OBRAZ PYŁKOWY MIODÓW I PIERZGI KOTLINY JELENIOGÓRSKIEJ

tekst: Zofia Warakomska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXIX, 1985 — Zofia Warakomska

strona 253

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXIX 1985

Zofia Warakomska

Zakład Botaniki Akademii Rolniczej w Lublinie

WPROWADZENIE

Praca niniejsza należy do badań rejonów produkcji miodów odmianowych Polski. Publikacje z tego zakresu ogłosili między innymi: Demianowiczowa i in. (1966, 1977, 1981), Poszwiński, Warakomska (1969), Kraczkowska, Warakomska (1973), Lecewicz (1979).

W wielu krajach posłużono się analizą pyłkową miodów lub pierzgi jako źródłem informacji o rodzaju pożytków pszczelich. Przykładem może być praca Andrejewa (1926), który na podstawie analizy pyłkowej pierzgi opracował florę pożytkową obwodu charkowskiego na Ukrainie w ZSRR. Maurizio opracowała ostatnio miody Luksemburga (1971) i Norwegii (1979); miody Holandii przebadali Kerkvliet i Putten (1975), Belgii — Martens i in. (1964) zaś Finlandii — Varis i in. (1982, 1983). Schwan i Martinovs (1954) zbadali pożytki pyłkowe Szwecji, Pelimon (1960), na podstawie analizy pyłkowej miodów wykonała mapę roślinności miododajnej Rumunii, a Louveaux (1968) w zbiorowym dziele „Biologia pszczół”, przedstawił barwną mapę pożytków pyłkowych Francji.

Ostatnio próbę oceny warunków produkcji pasiecznej w Kotlinie Jeleniogórskiej, w latach 1974—1977 oraz mapkę tego terenu opublikował Iwancewicz (1980).

Celem niniejszej pracy było zbadanie jakości miodów, uznawanych przez pszczelarzy Kotliny Jeleniogórskiej za spadziowe, przy zastosowaniu kilku metod: mikroskopowych wskaźników spadziowości (Louveaux i in. 1970), przewodności elektrycznej (Vorwohl, 1964) i chemicznego wskaźnika spadzi (Polska Norma PN-75/A-77626). Równocześnie zamierzono sprawdzić zgodność obrazu pyłkowego miodów i pierzgi z wybranych pasiek, co sugeruje Andrejew (1926) i Louveaux (1958).

strona 254

MATERIAŁ I METODYKA

Próbki miodów i pierzgi pobierano w lipcu i sierpniu 1972 roku w 7 pasiekach rozmieszczonych na terenie Kotliny Jeleniogróskiej, w strefie od dna doliny aż po regiel dolny. Wybór pasiek uzgodniono w ówczesnym Powiatowym Związku Pszczelarzy w Jeleniej Górze. Wytypowane pasieki były wolne od zgnilca i choroby zarodnikowcowej; właściciele ich byli znani w okolicy jako doświadczeni i solidni pasiecznicy. Twierdzili oni, że uzyskują miody głównie ze spadzi świerkowej z domieszką liściastej, z malin porastających obrzeża lasów i częściowo z pożytków łąkowych dna Kotliny. Miody te były corocznie chętnie nabywane jako spadziowe przez okoliczne zakłady pracy lub sprzedawane stałym nabywcom prywatnym. Wszystkie miody były odwirowane z nadstawek. Rozmieszczenie pasiek przedstawia mapka (rys. 1) i poniższe zestawienie:

Nr próbki Położenie pasieki Pszczelarz Data zbioru miodu
1 Cieplice—Stawy Podgórzyńskie Stanisław Ślimak 13 VII 1972
2 Chrośnica Jan Kotowicz 2 VII 1972
3 Sobieszów—Cicha Dolina („Huta Szkła”) Józef Kopeć 9 VII 1972
4 jak wyżej Stanisław Pielas 9 VII 1972
5 Górzyniec Józef Frankowski 10 VII 1972
6 Janowice Wielkie Stanisław Kokot 10 VII 1972
7 Karpacz Bolesław Tomaszewski 20 VII 1972

