WPŁYW WARROZY NA EKONOMIKĘ PASIEK
tekst: Andrzej Pidek
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXX, 1986 — Andrzej Pidek
strona 165PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXX 1986
Andrzej Pidek
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa
WPROWADZENIE
Warroza jest powodowaną przez roztocz Varroa jacobsoni chorobą pszczół miodnych. Metody jej leczenia są zróżnicowane. Przeważają metody chemiczne (Geffeken 1984, Grobov 1985, Romaniuk 1984). Niekiedy są one połączone z odpowiednią metodą gospodarki pasiecznej. Jedna z nich polega na okresowej izolacji matek pszczelich w klateczkach (Nyein, Zmarlicki 1982). Może ona jednak powodować słabsze ich czerwienie po zakończeniu tego okresu (Rib 1971). Stosowane obecnie metody leczenia nie są całkowicie skuteczne, wobec tego choroba osłabia rodziny pszczele, zwiększa ich straty zimą, powodując określone następstwa ekonomiczne, które dotychczas nie były przedmiotem odrębnych badań.
W Jugosławii w pierwszych latach po wykryciu warrozy osypało się 50% rodzin pszczelich, które następnie uzupełniano rozmnażając te, które pozostały (Erceg 1983). Następstwem warrozy w ZSRR było zmniejszenie wydajności miodu w grupie rodzin doświadczalnych z 16,4 kg do 7,3 kg z jednej rodzimy pszczelej (Kardakov 1981) oraz zwiększenie pracochłonności prowadzenia pasieki na skutek leczenia rodzin (Zjuman Kadočnikov 1983). Stosowanie do tego celu Fenotiaziny było dwukrotnie mniej pracochłonne aniżeli Folbexu VA.
Celem pracy było określenie następstw ekonomicznych warrozy w pasiekach przy zróżnicowanych metodach leczenia.
METODYKA
Badania przeprowadzono w okresie od 1981 do 1985 r. we wszystkich pasiekach prywatnych ną terenie gminy Nowy Kawęczyn woj. skierniewickie oraz w usytuowanej na jej terenie pasiece Kwiaciarskiego Zakładu Doświadczalnego (KZD) w Nowym Dworze.
W pasiekach gminy Nowy Kawęczyn przeanalizowano w tym okresie liczbę, wielkość i strukturę pasiek. Podstawą analizy były materiały zbierane osobiście. W maju każdego roku lustrowano wszystkie pasieki.
strona 166Warrozę stwierdzono na podstawie posiadanych przez pszczelarzy wyników badań weterynaryjnych i występowaniu samic roztocza na odsklepionym czerwiu trutowym.
Zebrane materiały z pasieki KZD Nowy Dwór dotyczyły:
— skuteczności stosowanych metod leczenia warrozy
— pracochłonności jej zwalczania określonej metodą fotografii czasu pracy, pomiarów chronometrażowych i migawkowych
— poniesionych kosztów na leczenie rodzin.
Przeprowadzenie takich badań we wszystkich pasiekach na terenie gminy Nowy Kawęczyn nie było możliwe ze względu na zróżnicowane metody leczenia i ich rozdrobnienie.
Metody leczenia w analizowanej pasiece polegały na opryskiwaniu lub odymianiu rodzin pszczelich odpowiednimi środkami (tab. 3).
W wyodrębnionych dwóch grupach, 8 rodzin pszczelich w każdej, na początku lipca, na 24 dni przed ostatnim miodobraniem izolowano matki pszczele. W pierwszej grupie izolowano matki w zamkniętych korkiem klateczkach Zandera, których boczne ściany wykonane były z polietylenowej kraty odgrodowej. Umieszczano je w centralnej części gniazda. W drugiej grupie izolowano je za pomocą wykonanego z kraty odgrodowej izolatora ramkowego. Zaizolowany plaster z matką umieszczono w środku gniazda. Grupę kontrolną stanowiła tak samo liczna grupa rodzin, w których matek nie izolowano. Po okresie izolacji przeprowadzono miodobranie. Ramkę z czerwiem, i obsiadanymi pszczołami na której uprzednio była zaizolowana matka wykorzystano do tworzenia rodzin składańców poddanych następnie innym zasadom leczenia. Zabiegi zwalczania warrozy w tych grupach polegały w tym okresie na jednokrotnym opryskiwaniu rodzin roztworem preparatu Taktic i jednokrotnym odymieniu Apiwarolem A. Po zabiegach leczniczych liczono osypane samice roztocza na wkładkach dennicowych. Dla określenia wpływu izolowania matek pszczelich na ich czerwienie obliczono powierzchnię czerwiu rodzin w dniu przeprowadzenia izolacji oraz miesiąc po jej zakończeniu. Pomiary miały dać odpowiedź, czy izolowanie matek pszczelich nie spowoduje zmniejszenia ilości czerwiu w rodzinie pod koniec sierpnia. Obliczeń powierzchni dokonano na podstawie pomiarów elipsy czerwiu na plastrach.
