NEKTAROWANIE I WYDAJNOŚĆ MIODOWA NIEKTÓRYCH DRZEW I KRZEWÓW W WARUNKACH POLSKI

tekst: Kazimiera Szklanowska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXII, 1978 — Kazimiera Szklanowska

strona 117

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXII 1978

Kazimiera Szklanowska

Akademia Rolnicza w Lublinie

WPROWADZENIE

Opracowań książkowych na temat uprawy, pielęgnacji i zastosowań różnych drzew i krzewów jest wiele, natomiast mało wiadomo o przydatności tej grupy roślin dla pszczelarstwa. Wprawdzie w literaturze fachowej krajowej i zagranicznej podana jest dla niektórych drzew i krzewów wydajność miodowa w kg z 1 ha lub dzienny przyrost ula na wadze, ale wyniki te są bardzo rozbieżne. Jedynie w przypadku, gdy autorzy polscy cytują dane z Głuchowa (1950) lub Kulijewa (1952), wielkości są identyczne. Sprzeczności wynikają z prowadzenia obserwacji różnymi metodami, na innym terenie i w odmiennych warunkach klimatycznych. Wyniki z terenu Bułgarii Simidcziew (1967, 1975), oraz Węgier (Pětèr 1972) dotyczące ilości nektaru wydzielonego przez 1 kwiat w ciągu doby wielu drzew i krzewów są również niereprezentatywne dla warunków naszego kraju.

Wartość pożytkowa drzew i krzewów, określona w Polsce na podstawie analizy nektaru, dotyczy nielicznych rodzajów. Najwięcej badań przeprowadzono na drzewach owocowych, głównie wiśniach, śliwach czereśniach, jabłoniach i gruszach (Głowska 1958, Kwiatkowski, Niezgoda, Paszek 1973, Demianowicz, Mazurek, Sobaszek, Neroj 1977, Skowronek 1977).

Z grupy drzew i krzewów ozdobnych oraz dziko rosnących najszerzej opracowano gatunki z rodzaju Tilia — Majeranowski (1952), Maksymiuk (1960), Podgórska (Demianowiczowa i inni 1960), Demianowiczowa i Hłyń (1960). Zbadano także nektarowanie Acer tataricum (Jaroszyńska 1960). Symphoricarpos albus, Colutea arborescens i C. media, 7 gatunków Cotoneaster oraz Lonicera tataricum i L. xylosteum (Szklanowska 1960, 1961, 1975, 1976), Parthenocissus tricuspidata (Jabłoński 1962), Caragana arborescens, Deutzia scabra i D. magnifica (Gozdalik 1976, 1977), Grossularia reclinata (Kolasa 1977).

strona 118

W naturalnych zbiorowiskach leśnych wydajność miodową oszacowano dla Rubus idaeus i R. fruticosus oraz Frangula alnus, Ledum palustre, Sorbus aucuparia, Cytisus nigricans (Szklanowska 1972, 1973, 1977). Wyniki tych badań są już częściowo uwzględnione w drugim wydaniu książki Lipińskiego (1976).

Praca niniejsza miała na celu rozszerzenie dotychczasowych wiadomości na temat atrakcyjności tej grupy roślin dla pszczół. Dane dotyczące wydajności miodowej mogą posłużyć jako dodatkowy wskaźnik przy typowaniu drzew i krzewów do różnego rodzaju nasadzeń.

TEREN BADAŃ I METODYKA

Badaniami objęto 28 gatunków drzew i krzewów z 16 rodzajów, rosnących swobodnie, pojedynczo lub grupami w różnych siedliskach roślinnych: w Rogowie k/Łodzi na terenie arboretum (A) i na obszarze leśnym, należącym do ośrodka SGGW (R), na Lubelszczyźnie — w Ogrodzie Botanicznym UMCS na Sławinku (B), na terenie Zakładu Zieleni Miejskiej w Czechowie (C), w zaroślach lasoboru po wyciętym grądzie w Dębówce (D), w zespole lasu mieszanego nadl. Kraśnik (K), w zbiorowiskach torfowiskowych i leśnych nadl. Parczew na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim (P), w zespołach borowych nadl. Zwierzyniec na Roztoczu Środkowym (Z).

Obserwacje długości i obfitości kwitnienia oraz badanie nektarowania prowadzono od 1964 do 1976 roku. Każdy gatunek krzewu badano w okresie kwitnienia przez co najmniej 3 sezony wegetacyjne na 2 różnych stanowiskach.

