с малым общим содержанием пыльцы, в среднем 5585 пылинок в 10 г и малым содержанием липовой пыльцы, в среднем 912 (№12, 1, 2 и 9). Процентное отношение числа липовых пылинок к общему числу пылинок в медах этой группы невелико. В трех медах они выступают, как „одиночные” и только в меде №1, как сопутствующие.

б) меда со средним общим содержанием пыльцы и средним содержанием липовой. В образцах № 17 и 18 она выступает, как сопутствующая, а только в №6, как ведущая.

в) меда с большим общим содержанием пыльцы и большим содержанием липовой, которая в № 16, 4, 19 и 3 является ведущей, а только в № 5 — одиночной. Среднее содержание цветочной пыльцы в медах групп б и в равнялось 35280 пылинкам в 10 г т.е. было в 7 раз больше, чем в медах взятых непосредственно из сотов, а среднее содержание в них пылинок липы 18854, по сравнению с теми же медами — 9,5 раза больше.

Польские магазинные липовые меда № 1 и 2 отличаются низким общим содержанием пыльцы и низким абсолютным содержанием липовой.

Среди гнездовых и магазинно-гнездовых медов можно выделить 2 группы: со средним общим содержанием пыльцы — № 3, 4 и 5 и с большим — № 6, 7 и 8. Среднее для обеих групп число пылинок в 10 г равно 23052, а липовых — 4958. Следовательно эти меда занимают место между взятыми из сотов без перги и центрифужными румынскими медами.

Среди обножек, отнятых пыльцеуловителем в лесу Кокош, во время цветения липы, от 73 до 92% было собрано пчелами с липы.

Анализ верхних слоев перги в 400 ячейках (на 4 сотах из 4 пасек) обнаружил чистую липовую пыльцу в 40%, а пыльцу липы смешанную с пыльцой иных растений в 17,3% ячеек, в остальных обнаружено пыльцу подсолнечника, крестоцветных, норичника и т. д. (Таб. 2).

Содержание липовой пыльцы в общей массе перги было в четырех сотах неодинаково, оно колебалось от 7 до 58%, а в среднем равнялось 35%. В больших липовых лесах, где мало других пыльценосов пчелы собирают пыльцу липы в большом количестве. Но если поблизости много хороших пыльценосов, сборщицы пыльцы повидимому охотно переключаются на иные взятки.

Исследуя липовые обножки и пергу я находила друзы щавелевокислого кальция.

Пользуясь применяемыми до сих пор методом пыльцевого анализа и критерьями оценки, среди 28 исследованных медов только 10 можно определить, как односортные липовые, тогда как при применении метода пыльцевых коэффициентов оказываются односортными — 27.

Пыльцевой коэффициент липы равен 225 (Демянович 1961) из чего следует,

strona 43

что 100-процентный липовый мед должен содержать в 10 г 2250 пылинок. Почти во всех центрифужных румынских медах, за исключением 4 из Снагов, в обоих советских и 5 польских абсолютное содержание липовых пылинок во много раз больше этого числа. Это объясняется главным образом вторичным засорением, степень которого зависит от способа пчеловождения. Румынские и советские пчеловоды чаще всего применяют ульи-лежаки на 20 рамок Дадана-Блатта. Почти в каждом гнездовом соте попадается перга, часть которой при распечатывании и откачке попадает в мед. В мед попадает главным образом та пыльца, которую пчелы собирают в последние дни, вследствие чего характер засорения зависит от времени медосбора.

Исключительно высокое абсолютное содержание липовой пыльцы в пробах румынских медов № 11б и 11а, взятых непосредственно из сотов, как и очень низкое её содержание в образце № 12, можно объяснить неодинаковым поступлением нектара в ульи. При очень большом поступлении нектар в меньшей степени подвергается переработке клапоном пчел, вследствие чего образующийся из него мед имеет большое натуральное содержание пыльцы. При малом поступлении нектара в выработанном из него меде количество пыльцы очень невелико. Эту гипотезу мне удалось доказать опытным путем. На двух изолированных сотками делянках фацелии я поставила 2 улейка с разными по составу и численности семейками пчел. Мед первой семейки, имевшей много пчел сборщиц, содержал в 1 г 8892 пылинки фацелии. Мед второй, в которой было меньше сборщиц, только 1249 — почти 7 раз меньше.

Эти исследования приводят к заключению, что, кроме общих образцов центрифужных медов, для анализа следует брать также образцы из сотов. Только эти последние могут дать характеристику взятка.

DIE BEURTEILUNG DER EINSORTENLINDENHONIGE BEI DER ANWENDUNG DER POLLENKOEFFIZIENTENMETHODE

Zofia Demianowicz

Zusammenfassung

Insgesamt untersuchte ich 28 Honige: das sind 18 rumänische (davon 8 unmittelbar von Waben entnommen, 10 von den Imkern sezierte), 2 sowjetische Handelshonige und 8 polnische, wobei 2 von ihnen von Aufsätzen und 6 aus Aufsätzen und Nestern stammten. Die rumänischen und die sowjetischen Honige stammten aus grossen Lindenwäldern.

