O nawłociach prawie wszystko
tekst: Aneta Sulborska-Różycka
Artykuł z numeru 9/2024 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer
Jeszcze kilkanaście lat temu mało kto słyszał o nawłociach i nie kojarzył ich nazwy z wyglądem roślin. Obecnie znają je niemal wszyscy, począwszy od rolników, przez pszczelarzy, ogrodników, na ekologach skończywszy. Kwiaty gatunków z rodzaju Solidago (nawłoć) stanowią późnoletnie źródło pokarmu dla owadów zapylających. Ziele roślin ma działanie lecznicze, na co wskazuje łacińska nazwa rodzajowa (solidáre – umacniać, czynić mocnym; sólidum ágere – czynić mocniejszym, zdrowszym), ale przedstawiciele tego rodzaju uzyskali również status gatunków inwazyjnych.
Gdy mówimy o nawłociach, najczęściej przychodzą na myśl dwa północnoamerykańskie gatunki – nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis) oraz nawłoć późna, nazywana olbrzymią (Solidago gigantea). Tymczasem nie wszyscy wiedzą, że w Polsce, w stanie naturalnym rośnie nawłoć pospolita (Solidago virgaurea), która jest jedynym rodzimym gatunkiem z tego rodzaju. Ponadto, w celach ozdobnych sadzi się różne odmiany nawłoci ogrodowej (Solidago hybrida hort.), która jest mieszańcem międzygatunkowym.
Na całym świecie znanych jest ok.130 gatunków z rodzaju Solidago. Wszystkie są bylinami i należą do jednej z najliczniejszych rodzin botanicznych Asteraceae (astrowatych). Ojczyzną większości z nich jest Ameryka Północna, jedynie nawłoć pospolita pochodzi z Eurazji [Weber i Jakobs, 2005].
Kwiaty nawłoci charakteryzują się niewielkimi rozmiarami i są zebrane w kwiatostany typu koszyczka. Cechuje je intensywnie żółty kolor, który zgodnie z preferencjami barwnymi pszczół stanowi jeden z najlepiej rozpoznawanych przez te owady kolorów [Harborne 1997]. Co za tym idzie, kwiaty o takiej barwie są jednymi z najchętniej odwiedzanych przez przedstawicieli Apis mellifera. Występujące w obwodowej części koszyczka żeńskie kwiaty języczkowate wytwarzają dolną zalążnię i szyjkę słupka zakończoną dwudzielnym znamieniem. Ich korona, powstała w wyniku zrośnięcia trzech płatków, tworzy w dolnej części rurkę, w górnej natomiast wyciągnięta jest w języczek. Kwiaty języczkowate nie dostarczają pokarmu dla zapylającej entomofauny, pełnią jedynie rolę powabni. Natomiast kwiaty rurkowate, usytuowane w centralnej części koszyczka, stanowią dobre źródło pożytku dla owadów zapylających, produkują bowiem nektar i pyłek. Robotnice pszczoły miodnej wizytujące kwiaty nawłoci najczęściej jednocześnie zbierają oba te produkty. Wewnątrz korony kwiatów rurkowatych utworzonej ze zrośnięcia pięciu płatków, znajduje się pięć pręcików i jeden słupek. Pręciki dojrzewają jako pierwsze (zjawisko to określa się terminem protandrii), a uwalniany z pylników pyłek wysypuje się do wnętrza rurki utworzonej ze zrośniętych główek pręcikowych. Następnie jest wygarniany na szczyt rurki przez wydłużającą się szyjkę słupka i dopiero wówczas dostępny jest dla owadów. Włoski znajdujące się na zewnętrznej części stulonych znamion słupka, tzw. wygarniacze, wymiatają ziarna pyłku i tym samym zabezpieczają również kwiat przed samozapyleniem. Po wydostaniu się ponad pręciki, znamiona rozchylają się i są gotowe do przyjęcia pyłku z innego kwiatu.
Ten artykuł pochodzi z numeru 9/2024
E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.
Kup e-wydanie 9/2024 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2024 — 80,00 zł E-prenumerata
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Wrzesień 2024
- Gospodarka pasieczna„Święty Mateusz dodaje chłodu, i raz ostatni podbiera miodu”Dariusz Gerula pełna treść po wykupieniu12 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaGrzybica otorbielakowa – choroba, która wciąż powraca do naszych pasiekPaweł Chorbiński pełna treść po wykupieniu11 min
- Pożytki i zapylanieO nawłociach prawie wszystkoAneta Sulborska-Różyckadostępny dla Ciebie13 min
- Produkty pszczeleMiody kremowane z dodatkami roślinnymi jako nowa oferta dla gospodarki pasiecznejMałgorzata Dżugan pełna treść po wykupieniu11 min
- Punkt widzeniaO zdrowiu pszczół, problemach pszczelarstwa i współpracy przy hodowli pszczół odpornych [3]Bartłomiej Maleta pełna treść po wykupieniu14 min
- Punkt widzeniaO wentylacji uli i nie tylkoZdzisław Walicki pełna treść po wykupieniu8 min