Liczbę kwiatów na badanym egzemplarzu lub 1 m² jego powierzchni określano w ten sposób, że liczono najpierw wszystkie kwiatostany, a następnie ich sumę mnożono przez średnią liczbę kwiatów ustaloną na podstawie 25 losowo wziętych kwiatostanach. W przypadku krzewów silnie rozgałęzionych i obficie kwitnących, kwiatostany lub wprost kwiaty liczono w 10 dowolnie obranych punktach korony. W tym celu posługiwano się kółkiem z drutu o średnicy 36,7 cm, co odpowiada powierzchni 0,1 m². Suma tych pomiarów stanowiła przeciętną liczbę kwiatostanów lub kwiatów bezpośrednio na 1 m² powierzchni korony danego krzewu.

Badanie nektarowania wykonywano według powszechnie przyjętej metody pipetowej, a cukry oznaczano refraktometrem. Nektar z kwiatów wszystkich badanych krzewów pobierano przez 8—12 dni okresu pełni kwitnienia, zawsze w godzinach między 12⁰⁰—15⁰⁰ z zachowaniem powtórzeń, tj. 3 prób dziennie. Zależnie od obfitości nektarowania do jednej próby brano nektar z 10—20 lub 30 kwiatów.

Wydajność miodową obliczano przyjmując dla wszystkich badanych gatunków przeciętną długość życia 1 kwiatu 3 dni. Wprawdzie od chwili rozchylenia się płatków korony do ich opadania upływało więcej czasu,

strona 119

ale zauważono, że proces wydzielania nektaru trwa przeważnie przez pierwsze 3 dni życia kwiatu.

Statystyczne opracowanie wyników ograniczono do obliczenia błędu standardowego dla wartości średnich.

WYNIKI I DYSKUSJA

Pory i długości kwitnienia krzewów. Kwitnienie większości krzewów przypada na miesiące wiosenne, co jest bardzo ważne z uwagi na duże zapotrzebowanie pszczół w tym okresie na nektar i pyłek. Spośród badanych krzewów niewiele dostarcza pożytku w kwietniu, prawie wszystkie zakwitają w maju, są atrakcyjnym i bardzo pożądanym źródłem nektaru. Przeciętnie poszczególne gatunki kwitną 2—4 tygodnie, z czego na pełnię kwitnienia przypada około 10 dni. Przebieg i zazębienie się okresów kwitnienia (ryc. 1) przedstawiono z uwzględnieniem zmiennych dat zakwitania i przekwitania krzewów. W każdym roku początek kwitnienia

Ryc. 1. Okresy kwitnienia badanych drzew i krzewów
Ryc. 1. Okresy kwitnienia badanych drzew i krzewów The blooming periods of investigated tries and bushes
strona 120

i długość poszczególnych faz były zależne od warunków pogody oraz opóźnionej lub przyśpieszonej wegetacji wiosennej. Dlatego na wykresie nie zaznaczono okresu pełni kwitnienia krzewów. Te same gatunki, rosnące w różnych siedliskach np. w wilgotnym i ocienionym lesie, zakwitały i przekwitały w danym sezonie o 5 do 8 dni później od występujących na odkrytym i nasłonecznionym terenie. Ogólnie biorąc przeciętny okres kwitnienia badanych na przestrzeni kilku lat krzewów pokrywa się z obserwacjami fenologicznymi podawanymi dla naszych warunków przez Zanową (1958) i Lipińskiego 1976).

Obfitość kwitnienia krzewów i rodzaje pożytku. Kwiatostany lub wprost kwiaty liczono na krzewach bardzo zróżnicowanych pod względem wieku i rozmiarów koron, w związku z czym wahania w liczbie kwiatostanów na 1 m² powierzchni były dość duże. Często liczba kwiatów zależała od partii dolnej czy górnej korony oraz strony oświetlenia. Najwięcej kwiatów wtwarzały krzewy swobodnie rosnące i o odpowiednim nasłonecznieniu oraz w dobrych warunkach uprawowych. Na 1 m² powierzchni krzewu najwięcej było zawsze kwiatów u przedstawicieli rodzaju Cotoneaster. Mają one niemal całe gałązki obsypane drobnymi pojedynczymi kwiatami lub zebranymi po 2 albo po 3—8. Krótkie szypułki i nieregularność występowania w kwiatostanach zadecydowała, że liczono bezpośrednio wszystkie kwiaty, stąd brak w tab. 1 danych dla gatunków Cotoneaster i Berberis thunbergii co do liczby kwiatostanów.

Liczba około 1500 kwiatów na 1 m² powierzchni krzewu lub drzewa była charakterystyczna w przypadku kwiatów drobnych i zebranych w obfite baldachy lub baldachogrona. W kwiatostanach tego rodzaju z reguły liczba kwiatów była bardzo zmienna i wykazywała duże wahania, stąd w tab. 1 załączono min. i maks. wielkości. Określenie przeciętnej liczby kwiatów na 1 m² powierzchni korony wydaje się bardziej celowe niż na całym krzewie. Ponieważ wielkość tę można odnieść do każdego krzewu po oszacowaniu jego powierzchni, a nie tylko do okazów o określonej wysokości, wieku i wielkości korony. Tak więc średnia liczba kwiatów ustalona na 1 m² powierzchni krzewu, jako wynik otrzymany na podstawie wielu powtórzeń i na zróżnicowanym materiale jest bardziej przydatna praktycznie.