Fotografię czasu pracy przeprowadzanych zabiegów wykonano za pomocą stopera mierząc czas trwania następujących po sobie czynności, przez okres z zasady nie krótszy niż pół dnia. Pomiarami chronometrażowymi objęto czynności najczęściej powtarzające się. Pomiary migawkowe wykonano adoptując metody sugerowane przez Trzcienieckiego (1973), Sajkiewicza i in. (1977). Co 30 sekund odnotowywano rodzaj wykonywanej czynności. Pozwoliło to na określenie dokładnej ich struktury. Zestawiono ją ze strukturą obliczoną na podstawie fotografii czasu pracy, posługując się klasyfikacją CIOSTA (Centre International d’Organisation Scientifique du Travail en Agriculture).
strona 167Straty spowodowane warrozą określono na podstawie zmian liczby i siły rodzin w pasiekach przed wystąpieniem warrozy oraz w okresie jej istnienia. Wartość zazimowanej na 6 plastrach rodziny pszczelej wyszacowano na 5000 zł, a wynagrodzenie za godzinę pracy pszczelarza na 150 zł zgodnie z metodyką Pracowni Ekonomiki ISK. Wartość zużytych materiałów obliczono na podstawie cen zakupu. Zakres ryzyka produkcji wyrażono procentową relacją strat do poniesionych kosztów obliczonych na podstawie z odrębnie prowadzonych na tym terenie badań opłacalności produkcji pasiecznej. Różnice statystyczne liczono metodą analizy wariancji, porównując je między sobą testem T-Duncana przy poziomie istotności 0,05.
WYNIKI
Stan pszczelarstwa na terenie gminy Nowy Kawęczyn. Średniej wielkości pasieka z tego terenu posiadała 7,7 rodzin pszczelich o ile pominąć pasiekę doświadczalną KZD Nowy Dwór (tab. 1). 83% pasiek z 57% rodzin pszczelich znajdowało się w grupie pasiek najmniejszych. Tylko 6,4% pasiek z 20,1% rodzinami pszczelimi było w grupie o przedziale wielkości od 20 do 30 rodzin pszczelich. Pasieki więc były bardziej rozdrobnione niż przeciętnie w Polsce. Należały one do rolników i stanowiły dla nich dodatkowe źródło dochodu. Napszczelenie na tym terenie było małe i wynosiło 4,6 rodzin pszczelich na 1 km². Było zatem niemal dwukrotnie mniejsze niż średnio w Polsce. Pożytki dla pszczół należy określić jako słabe, mimo iż województwo skierniewickie w ocenie danych z punktów wagowych charakteryzowało się w tym okresie średnimi dla Polski pożytkami (Przychodzeń 1984).
Dynamika rozprzestrzeniania warrozy. Pierwsze ogniska choroby stwierdzono w 1981 r. w 19 rodzinach pszczelich pasieki KZD w Nowym Dworze po przewiezieniu ich z sadu w Dąbrowicach. Na tym pożytku zostały przypuszczalnie zakażone również rodziny pszczele tej pasieki
Tabela 1 Struktura pasiek w 1981 roku Structure of apiaries in 1981
| Wielkość pasiek (rodzin pszczelich) / Size of apiaries (bee colonies) | Liczba pasiek / Number of apiaries: sztuk / number | Liczba pasiek / Number of apiaries: % | Liczba rodzin pszczelich / Number of bee colonies: sztuk / number | Liczba rodzin pszczelich / Number of bee colonies: % |
|---|---|---|---|---|
| 1—10 | 39 | 83,0 | 205 | 56,5 |
| 11—20 | 5 | 10,6 | 85 | 23,4 |
| 21—30 | 3 | 6,4 | 73 | 20,1 |
| Razem / Total | 47 | 100,0 | 363 | 100,0 |
[Brak strony w skanie.]
strona 169[Brak strony w skanie.]
strona 170Tabela 3 Terminy i metody zwalczania warrozy w pasiece KZD Nowy Dwór Dates and methods of Varroa jacobsoni treatment in Nowy Dwór apiary
| Rok / Year | Rodzaj zabiegu / Kind of treatment: Wiosna / Spring | Rodzaj zabiegu / Kind of treatment: II połowa lipca, po ostatnim miodobraniu / II half of Juli after last harvest | Rodzaj zabiegu / Kind of treatment: Jesień / Autumn |
|---|---|---|---|
| 1981 | 1×0 | ||
| 1982 | 1×D_V | 1×0 | |
| 1983 | 1×0 | 1×0+1×D_F | |
| 1984 | 2×D_A | 1×0+1×D_A | 1×D_A |
D_V — odymianie Varitanem smoking by Varitan D_F — Odymianie Folbexem VA smoking by Folbex VA D_A — odymianie Apiwarolem A smoking by Apiwarol A O — opryskiwanie amitrazą spraing by Taktic
gdzie pasieka była usytuowana. Zmniejszenie na wiosnę siły rodzin chorych na warrozę wyszacowano metodą interpolacji na 120,93 zł. Sumaryczna wartość strat zimowych wynosi więc 599,93 zł w cenach skupu z 1985.12.31 i stanowi równowartość 1,5 kg miodu.
