WYBÓR MIEJSC GNIAZDOWANIA PRZEZ NIEKTÓRE GATUNKI MURAREK (OSMIA L. SENSU LATE – HYMENOPTERA, MEGACHILIDAE) ORAZ WYMIARY GNIAZDA MURARKI LUCERNOWEJ – O. COERULESCENS (L.)
tekst: Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Bolesław Jabłoński
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXIX, 1995 — Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Bolesław Jabłoński
strona 233PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXIX, Nr 2 1995
Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Bolesław Jabłoński
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
W latach 1971-1979 badano w izolatorach i w terenie, jakie miejsca gniazdowania wybierają poszczególne gatunki murarek (Osmia s.l.). Murarka lucernowa – Osmia coerulescens (L.) wybierała najczęściej kanały gniazdowe o średnicy 4,5-5 mm, a głębokości 9-17 cm w nawierconych patykach z bzu czarnego, leszczyny i klonu. Pozostałe gatunki gnieździły się w nawierconych klockach lipowych i w trzcinie, wybierając: murarka rzepakowa – Metallinella brevicornis (F.) – średnicę 5-6 mm i długość kanału 10-16 cm, murarka żmijowcowa – Hoplitis adunca (Panzer) – średnicę 6-7 mm i długość 15-22 cm, a murarka ogrodowa – Osmia rufa (L.) – średnicę 7 mm i długość 9-12 cm. Liczba komórek w gniazdach murarek wynosiła średnio 3,7-4,4, udział samic w populacji 25-47%, a z założonych komórek wylęgało się 22-97% pszczół. Korki i przegrody komórkowe budowane były z ziemi (O.rufa i H.adunca) lub z papki liściowej (O.coerulescens i M.brevicornis). Zbadano również wymiary gniazd i kokonów murarki lucernowej.
Wszystkie te murarki mogą mieć znaczenie dla zapylania roślin uprawnych i nadają się do sztucznego chowu.
Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, murarka, zapylanie, gniazdowanie, chów.
WSTĘP I METODYKA
W latach 1971-1979 prowadzono w Zakładzie Zapylania Roślin ISK głównie w ramach tematu polsko-amerykańskiego PL-ARS-42 od 1974 do 1979r.) badania nad wyborem miejsc gniazdowania przez różne gatunki pszczół samotnic (Ruszkowski i in. 1979, 1992; Gosek i in. 1992), w tym także i przez murarki (Osmia Pz., Hoplitis Klug, Metallinella Tkalcu), które stanowią przedmiot obecnej pracy.
Zastosowana metodyka nie różni się od metodyki prac poprzednich (Gosek i in. 1992), w obecnej pracy zbadano jednak także wymiary gniazd, komórek larwalnych i kokonów murarki lucernowej.
Gniazda, rozpatrywane w obecnej pracy, zakładały murarki w megachilnikach
strona 234(zestawach sztucznie przygotowanych materiałów gniazdowych), umieszczonych bądź to w izolatorach z siatki metalowej lub plastykowej, bądź też rozstawionych w terenie – głównie w Puławach, ale częściowo także i w innych miejscowościach.
Zagnieżdżały się w tych warunkach 4 gatunki murarek: murarka lucernowa – Osmia coerulescens (L.), ogrodowa – O.rufa (L.), rzepakowa – Metallinella brevicornis (F.) (O.atrocoerulea Schilling) i żmijowcowa – Hoplitis adunca (Panzer).
WYNIKI
Wszystkie badane przez nas murarki gnieździły się w otworach w drewnie lub w pustych łodygach roślin zielnych, jedynie raz murarka lucernowa założyła też gniazdo w rurce z ziemią (tab. 1). Murarek nie można więc zaliczyć do pszczół ziemnych, w przeciwieństwie do dużej części miesiarek – Megachile Latr. (Ruszkowski i in. 1992).
Murarka lucernowa najchętniej zasiedlała nawiercane patyki z bzu czarnego, leszczyny i klonu. Pozostałe gatunki gnieździły się chętnie w nawierconych klockach lipowych i w trzcinie, nie miały jednak do wyboru innych materiałów gniazdowych (tab. 1).