Rodzaj pożytku, jakiego poszczególne krzewy dostarczają pszczołom, określono na podstawie wizualnych obserwacji własnych, w porównaniu z danymi innych autorów (Zanowa 1958, Haragsim 1970, Lipiński (1976). Większość badanych krzewów stanowi dla pszczół głównie źródło nektaru, w mniejszym stopniu bazę pyłkową. Obserwowano jedynie z kwiatów karagany, maliny i jeżyn równocześnie intensywny zbiór nektaru i pyłku. Spadzi dodatkowo dostarczają trzy badane rodzaje drzew śliwa, głóg i jarząb, propolisu tylko pączki bagna zwyczajnego.

Obliczanie powierzchni krzewów oraz liczby kwiatów. Aby oszacować powierzchnię korony dowolnego krzewu można posłużyć się odpowied-

strona 121

Tabela 1 Wyniki badania obfitości kwitnienia krzewów i oceny dostarczanego przez nie pszczołom pożytku The results of the investigated abundance of blooming shrubs and estimation of their flow gieren to bees

Gatunek Species Teren badań Locality Rok badań Year Liczba kwiatostanów na 1 m² powierzchni korony w tys. szt. Number of inflorescence on 1 m² of the crown in thous pieces: min.-max. Liczba kwiatostanów …: X Liczba kwiatów w kwiatostanie Number of flowers in inflorescence: min.-max. Liczba kwiatów w kwiatostanie …: X Liczba kwiatów na 1 m² powierzchni korony w tys. szt. Number of flowers on the surface of 1 m² of the crown in thous pieces: min.-max. Liczba kwiatów na 1 m² …: X Wizualna ocena obfitości pożytku Visuel estimation of abundance of flow: nektar nectar Wizualna ocena …: pyłek pollen
Berberis thunbergii AC 1966—68 — — 1—3 1,5 0,3—2,3 1,0 ++ +
Berberis vulgaris PR 66—68 0,08—0,40 0,1 9—22 15,0 0,5—2,9 1,5 + ++
Caragana arborescens AC 66—69 0,50—2,50 1,0 2—4 2,5 1,9—5,8 3,0 ++++ +++
**Cerasus avium* KR 66—69 0,03—0,80 0,2 2—5 3,0 0,13—1,4 0,5 + ++
Chaenomeles japonica AC 66—69 0,04—0,35 0,10 2—4 2,5 0,17—0,63 0,3 ++ +
Colutea arborescens BC 64—68 0,10—0,60 0,35 6—8 7,0 1,1—2,9 2,0 ++++ ++
Colutea media BC 64—68 0,05—0,45 0,30 3—6 5,0 0,8—2,5 1,6 +++ ++
Cornus mas AC 64—67 0,02—0,10 0,05 20—30 25,0 0,9—1,9 1,2 + ++
Cornus sanguinea AC 64—67 0,02—0,08 0,03 68—130 80,0 1,2—4,9 2,0 + +
Cotoneaster adpressa AB 66—71 — — 1—2 1,5 2,7—15,4 10,0 + +
,, dammeri AB 66—74 — — 1 1,0 0,5—7,8 5,0 + +
,, divaricata AB 66—74 — — 2—3 2,5 2,3—11,6 8,0 ++ +
,, horizontalis AB 66—74 — — 1—2 1,5 2,9—22,1 11,1 +++ +
,, lucida AB 66—74 — — 3—8 5,0 2,2—17,5 12,0 ++++ +
,, microphylla AB 66—71 — — 1—3 2,0 0,9—11,5 9,0 +++ +
,, tomentosa AB 66—71 — — 3—12 6,0 0,9—3,6 2,5 +++ +
**Crataegus monogyna* DR 66—68 0,20—0,50 0,30 3—6 4,0 1,1—3,6 1,5 + +
Crataegus oxyacantha DR 66—68 0,05—0,15 0,10 8—12 10,0 0,6—3,8 1,0 + +
strona 122
Gatunek Species Teren badań Locality Rok badań Year Liczba kwiatostanów na 1 m² powierzchni korony w tys. szt. Number of inflorescence on 1 m² of the crown in thous pieces: min.-max. Liczba kwiatostanów …: X Liczba kwiatów w kwiatostanie Number of flowers in inflorescence: min.-max. Liczba kwiatów w kwiatostanie …: X Liczba kwiatów na 1 m² powierzchni korony w tys. szt. Number of flowers on the surface of 1 m² of the crown in thous pieces: min.-max. Liczba kwiatów na 1 m² …: X Wizualna ocena obfitości pożytku Visuel estimation of abudance of flow: nektar nectar Wizualna ocena …: pyłek pollen
Cytisus nigricans PZ 69—71 0,05—0,15 0,10 2—4 2,5 0,2—0,5 0,3 + ++
Frangula alnus KP 64—71 0,07—0,25 0,15 10—15 11,0 0,4—2,2 1,5 ++ ++
***Ledum palustre* PZ 66—71 0,02—0,07 0,04 27—37 30,0 1,3—3,1 1,2 + ++
Lonicera tatarica AC 66—69 0,52—1,15 0,60 2 2,0 1,1—3,0 2,4 + ++
Lonicera xylosteum DR 66—70 0,12—0,85 0,47 2 2,0 0,2—1,5 1,0 +++ ++
Prunus spinosa DR 66—70 0,48—1,65 0,80 1—2 1,5 0,8—3,6 1,5 + ++
Rubus idaeus KZ 64—71 0,06—0,25 0,12 3—5 4,0 0,3—1,1 0,6 ++++ +++
Rubus fruticosus KZ 64—71 0,02—0,95 0,05 3—10 5,0 0,1—0,5 0,3 +++ +++
**Sorbus aucuparia* CZ 66—71 0,02—0,18 0,03 80—204 95,0 0,9—4,2 2,5 + +++
Symphoricarpos albus CD 64—69 0,06—0,20 0,10 9—15 12,0 0,8—1,6 1,2 +++ +