Studium pracy w zabiegach zwalczania warrozy. W stosowanych metodach leczenia można wyodrębnić kilka w różnym stopniu czasochłonnych zabiegów. Najwięcej czasu wymaga izolowanie matki pszczelej za pomocą izolatora wykonanego z kraty odgrodowej, albo w klateczce Zandera z takiej kraty. Znacznie mniej samo stosowanie leków. Na opryskiwanie rodziny pszczelej roztworem Takticu potrzeba więcej czasu niż na jej odymienie Folbexem VA czy też Apiwarolem A. Zabiegi odymiania mogą być przeprowadzone przez jedną osobę, natomiast do wyszukiwania, izolowania matek pszczelich oraz opryskiwania potrzebne są dwie osoby. Aanaliza wykorzystania czasu pracy przeprowadzona na podstawie jego fotografii oraz pomiarów migawkowych wykazuje, że od 62,1% do 73,4% stanowi czas główny (tab. 6). Czas pomocniczy i przygotowawczo-zakończeniowy w poszczególnych zabiegach jest zróżnicowany. Najwięcej czynności pomocniczych i przygotowawczo-zakończeniowych wymaga odymianie rodzin pszczelich Apiwarolem A. Suma tych dwóch czasów wynosi tam 26,5%. Relatywnie najmniejszy jest ich udział w izolowaniu matki pszczelej. Samo wyszukiwanie jej w ulu jest bowiem czynnością najbardziej pracochłonną. Pomiędzy strukturą czasu pracy określoną na podstawie fotografii czasu pracy i pomiarów migawkowych nie stwierdzono dużych różnic mimo, że ta druga metoda pozwala na
strona 171Tabela 4 Straty zimowe rodzin pszczelich w pasiece doświadczalnej Winter losses of bee colonies in investigated apiary
| Wyszczególnienie / Specyfication | Lata / Years: 1979/80 | Lata / Years: 1980/81 | Lata / Years: 1981/82 | Lata / Years: 1982/83 | Lata / Years: 1983/84 | Lata / Years: 1984/85 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Procent rodzin pszczelich chorych na warrozę / Percent of infected bee colonies | 0,0 | 9,2 | 34,6 | 83,1 | 100,0 | 100,0 |
| Liczba zazimowanych rodzin pszczelich / Number of wintering bee colonies | 110 | 120 | 120 | 118 | 112 | 100 |
| Liczba przezimowanych rodzin wiosną / Number of overwintering bee colonies in spring | 98 | 104 | 107 | 96 | 83 | 88 |
| Liczba osypanych rodzin zimą / Number of fall down bee colonies during winter | 7 | 9 | 7 | 20 | 21 | 7 |
| Procent w stosunku do zazimowanych / Relation to wintering bee colonies (%) | 6,4 | 7,5 | 5,8 | 17,0 | 18,8 | 7,0 |
| Liczba rodzin połączonych / Number of connected bee colonies | 5 | 7 | 6 | 2 | 8 | 5 |
| Liczba rodzin pszczelich osypanych i połączonych / Number of fall down and connected bee colonies | 12 | 16 | 13 | 22 | 29 | 12 |
| Procent w stosunku do zazimowanych / Relation to wintering bee colonies | 10.9 | 13,3 | 10,8 | 18,6 | 25,9 | 12,0 |
| Średnia siła rodzin jesienią / An average strength of bee colonies in autumn | 6,06 | 5,15 | 5,57 | 5,18 | 6,21 | 5,64 |
| Średnia siła rodzin wiosną (plastrów) / An average strength of bee colonies in spring (combs) | 4,89 | 4.62 | 4,92 | 4,10 | 4,54 | 5,07 |
| Różnica w sile rodzin wiosną i jesienią / Difference in strength of bee colonies beetwen Spring and autumn | 1,17 | 0,63 | 0,65 | 1,08 | 1,67 | 0,57 |
| Procent zmniejszenia siły rodziny wiosną / Percent of bee colonies strength decreasing in spring | 19,3 | 12,23 | 11,7 | 20,85 | 26,9 | 10,1 |
Tabela 5 Wartość strat zimowych w pasiece doświadczalnej w przeliczeniu na 1 rodzinę (zł) Value of winter losses in investigated apiary for 1 bee colony (zł)
| Rodzaj strat / Kind of losses | Lata / Years: 1979/80 | Lata / Years: 1980/81 | Lata / Years: 1981/82 | Lata / Years: 1982/83 | Lata / Years: 1983/84 | Lata / Years: 1984/85 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Rodziny osypane i połączone / Fall down and connected bee colonies | 551,31 | 592,92 | 506,43 | 888,35 | 1623,74 | 575,55 |
| Zmniejszenie siły rodzin przezimowanych / Decreasing of strong of overwintering bee colonies | 487,89 | 262,71 | 271,05 | 450,36 | 696,39 | 237,69 |
| Sumaryczna wartość strat / Total value of losses | 1039,20 | 855,63 | 777,48 | 1338,71 | 2320,13 | 813,24 |
| Równowartość w kg miodu / Equivalent in honey kg | 2,6 | 2,1 | 1,9 | 3,4 | 5,8 | 2,0 |
| % | 100,0 | 80,8 | 73,1 | 130,8 | 223,1 | 76,0 |

bardziej szczegółowe przeanalizowanie struktury poszczególnych czynności, operacji, czy też zabiegów.