Analizę pyłkową miodów wykonano według ustaleń Międzynarodowej Komisji Botaniki Pszczelarskiej (1970) i Metod Badania Żywności FAO (1970). W osadach miodowych określono mikroskopowy wskaźnik spadziowości, czyli stosunek sumy zarodników, grzybni i glonów (IM = indicateurs de miellat) do liczby ziarn pyłku roślin nektarodajnych (P = pollen), o symbolu JM/P . Autorzy metody ustalili następującą skalę ilości spadzi w miodach:

wskaźnik JM/P ilość spadzi
0—1,5 mało
1,5—3,0 średnia ilość
3,0—4,5 dużo
ponad 4,5 bardzo dużo
strona 255
Rycina (Rys. 1) — ręcznie rysowana mapka Kotliny Jeleniogórskiej w ramce: osiedla zaznaczone kropkowaniem, granica państwa grubą linią przerywaną kółkami (u dołu mapy, z napisem C.S.R.S.), granica KPN linią kreska-kropka; pasieki oznaczone cyframi w kółkach.

Rys. 1. Rozmieszczenie pasiek na terenie Kotliny Jeleniogórskiej, z których pobrano próbki miodów i pierzgi Fig. 1. Locality of apiaries in Jelenia Góra Hollow field, from which the samples of honeys and bee bread were taken

Uwzględniono też udział procentowy pyłku roślin wiatropylnych, wskazujących, według przyjętej skali, na obecność spadzi: poniżej 3% — rzadkie, 3—15% — nieliczne, 16—45% — częste, ponad 45% — bardzo częste.

Ogólna frekwencja ziarn pyłku, w zależności od ich udziału procentowego, również w zastosowanej metodzie wyraża się skalą: 45—100% — bardzo częste, 16—44% — częste, 3—15% — rzadkie, poniżej 3% — pojedyncze.

Ziarna pyłku oznaczano według stopnia identyfikacji, do możliwie dokładnego taksonu w oparciu o dostępne klucze, tablice i preparaty porównawcze. Intepretacja wyników analizy opierała się na wskazówkach wyżej wspomnianych ustaleń.

Przewodność elektryczną miodów zmierzono miernikiem przewodności MP 2, wyrażając ją w Siemensach, w oparciu o pracę Vorwohla (1964). Ponadto określono ilość spadzi w miodach metodą octanową (PN-1976). Barwę miodów, bezpośrednio po pobraniu próbek w stanie płynnym i półpłynnym, oznaczono za pomocą klucza do barw Maerza i Paul (1950).

Z pasiek otrzymano tylko 5 próbek pierzgi. Tworzyła ona w komórkach sypką pastę, ułożoną w różnobarwne warstwy. Początkowo określano pyłek w warstwach pierzgi o różnych barwach; potem, gdy okazało się, że warstwy te nie są równoległe, a często przemieszane, sposobu

strona 256

tego zaniechano, jako zbyt pracochłonnego. W oparciu o wcześniejszą pracę (Warakomska, 1967), odważano po 3,5 g pierzgi z każdej próbki i rozcierano ją w 10 ml wodnego roztworu gliceryny (1 : 1). Z zawiesiny tej wykonywano jednolite rozmazy i określano w nich pod mikroskopem udział procentowy pyłku. Do rozmazów dodawano kilka kropli 5% KOH. Ziarna pyłku wówczas lekko pęczniały i zmieniały odcień zabarwienia na odmienny u poszczególnych gatunków roślin, co ułatwiało odróżnianie ich i liczenie w polu widzenia. Wyniki analiz mikroskopowych zestawiono tabelarycznie, a wskaźniki spadziowości otrzymane różnymi metodami porównano ze sobą.