Obserwowano: * pożytek spadziowy ** zbiór kitu were observed honey dew flow propolis colected by bees

strona 123

nim wzorem geometrycznym (ryc. 2). Według klasyfikacji Matusza (1963), kształt korony drzewa lub krzewu można porównać do bryły na przykład stożkowej (A), paraboloidalnej (B) lub krągłej, czyli kulistej o przekroju kołowym (C). Znając z kolei promień podstawy korony krzewu (R), bok trójkąta, w przypadku korony w kształcie stożka obrotowego (l) oraz wysokość korony (h), możemy przy pomocy działania

trzy bryły korony oznaczone w kółkach A, B, C

matematycznego łatwo obliczyć powierzchnię dowolnego krzewu. Mając określoną powierzchnię korony krzewu (S), oraz przeciętną liczbę kwiatów na 1 m² (a) — tab. 1 i wydajność miodową z 1000 kwiatów (b) — tab. 2, można z niżej podanego wzoru obliczyć w gramach wydajność miodową całego dowolnie obranego krzewu (y)

s · (a · b) / 1000 = y

W przypadku krzewów o pędach rozesłanych i grzbietobrzusznej symetrii gałęzi, powierzchnię ich oblicza się tak, jak dla pola kwadratów (bok × bok). Warakomska (1972), ustalając liczbę kwiatów na drzewach owocowych, uwzględniła w przeliczeniach wzór dla elipsoidy obrotowej.

Nektarowanie i wydajność miodowa. Szczególnie obfitym nektarowaniem i dużą wydajnością miodową charakteryzują się krzewy z rodzaju Colutea, Cotoneaster, Rubus oraz Caragana arborescens, Chaenomeles japonica, Lonicera xylosteum, Cytisus nigricans (tab. 2). Gatunki te w literaturze pszczelarskiej są również wymieniane jako dobre rośliny nektarodajne (Zanowa 1958, Lipiński 1976) dlatego zasługują na szczególną uwagę.

Średnia zawartość cukrów w nektarze z 10 kwiatów izolowanych 1 dobę oraz wydajność miodowa wyliczona dla 1000 kwiatów pozwala badane krzewy sklasyfikować na 4 grupy. Najwyższą wydajność miodową w granicach od 8,5 do 16,5 g i wartość cukrową od 24,0 do 44,0 mg wykazały tylko oba gatunki Colutea, Cotoneaster lucida, Caragana arbo-

strona 124

Tabela 2 Nektarowanie i wydajność miodowa badanych krzewów Nectar secretion and honey yield of the investigated shrubs