Für die Analysen verwendete ich Proben von je 10 g Honig. Die Präparate wurden nach der Methode von Maurizio hergestellt. Die Zahl der Pollenkörner zählte ich auf dem ganzen Austrich, um genauere Ergebnisse zu erhalten.

Die rumänischen Honige (mit Ausnahme der Probe 11 b), welche von Waben ohne Pollenzellen stammten (Typ A), zeichneten sich durch einen geringen absoluten Gesamtgehalt an Pollenkörnern aus. Der Pollengehalt überschritt nicht 7000 Pollenkörner je 10 g Honig und betrug minimal 3000. Der absolute Gehalt an Tiliapollen ist auch gering, wenngleich er in den Grenzen von 850 bis 4575 schwankt. Der durchschnittliche Gesamtpollengehalt der genannten 7 Honige betrug 4910 Pollenkörner, für Tilia dagegen 1994.

Der prozentuelle Anteil der Tiliapollen ist ziemlich niedrig. Für die 4 Honige

strona 44

Nr. 13, 10, 11a und 11b entspricht er dem Leitpollen und für die übrigen 4 Honige dem Begleitpollen. (Tabl. 1).

Unter den rumänischen und sowjetschen Honigen (Typ B), die von der allgemeinen Honigernte stammten, lassen sich 3 Gruppen unterscheiden: a) Honige mit geringem absoluten Gesamtpollengehalt, der durchschnittlich 5585 Pollenkörner beträgt. Auch der absolute Gehalt an Tiliapollen ist gering und beträgt durchschnittlich 912 Pollenkörner. Hierzu zählen die Proben 12, 1, 2 und 9. Der prozentuelle Anteil des Tiliapollen dieser Gruppe entspricht dem Einzelpollen, mit Ausnahme der Probe 1, wo er als Begleitpollen gilt. b) Honige Nr. 17, 6 und 18 mit einem mittleren absoluten Gesamtpollengehalt und einem mittleren absoluten Gehalt an Tiliapollen. Der prozentuelle Anteil des Tiliapollen der Proben 18 und 17 entspricht dem Begleitpollen und der Probe 6 dem Leitpollen. c) Honige mit einem grossen absoluten Gesamtpollengehalt und grossen absoluten Gehalt an Tiliapollen. Hierzu gehören die Proben Nr. 16, 5, 4, 19 und 3. Der prozentuelle Anteil des Tiliapollen in dieser Gruppe befindet sich in den Grenzen des Leitpollen, mit Ausnahme der Probe 5, wo er als Einzelpollen gelten kann.

Der durchschnittliche Gesamtpollengehalt der Gruppen b und c beträgt 35280 Pollenkörner je 10 g Honig und ist 7-fach grösser, als in Honigen, die unmittelbar von den Waben entnommen wurden. Der durchschnittliche Gehalt an Tiliapollen in diesen beiden Gruppen beträgt 18854 Pollenkörner je 10 g und ist 9,5-fach grösser, als bei Honigen direkt von Waben ohne Pollenzellen

Die 2 polnischen Tiliahonige (Typ B) Nr. 1 und 2, die von Aufsätzen stammten, zeichneten sich durch einen geringen absoluten Gesamtpollengehalt und einen geringen absoluten Gehalt and Tiliapollen aus. Bei den polnischen Honigen, die von der allgemeinen Honigernte aus Aussätzen und Nestern, bzw. nur aus Nestern stammten, kann mann 2 Gruppen unterscheiden: b) Honige mit einem mittleren absoluten Gesamtpollengehalt. Hierher gehören die Proben Nr. 3, 4 und 5. c) Honige mit einem grossen absoluten Gesamtpollengehalt. Das sind Nr. 6, 7 und 8.

Der durchschnittliche Gesamtpollengehalt dieser beiden Gruppen (b und c) beträgt 23052 Pollenkörner je 10 g Honig und der durchschnittliche Gehalt an Tiliapollen 4958. Diese Honige nehmen also eine Zwischenstellung zwischen den rumänischen Honigen von Waben ohne Pollenzellen und Honigen von der allgemeinen Honigernte ein.

Die Pollenhöschen, die während der Lindenblüte in Cocos mit einer Pollenfalle den Bienen abgenommen wurden, stammten in 73 und 92% von Tilia. Die Analyse der oberen Schichten von 400 Pollenzellen in 4 Waben vierer Bienenstände zeigte, dass 40% der Zellen Tiliapollen enthalten; 17,3% enthalten Tiliapollen gemeinsam mit anderen Pollen und der Rest der Zellen enthielt Pollen von Helianthus, Cruciferae Scrophularia usw. (Tabl. 2). Der Anteil an Tiliapollenkörner in dem vermengten Inhalt der obengenannten Pollenzellen schwankte zwischen 7 und 58%. Der Durchschnittswert betrug 35%. Daraus folgt, dass in grossen Lindenwäldern, wo sich in der Nähe keine anderen Pollentrachten befinden, die Bienen gern Tiliapollen sammeln und ihn Zellen speicher[?].