Gdy chodzi o średnicę kanału gniazdowego (tab. 2) to murarka lucernowa najchętniej wybierała średnicę 4,5-5 mm choć zasiedlała także średnice 4 mm i 6 mm. Natomiast murarka rzepakowa wolała raczej średnicę 5-6 mm (zasiedlając 4-7 mm; a według Radczenko 1978: 2-5 mm), żmijowcowa 6-7 mm (zasiedlając także i 5 mm), a ogrodowa 7 mm (zasiedlając 4-8 mm).
Odnośnie długości kanału gniazdowego (tab. 3) murarka lucernowa chętnie zasiedlała kanały o długości 9-17 cm (ale wyjątkowo nawet i 6 cm). Pozostałe gatunki murarek nie miały tak dużego wyboru kanałów, dlatego trudno rozstrzygnąć jak długie kanały najchętniej zasiedlają. W każdym razie miesiarka ogrodowa zasiedliła kanały o długości 9-12 cm, rzepakowa 10-16 cm, a żmijowcowa 10-22 cm, przy czym wydaje się, że murarka żmijowcowa woli kanały 15-22 cm niż 10 cm. Według Radczenko (1978) murarka rzepakowa zasiedlała kanały 3,5-8 cm długości w drewnie, tworząc jednokomorowe gniazda zawierające 4-12 jaj.
Przegrody międzykomórkowe i korki sporządzały murarki z ziemi (murarka ogrodowa i żmijowcowa) lub z papki liściowej (murarka lucernowa i rzepakowa).
Wójtowski i Wilkaniec (1969) hodowali murarkę ogrodową, rzepakową i komonicówkę (Hoplitis leucomelaena K.) w nawierconych klocach z sosny, olchy, topoli, brzozy i wiśni oraz w pustych łodygach barszczu, szczawiu, rdestu i trzciny – przy czym wszystkie te
strona 235materiały gniazdowe były zasiedlane równie chętnie. Nawiercane kanały gniazdowe miały tam 4-7 mm średnicy, a 10-12 cm długości. Tasei (1972) murarkę lucernową hodował w rurkach z kartonu lub trzciny o średnicy 4 mm i długości 5,5-7,5 cm.
Liczba komórek w gniazdach murarek (tab. 4) była podobna u wszystkich badanych gatunków, choć najwyższa przeciętnie u murarki lucernowej (4,4), a najniższa u żmijowcowej (3,7) i rzepakowej (3,8). Marikovskaja (1982) w gniazdach murarki lucernowej spotykała 2-8, Tasei (1972) 1-8, a my 1-13 komórek larwalnych.
Bardzo się różnił natomiast (tab.4) procent wylęgniętych pszczół (w stosunku do liczby założonych komórek), wynosząc dla murarki ogrodowej aż 97%, dla żmijowcowej 57%, dla lucernowej 43%, a dla rzepakowej zaledwie 22%.
Różny też był udział samic w populacji – najwyższy u murarki żmijowcowej (47%), trochę niższy u ogrodowej (40%), a najniższy u lucernowej (25%) i rzepakowej (27%) – ale ogólnie biorąc wahający się od 1 do 3 samców na 1 samicę (tab. 4).
Długość kanału gniazdowego u murarki lucernowej (tab.5) wynosiła średnio 118 mm, z czego 33,5 mm przypadało na właściwą część gniazdową (zawierającą komórki larwalne), 67 mm na przedsionek (w tym zwykle 3,3 mm na korek) i 14 mm na pustą część za komórkami.