Gatunek Species Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg Quantity of the nectar from 10 flowers per day in mg Zawartość cukrów w nektarze w % Procentage of sugars in nectar Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg Quantity of sugar from 10 flowers per day, in mg Wydajność miodowa z 1000 kwiatów w G Honey yield from 1000 flowers in G
Berberis vulgaris 3,5 ± 2,2 66,9 ± 7,98 2,35 ± 0,40 0,88
Berberis thunbergii a 26,3 ± 3,3 41,0 ± 4,30 11,02 ± 0,65 4,13
Caragana arborescens 54,0 ± 9,7 45,6 ± 4,98 24,89 ± 0,56 10,85
Cerasus avium a 6,3 ± 3,7 29,5 ± 8,04 5,85 ± 0,32 2,54
Chaenomeles japonica 43,0 ± 14,8 20,2 ± 4,85 8,68 ± 0,34 3,26
Colutea arborescens 96,0 ± 20,4 45,9 ± 6,34 43,99 ± 0,82 16,46
Colutea media a 74,0 ± 16,2 58,0 ± 9,42 42,89 ± 0,79 16,08
Cornus mas 3,9 ± 1,4 20,2 ± 5,03 0,78 ± 0,69 0,19
Cornus sanquinea 6,5 ± 1,1 24,1 ± 6,27 1,56 ± 0,58 0,59
Cotoneaster adpressa 29,0 ± 6,0 23,6 ± 8,28 6,85 ± 0,96 2,55
Cotoneaster dammeri 20,2 ± 10,3 31,8 ± 7,35 6,28 ± 0,93 2,38
Cotoneaster divaricata 23,4 ± 6,9 27,1 ± 5,04 6,34 ± 0,62 2,82
Cotoneaster horizontalis 48,0 ± 15,3 18,6 ± 1,50 8,84 ± 0,45 3,32
Cotoneaster lucida 126,0 ± 35,9 24,0 ÷ 5,61 30,24 ± 0,98 11,34
Cotoneaster microphylla 80,2 ± 21,0 18,0 ± 3,82 14,83 ± 0,81 3,57
Cotoneaster tomentosa 65,0 ± 7,2 18,5 ± 1,6 10,92 ± 0,22 4,09
Crataegus monogyna 4,9 ± 0,5 60,0 ± 5,28 2,94 ± 0,05 1,10
Crataegus oxyacantha 4,2 ± 0,9 40,5 ± 3,06 1,70 ± 0,09 0,64
Cytisus nigricans 31,8 ± 8,5 36,3 ± 5,78 11,06 ± 2,33 4,32
Frangula alnus 14,2 ± 5,6 46,9 ± 5,53 6,53 ± 2,06 2,50
Ledum palustre 4,6 ± 0,2 43,6 ± 8,27 2,05 ± 0,44 0,75
Lonicera tatarica 6,0 ± 1,7 41,4 ± 6,38 1,95 ± 0,45 0,73
Lonicera xylosteum 31,3 ± 2,4 29,9 ± 4,85 8,74 ± 1,10 3,28
Prunus spinosa 34,5 ± 10,8 25,2 ± 6,20 4,53 ± 0,35 1,70
Rubus idaeus 70,3 ± 9,8 33,1 ± 4,67 24,07 ± 3,24 9,03
Rubus fruticosus 45,0 ± 6,9 24,8 ± 5,5 10,36 ± 2,80 3,88
Sorbus aucuparia 4,2 ± 3,3 57,3 ± 4,97 2,40 ± 0,17 0,90
Symphoricarpos albus 40,0 ± 11,9 32,8 ± 4,68 10,30 ± 0,64 3,86

rescens oraz Rubus idaeus. Do roślin pożytkowych o dobrej wydajności miodowej od 3,3 do 4,3 g i zawartości cukrów w nektarze od 8,7—14,8 mg klasyfikuje się 9 gatunków. W kolejności, o wartościach nieznacznie malejących, zaliczono Cytisus nigricans, Berberis thunbergii, Cotoneaster tomentosa, Rubus fruticosus, Symphoricarpos albus, Cotoneaster microphylla i C. horizontalis, Lonicera xylosteum, Chaenomeles japonica. Niższa wartość miodowa od 1,7 do 2,8 g i ilość cukrów w granicach od 4,5

strona 125

do 6,9 mg charakteryzuje 3 gatunki z rodzaju Cotoneaster, w kolejności C. divaricata, C. adpressa i C. dammeri oraz Frangula alnus, Cerasus avium i Prunus spinosa. Najmniejszą wydajnością miodową od 0,2 do 1,1 g i wartość cukrową zaledwie od 0,7 do 2,9 mg stwierdzono u 8 gatunków z 6 rodzajów są to: Crataegus monogyna, Sorbus aucuparia, Berberis vulgaris, Ledum palustre, Lonicera tatarica, Crataegus oxyacantha, Cornus sanguinea i C. mas. Wszystkie gatunki z tej grupy również w literaturze pszczelarskiej są zaliczane do słabo nektarujących. Ze względu na wczesne zakwitanie i obfite pylenie wytwarzanych licznie kwiatów, zalecane są te krzewy do uprawy wśród innych roślin miododajnych.