W opryskiwaniu rodzin pszczelich preparatem Taktic przeprowadzanym przez dwóch pszczelarzy wyodrębniono 15 czynności (tab. 7). Najpierw przygotowano roztwór, 1 ml preparatu Taktic na 10 litrów wody, w takiej ilości, aby wystarczył na opryskiwanie wszystkich rodzin w pasiece (0,25 litra na 1 rodzinę). Następnie nalano go do opryskiwacza Pilmet o pojemności 1 litra. Opryskiwanie rodziny rozpoczynano od wylotka, przestrzeni pozaramkowej, a dopiero w dalszej kolejności mat i plastrów z obsiadanymi pszczołami. Struktura czasu pracy wykonywanej przez każdego z dwóch pszczelarzy była zróżnicowana. Istnieje wyraźny podział wykonywanych przez nich czynności. Niekiedy pszczelarz wykonał równocześnie dwie czynności na przykład opryskiwał rodzinę pszczelą i szukał matki na plastrze. W tym przypadku przypisywano mu wykonywanie dwóch czynności. Ponad 3/4 czasu pierwszego pszczelarza zajmowała ob-
strona 173Tabela 6 Struktura czasu pracy zwalczania warrozy (%) Time distribution in Varroa jacobsoni treatment (%)
| Metoda zwalczania / Method of treatment | Czas główny / Main time | Czas pomocniczy / Subsidiary time | Czas przygotowawczo-zakończeniowy / Preparation and ending time | Czas stracony / Lost time |
|---|---|---|---|---|
| Opryskiwanie rodziny pszczelej amitrazą / Spraing of bee colony by amitraza | ||||
| według fotografii czasu pracy / according to workday photo method | 73,4 | 7,2 | 12,1 | 7,3 |
| współczynnik zmienności (V%) / variation coefficient | 29,5 | 34,1 | 28,5 | 70,1 |
| według pomiarów migawkowych / according to multi moment method | 72,9 | 8,4 | 13,8 | 4,9 |
| Odymianie rodziny pszczelej Folbexem VA / Smoking bee colonies by Folbex VA | ||||
| według fotografii czasu pracy / according to workday photo method | 72,1 | 12,3 | 7,3 | 8,3 |
| współczynnik zmienności (V%) / variation coefficient | 45,3 | 32,1 | 29,2 | 70,2 |
| według pomiarów migawkowych / according to multi moment method | 61,2 | 10,1 | 15,1 | 13,6 |
| Odymianie rodziny pszczelej Apiwarolem A / Smoking bee colony by Apiwarol A | ||||
| według fotografii czasu pracy / according to workday photo method | 67,2 | 16,2 | 10,3 | 6,3 |
| współczynnik zmienności (V%) / variation coefficient | 22,2 | 43,2 | 29,2 | 65,2 |
| według pomiarów migawkowych / according to multi moment method | 55,2 | 22,8 | 4,2 | 7,8 |
| Izolowanie matki pszczelej na plastrze / Isolation of queen in the comb | ||||
| według fotografii czasu pracy / according to workday photo method | 62,1 | 7,3 | 11,2 | 19,4 |
| współczynnik zmienności (V%) / variation coefficient | 48,3 | 32,1 | 43,3 | 68,1 |
| według pomiarów migawkowych / according multi moment method | 70,3 | 10,0 | 7,3 | 12,4 |
sługa podkurzacza i opryskiwanie rodzin pszczelich. Prace drugiego pszczelarza były bardziej zróżnicowane, wykonywał aż 12 czynności. Podstawowymi z nich było wyjmowanie i trzymanie plastrów oraz przygotowanie podkurzacza.
Czas opryskiwania rodzin pszczelich uzależniony jest od siły rodzin w których przeprowadzony jest zabieg. Zależność pomiędzy siłą rodzin
strona 174Tabela 7 Struktura czasu pracy opryskiwania rodzin pszczelich preparatem Taktic (%) na podstawie pomiarów migawkowych Time distribution of bee colonies protection by Taktic according tu multi moment method (%)
| Lp | Rodzaj czynności / Specification | I pszczelarz / 1 beekeeper | II pszczelarz / II beekeeper | x̄ / an average |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 1 | Przejście do pasieki / Walk to apiary | 2,5 | 2,7 | 2,6 |
| 2 | Przygotowanie roztworu preparatem Taktic / Preaparing of amitraza solution | 3,0 | 1,5 | |
| 3 | Nalewanie roztworu amitrazy do opryskiwacza / Pouring of amitraza toksprayer | 3,6 | 1,8 | |
| 4 | Przygotowanie podkurzacza / Preaparing of smoker | 10,1 | 5,1 | |
| 5 | Otwarcie ula / Opening of hive | 7,2 | 3,6 | |
| 6 | Obsługa podkurzacza / Serving of smoker | 64,2 | 32,1 | |
| 7 | Wyjmowanie plastrów / Taking aut of combs | 9,0 | 4,5 | |
| 8 | Trzymanie plastrów / Keeping of combs | 20,6 | 10,3 | |
| 9 | Opryskiwanie plastrów / Spraing of combs | 14,2 | 7,1 | |
| 10 | Wyszukanie matki pod izolatorem / Looking for queen under isolator | 3,3 | 7,5 | 5,4 |
| 11 | Zdjęcie izolatora / Taking off of isolator | 6,6 | 3,3 | |
| 12 | Przeniesienie matki na inny plaster / Moving the queen to the other comb | 2,2 | 1,1 | |
| 13 | Zabranie plastra z czerwiem / Taking away of comb with brood | 4,4 | 2,2 | |
| 14 | Zamknięcie ula / Closing of hive | 6,8 | 3,4 | |
| 15 | Przejścia pomiędzy ulami | 4,2 | 9,0 | 6,6 |
| Walk between hives | 3,3 | 6,5 | 4,9 | |
| 16 | Przerwy w pracy / Breaks | 3,3 | 6,5 | 4,9 |
| 17 | Prace zakończeniowe / Ending jobs | 4,7 | 4,4 | 4,5 |
| Razem / Total | 100,0 | 100,0 | 100,0 |
Tabela 8 Czas główny opryskiwania 1 rodziny pszczelej na podstawie pomiarów chronometrażowych The main time for spraing of 1 bee colony according to time — piece method
| Siła rodzin (Liczba plastrów) / Strength of bee colonies (Number of combs) | Czas główny: 1 plaster (sek) / Main time: 1 comb (sec) | % | Czas główny: 1 rodzinę pszczelą (sek) / Main time: 1 bee colony (sec) | % |
|---|---|---|---|---|
| 3 | 55 | 100 | 165 | 100,0 |
| 4 | 54 | 98 | 216 | 130,9 |
| 5 | 53 | 96 | 265 | 160,6 |
| 6 | 51 | 92 | 306 | 185,5 |
| 7 | 48 | 87 | 336 | 203,6 |
| 8 | 50 | 91 | 400 | 242,4 |
| 9 | 47 | 85 | 423 | 256,4 |
| 10 | 42 | 76 | 420 | 254,5 |
i czasem niezbędnym na opryskiwanie rodzin nie jest jednak zależnością proporcjonalną (tab. 8). Na rodzinę 10 plastrową potrzeba ponad dwukrotnie więcej czasu niż na opryskanie rodziny 3 plastrowej.