Długość kokonu larwalnego wynosiła średnio 9 mm, a średnica 5 mm. Kokon zajmował praktycznie biorąc, całą długość komórki, a przegrody międzykomórkowe były bardzo cieniutkie.
strona 236Tabela 1 Wybór materiału gniazdowego (liczba założonych gniazd) przez poszczególne gatunki murarek Selection of nest materials (number of settled nests) by individual species of Osmia, Hoplitis and Metallinella
| Materiały / Materials¹ | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 74² | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 75 | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 76 | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 77 | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 78 | O. coerulescens: Pola – Fields³: 75 | O. coerulescens: Pola – Fields³: 76 | O. coerulescens: Pola – Fields³: 77 | O. rufa: Pola – Fields: 71⁴ | O. rufa: Pola – Fields: 74³ | O. rufa: Pola – Fields: 75⁵ | O. rufa: Pola – Fields: 76⁶ | O. rufa: Pola – Fields: 76⁴ | M. brevicornis: Pola – Fields: 74³ | M. brevicornis: Pola – Fields: 75³ | M. brevicornis: Pola – Fields: 76⁴ | M. brevicornis: Pola – Fields: 76⁶ | H. adunca: Pola – Fields³: 74 | H. adunca: Pola – Fields³: 75 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Patyki, łodygi i rurki – Twigs, stalks and tubes: | |||||||||||||||||||
| Ph | 4 | 5 | 9 | 14 | – | 0 | 0 | – | 1 | 0 | – | – | – | 4 | – | – | – | 6 | 1 |
| Sa | 5 | 24 | – | – | 2 | 1 | 3 | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Co | – | – | 37 | 16 | 5 | – | 0 | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Ac | – | – | – | 22 | 1 | – | – | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 0 |
| So | – | – | – | – | – | 9 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Pi | – | – | – | – | – | – | 1 | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Ru | – | – | 0 | – | – | – | 0 | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| E | – | – | – | – | – | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| He | – | – | – | – | – | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Va | – | – | – | – | – | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| P | – | – | – | 0 | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| De | – | – | – | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Nawiercane klocki – Drilled wooden blocks: | |||||||||||||||||||
| Ti | 7 | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – | 8 | 15 | x⁷ | 1 | 2 | x⁷ | 90 | – | x⁷ |
| Pi | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
Ciąg dalszy tabeli 1 ze s. 236 — w druku bez główki; główkę kolumn powtórzono tu wyłącznie dla czytelności tabeli Markdown.
| Materiały / Materials¹ | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 74² | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 75 | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 76 | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 77 | O. coerulescens: Izolatory – Net cages: 78 | O. coerulescens: Pola – Fields³: 75 | O. coerulescens: Pola – Fields³: 76 | O. coerulescens: Pola – Fields³: 77 | O. rufa: Pola – Fields: 71⁴ | O. rufa: Pola – Fields: 74³ | O. rufa: Pola – Fields: 75⁵ | O. rufa: Pola – Fields: 76⁶ | O. rufa: Pola – Fields: 76⁴ | M. brevicornis: Pola – Fields: 74³ | M. brevicornis: Pola – Fields: 75³ | M. brevicornis: Pola – Fields: 76⁴ | M. brevicornis: Pola – Fields: 76⁶ | H. adunca: Pola – Fields³: 74 | H. adunca: Pola – Fields³: 75 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Zestawy deseczek – Blocks composed of wooden boards: | |||||||||||||||||||
| Ti | – | 0 | – | – | – | – | 0 | – | – | 0 | – | – | – | 0 | – | – | – | 0 | – |
| Ac | – | 8 | 0 | – | – | – | – | – | – | 4 | – | – | – | 1 | – | – | – | 0 | 0 |
| Pi | – | 0 | – | – | – | – | 0 | – | – | 0 | – | – | – | 0 | – | – | – | 0 | 0 |
| Pc | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 0 | – | – | – | 0 | – | – | – | 0 | 0 |
