NEKTAROWANIE I WYDAJNOŚĆ MIODOWA ROŚLIN MIODODAJNYCH W WARUNKACH POLSKI Część IX

tekst: Bolesław Jabłoński, Zbigniew Kołtowski

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XL, 1996 — Bolesław Jabłoński, Zbigniew Kołtowski

strona 59

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XL, Nr 1 1996

Część IX

Bolesław Jabłoński, Zbigniew Kołtowski

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

W latach 1988-1995 w Puławach badano nektarowanie i wydajność miodową 11 gatunków drzew i krzewów. Rosły one na glebie pseudobielicowej lekkiej kl. IV i V, jedne jako wolno stojące egzemplarze w parku i na pasieczyskach, inne w żywopłotach nie strzyżonych.

Trzy z badanych gatunków (bluszcz pospolity, irga błyszcząca i irga czarna) wykazały wysoką wydajność miodową, wynoszącą około 350 kg/ha, cztery inne (ewodia aksamitna, głóg pięcioszyjkowy, irga chińska i śnieguliczka biała) dość wysoką – około 200 kg/ha, jeden (korkowiec amurski) średnią wyższą – około 100 kg/ha i trzy (klon tatarski i Ginnala oraz robinia akacjowa ) średnią niższą – 50 do 60 kg/ha.

Wszystkie badane drzewa i krzewy nadają się do poprawy pożytków pszczelich.

<u>Słowa kluczowe:</u> drzewa, krzewy, pożytek, kwitnienie, nektarowanię, oblot, wydajność miodowa.

WSTĘP

W niniejszej dziewiątej części badań nektarowania i wydajności miodowej roślin podajemy wyniki dotyczące 11 gatunków drzew i krzewów. Niektóre z nich były już wcześniej badane m.in. przez Maksymiuk (Demianowicz i inni 1960), Jaroszyńską (1960) i Szklanowską (1978), lecz według dawniej stosowanej metodyki, dla niektórych zaś są to nowe dane.

METODYKA

Przy wyborze gatunków do badań kierowano się poczynionymi wcześniej kilkuletnimi obserwacjami pod kątem obfitości i pory ich kwitnienia, intensywności oblotu przez pszczoły, walorów dekoracyjnych oraz potencjalnych możliwości wykorzystania do poprawy pożytków pszczelich. Nie bez znaczenia był też fakt, że rosły one w naszej kolekcji na terenie Pszczelniczego Zakładu Doświadczalnego ISK w Puławach, gdzie zostały przed 6-30(40) laty zasadzone na glebie pseudobielicowej lekkiej klasy IV i V.

strona 60

Egzemplarze bluszczu, ewodii, głogu, irgi chińskiej i czarnej, korkowca oraz robinii rosły pojedynczo lub grupami w parku oraz na terenie osiedla i pasieczysk, zaś irga błyszcząca, klon tatarski i Ginnala, a także śnieguliczka – w żywopłotach nie strzyżonych.

Badania każdego gatunku prowadzono w ciągu 3-5 lat. Nektar pobierano pipetami przez 6-10 pogodnych dni okresu pełni kwitnienia. Dziennie brano po 3 próby nektaru, z 10-30 kwiatów każdą, zawsze wkrótce po ustaniu procesu sekrecji słodkiej wydzieliny, tj. zgodnie z wcześniej ustalonymi zasadami (Demianowicz i inni 1960, Szczepański i Jabłoński 1975, Jabłoński i Szklanowska 1979).

W celu określenia liczby kwiatów na drzewach i krzewach, ustalano w czasie kwitnienia rośliny najpierw średnią liczbę kwiatów w kwiatostanie, na podstawie 30 (dla ewodii 20) losowo wziętych kwiatostanów. Następnie ustalano liczbę kwiatostanów na 3-5 przeciętnej wielkości gałęziach czy pędach, po czym liczono 3-krotnie (lub we 3 osoby), ile takich przeciętnych gałęzi znajduje się na danym drzewie, czy pędów na pojedynczym krzewie. Z pomnożenia średniej liczby gałęzi (czy pędów) na danym egzemplarzu rośliny przez średnią liczbę kwiatostanów na gałęzi (czy pędzie) i następnie przez liczbę kwiatów w kwiatostanie, uzyskiwano liczbę kwiatów na drzewie lub na krzewie.