Prostszym od opryskiwania jest odymianie rodzin pszczelich preparatem Apiwarol A. Przystępując do odymiania przygotowano druty długości 30 cm zagięte na końcu w ten sposób, aby stanowiły uchwyt tabletki. Umieszczone w uchwytach układano na tacy w ilości wystarczającej do odymiania wszystkich rodzin. Podpalono je palnikiem spirytusowym w specjalnej osłonie ustawionej na ulu.
Metodą pomiarów migawkowych stwierdzono, że operacja odymiania składa się z 9 czynności (tab. 9). Najbardziej pracochłonnymi są: zapalanie tabletek, przejście między ulami i zamykanie im wylotków. Wszystkie mogą być wykonane jednoosobowo, co upraszcza organizację zabiegu. Prawie 40% czasu wydatkowano na zapalenie i wkładanie zapalonych tabletek do ula i zamykanie jego wylotka. W tym czasie pszczelarz narażony jest na wdychanie dymu spalanego Apiwarolu A.
Na podstawie przeprowadzonej analizy określono średnią pracochłonność poszczególnych zabiegów w zwalczaniu warrozy (tab. 10). Najbardziej pracochłonnym zabiegiem jest izolowanie matek pszczelich oraz opryskiwanie rodzin pszczelich. Odymianie rodzin pszczelich preparatami jest kilkakrotnie mniej pracochłonne.
W przeprowadzonej analzie nie wyodrębniono czasu na dojazdy, bowiem prace wykonywano w pasiece usytuowanej obok pracowni. Trudno jest też wyodrębnić czas stracony. Praca w pasiece ma charakter specyficzny. Pszczelarz pracujący w niej stara się wykonać ją jak najszybciej, ponieważ przedłużenie jej trwania może spowodować wystąpienie rabunków. Po ich wystąpieniu przerywa pracę w pasiece przystępując do innych czynności wykonywanych na przykład w pracowni. Zaistniałą w
strona 176Tabela 9 Struktura czasu odymiania rodzin pszczelich Apiwarolem A na podstawie pomiarów migawkowych Time distribution of smoking the bee colonies by Apiwarol A according to multi moment method
| Lp. | Rodzaj czynności / Specifikation | % |
|---|---|---|
| 1 | Zapalenie świecy / Burning the candel | 1,6 |
| 2 | Przenoszenie świecy / Transport the candel | 5,5 |
| 3 | Zakładanie tabletek w uchwyty / Puting the pils into grips | 7,8 |
| 4 | Zapalanie tabletek / Burning the pils | 18,1 |
| 5 | Wkładanie zapalonych tabletek do ula / Puting the burned pils into hive | 8,7 |
| 6 | Zamykanie wylotka ula / Closing of hive entrance | 11,8 |
| 7 | Otwieranie wylotka ula / Opening of hive entrance | 8,7 |
| 8 | Zabieranie uchwytów / Taking away of grips | 7,9 |
| 9 | Przejścia między ulami / Walking between the hives | 15,0 |
| 10 | Przerwy w pracy / Breaks | 7,8 |
| 11 | Prace zakończeniowe / Ending jobs | 7,1 |
| Razem / Total | 100,0 |
Tabela 10 Pracochłonność w zwalczaniu warrozzy Labour consumption of bee colonies treatment against Varroa jacobsoni
| Lp | Metoda zwalczania / Method of treatment | Czas pracy (min) / Time of work (min) | Liczba osób / Number of people | Pracochłonność rbmin / Labour consumption man-min |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Opryskiwanie rodziny pszczelej roztworem preparatu Taktic / Spraing of bee colony by Taktic | 8,68 | 2 | 17,36 |
| 2 | Odymianie rodziny pszczelej Folbexem VA / Smoking of bee colony by Folbex VA | 4,05 | 1 | 4,05 |
| 3 | Odymianie rodziny pszczelej Apiwarolem A / Smoking of bee colony by Apiwarol A | 3,32 | 1 | 3,32 |
| 4 | Izolowanie matki pszczelej w klateczce / Isolation of queen in cage | 10,21 | 2 | 20,42 |
| 5 | Izolowanie matki pszczelej w izolatorze / Isolation of queen on the comb by isolator | 11,31 | 2 | 23,02 |
tym przypadku przerwę potrzebną na zmianę rodzaju pracy jest dość trudno skwantyfikować i przypisać określonemu zabiegowi. Brak jasno sprecyzowanych kryteriów powodował, że czas stracony charakteryzował się największą zmiennością. Dużą zmiennością charakteryzował się również czas główny odymiania rodzin pszczelich Folbexem VA, czas pomocniczy odymiania rodzin pszczelich Apiwarolem A i czas przygotowawczo-zakończeniowy izolowania matki pszczelej w izolatorze. Właściwa organizacja pracy przy odymianiu rodzin pszczelich Apiwarolem A jest szczególnie ważna ze względu na niebezpieczeństwo zatrucia pszczelarza dymem spalanego preparatu. W dymie tym znajdują się powstałe w czasie jego spalania tlenki azotu oraz pary amitrazy. Dlatego należałoby go skrócić poprzez spalanie tabletek jak najbliżej wylotu. Bardzo przydatny byłby przyrząd umożliwiający podpalenie tabletek w ulu.