| Fa | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 0 | – | – | – | 0 | – | – | – | 0 | 0 |
| Po | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 0 |
| Ziemia – Soil: | |||||||||||||||||||
| Za | – | – | 0 | 0 | 0 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Zc | 0 | – | – | – | – | 0 | – | – | – | 0 | – | – | – | 0 | – | – | – | 0 | 0 |
| Zr | – | – | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Ogółem-Total | 16 | 37 | 46 | 52 | 8 | 11 | 5 | 1 | 1 | 4 | 8 | 15 | x⁷ | 6 | 2 | x⁷ | 90 | 6 | x⁷ |
Odnośniki – Notes:
¹ Ph – trzcina – cane – Phragmites communis Trin. Co – leszczyna – hazel – Corylus avellana L. So – nawłoć – goldenrod – Solidago serotina Ait. Pc – świerk – spruce – Picea excelsa (Lam.) Lk. Po – topola – poplar – Populus sp. De – żylistek – deutzia – Deutzia sp. He – barszcz – hogweed – Heracleum sphondylium L. P – rurki z kalki technicznej – tubes from tracing papers Sa – bez czarny – elder – Sambucus nigra L. Ac – klon – maple – Acer sp. Pi – sosna – pine – Pinus silvestris L. Fa – buk – beech – Fagus silvatica L. Ru – malina – raspberry – Rubus idaeus L. E – przegorzan – globe thistle – Echinops sphaerocephalus L. Va – kozłek – valerian – Valeriana officinalis L. Za – pozioma powierzchnia ziemi – horizontal soil surface Zc – pionowa powierzchnia ziemi – vertical soil surface Zr – rurki winidurowe wypełnione ziemią – plastic tubes filled with soil.
² Liczby 71-78 oznaczają lata 1971-1978 – Numbers 71-78 indicate the 1971-1978 years ³ Puławy (woj. Lublin) ⁴ Bodzanowo (woj. Włocławek) ⁵ Pszczela Wola (woj. Lublin) ⁶ Chełm (woj. Chełm) ⁷ dużo gniazd – a number of nests
strona 238Tabela 2 Wybór średnicy kanału gniazdowego przez murarki (liczba założonych gniazd) Selection of diameter of the nest canal by mason-bees (number of settled nests)
| Materiał gniazdowy / Nest material¹ | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 4 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 4,5 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 5 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 5,5 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 6 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 7 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 8 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 9 | Średnica kanału – Canal diameter (mm): 10-13 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Osmia coerulescens | |||||||||
| Ph | 1 | 16 | 11 | 3 | 4 | 0 | – | – | – |
| Sa | 11 | 8 | 15 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Co | – | 30 | 23 | 5 | – | – | – | – | – |
| Ac | 1 | 6 | 24 | – | 0 | – | – | – | – |
| So | – | 9 | 0 | – | 0 | – | – | – | – |
| Ti | – | – | 7 | – | 1 | 0 | – | – | – |
| Pi | – | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | – |
| De | – | – | 1 | – | 0 | – | – | – | – |
| Zr | – | – | – | – | 1 | 0 | – | – | – |
| 13 | 70 | 81 | 8 | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | |
| Osmia rufa | |||||||||
| Ti | – | – | 5 | – | 7 | 13 | 3 | – | – |
| Ac | 3 | – | 0 | – | 0 | 1 | 0 | – | – |
| 3 | – | 5 | – | 7 | 14 | 3 | – | – | |
| Metallinella brevicornis | |||||||||
| Ph | 1 | 0 | 2 | – | 0 | 1 | 0 | – | – |
| Ti | – | – | – | 92² | – | – | – | – | – |
| Ac | 1 | – | 0 | – | 0 | 0 | 0 | – | – |
| 2 | 0 | 2 | 92 | 1 | 1 | 0 | – | – | |
| Hoplitis adunca | |||||||||
| Ph | 0 | – | 2 | – | 3 | 2 | 0 | – | – |
| Ti | – | – | – | – | x⁷ | – | – | – | – |
| 0 | – | 2 | – | x⁷ | 2 | 0 | – | – |
Odnośniki – Notes: ¹,⁷ Jak w tab. 1 – As in the table 1 ² 5 mm + 6 mm
strona 239Tabela 3 Wybór długości kanału gniazdowego przez murarki (liczba założonych gniazd) Selection of the length of the nest canal by mason bees (number of settled nests)