Aby ustalić liczbę kwiatów wytwarzaną przez określony gatunek na powierzchni 1 ha (takie dane najłatwiej jest porównywać z danymi dla różnych roślin, także zielnych) określano liczbę drzew czy krzewów rosnących pojedynczo lub długość łącznej liczby rzędów szpaleru jakie zmieściłyby się na 1 ha przy zapewnieniu im ze wszystkich stron dobrego oświetlenia.

Mając oznaczoną liczbę kwiatów na jednostce powierzchni w danym roku oraz średnią ilość cukrów dostarczanych w nektarze z jednego kwiatu, można było obliczyć wydajność cukrów z 1 ha i tzw. wydajność miodową rośliny, powiększając suchą masę cukrów o 25% (taką ilość wody zawiera przeciętnie miód).

WYNIKI

Kwitnienie. Spośród badanych roślin wszystkie 3 gatunki irgi (błyszcząca, chińska i czarna) oraz oba gatunki klonu (tatarski i Ginnala) zakwitały około połowy maja, tj. pod koniec kwitnienia drzew owocowych, rzepaku i mniszka, i kwitły do początków czerwca lub (irgi) dłużej (tab.1). O kilka dni późniejszą porę kwitnienia wykazywał głóg pięcioszyjkowy, zazębiając się dobrze drugą połową swego około 2-tygodniowego okresu kwitnienia z pierwszą połową, podobnie długiego okresu kwitnienia robinii akacjowej, która zakwita średnio w pierwszych dniach czerwca. Z końcem kwitnienia robinii zazębiał się z kolei początkiem swego również około 2-tygodniowego okresu kwitnienia korkowiec amurski. Trwające około 4 tygodnie kwitnienie ewodii aksamitnej wypadało od połowy trzeciej dekady lipca do końca drugiej dekady

strona 61

[Karta nieobecna w skanie — strona 61 jest w pliku PDF pusta (pomiar pokrycia ciemnymi pikselami: 0,05% przy progu <128 wobec 3,7–6,8% na stronach z tekstem; po wzmocnieniu kontrastu widać wyłącznie drobiny kurzu i linię krawędzi skanera). Brakuje zakończenia rozdziału WYNIKI. Szczegóły w uwagach transkrypcyjnych.]

strona 62

Tabela 1 Pora i obfitość kwitnienia oraz nektarowanie i wydajność miodowa 11 gatunków drzew i krzewów badanych w Puławach w latach 1988-1995 Period and abundance of blooming, nectar secretion and honey efficiency of 11 species of trees and shrubs investigated in Puławy in years 1988-1995