Powierzchnia czerwiu w rodzinach pszczelich przed i po izolacji matek. Rodziny pszczele w których na okres 24 dni zaizolowano matki były podobnej siły. Średnia liczba obsianych plastrów w rodzinach pierwszej grupy w której izolowano matki w klateczkach wynosiła średnio z dwóch lat 13,7, w drugiej w której izolowano na plastrze 14,1, a w kontrolnej 13,6 (tab. 13). Ilość czerwiu przed zaizolowaniem matek pszczelich zarówno w grupach doświadcząlnych jak i w grupie kontrolnej w żadnym roku doświadczenia nie różniła się istotnie (tab. 12). Podobnie nie stwierdzono różnic ilości czerwiu miesiąc po zakończonym doświadczeniu. Powyższe prawidłowości wystąpiły, pomimo zróżnicowanych ilości czerwiu w poszczególnych latach. Średnie z dwóch lat również nie wykazały istotnych różnic. Pozwala to na wyciągnięcie wniosku, że okresowe izolowanie w rodzinach matek pszczelich w lipcu nie zmniejsza ilości czerwiu pod koniec sierpnia. Dotyczy to obu stosowanych metod izolacji.
Tabela 11 Straty matek pszczelich Losses of queens
| Metoda izolacji matki pszczelej / Method of queen isolation | Liczba rodzin pszczelich / Number of bee colonies | w tym / including: Spadło i zginęło / Fall down and disapeared | w tym / including: Uciekło / Escaped ones | w tym / including: Pozostało / Left ones |
|---|---|---|---|---|
| Klateczka z kraty odgrodowej / Cage from excluder | 16 | 3 | 5 | 8 |
| Izolator 1 plastrowy z kraty odgrodowej / Isolator for 1 comb from excluder | 16 | 2 | — | 14 |
| Kontrolne / Control | 16 | — | — | 16 |
Tabela 12 Powierzchnia czerwiu w rodzinach pszczelich przed i po izolacji (dm²) Surface of brood in bee colonies before and after isolation (dm²)
| Metoda izolacji matki pszczelej / Method of bee queen insulation (główka po przekątnej: Rok i termin pomiaru / Years and date) | 1984: przed izolacją / before isolation | 1984: miesiąc po izolacji / month after isolation | 1985: przed izolacją / before isolation | 1985: miesiąc po izolacji / month after isolation | x̄: przed izolacją / before isolation | x̄: miesiąc po izolacji / month after isolation |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Klateczka z kraty odgrodowej / Cage from excluder | 21,31a | 9,83a | 30,20a | 14,21a | 25,76a | 12,02a |
| Izolator 1 plastrowy z kraty odgrodowej / Isolator for 1 comb from excluder | 23,33a | 10,71a | 35,30a | 20,60a | 29,32a | 15,66a |
| Kontrole / Control | 28,73a | 13,21a | 29,80a | 16,21a | 29,27a | 14,71a |
Tabela 13 Siła rodzin i liczba osypanych samic warrozy w rodzinach pszczelich po różnych metodach izolacji matki Strength of bee colonies and number of Varroa jacobsoni female dead after different methods of queen isolation
| Wyszczególnienie / Specification | Metoda izolacji / Method of isolation: Klateczka z kraty odgrodowej / Cage from excluder | Metoda izolacji / Method of isolation: Izolator 1-plastrowy / isolator for 1 comb | Metoda izolacji / Method of isolation: Kontrolne / Control |
|---|---|---|---|
| Liczba plastrów przed izolacją / Number of combs before isolation | 13,7a | 14,1a | 13,6a |
| Liczba plastrów 1 miesiąc po izolacji / Number of combs 1 month after isolation | 6,8a | 7,8a | 7,1a |
| Liczba plastrów wiosną następnego roku (I przegląd) / Number of combs in spring next year (first inspection) | 5,4a | 6,1a | 5,6a |
| Liczba osypanych samic warrozy po odymieniu Apiwarolem A / Number of Varroa jacobsoni female dead after smoking by Apiwarol A | |||
| — III dekada października / III decade of October | 183a | 171a | 430b |
| — III dekada marca następnego roku / III decade of March in next yaer | 80a | 110a | 113a |
Tabela 14 Ryzyko produkcji pasiecznej spowodowane warrozą w odniesieniu do 1 rodziny pszczelej w cenach 1985.12,31 Bee production risk bacause of Varroa jacobsoni disease for 1 bee colony in prices from 1985.12.31
| Wyszczególnienie / Specification | Pasieka Nowy Dwór / Apiary in Nowy Dwór: Lata / Years 1983—1985 | Pasieka Nowy Dwór / Apiary in Nowy Dwór: Rok / Year 1985 | Pasieki gminy Nowy Kaweczyn w latach 1983—85 / Apiaries in Nowy Kaweczyn area in years 1983—85 |
|---|---|---|---|
| Rodziny pszczele osypane zimą (zł) / Bee colonies fall down in winter | 479,00 | — | 955,00 |
| Zmniejszenie siły rodziny (zł) / Decreasing the strengh of bee colony | 120,93 | — | 140,20 |
| Praca (zł) / Work | 75,68 | 76,60 | 70,30 |
| Materiały, koszty podróży, inne (zł) / Materials, cost of travalling and others | 73,67 | 61,50 | |
| Leki (zł) / Drugs | 18,20 | 18,20 | 43,20 |
| Razem wartość strat (zł) / Total value of losses | 767,48 | 94,80 | 1270,20 |
| Równowartość w kg miodu / Equivalent in kg of honey | 1,92 | 0,24 | 3,18 |
| Wartość nakładów (zł) / Value of input | 6360,10 | 6360,10 | 5020,50 |
| Zakres ryzyka (%) / Range of risk (%) | 12,07 | 1,49 | 25,30 |
Nie uległy również istotnej zmianie relacje w sile rodzin, pomiędzy poszczególnymi grupami doświadczalnymi określone liczbą obsiadanych plastrów (tab. 13). Prawidłowość ta dotyczy nie tylko miesiąca sierpnia, ale i wiosny następnego roku. Istotne różnice wystąpiły zaś w liczbie osypanych samic roztocze Varroa jacobsoni w miesiącu październiku, kiedy już nie było czerwiu. W rodzinach kontrolnych osypało się ponad dwukrotnie więcej samic roztocza, aniżeli w rodzinach w których były izolowane matki pszczele. Następnej wiosny nie stwierdzono zaś istotnych różnic w liczbie osypanych samic Varroa jacobsoni. Żadna też z rodzin pszczelich zaangażowanych w doświadczeniu nie osypała się. Efekty zimowania tych rodzin określone liczbą osypanych pszczół, istotnie nie różniły się. W kolejnych grupach osypało się średnio z 2 lat 1580 i 1883 pszczół. Nozemę przez okres dwóch lat stwierdzono w małym natężeniu w dwóch rodzinach z pierwszej grupy, jednej z drugiej grupy i dwóch z grupy kontrolnej.