OMÓWIENIE WYNIKÓW

Barwa miodów wahała się w odcieniach tabaczkowych, smak zaś wyraźnie wskazywał na obecność spadzi. Skład florystyczny miodów i pierzgi był podobny, zgodnie ze stwierdzeniami Andrejewa (1926) oraz wynikami doświadczeń Louveaux (1958), który udowodnił to karmiąc pszczoły w pomieszczeniu zamkniętym mieszaniną syropu z pyłkiem roślin wiatropylnych i zarodnikami paproci, a następnie wykonał analizę poszytego „miodu”. Obraz pyłkowy osadu zawierał taki sam skład gatunkowy i proporcje pyłku oraz zarodników, jakimi pszczoły były karmione.

Szczegółowy wynik analizy pyłkowej miodów zestawiono w tabeli 1. Jako pyłek dominujący wystąpiła tylko raz Filipendula, pozbawiona nektarników i raz Vicia, której zidentyfikowanie do gatunku nie było możliwe. Przypuszczalnie był to pyłek Vicia villosa, której nasienna plantacja rosła nieopodal pasieki w Sobieszowie.

Pyłek towarzyszący pochodził z Phacelia, Rubus i Brassica, znanych jako rośliny nektarujące oraz wiatropylnej Plantago i owadopylnej Filipendula. Udział pyłku roślin wiatropylnych i owadopylnych, lecz pozbawionych nektarników, w 6 próbkach był częsty i tylko raz nieliczny.

Mikroskopowy wskaźnik spadziowości wahał się w zbadanych miodach od 1,3 — mało do 8,3 — bardzo dużo. Opierając się wyłącznie na tej podstawie możnaby 4 miody określić jako spadziowe, zaś 3 jako nektarowo-spadziowe, co nie pokrywa się z oceną pszczelarzy dostarczających próbek. Jeśli ocenę organoleptyczną uzupełnić natomiast badaniami przewodności elektrycznej i badaniem chemicznym, okazuje się, że wszystkie miody są spadziowe (tab. 2). Wszystkie miody wykazały bowiem przewodność wyższą od 10 Simensów (od 13,20 do 14,96), co jest wskaźnikiem miodów spadziowych. Metoda octanowa również ujawniła wskaźnik od 8,5 do 10, co według Polskiej Normy świadczy o spadziowych miodach, gdyż przekracza znacznie wartość 5.

Spośród mikroskopowych wskaźników spadzi odnotowano zarodniki grzybów niepasożytniczych, strzępki grzybni i glony. Wśród nich udało się zidentyfikować Pleurococcus viridis, Chlorella vulgaris, Gleacapsa

strona 257

Tabela 1 Obraz pyłkowy miodów Pollen spectrum of honeys

  • pyłek przewodni > 45%; ++ pyłek towarzyszący 16—45%; +++ pyłek pojedynczy 3—15%; ″ pyłek sporadyczny < 3%. Rośliny nie nektarujące podkreślono, kolejność gatunków uporządkowano według malejącego udziału procentowego
  • dominant pollen > 45; ++ accompaning pollen 16—45%; +++ single pollen 3—15%; sporadic pollen < 3%. Plants which do not produce nectar underline, sequence of species put in order according to decreasing percentage of pollen
Nr próbki / N° of sample Pyłek / Pollen % pyłku roślin nie nektarujących / Percentage of pollen of pollen yielding plants
1 ——— + 28
++ Phacelia
+++ Raphanus, Lotus, Gramineae, Centaurea cyan. Filipendula Plantago, Rumex, Brassica, Umbelliferae
″ Galium, Salix, Trifolium repens, Vicia, Myosotis, Polygonum bistorta, Galeopsis, Rubus, Taraxacum typ, Caryophyllaceae, Fagopyrum, Rosaceae, Tilia, Vaccinium, Viola hort., Cirsium typ, Kanutia, Chamaenerion
2 + Filipendula 61
++ ———
+++ Trifolium repens, Raphanus, Umbelliferae, Rubus Trifolium pratense, Lotus
″ eMdicago, Galeopsis, Graminae, Frangula, Rumex, Galium, Centaurea cyan., Brassica, Sinapsis, Myosotis, Cirsium typ, Achillea typ, Jacea, typ, Rosaceae, Taraxacum typ, Tilia, Sedum, nieznane
3 + ——— 55
++ Plantago, Filipendula
+++ Vicia, Rubus, Gramineae, Raphanus, Sinapis, Brassica
″ Salix, Trifolium pratense, Symphytum, Umbelliferae, Trifolium repens, Melilotus, Geranium, Rumex, Lysimachia s. l., Myosotis, Galeopsis, Polygonum bistorta
4 + Vicia 11
++ Rubus
+++ Gramineae, Filipendula, Raphanus
″ Trifolium repens, Cruciferae, Trifolium pratense, nieznane, Salix, Plantago, Polygonum bistorta, Rumex, Lotus, Rosaceae, Jasione, Trifolium typ, Cirsium typ
strona 258