Gatunek rośliny / Species of plant Rok badań / Year of investigations Pora kwitnienia / Period of blooming Wiek rośliny (lata) / Age of plants (years) Wysokość roślin w m / Height of plants in m Liczba roślin na 1 ha / Number of plants per 1 ha Liczba kwiatów: w kwiatostanie / Number of flowers: in inflorescence Liczba kwiatów: na roślinie w tys. / Number of flowers: per plant in thous. Koncentracja cukrów w nektarze / Sugars concentration in nectar Ilość cukrów z 10 kwiatów w mg: minimum-maximum / Amount of sugars from 10 flowers in mg: minimum-maximum Ilość cukrów z 10 kwiatów w mg: średnio / Amount of sugars from 10 flowers in mg: average Wydajność cukrowa (i miodowa*) w kg/ha / Sugars (and honey*) efficiency in kg/ha
Bluszcz pospolity
Hedera helix L.
1992 5.09-10.10 8-10 0,6-0,7 2 500 13,7 50,0 20-38 7,4-14,2 9,64 120 (150)
1993 17.09-6.10 17,5 105,5 14-69 7,7-15,2 11,29 298 (372)
1994 8.09-10.10 18,4 128,6 40-53 10,4-16,4 12,45 400 (500)
Ewodia aksamitna
Evodia velutina Rehd.
1989 27.07-18.08 6-10 2,5-3,5 1 000 1 030,0 12,4 28-57 14,4-32,6 24,19 30 (38)
1992 26.07-21.08 1 013,0 51,7 14-58 14,5-29,7 21,35 110 (136)
1993 24.07-3.09 1 245,0 109,6 15-59 14,9-36,9 22,18 243 (304)
1994 22.07-1.09 1 486,0 163,5 23-59 8,1-23,3 14,29 234 (292)
Głóg pięcioszyjkowy
Crataegus pentagyna
W. et K.
1988 26.05-9.06 38-41 ok. 8 70 33,1 3 584,0 17-57 3,4-11,8 7,08 178 (222)
1989 21.05-31.05 37,9 2 880,0 36-61 4,5-12,4 7,64 154 (192)
1990 15.05-31.05 29,0 2 544,0 22-62 7,4-13,5 10,88 194 (242)
1991 9.06-20.06 20,3 2 084,0 10-48 2,3-9,1 4,86 71 (88)
Irga błyszcząca
Cotoneaster lucidus
Schlecht.
1993 16.05-7.06 9-11 2,0-2,5 5 000 6,3 17,6 15-46 16,6-46,1 30,22 266 (332)
1994 12.05-15.06 6,7 28,4 17-35 12,6-45,1 23,79 338 (422)
1995 22.05-13.06 5,3 12,4 15-30 16,7-56,2 36,99 229 (285)
strona 63
Gatunek rośliny / Species of plant Rok badań / Year of investigations Pora kwitnienia / Period of blooming Wiek rośliny (lata) / Age of plants (years) Wysokość roślin w m / Height of plants in m Liczba roślin na 1 ha / Number of plants per 1 ha Liczba kwiatów: w kwiatostanie / Number of flowers: in inflorescence Liczba kwiatów: na roślinie w tys. / Number of flowers: per plant in thous. Koncentracja cukrów w nektarze / Sugars concentration in nectar Ilość cukrów z 10 kwiatów w mg: minimum-maximum / Amount of sugars from 10 flowers in mg: minimum-maximum Ilość cukrów z 10 kwiatów w mg: średnio / Amount of sugars from 10 flowers in mg: average Wydajność cukrowa (i miodowa*) w kg/ha / Sugars (and honey*) efficiency in kg/ha
Irga chińska
Cotoneaster divaricatus
Rehd. et Wils.
1993 15.05-2.06 6-8 1,2-1,4 1 500 3,7 78,3 9-60 6,2-13,7 9,49 111 (139)
1994 14.05-7.06 4,5 81,9 26-36 3,7-25,2 15,03 185 (231)
1995 20.05-5.06 3,9 72,0 22-44 4,1-27,0 15,83 171 (214)
Irga czarna
Cotoneaster
melanocarpos Lodd.
1993 16.05-7.06 9-11 2,4-2,5 2 000 7,6 18,9 19-62 51,6-96,2 76,54 289 (361)
1994 16.05-13.06 4,8 16,8 19-39 60,9-121,6 88,78 298 (373)
1995 20.05-14.06 4,4 16,6 25-42 40,5-122,5 86,09 286 (357)
Klon Ginnala
Acer ginnala Maxim.
1993 14.05-27.05 7-9 2,5-3,2 1 250 77,6 69,1 15-47 2,5-8,7 5,31 46 (57)
1994 15.05-3.06 68,1 116,3 34-66 0,6-3,4 2,45 35 (45)
1995 23.05-7.06 67,7 110,0 43-72 1,8-11,6 4,25 58 (73)
Klon tatarski
Acer tataricum L.
1993 14.05-26.05 7-9 3,0-3,5 1 250 57,6 56,9 25-47 3,0-10,3 7,01 50 (62)
1994 15.05-3.06 57,7 103,7 41-65 0,2-5,0 2,47 32 (40)
1995 23.05-7.06 50,4 47,6 44-70 2,3-8,0 4,85 29 (36)
Korkowiec amurski
Phyllodendron
amurense Rupr.
1989 21.05-6.06 26-30 8,0-10,0 100 83,0 329,0 34-67 6,0-21,2 12,86 42 (53)
1990 5.06-21.06 98,8 570,0 52-74 5,8-25,0 13,62 78 (97)
1991 18.06-28.06 74,4 427,0 33-73 4,4-34,0 18,64 80 (100)
1992 7.06-18.06 91,3 728,0 40-66 5,8-25,8 17,88 130 (163)
1993 20.05-1.06 114,1 698,0 51-75 12,2-21,7 15,10 105 (132)
Robinia akacjowa
Robinia pseudacacia L.
1988 1.06-13.06 25 ok. 14 400 29,7 99,2 14-64 11,3-35,1 21,01 83 (104)
1989 22.05-2.06 14 ok. 7 800 24,5 23,8 20-66 11,2-34,2 18,53 35 (44)
1990 1.06-14.06 15 ok. 7 800 19,2 1,6 38-58 4,5-18,8 12,09 2 (2)
1991 13.06-25.06 12 ok. 5 800 22,8 3,0 30-64 8,9-27,6 22,33 5 (7)
1992 28.05-9.06 30 ok. 15 400 27,6 160,0 35-68 10,0-40,0 20,50 131 (164)
Śnieguliczka biała
Symphoricarpos albus
Blase
1993 21.05-15.08 27-29 ok. 1,6 10 000 14,3 3,5 31-71 11,6-46,8 30,00 105 (131)
1994 28.05-4.08 15,5 4,7 35-64 23,7-48,8 40,67 191 (239)
1995 7.06-15.08 14,4 4,6 35-74 13,8-65,8 35,60 164 (205)
  • – Mass of nectar from 1 ha calculated as raw material containing 80% of sugars.
strona 64