Z analizy wynika, że chemiczne zwalczanie warrozy po ostatnim miodobraniu połączone z okresowym izolowaniem matek wpływa istotnie na zmniejszenie ilości roztoczy w rodzinie w okresie jesiennego zwalczania.
strona 180Liczba osypanych samic roztocza Varroa jacobsoni na wiosnę następnego roku nie różniła się istotnie. Wiosną osyp pszczół u rodzin doświadczalnych był mniejszy niż u rodzin kontrolnych, chociaż nie wykazano różnic statystycznych. Otrzymanie zbliżonych wyników porównawczych i mała liczebność rodzin pszczelich w grupie nie daje podstaw do obliczenia efektów ekonomicznych. Określenie ich będzie możliwe po zastosowaniu tej metody na bardziej szeroką skalę.
Wzrost ryzyka produkcji w pasiekach. Wzrost ryzyka produkcji pasiecznej spowodowany jest w znacznym stopniu zwiększonymi stratami zimowymi. Wartość ich stanowi w odniesieniu do wszystkich strat od 62,4% w pasiece KZD Nowy Dwór do 75,2 w pozostałych pasiekach gminy Nowy Kawęczyn (tab. 14, ryc. 21). Do tego dochodzi praca, leki i inne materiały. Bezwzględna wielkość strat w pasiece KZD Nowy Dwór jest mniejsza, niż w pozostałych pasiekach gminy Nowy Kawęczyn.
Warroza na terenie gminy Nowy Kawęczyn została wykryta w 1981 strat poprzez zastosowanie bardziej skutecznych metod zwalczania. Wskazują na to szczególnie dobre efekty uzyskane w 1985 roku. Całkowite straty w pasiekach stanowią równowartość od 0,24 kg do 3,18 kg miodu. Różnią się więc ponad 13-krotnie. Zestawiając straty z nakładami poniesionymi na produkcję pasieczną otrzymamy zakres ryzyka produkcji. Największy 25,3% jest 17-krotnie wyższy od najmniejszego 1,49%. W takim też mniej więcej zakresie straty spowodowane warrozą oddziaływują na opłacalność produkcji pasiecznej zważywszy, że opłacalność jest również procentową relacją dochodów do wartości poniesionych nakładów.
PODSUMOWANIE I WNIOSKI
Warroza na terenie gminy Nowy Kawenczyn została wykryta w 1981 roku w 64 rodzinach pszczelich z 9 pasiek. Do 1984 r. przeniosła się do wszystkich rodzin pszczelich. Największe straty poniosły pasieki w których wystąpiła najwcześniej. Choroba spowodowała w nich osypanie się w okresie zimy 1982/83 76,6% rodzin pszczelich. W odniesieniu do wszystkich pasiek gminy osypała się wtedy połowa rodzin pszczelich. Pszczelarze nauczyli się skutecznie leczyć rodziny pszczele, rozmnażali je i w piątym roku po wystąpieniu warrozy osiągnęli stan liczbowy rodzin pszczelich wynoszący 85,4% stanu wyjściowego. Roczne straty jakie spowodowała warroza w tej gminie w okresie 1983—1985 w odniesieniu do 1 rodziny pszczelej są równoważne 3,18 kg miodu. Zakres ryzyka wyniósł 25,3%. W znajdującej się na tym terenie pasiece doświadczalnej odpowiednie wielkości w tym okresie wyniosły 1,92 kg i 12,07%. Po zastosowaniu bardziej skutecznych metod zwalczania w 1985 r. straty w tej pasiece zmniejszyły się do 0,24 kg miodu, a zakres ryzyka do 1,49%. Wskazuje to na możliwości zmniejszenia strat w pasiece. Zmniejszenie populacji roztocza w rodzinie pszczelej powoduje okresowe ograniczenie
strona 181matki w czerwieniu, najlepiej za pomocą izolatora wykonanego z kraty odgrodowej na 1 plastrze w połączeniu ze zwalczaniem chemicznym. Okresowe izolowanie matek pszczelich na początku lipca nie powoduje zmniejszenia ilości czerwiu w rodzinie pod koniec sierpnia i nie pogarsza zimowania rodzin.
LITERATURA
Erceg A. i in. (1983) — Economic aspecte of Varroa disease. XIX International Congress of Apiculture, Budapest.