Krzewy Caragana arborescens, występujące w lesie, wykazały wydajność miodową z 1000 kwiatów 8,2 g (Szklanowska 1977), zaś w przypadku badań Gozdalik (1976) wolno rosnące na terenie nasłonecznionym — 14,0 g. Wydajność miodowa 10,9 g, otrzymana dla tego gatunku jako średnia z wielu lat (tab. 2), na podstawie zbadanych różnych egzemplarzy, wydaje się być jak najbardziej reprezentatywna dla naszych warunków. Przykład ten potwierdza między innymi słuszność obliczania wydajności miodowej dla krzewów i drzew z 1000 kwiatów. Zaletą takiego właśnie podawania danych jest możliwość porównywania i posługiwania się nimi w każdej sytuacji.

Interesujące jest, że przeciętna ilość nektaru wydzielana przez kwiaty Lonicera tatarica i Symphoricarpos albus (S. racemosus) jest identyczna w naszych warunkach z wielkością podawaną przez Simidcziewa (1975) dla terenu Bułgarii. Oznaczona również przez Pětèra (1972) wydajność nektarowa i ilość cukrów w nektarze dla Symphoricarpos rivularis, gatunku rosnącego na obszarze Węgier, jest taka sama jak w przypadku S. albus występującego u nas.

Koncentracja cukrów w nektarze wszystkich badanych krzewów na przestrzeni lat kształtowała się w granicach od 18,5 do 66,9%.

WNIOSKI

Kwitnienie badanych krzewów i drzew przypada w większości na miesiąc maj, okres wyjątkowo dużego zapotrzebowania pszczół na nektar i pyłek. W związku z tym jest wskazane, aby krzewy obficie kwitnące i dostarczające dobrego pożytku wprowadzać jak najliczniej do różnego rodzaju zadrzewień i zalesień.

Spośród badanych krzewów nektarodajnych najwięcej kwiatów na 1 m² powierzchni korony wytwarzały zawsze przedstawiciele rodzaju Cotoneaster, Caragana i Colutea. Jednocześnie wykazały one najlepsze nektarowanie (25—44 mg cukrów z 10 kwiatów izolowanych 1 dobę, a także najwyższą wydajność miodową (8,5—16,5 g z 1000 kwiatów).

Z krzewów głównie pyłkodajnych najobficiej kwitły Sorbus aucuparia, Berberis vulgaris, Ledum palustre, Lonicera tatarica, Cornus sanquinea i C. mas. Równocześnie ich wydajność miodowa z 1000 kwiatów

strona 126

okazała się najniższa (0,2—1,1 g), a wartość cukrowa z 10 kwiatów wynosiła zaledwie od 0,7—2,9 mg.

Krzewy o stosunkowo dużych kwiatach (Chaenomeles japonica, Cytisus nigricans, Cerasus avium oraz Rubus idaeus i R. fruticosus) produkowały ich zawsze mniej na pędach niż krzewy o kwiatach drobnych, ale charakteryzowały się dobrą wydajnością miodową (3,3—4,3 g z 1000 kwiatów).

Zastosowany w pracy sposób obliczania powierzchni korony krzewów i podawania liczby kwiatów na 1 m² powierzchni korony oraz wydajności miodowej z 1000 kwiatów wydaje się praktycznie bardziej przydatny niż inne, gdyż pozwala względnie dokładnie szacować wartość pożytkową różnych wiekiem, wymiarami i pokrojem krzewów.

LITERATURA

Demianowicz i inni (1960) — Wydajność miodowa ważniejszych roślin miododajnych w warunkach Polski. Cz. I. Pszczeln. Zesz. Nauk. 4(2): 87—104

Demianowicz Z. i Hłyń M. (1960) — Porównawcze badania nad nektarowaniem 17 gatunków lip. Pszczeln. Zesz. Nauk., 4(3—4): 133—152

Demianowicz Z., Mazurek H., Sobaszek H., Neroj M., (1977) — Secretion de nectar et rendement en miel pour quatre var. de pommiers: James Grieve, Macoun, Starking, Wealthy. Edition-Apimondia, Bucarest 1977 r.

Głowska Z. (1958) — Porównanie intensywności nektarowania i oblatywania przez pszczoły pięciu gatunków drzew owocowych. Pszczeln. Zesz. Nauk., 2(3): 121—148.

Głuchow M. M. (1950) — Ważniejsze miedonosnyje rastienia i sposoby ich razwiedienija. Moskwa.

Gozdalik B. (1976) — Karagana syberyjska — żółta akacja, Pszczelarstwo, 27(3): 10—11.

Gozdalik B. (1976) — Ozdobne krzewy z rodzaju Deutzia — także nektarodajne. Pszczelarstwo, 27(11): 4—5.

Haragsim O. (1970) — Spadź i pszczoły. PWRiL. Warszawa.