Średnia dzienna wydajność miodowa w okresie pełni kwitnienia roślin była oczywiście wyższa, bo aby ją obliczyć dzieli się ogólną wydajność miodową tylko przez ¾ długości okresu kwitnienia, wychodząc z założenia, że fazę wstępną i końcową okresu kwitnienia, które w sumie stanowią około ½ jego całkowitej długości, należy podzielić przez 2. W taki sposób obliczona średnia dzienna wydajność miodowa dla okresu pełni kwitnienia wynosiła (w kg z 1 ha): dla śnieguliczki ponad 3 kg, klonów 4-5 kg, ewodii i robinii 6-8 kg, korkowca około 11 kg, bluszczu oraz irgi chińskiej i błyszczącej 16-17 kg, zaś dla głogu i irgi czarnej 23-24 kg. Przy 40% cukrów w nektarze średnia ilość oferowanego owadom surowca miodowego mogła, np. w przypadku dwu ostatnich gatunków, wynosić 40-50 kg/ha, a więc bardzo dużo.

DYSKUSJA

Przedstawione w tej pracy dane dotyczące ilości cukrów z 10 kwiatów klonu tatarskiego, irgi chińskiej i błyszczącej oraz robinii akacjowej i śnieguliczki białej można porównać z danymi innych autorów. Jeżeli uznać, że Jaroszyńska (1960) przyjęła dla klonu tatarskiego okres życia (i nektarowania) kwiatu 2 dni, to nasze dane dla tego gatunku są podobne do danych tej autorki, lub nieco tylko wyższe. W porównaniu z danymi Szklanowskiej (1978), nasze dane dla irgi chińskiej są bardzo podobne, dla irgi błyszczącej o 200% niższe, a dla śnieguliczki o około 15% wyższe. Rozbieżności wynikają niewątpliwie stąd, że przy starym sposobie metodycznego postępowania długość życia kwiatu przyjmowano za długość sekrecji nektaru, co nie zawsze jest zgodne z prawdą. Poza tym w przypadku kwiatów żyjących dłużej niż 1 dzień nektar nagromadzony wcześniej, a nie pobierany przez pszczoły, bywał włączany do ilości wydzielanej podczas doby izolowania kwiatów do badań.