Ausserdem wurde die Anwesenheit von Drusen aus Kalziumoxalat in den Pollenhöschen aus Tiliapollen und in den Tiliahonigen festgestellt.

Bei der Anwendung der herkömmlichen Methode der Pollenanalyse und deren Kriterien zur Beurteilung der 28 untersuchten Honige könnte man nur 10 als Einsortelindenhonige qualifizieren; dagegen bei der Anwendung der Pollenkoeffizientenmethode — 27 Honige.

Der Pollenkoeffizient für Tilia beträgt 225 (Demianowicz 1961) also müsste hundertprozentiger

strona 45

Einartenlindenhonig 2.250 Tiliapollenkörner enthalten. Fast alle sezierten rumänischen Honige (mit 4 Ausnahmen aus Snagov), beide sowjetische und 5 polnische Honige haben einen absoluten Tiliapollengehalt, der ein Vielfaches der obengenannten Zahl ist. Dieser Zustand wird von Allem durch die sekundäre Einstäubung hervorgerufen und lässt sich durch verschiedene imkerliche Methoden erklären.

Die rumänischen und die sowjetischen Honige stammen aus Stöcken ohne Aufsätze (20-Rahmenstock mit Rahmen nach Dadant-Blatt). Fast alle Waben in den rumänischen Bienenstöcken enthielten Pollenzellen. Beim Abdeckeln und beim Sezieren gelangt immer ein Teil der Pollenkörner in den Honig. In Abhängigkeit vom Zeitpunkt der Honigernte überwiegt der Pollen von Tilia, bzw. einer anderen Pflanzen, die zu diesem Zeitpunkt von den Bienen besucht wird.

Den überaus hohen absoluten Tiliapollengehalt zweier rumänischen Honige Nr. 11a und 11b, die unmittelbar von den Waben stammten, wie auch den niedrigen Gesamtpollengehalt des rumänischen Honigs Nr[?]2 kann man mit dem unterschiedlichen Zufluss von Nektar zum Stöck erklären. Ist der Nektarzufluss sehr gross, dann wird der Nektar in geringerem Masse von dem Ventiltrichter der Bienen verarbeitet, und deshalb ist seine natürliche Einstäubung grösser. Dagegen bei geringem Zufluss von Nektar ist es umgekehrt. Der Nektar wird stark verarbeitet und der aus ihm enstehende Honig hat einen geringeren Einstäubungsgrad. Es gelang mir diese Hypothese experimentell zu untermauern. Auf 2 isolierten Feldern mit Phacelia stellte ich 2 kleine Bienenstöcke mit Völkern verschiedener Zusammensetzung und Grösse auf; eins mit einer grossen Anzahl von Sammlerinnen. und eins mit einer geringeren Anzahl von Sammlerinnen. Das erste Volk sammelte Honig, dessen Einstäubung 8892 Phacelia-Pollenkörner je Gramm betrug. Der Honig des zweiten Volkes degagen enthielt nur 1249 Pollenkörner je Gramm, also ca 7 Mal weniger.

Abschliessend muss auf die Nortwendigkeit hingenwiesen werden, ausser Proben von der allgemeinen Honigernte, auch Proben direkt von den Waben zu nehmen und zu untersuchen, da nur sie die Honigtracht charakterisieren.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 26: „Mixos” → Misox
  • s. 28, śródtytuł: „analizy jakościowej. Wśród” → analizy ilościowej. Wśród
  • s. 32, tab. 1: „wyciskamy z plastra” → wyciskany z plastra
  • s. 32, tab. 1: „Aufzatz” → Aufsatz
  • s. 33, tab. 1: „Ornobr” → Onobr
  • s. 35, tab. 1: „Moysotis” → Myosotis
  • s. 37, tab. 5: „nne — andere” → inne — andere
  • s. 38: „Babagad” → Babadag
  • s. 40: „Tilia tementosa” → Tilia tomentosa
  • s. 41, literatura: „Pollens de plants mellifères” → Pollens de plantes mellifères
  • s. 43, streszczenie rosyjskie: „клапоном” → клапаном
  • s. 43, Zusammenfassung: „Austrich” → Ausstrich
  • s. 44, Zusammenfassung: „sowjetschen” → sowjetischen
  • s. 44, Zusammenfassung: „Gehalt and Tiliapollen” → Gehalt an Tiliapollen
  • s. 44, Zusammenfassung: „Aussätzen” → Aufsätzen
  • s. 44, Zusammenfassung: „kann mann” → kann man
  • s. 44, Zusammenfassung: „Einsortelindenhonige” → Einsortenlindenhonige
  • s. 45, Zusammenfassung: „von Allem” → vor Allem
  • s. 45, Zusammenfassung: „einer anderen Pflanzen” → einer anderen Pflanze
  • s. 45, Zusammenfassung: „zum Stöck” → zum Stock
  • s. 45, Zusammenfassung: „enstehende” → entstehende
  • s. 45, Zusammenfassung: „degagen” → dagegen
  • s. 45, Zusammenfassung: „Nortwendigkeit” → Notwendigkeit
  • s. 45, Zusammenfassung: „hingenwiesen” → hingewiesen

Podobne wpisy