c.d. tabeli 1

Nr próbki / N° of samole Pyłek / Pollen % pyłku roślin nie nektarujących / Percentage of pollen of pollen yielding plants
5 + ——— 26
++ Brassica, Filipendula
+++ Rubus, Lotus, Sambucus recemosa, Plantago, nieznane
″ Centaurea cyan., Gramineae, Tilia, Acer pseudoplatanus, Umbelliferae, Rumex, Trifolium repens, Malus typ, Quercus, Sedum, Melapyrum, Campanula, Aesculus hippocastanum, Lychnis flos-cuculi, Myosotis, Petunia typ, Ranunculus
6 + ——— 29
++ Filipendula, Trifolium repens, Rubus
+++ Raphanus, Brassica, Gramineae, Umbelliferae
″ Myostia, nieznane, Trifolium pratense, Rumex, Sinapis, Ranunculus, Sambucus racemosa, Trifolium typ, Polygonum bistorta, Salix, Cantaurea cyan., Frangula, Acer platanoides, Taraxacum typ, Jasione, Cirsium typ, Plantago, Lotus, Lamium typ, Lupinus flos-cuculi, Pinus, Thymus typ, Tilia
7 + ——— 33
++ Rubus
+++ Rumex, Plantago, Gramineae, Trifolium repens, Geum, Filipendula, Lotus, Umbelliferae
″ Tilia, Begonia, Fragaria, Papaver, Salix, Spiraea, Beta, Centaurea cyan., Ranunculus, Secale

minor i G. dermochlora. Elementy te w czasie wirowania roztworów miodu, mieszania osadu, przemieszczania go do pipety i na szkiełko podstawowe, mogą zczepiać się lub rozpadać — jak kolonie Gleocapsa lub poskręcane strzępki grzybni. Powoduje to zmienność obrazu mikroskopowego, gdyż w tym samym miodzie można przez przypadkowe konglomeracje lub rozdrobnienia spotkać zmienną ilość wskaźników spadzi. Powoduje to niejednolitość obrazu mikroskopowego, zaś liczba stwierdzanych elementów jako wskaźniki spadzi jest niemiarodajna. Wynika stąd, że mikroskopowe określanie spadziowości miodów może tylko potwierdzać badania fizyko-chemiczne, podobnie jak i ocena organoleptyczna.

W miodach wystąpiło 26 gatunków roślin łąkowych, 10 roślin drzewiastych, 9 uprawnych, 6 chwastów, 3 zioła leśne, 2 ozdobne i 4 inne, nie dające się jednoznacznie zaklasyfikować. Obraz pyłkowy wskazał na znaczny udział pożytków łąkowych, nie przesądzając jednak o udziale

strona 259

Tabela 2 Stopień spadziowości miodów Degree of honeydewing of honeys

Nr próbki / N° of sample Barwa miodu* / Colour of honey* Wskaźnik spadziowości IM/P Przewodność elektryczna / Electrical conductivity 10⁻⁴ Scm⁻¹ Polska Norma / Polish Norm
1 12 L/8 1,8 14,52 10
2 12 K/9 6,1 13,64 8,
3 12 L/9 2,3 13,20 9,
4 13 K/8 1,3 14,08 9,
5 12 K/9 1,8 14,96 9,
6 13 L/11 8,3 14,8 8,
7 12 L/11 3,5 14,96 3,
  • Według klucza Maerza i Paul (1950).
  • After Maerz and Paul (1950).