WNIOSKI

Wśród badanych gatunków drzew i krzewów, trzy (bluszcz pospolity formy krzaczastej, irga błyszcząca i irga czarna) wykazały wysoką wydajność miodową, wynoszącą około 350 kg/ha, cztery inne (ewodia aksamitna, głóg pięcioszyjkowy, irga chińska i śnieguliczka biała) dość wysoką – około 200 kg/ha, jeden (korkowiec amurski) średnią wyższą – około 100 kg/ha i trzy (klon Ginnala, klon tatarski i robinia akacjowa) średnią niższą – 50 do 60 kg/ha.

Wszystkie gatunki nadają się do poprawy pożytków pszczelich: klony, irgi oraz głóg pięcioszyjkowy do wypełniania występującej w drugiej połowie maja przerwy w pożytkach pszczelich, robinia, korkowiec i śnieguliczka do wzbogacania pożytków głównych, ewodia – do poprawy słabych u nas pożytków w sierpniu, a bluszcz – we wrześniu.

strona 65

LITERATURA

Demianowicz Z. i inni (1960) – Wydajność miodowa ważniejszych roślin miododajnych w warunkach Polski. Część I. Pszczeln.Zesz.Nauk., 4(2):87-104.

Jabłoński B., Szklanowska K. (1979) – Propozycje zmiany metody badań nektarowania roślin. Pszczeln.Zesz.Nauk., 23:105-165.

Jaroszyńska T. (1960) – Biologia kwitnienia i nektarowania klonu tatarskiego Acer tataricum L. Pszczeln.Zesz.Nauk., 4(3-4):153-165.

Szczepański K., Jabłoński B. (1975) – Ocena wielkości próby w badaniach nektarowania roślin. Pszczeln.Zesz.Nauk., 19:1-29.

Szklanowska K. (1978) – Nektarowanie i wydajność miodowa niektórych drzew i krzewów w warunkach Polski. Pszczeln.Zesz.Nauk., 22:117-128.

THE NECTAR SECRETION AND HONEY EFFICIENCY OF HONEY PLANTS GROWING UNDER POLAND’S CONDITIONS

B. Jabłoński, Z. Kołtowski

Summary

The nectar secretion of 11 species of trees and shrubs was tested in Puławy in years 1988-1995. They were growing on light podsolic soil (the IV and V bonitation class), some of them as a free-standing individuals in the park and on the apiaries, another ones as a not cuting hedges.

The general amount of sugars secreted in nectar by 1 flower was: for Acer ginnala – 0.40 mg, A. tataricum – 0.48 mg, Crataegus pentagyna – 0.76 mg, Hedera helix – 1.11 mg, Cotoneaster divaricatus – 1.35 mg, Phyllodendron amurense – 1.56 mg, Robinia pseudacacia – 1.89 mg, Evodia velutina – 2.05 mg, Cotoneaster lucidus – 3.03 mg, Symphoricarpos albus – 3.54 mg and Cotoneaster melanocarpos – 8.38 mg. The sugars concentration in nectar of Cotoneaster lucidus, ranged from 15 to 45%, and was cleary lower than in nectar of other investigated species.

The investigated species in respect of amount of sugars, which are supplied from 1 ha, we can to divide on 4 groups: a – high honey efficiency about 350 kg/ha (Cotoneaster melanocarpos, C. lucidus and Hedera helix), b – middle-high honey efficiency about 200 kg/ha (Evodia velutina, Crataegus pentagyna, Cotoneaster divaricatus and Symphoricarpos albus), c – higher average honey efficiency about 100 kg/ha (Phyllodendron amurense) and d – lower average honey efficiency about 50-60 kg/ha (Robinia pseudacacia, Acer ginnala and A. tataricum).

The all species are plantable as a ornamental plants and for improving of bee forage.

<u>Keywords:</u> trees, shrubs, bee forage, florescence, nectar secretion, foraging by bees, honey efficiency.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 59, słowa kluczowe: „nektarowanię” → nektarowanie
  • s. 63, tab. 1; s. 65, 2×: „Phyllodendron” → Phellodendron
  • s. 63, tab. 1: „Blase” → Blake
  • s. 65, streszczenie: „cuting” → cutting
  • s. 65, streszczenie: „cleary” → clearly

Podobne wpisy