Geffeken H. (1984) — Feldversuche zur Bekaemphuhgder Varroatose mit Folbex VA Neu in Bienenvolk ohne Wabenbau. Apidologie 15(3): 257—261.
Grobov (1985) — Ot čego zavisit effektivnost’ protivowarroznych preparatov. Pčelovodstvo 65(1): 18.
Kardakov V. P. (1981) — Vesennyj podmor i varroatoz. Pčelovodstvo 61(4—5): 33.
Nyein M. M., Zmarlicki C. (1982) — Control of Mites in European Bees in Burma. Am. Bee J. 122(9): 638, 639.
Przychodzeń Z. (1984) — Ocena sezonów pszczelarskich w latach 1975—1982 na podstawie wagowej kontroli pożytku. Pszczeln. Zesz. Nauk (28): 101—108.
Rib R. D. (1971) — Wljane pereryva v jajcekladke matok. Pčelovodstvo 51(6): 10—11.
Romaniuk K. (1984) — Apiwarol A i sposoby zwalczania warrozy. Pszczelarstwo (7): 8—9.
Sajkiewicz A. (1977) — Ekonomika pracy. PWE.
Trzcieniecki J. (1973) — Metoda obserwacji migawkowych w badaniu organizacji przedsiębiorstwa przemysłowego. PWE.
Zjuman B. V., Kadočnikov A. Ju. (1983) — Protivovarroatoznyje obrabotki možno oblegčit. Pčelovodstvo (63) 5: 18.
ВЛИЯНИЕ ВАРРОАТОЗЫ НА ЭКОНОМИКУ ПАСЕК
А. Пидек
Резюме
Варроатоз влияет на значительные утраты в пасеке. Первые пасеки гмины Новы Кавенчин в два года после заражения погибли в 76,6%. Вэтот период число пчелиных семей уменьшилось к уровню 54,5%. Пчеловоды учились успешю лечить и размнажать пчелины семьи. Спустя пять лет число их равнялось 85,4% уровня периода перед появлением болезни. Утраты вызванные варроатозом были разные в зависимости от года и условий, в перечислении на мед от 0,24 до 3,15 килограмов. Ещё более дифференцированный был размер риска от 1,49% ло 25,30%. Хороший результат получено стесняя яйцекладку пчелиных маток на одном соте в начале июля 3 недели до откачки меда. Увеличало это успешность борьбы с варроатозом и не понижило количества розплода в конце августа.
strona 182INFLUENCE OF VARROA JACOBSONI FOR APIARY ECONOMICS
A. Pidek
Summary
Varroa jacobsoni influenced loses in apiaries. In Nowy Kawęczyn area 76.6% of infected apiaries falls after two years. At that time the total number of healthy and ill bee colonies declined to a level of 54.5%. Reproduction was intensive after beekeepers learnt to treat bee colonies. After five years the percentaqe of bee colonis fell to 85.4% of the primary level. Losses caused by the disease years varied in particular years from 0.24 to 3.15 of honey per bee colony. The range of risk was from 1.49% to 25.30%. Good results have been obtained by the isolation of one queen to one comb three weeks before the last harvest in the last ten days of July. This method increased the of efficacy of chemical treatments and did not decrease the quality of the brood in the last ten days of August.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 165: „rodzimy pszczelej” → rodziny pszczelej
- s. 165: „ną terenie” → na terenie
- s. 170: „Aanaliza” → Analiza
- s. 170, 175: „spraing” → spraying
- s. 170, tab. 3: „Juli” → July
- s. 171, tab. 4: „Specyfication” → Specification
- s. 171, tab. 4: „beetwen” → between
- s. 172, 182: „loses” → losses
- s. 173, 174, 176: „Spraing” → Spraying
- s. 174, tab. 7: „according tu” → according to
- s. 174, tab. 7, 2×: „Preaparing” → Preparing
- s. 174, tab. 7: „Taking aut” → Taking out
- s. 175: „analzie” → analizie
- s. 176, tab. 9: „Specifikation” → Specification
- s. 176, tab. 9, 2×: „candel” → candle
- s. 176, tab. 9, 2×: „Puting” → Putting
- s. 176, tab. 9, 3×: „pils” → pills
- s. 176, tab. 10: „warrozzy” → warrozy
- s. 177: „doświadcząlnych” → doświadczalnych
- s. 177: „obsianych” → obsiadanych
- s. 177, tab. 11: „disapeared” → disappeared
- s. 178, tab. 12: „Kontrole” → Kontrolne
- s. 178, tab. 13: „yaer” → year
- s. 179, tab. 14: „bacause” → because
- s. 179, tab. 14: „strengh” → strength
- s. 179, tab. 14: „travalling” → travelling
- s. 179: „roztocze Varroa” → roztocza Varroa
- s. 180: „ryc. 21″ → ryc. 2
- s. 180: „Kawenczyn” → Kawęczyn
- s. 181, piśmiennictwo: „aspecte” → aspects
- s. 181, piśmiennictwo: „Bekaemphuhgder” → Bekaempfung der
- s. 181, piśmiennictwo: „Wljane” → Vlijanie
- s. 181, streszczenie: „Вэтот” → В этот
- s. 181, streszczenie: „успешю” → успешно
- s. 181, streszczenie: „размнажать” → размножать
- s. 181, streszczenie: „пчелины семьи” → пчелиные семьи
- s. 181, streszczenie: „килограмов” → килограммов
- s. 181, streszczenie: „ло 25,30″ → до 25,30
- s. 181, streszczenie: „розплода” → расплода
- s. 182, streszczenie: „percentaqe” → percentage
- s. 182, streszczenie: „colonis” → colonies