z nich nektaru w miodach; łącznie spotkano 60 taksonów roślin. We wszystkich próbkach 100% frekwencji wykazały z wiatropylnych i owadopylnych beznektarnikowych — Filipendula, Gramineae, Rumex, a z nektarujących — Raphanus raphanistrum, Rubus i Trifolium repens. Ponad 50% frekwencji wykazał pyłek roślin nektarujących — Brassica Centaurea cyanus, Cirsium, Myosotis, Polygonum bistorta, Rubus typ, Salix, Tilia, Trifolium pratense; pyłek wiatropylnych i owadopylnych nie nektarujących należał do Lotus i Plantago.

W czasie wstępnych analiz, kiedy określano pyłek w poszczególnych warstwach pierzgi z jednej komórki pszczelej, spotkano przykładowo następującą kolejność: Lotus, Trifolium repens, Plantago, Tilia, Filipendula, Taraxacum typ, Raphanus raphanistrum, Chamaenerion, Chrystanthemum leucanthemum, Sinapsis, Rumex, Centaurea cyanus, Knautia, Umbelliferae, Cirsium typ. Świadczy to, że pszczoły zbierały pyłek zarówno z roślin nektarujących jak i wiatropylnych oraz nie nektarujących owadopylnych. W zasięgu ich lotu znajdowały się pożytki łąkowe, leśne i pól uprawnych. W jednej komórce znalazł się pyłek z 16 gatunków roślin.

Obraz pyłkowy rozmazów pierzgi przedstawia tabela 3. Wydzielono w niej pyłek roślin wiatropylnych i nie nektarujących owadopylnych, w celu porównania jego udziału z obrazem pyłkowym miodów (tab. 1). Jak widać z zestawienia, udział procentowy tego pyłku jest w miodach i pierzdze różny. W 3 próbkach pierzgi dominował pyłek Raphanus raphanistrum, Filipendula i Plantago. Jako pyłek towarzyszący w 2 próbkach stwierdzono Centaurea cyanus, Lotus, Raphanus, Sinapis, Taraxacum typ, Vicia. Pyłek określany jako Taraxacum typ mógł pochodzić głównie z brodawnika jesiennego (Leontodon autumnalis) kwitnącego wówczas na łąkach, jednak w budowie ziarn pyłku grupy określanej w

strona 260

Tabela 3 Obraz pyłkowy pierzgi Pollen spectrum of bee bread

+ pyłek dominujący 45%; ++ pyłek towarzyszący 16—45%; +++ pyłek pojedynczy i sporadyczny 1—15%. Rośliny nie nektarujące podkreślano, kolejność gatunków uporządkowano według malejącego udziału procentowego

+ dominant pollen 45%; ++ accompaning pollen 16—45%; +++ single or sporadic pollen 1—15%. Plant which do not produ nectar underline, sequence of species plant in order according to decressing percentage of pollen

Nr próbki / N° of sample Pyłek / Pollen % pyłku roślin nie nektarujących / Percentage of pollen of pollen yielding plants
1 + —— 7
++ Raphanus, Centaurea cyan., Lotus
+++ Taraxacum typ, Sinapis, Phacelia, Gramineae, Rumex, Trifolium repens, Cirsium typ, Brassica, Carex, Chamaenerion, Secale, Rubus, Filipendula, Plantago
2 + —— 17
++ Vicia, Sinapsis
+++ Rubus, Lotus, Umbelliferae, Plantago, Trifolium repens, Raphanus, Begonia, Gramineae, Tilia, nieznane, Filipendula, Trifolium pratense, Taraxacum typ, Centaurea cyan.
3 + Raphanus
++ ——
+++ Centaurea cyan., Sinapsis, Trifolium repens, Filipendula, Plantago, Taraxacum typ, Galeopsis, Lotus, Begonia, Umbelliferae, Fagopyrum, Salix, Phacelia, Lamium typ, Achillea typ
4 + Filipendula 84
++ ——
+++ Lotus, Jasione, Trifolium repens, Tilia, Sinapis, Rubus, Begonia, Centaurea cyan,. Umbelliferae, Sedum, Raphanus, Taraxacum typ, nieznane
5 + Plantago 90
++ ——
+++ Begonia, Filipendula, Rumex, Trifolium repens, Taraxacum typ, Rubus, Tilia, Centaurea cyan., Raphanus Trifolium pratense, Cirsium typ, Sedum Lotus