Jabłoński B. (1962) — O wartości pszczelarskiej winobluszczu trójklapowego. Pszczelarstwo, 13(12): 3—4.

Jaroszyńska T. (1960) — Biologia kwitnienia i nektarowania klonu tatarskiego Acer tataricum L. Pszczeln. Zesz. Nauk., 4(3—4): 153—165

Kolasa Z. (1977) — Nektarowanie i biologia kwitnienia czterech odmian agrestu (Grossularia reclinata) oraz owocowanie w zależności od odmiany zapylającej. Praca doktorska. Bibl. Gł. AR w Lublinie.

Kwiatkowski M., Niezgoda M., Paszek E. (1973) — Nektarowanie, wydajność miodowa i owocowanie czterech odmian śliw. Pszczeln. Zesz. Nauk., t. 17: 147—158

Kulijew A. M. (1952) — Zadaczi izuczenija miedonosnych i piergonosnych rastienij. Moskwa—Leningrad.

Lipiński M. (1976) — Pożytki pszczele zapylanie i miododajność roślin PWRiL, Warszawa.

Majeranowski L. (1952) — Nektarowanie lipy drobnolistnej. Pszczelarstwo, 3(7): 2—3.

Maksymiuk I. (1960) — Nektarowanie lipy drobnolistnej Tilia cordata Mill. w rezerwacie Obrożyska koło Muszyny. Pszczeln. Zesz. Nauk. 4(2): 105—125.

strona 127

Matusz S. (1963) — Nowa metoda i przyrządy do oznaczania pokroju drzew. IBL—Nc. 252—256: 5—54 Warszawa.

Pětér J. (1972) — Untersuchung der floralen Nektarsekretion von nicht — obst bringenden Bäumen und Sträuchen. Agrarwissenschaftliche Univ. zu Keszthely. Ungary.

Skowronek J. (1977) — Badania niektórych zjawisk kwitnienia, nektarowania oraz zapylania wiśni przez pszczoły. Pszczeln. Zesz. Nauk., t. 21:

Simidczijew T. (1977) — Izsledowania brachu nektaroproduktiwnostta i miedoproduktiwnostta na niakoj owoszczi widowie i sortowie i znaczenieto im kało pszczełna pasza. Awtoreferat na disertacja., Wissz. Sielshostupanski Institut „W. Kolarow” — Płowdiw.

Simidcziew T. (1975) — Tracht probleme und Untersuchung der Frachtmerkmale Verschiedener Pflanzenkategoriem. Grenoble 1975 — Apimondia: 470—476.

Szklanowska K. (1960) — Snieguliczka biała, krzew nektarodajny i dekoracyjny. Pszczelarstwo, 11(8): 240—242

Szklanowska K. (1961) — Kolutea, interesujący krzew nektarodajny. Pszczelarstwo, 12(10): 7—9.

Szklanowska K. (1972) — Nektarowanie i wydajność miodowa maliny właściwej i jeżyn w środowisku leśnym. Pszczeln. Zesz. Nauk., t. 16: 133—145.

Szklanowska K. (1975) — Irga — cenny krzew. Pszczelarstwo, 26(11): 7—8.

Szklanowska K. (1976) — Suchodrzew pospolity i tatarski, Pszczelarstwo, 27(10): 3—4.

Zanowa M. (1958) — Drzewa i krzewy miododajne. Rocznik Dendrologiczny. Vol. XII. Warszawa.

Warakomska Z. (1972) — Badania nad wydajnością pyłkową roślin. Pszczel. Zesz. Nauk., t. 16: 63—90.

НЕКТАРОВЫДЕЛЕНИЕ И МЕДОПРОДУКТИВНОСТЬ НЕКОТОРЫХ ДЕРЕВЬЕВ И КУСТОВ В УСЛОВИЯХ ПОЛЬШИ

Казимера Шкляновска

Резюме

В Польше неполное знание нектаровыделения и медопродуктивности кустов. Настоящие исследования были проведены с целью расширения существовших до сих пор знаний на тему пчеловодческой ценности этой группы растений. Многолетние наблюдения (1964—1974) велись на видах кустов, дифференинурованных по возрасту и размерам крон, а тоже дикорастущих в лесах и выращиваемых в качестве декоративных. Полученные результаты позволили причислить, исследуемые кусты четырем группам. Самую высокую медоносность 8,5—16; грамма с 1000 цветков изолированных I сумки имели следующие виды: Colutea arborescens и C. media. Cotoneaster lucida, Caragana arborescens а также Rubus idaeus. С 3,3—4,3 грамма по очереди: Cytisus nigricans, Berberis thunbergii, Cotoneaster tomentosa, Rubus fruticosus, Symphoricarpos albus, Cotoneaster microphylla и C. horizontalis, Lonicera xylosteum, Chaenomeles japonica с 1,7—2,8 грамма Cotoneaster divaricata, и C. adpressa и C. dammeri а также Frangula alnus, Cerasus avium, Prunus spinosa. Самую низкую с 0,2—1,1 грамма Crataegus monogyna, Sorbus aucuparia, Berberis vulgaris, Ledum palustre, Lonicera tatarica, Crataegus oxyacantha, Cornus sanquinea и C. mas.