| Materiał gniazdowy / Nest material¹ | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 5 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 6 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 7 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 8 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 9 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 10 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 11 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 12 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 13 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 14 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 15 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 16 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 17 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 18-21 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 22 | Głębokość kanału gniazdowego – Depth of the nest canal (cm): 24 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Osmia coerulescens | ||||||||||||||||
| Ph | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 | 18 | 0 | 5 | 2 | 2 | 4 | 0 | – | – |
| Sa | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | 19 | 13 | – | – | – | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Co | – | – | – | – | 9 | 1 | 1 | 30 | – | – | 10 | – | 7 | – | – | – |
| Ac | – | – | – | – | – | – | – | 31 | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Ti | – | – | – | – | – | 8 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| So | – | – | – | – | – | – | – | 9 | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Pi | – | – | – | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – |
| De | – | – | – | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Zr | – | – | – | – | – | 1 | 0 | 0 | 0 | – | 0 | – | – | – | – | – |
| 0 | 1 | 0 | 0 | 9 | 14 | 2 | 109 | 13 | 5 | 12 | 2 | 11 | 0 | 0 | 0 | |
| Osmia rufa | ||||||||||||||||
| Ti | – | – | – | – | 1 | 23 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Ac | – | – | – | – | – | – | – | 4 | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Metallinella brevicornis | ||||||||||||||||
| Ph | – | – | – | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Ti | – | – | – | – | – | 93 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
| Ac | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | 1 | – | – | – | – |
| – | – | – | 0 | 0 | 93 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | |
| Hoplitis adunca | ||||||||||||||||
| Ph | – | – | – | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 | 2 | 1 | 1 | – |
| Ti | – | – | – | – | – | x⁷ | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – |
Odnośniki – Notes: ¹,⁷ Jak w tab. 1 – As in the table 1
strona 240Liczba komórek w gniazdach murarek oraz udział procentowy samic i samców Number of larval cells in the nests of mason-bees and percentage of females and males
| Lata / Years | Liczba – Number: gniazd / of nests | Liczba – Number: komórek / of cells | Liczba – Number: wylęgn. pszczół / emerged bees | Średnio na 1 gniazdo / Average per one nest: komórek⁶ / of cells | Średnio na 1 gniazdo / Average per one nest: wylęgn. pszczół / emerged bees | % samic / Per cent of females |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Osmia coerulescens | ||||||
| 1974-78 | 138 | 614 | 265 | 4,4(1-13)⁷ | 1,9(43%) | 25,1 |
| Osmia rufa | ||||||
| 1971-76 | 28 | 37¹ | 26 | 4,1(3-7) | 0,9(22%) | 39,5³ |
| Metallinella brevicornis | ||||||
| 1971-76 | 98 | 19² | 364 | 3,8(2-9) | 3,7(97%) | 27,2⁴ |
| Hoplitis adunca | ||||||
| 1971-75 | 7 | 26 | 15 | 3,7(2-7) | 2,1(57%) | 47,4⁵ |
Odnośniki – Notes: ¹ Tylko z 9 gniazd – Only of 9 nests ² Tylko z 5 gniazd – Only of 5 nests ³ Na 38 wylęgniętych pszczół – For 38 emerged bees ⁴ Na 437 wylęgniętych pszczół – For 437 emerged bees ⁵ Na 78 wylęgniętych pszczół – For 78 emerged bees ⁶ W nawiasie: od-do – In parenthesis: from-to ⁷ Marikovskaja (1982) 2-8; Tasei (1972) 1-8
strona 241Tabela 5 Wymiary gniazd, komórek i kokonów murarki lucernowej Dimensions of the nests, cells and cocoons of Osmia coerulescens (L.)