melitopalynologii jako Taraxacum typ, brak jest wyraźnych cech różniących gatunki.

Skład procentowy ziarn pyłku w pierzdze nie jest odpowiednikiem jego masy w nagromadzonym pokarmie. Ziarna pyłku mają dość szeroką

strona 261

skalę wielkości, bo od 6 μm u niezapominajki i 10 μm u tawuł — do wielkich ziarn pyłku dyni, malwy i inn. Właściwy obraz masy gromadzonego pyłku daje analiza botaniczno-wagowa odławianych obnóży. Dzielenie pierzgi na warstwy i osobne ich ważenie nie jest możliwe, gdyż jak wspomniałam, warstwy te nie układają się zawsze równolegle, lecz mają różne jakby sfałdowania lub zmienne grubości danej warstwy pyłku.

WNIOSKI

Obraz pyłkowy miodów i pierzgi z pasiek położonych w zasięgu Kotliny Jeleniogórskiej wykazał zbieżność źródeł pożytkowych. Pochodziły one głównie z łąk i chwastów przy znacznym udziale roślin wiatropylnych i entomofilnych, beznektarnikowych. Miody określane przez pszczelarzy jako spadziowe, według metod fizycznych i chemicznych okazały się rzeczywiście spadziowe. Mikroskopowy wskaźnik spadzi nie był wystarczającym miernikiem spadziowości miodów i nie pokrywał się z oceną fizyko-chemiczną. Przy wirowaniu próbek miodowych, przelewaniu osadu do probówek i wykonywaniu preparatu mikroskopowego glony i grzybnia, uznawane za wskaźniki spadzi, mogą przypadkowo skupiać się lub rozdzielać, w następstwie czego liczone elementy spadziowości miodów mogą być niemiarodajne.

Rejon Kotliny Jeleniogórskiej może być uznany za źródło dobrych miodów spadziowych.

Pragnę złożyć serdeczne podziękowania dr Wandzie Lecewicz z Zakładu Botaniki AR w Lublinie, za określenie glonów w osadach miodowych, a dr Helenie Rybak z Oddziału Pszczelnictwa ISiK w Puławach, za chemiczne oznaczenie ilości spadzi w badanych miodach.