Медопродуктивность подсчитываемая для 1000 цветков в случае кустов имеет более практическое использование чем подсчитываемая на целый кустарник,

strona 128

а для всех крон число цветков на I кв. м площади кроны дерева или куста, помагает быстрее ориентироваться в обили цветения, а тоже в доставлени взятка.

NECTAR SECRETION AND PRODUCTIVENS OF HONEY OF SOME TREES AND BUSHES IN CONDITION OF POLAND

Kazimiera Szklanowska

Summary

The knowledge of nectar secretion and productivens of honey of trees and bushes in Poland is fragmentary. In order to extend information obtained up to now regarding importance from beekeeping point of view of these plants, investigation were carried out for some years (1964—1974) on the sampels of these plants of different age, dimention, growing in forests or planted as ornamentals. Obtained results enable to classfy tested plants in to 4 group. The highest productivenes of honey from 8,5 to 16,5 g from 1000 flowers gave: Colutea arborescens and C. media, Cotoneaster lucida, Caragana arborescens olso Rubus idaeus. From 3,3 to 4,3 g in sequence Cytisus nigricans, Berberis thunbergii, Cotoneaster tomentosa, Rubus fruticosus, Symphoricarpos albus, Cotoneaster microphylla and C. horizontalis, Lonicera xylosteum, Chaenomeles japonica. From. 1,7 to 2,8 g Cotoneaster divaricata, C. adpressa and C. dammeri also Frangula alnus, Cerasus avium, Prunus spinosa. The lowest from 0,2 to 1,1 g Crataegus monogyna, Sorbus aucuparia, Berberis vulgaris, Ledum palustre, Lonicera tatarica, Crataegus oxyacantha, Cornus sanquinea and C. mas.

Productivenes of honey calculated from 1000 flowers in case of bushes seems to be more practical than recalculated on the whole bushes. Similarly establishment of number of flowers per 1 m² of tree surface or bunsh give better picture on blooming intensity and also productivens of honey.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 117: „Lonicera tataricum” → Lonicera tatarica
  • s. 119, ryc. 1: „CALUTEA” → COLUTEA
  • s. 119, ryc. 1: „CORNUS SANQUINEA” → CORNUS SANGUINEA
  • s. 119, ryc. 1: „investigated tries” → investigated trees
  • s. 120: „wtwarzały” → wytwarzały
  • s. 121, tab. 1: „flow gieren” → flow given
  • s. 121, 122, tab. 1: „Visuel” → Visual
  • s. 122, tab. 1: „abudance” → abundance
  • s. 122, tab. 1: „colected” → collected
  • s. 124, tab. 2: „Procentage” → Percentage
  • s. 124, tab. 2: „Cornus sanquinea” → Cornus sanguinea
  • s. 124, tab. 2: „24,0 ÷ 5,61″ → 24,0 ± 5,61
  • s. 125, 127, 128: „sanquinea” → sanguinea
  • s. 127, piśmiennictwo: „Sträuchen” → Sträuchern
  • s. 127, piśmiennictwo: „Frachtmerkmale” → Trachtmerkmale
  • s. 127, piśmiennictwo: „Pflanzenkategoriem” → Pflanzenkategorien
  • s. 127, piśmiennictwo: „Snieguliczka” → Śnieguliczka
  • s. 127, streszczenie: „существовших” → существовавших
  • s. 127, streszczenie: „дифференинурованных” → дифференцированных
  • s. 127, streszczenie: „8,5—16;” → 8,5—16,5
  • s. 127, streszczenie: „I сумки” → 1 сутки
  • s. 128, streszczenie: „на I кв. м” → на 1 кв. м
  • s. 128, streszczenie: „помагает” → помогает
  • s. 128, streszczenie: „в обили” → в обилии
  • s. 128, streszczenie: „в доставлени” → в доставлении
  • s. 128, streszczenie: „PRODUCTIVENS” → PRODUCTIVENESS
  • s. 128, streszczenie: „productivens” → productiveness
  • s. 128, streszczenie: „sampels” → samples
  • s. 128, streszczenie: „dimention” → dimension
  • s. 128, streszczenie: „classfy” → classify
  • s. 128, streszczenie: „productivenes of honey from” → productiveness of honey from
  • s. 128, streszczenie: „olso” → also
  • s. 128, streszczenie: „bunsh” → bush

Podobne wpisy