| Rok / Year | Liczba zbadanych / Number of tested: gniazd-nests | Liczba zbadanych / Number of tested: korków-stoppers | Długość gniazda – Length of the nest (mm)¹: Przedsionek – Vestibule: cały – total | Długość gniazda – Length of the nest (mm)¹: Przedsionek – Vestibule: korek-stopper² | Długość gniazda – Length of the nest (mm)¹: Część komórkowa / Parth with the cells | Długość gniazda – Length of the nest (mm)¹: Za komórkami / Behind the cells | Długość gniazda – Length of the nest (mm)¹: Ogółem / Total |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1974 | 16 | 15 | 57,4 (16-110) | 3,6 (2-8) | 46,4 (10-70) | 6,0 (0-30) | 111,8(57-160) |
| 1975 | 29 | 13 | 60,2 (5-122) | 3,0 (1-7) | 45,8 (5-110) | 13,5 (0-110) | 119,8(52-160) |
| 1976 | 45 | – | 73,9 (7-157) | – | 21,0 (4-100) | 17,8 (0-105) | 118,7(10-168) |
| 140 | 28 | 66,6 (5-157) | 3,3 (1-8) | 33,5 (4-110) | 14,3 (0-110) | 117,8(10-168) |
| komórek / cells | kokonów / cocoons | długość komórki / length of a cell | Wymiary kokonu – Dimensions of a cocoon: długość – length | Wymiary kokonu – Dimensions of a cocoon: średnica – diameter | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1974 | 59 | 10 | 8,9 (6-11) | 9,3 (6-10) | 5,0 (4,5-5) |
Odnośniki – Notes: ¹ Średnio (w nawiasie: od-do) – Average (in parenthesis: from-to) ² Jeśli jest – If any
strona 242DYSKUSJA I WNIOSKI
Z wcześniejszej pracy (Ruszkowski, Biliński 1986) wiemy, że murarka lucernowa z roślin uprawnych najchętniej oblatuje komonicę, ale chętnie także lucernę (co potwierdza również Tasei 1972), koniczynę czerwoną i białą, wykę i cieciorkę; murarka rzepakowa – głównie rzepak; a murarka ogrodowa – głównie drzewa i krzewy owocowe, a także rzepak, kapustę, mak i wykę; natomiast murarka żmijowcowa w oblocie roślin uprawnych nie ma prawdopodobnie większego udziału, choć w szklarni (w 1973 r.) chętnie oblatywała lucernę.
W Poznaniu na terenie arboretum (Wilkaniec, Warakomska 1992) murarka ogrodowa zbierała pyłek głównie z dębu (w 84% komórek), klonu i kasztanowca (po 66%), sosny (28%) oraz buku (16%), a w mniejszym stopniu z orzecha włoskiego (13%), malin (11%) i krzyżowych (6%).
Wszystkie 4 badane gatunki murarek gnieżdżą się kolonijnie, chętnie też zasiedlają sztuczne kanały gniazdowe (Wójtowski, Wilkaniec 1969; Tasei 1972; Ruszkowski i in. 1979; Ruszkowski, Biliński 1979), są więc niejako predystynowane do sztucznego chowu i wykorzystania.
W tej chwili wykorzystywana z nich jest w Polsce jedynie murarka ogrodowa do zapylania drzew i krzewów owocowych oraz upraw szklarniowych, takich jak truskawki i brzoskwinie; a w Europie Zachodniej także – koniczyna czerwona i biała, lucerna, esparceta, wyka, leszczyna, mak, gorczyca, rzepak i brukiew (Wójtowski 1979, Wójtowski i in. 1992).
LITERATURA
Banaszak J. (1993) – Ekologia pszczół. PWN. Warszawa – Poznań.
Gosek J., Ruszkowski A., Biliński M., Jabłoński B., Kuna K., Cybula A. (1992) – Wybór miejsc gniazdowania i wpływ jego na rozwój populacji miesiarki lucernówki – Megachile rotundata (F.). Pszczeln.Zesz.Nauk., 36:125-137.
Marikovskaja T.P. (1982) – Pčelinyje – opyliteli selskochozjajstvennych kultur. Akademija Nauk Kazachskoj SSR. Ałma Ata (cit. Banaszak 1993).