LITERATURA

  1. Andrejev V. N., 1926: Pylca rastienij sobierajemaja pczełami. Charkovskaja Obłastnaja Opytnaja Stancija. Charkov, s. 51.
  2. Demianowicz Z., Lecewicz W., Warakomska Z., 1966: Beitrag zur quantitativen Pollenanalyse der Buchweizenhonige. Zeitschr. für Bienenforsch., 8 (5): 148—161.
  3. Demianowicz Z., Warakomska Z., 1977: Influence de la population de la ruche sur le spectre pollinique du miel de colza. Symp. Int. de la Flore Mellifère, Budapest 14—18 septembre. Ed. Apimondia, Bucarest: 203—211.
  4. Demianowicz Z., Lecewicz W., Warakomska Z., 1981: Miody rzepakowe Żuław Wisła i Krainy Mazowieckiej. Pszczeln. Zesz. Nauk, 25: 155—162.
  5. Iwnacewicz St., 1980: Ocena warunków produkcji pasiecznej w Kotlinie Jeleniogórskiej. Pszczelarstwo, 11: 21—22.
strona 262
  1. Kerkvliet J. D., Van der Putten A. P. J., 1975: Das Pollenbild einiger niederländischer Honige. Apidologie, 6 (3): 195—206.
  2. Kraczkowska J., Warakomska Z., 1973: Analiza pyłkowa miodów rzepakowych i gryczanych województwa lubelskiego. XII Nauk. Konf. Pszczel., Puławy: 18—19.
  3. Lecewicz W., 1979: Miody odmianowe najczęściej występujące w południowej części Lubelszczyzny. Pszczeln. Zesz. Nauk.. 23: 163—180.
  4. Louveaux J., 1958 Recherches sur I’origine dans le miel du pollen de plantes entomophiles dépourvues de nectaires. Annales de l’Abeille, 1 (2): 89—92.
  5. Louveaux J., 1968: Étude expérimentale de la récolte du pollen. W: Traité de biologie de l’abeille, vol. 3: 174—203, Masson &-cie.
  6. Louveaux J., 1970: Annexes microphotographiques aux méthodes officielles d’analyse. Tome III. Commission Générale d’Unification des Méthodes d’Analyse. Paris.
  7. Louveaux J., Maurizio A., Vorvohl G., 1970: Les méthodes de la mélissopylynologie. Apidologie, 1 (2): 211—227.
  8. Maerz A., Paul M., 1950: A dictionary of color. McGraw-Hill Book Company, New York—Toronto—London, 208 pp.
  9. Martens N., Van Laere O., Pelerents C., 1964: Studije van bijenflora in Belgie door pollenanylyse. Biologisch Jaarboek, 32: 292—323.
  10. Maurizio A., 1971: Le spectre pollinique des miels luxembourgeois. Apidologie, 2 (3): 221—238.
  11. Maurizio A., 1979: Beitrag zur kenntnis des Pollenspektrums norwegischer Honige. Apidologie, 10 (4): 359—393.
  12. Pelimon C., 1960: L’analyse polliniques des miels de la république populaire Roumaine. Annales de l’Abeille, serie C bis, 3 (4): 339—347.
  13. Polska Norma PN-75/A-77626, 1976: Wydawnictwa Normalizacyjne.
  14. Poszwiński L., Warakomska Z., 1969: Analiza pyłkowa miodów rzepakowych i wrzosowych województwa warszawskiego. Pszczeln. Zesz. Nauk., 13 (1—2—3): 147—158.
  15. Schwan B., Martinovs A., 1954): Studier över binas (Apis mellifica) pollendrag i Uultuna. Meddelande, 57: 5—35.
  16. Warakomska Z., 1967): Badania roślin pyłkodajnych województwa lubelskiego. 37 Zjazd Pol. Tow. Botanicznego, Poznań 12—15 IX 1967 r. (maszynopis referatu).
  17. Varis A., Helenius J., Koivulehto K., 1982: Pollen spectrum of Finnish honey. Journ. Sc. Agric. Soc. Finland, 54: 403—420.
  18. Varis A., Helenius J., Koivulehto K., 1983: Composition and properties of Finnish honey and their dependence on the season, region, bee race and botanical origin. Journ. Sc. Agric. Soc. Finland, 55: 451—463.
  19. Vorwohl G., 1964: Die Beziehungen zwischen der elektrischen Leitfähigkeit der Honige und ihrer Trachtmässigen Herkunft. Annales de l’Abeille, 7 (4): 301—309.

ПЫЛЬЦЕВОЙ СОСТАВ МЕДОВ И ПЕГРИ ЕЛЕНЕГОРСКОЙ КОТЛОВИНЫ

Зофия Варакомска

Резюме

Летом 1972 года собрано образцы надставочных, центрифугированных медов из 7 пасек, расположенных по Еленегорской котловине. Меды исследовано на присутствие пади по 3 методам: электропроводимости, химической по Польской

strona 263

норме 1975 и микроскопического указателя пади .Пыльцевой анализ медов и перги сделано по указаниям Международной комиссии по пчелиной ботанике (1970). Пыльцевой состав медов и перги был похож; процент пыльцы растений, не выделяющих нектара (ветроопыляемые и лишенные нектарников, насекомопыляемые) колебался с 11 – 61% в медах — к 3 – 90% в перге. Микроскопический указатель показал колебания от малого до очень большого содержания пади. Опираясь на физико-химические анализы, все меды оказались падевыми. Источником взятка были, главным образом, луга и сорняки окрестностных культур, падь-же, по мнению пчеловодов, происходила с елей и частично с лиственных деревьев. Микроскопический указатель пади является не достаточным определителем содержания пади в медах, так как при изготовлению микроскопического препарата водоросли и грибница могут случайно разделяться или соединяться, давая разное микроскопическое изображение.

POLLEN SPECTRUM OF HONEYS AND BEE BREAD OF THE JELENIA GÓRA HOLLOW

Zofia Warakomska

Summary

In summer 1972 samples of rotated, super honey chamber and bee bread were taken from 7 apiaries from the Jelenia Góra Hollow. Contents of honeydew in honeys was investigated by 3 methods. There were: electrical conductivity, chemical to the Polish Norm 1975 and microscopical honeydew indicator MJ/P .Pollen analysis of honeys and bee bread was made according to the methods of the International Commission for Bee Botany (1970). Pollen composition of honeys and bee bread was like. Pollen participation from no nectaring plants (wind-pollinated and entomophilous without nectaries) oscillated in honeys between 11—61% and in bee bread 3—90%. Various contents of honeydew by microscopic indicator was shown. On the bases of phisical and chemical investigations it was found that all honeys were honeydew honeys. The main sources of bee flow were meadows and weeds. Honeydew was derived from spruces and leafy trees. The microscopic honeydew indicator is no sufficient standard for determination of heneydew contents in honey. Algas and spawn may connect and divide accidently, so microscopic spectrum is different. The Jelenia Góra Hollow is region of goad honeydew honeys production.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 254: „Jeleniogróskiej” → Jeleniogórskiej
  • s. 255: „Intepretacja” → Interpretacja
  • s. 256: „Simensów” → Siemensów
  • s. 256: „Gleacapsa” → Gloeocapsa
  • s. 257, tab. 1: „eMdicago” → Medicago
  • s. 257, tab. 1: „Graminae” → Gramineae
  • s. 257, tab. 1: „Kanutia” → Knautia
  • s. 257, 259, 260 (4×): „Sinapsis” → Sinapis
  • s. 257, 260, tab. 1 i 3: „accompaning” → accompanying
  • s. 257, 260, tab. 1 i 3: „underline” → underlined
  • s. 258: „zczepiać” → sczepiać
  • s. 258: „Gleocapsa” → Gloeocapsa
  • s. 258, tab. 1: „samole” → sample
  • s. 258, tab. 1: „recemosa” → racemosa
  • s. 258, tab. 1: „Myostia” → Myosotis
  • s. 258, tab. 1: „Cantaurea” → Centaurea
  • s. 258, tab. 1: „Melapyrum” → Melampyrum
  • s. 259: „Chrystanthemum” → Chrysanthemum
  • s. 260, tab. 3: „produ nectar” → produce nectar
  • s. 260, tab. 3: „decressing” → decreasing
  • s. 261, piśmiennictwo: „Żuław Wisła” → Żuław Wisły
  • s. 262, piśmiennictwo: „I’origine” → l’origine
  • s. 262, piśmiennictwo: „Vorvohl” → Vorwohl
  • s. 262, piśmiennictwo: „mélissopylynologie” → mélissopalynologie
  • s. 262, piśmiennictwo: „pollenanylyse” → pollenanalyse
  • s. 262, piśmiennictwo: „Uultuna” → Ultuna
  • s. 262, tytuł rosyjski: „ПЕГРИ” → ПЕРГИ
  • s. 263, streszczenie: „изготовлению” → изготовлении
  • s. 263, streszczenie: „phisical” → physical
  • s. 263, streszczenie: „heneydew” → honeydew
  • s. 263, streszczenie: „accidently” → accidentally
  • s. 263, streszczenie: „goad honeydew” → good honeydew

Podobne wpisy