Radčenko V.G (1978) (cit. Banaszak 1993).
Ruszkowski A., Biliński M. (1986) – Rośliny pokarmowe oraz znaczenie gospodarcze murarek (Osmia Pz., Hoplitis Klug, Anthocopa Lep. – Hymenoptera, Apoidea. Pszczeln.Zesz.Nauk., 30:63-87.
Ruszkowski A., Gosek J., Biliński M., Jabłoński B., Kuna K., Cybula A. (1992) – Wybór miejsc gniazdowania przez różne gatunki miesiarek (Megachile Latr.). Pszczeln.Zesz.Nauk., 36:138-148.
Tasei J.N. (1972) – Observations préliminaires sur la biologie d’Osmia (Chalcosmia) coerulescens L. (Hymenoptera, Megachilidae) pollinisatrice de la luzerne (Medicago sativa L.). Apidologie, 3(2):149-165.
strona 243Wilkaniec Z., Warakomska Z. (1992) – Host plants of Osmia rufa L. defined on the basis of pollen stored by female bees. Natural resources of wild bees in Poland. Bydgoszcz, :133-141.
Wójtowski F. (1979) – Spostrzeżenia nad biologią i możliwościami użytkowania pszczoły murarki – Osmia rufa L. (Apoidea, Megachilidae). Rocz.Akad.Roln.Pozn., 111:203-208.
Wójtowski F., Wilkaniec Z. (1969) – Próby hodowli pszczół miesiarek i murarek (Hymenoptera, Apoidea, Megachilidae) w pułapkach gniazdowych. Rocz. Wyż.Szk.Roln. Pozn., 42:153-165.
Wójtowski F., Wilkaniec Z., Szymaś B. (1992) – Actual results of studies on the introduction of Osmia rufa L. (Apoidea, Megachilidae) into big agricultural multicrop farms. Natural resources of willd bees in Poland. Bydgoszcz, :163-168.
SELECTION OF NESTING SITES BY DIFFERENT MASON BEE SPECIES (OSMIA L. SENSU LATE – HYMENOPTERA, MEGACHILIDAE) AND NEST DIMENSIONS OF O. COERULESCENS (L.)
A. Ruszkowski, J. Gosek, M. Biliński, B. Jabłoński
Summary
It was investigated (1971-1979) what nesting sites were willingly selected by individual mason bee species (Osmia s.l.) in the rearing cages and in field conditions.
Osmia coerulescens (L.) selected most willingly the nesting canals of 4,5-5 mm diameter and of 9-17 length – in drilled twigs of elder, hazel and maple. The remaining investigated mason bee species settled canals in drilled linden blocks and in the cane, and they selected: Metallinella brevicornis (F.) – the nesting canals of 5-6 mm diameter and of 10-16 cm length, Hoplitis adunca (Panz.) – of 6-7 mm diameter and of 15-22 cm length, but Osmia rufa (L.) – of 7 mm diameter and of 9-12 mm length. The average number of larval cells in mason bee nests were 3,7-4,4, a female per cent in population accounted 25-47%, and per cent of emerged bee imagines from the settled nest were 22-97%. The partitions between individual larval cells and the nest cover were made of the soil (O.rufa and H.adunca) or of leaf pap (O.coerulescens and M.brevicornis). Dimensions of the nests and cocoons of O.coerulescens were also stated. All these mason bees may have an importance in pollination of cultivated crops and they can be artificial reared.
Keywords: solitary bees, Osmia, Hoplitis, Metallinella, pollination, rearing.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- tytuł: „SENSU LATE” → SENSU LATO
- s. 234: „miesiarka” → murarka
- s. 241, tab. 5: „Parth” → Part
- s. 241, tab. 5, suma gniazd: „140″ → 90
- s. 242: „predystynowane” → predestynowane
- s. 243, piśmiennictwo: „willd” → wild
- s. 243, streszczenie, tytuł: „SENSU LATE” → SENSU LATO
- s. 243, streszczenie: „9-12 mm length” → 9-12 cm length
