NATURALNE UNASIENIANIE MATEK PSZCZELICH NA TRUTOWISKU Z DUŻĄ LICZBĄ TRUTNI
tekst: Zygmunt Jasiński
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVI, 1972 — Zygmunt Jasiński
strona 53PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVI LISTOPAD 1972
Zygmunt Jasiński
Zespół Owadów Użytkowych Instytutu Biologicznych Podstaw Hodowli Zwierząt SGGW
Polepszenie przez hodowców pogłowia pszczół napotyka na trudności, związane ze sposobem kojarzenia rodziców tj. matek i trutni. Kojarzenie u pszczół odbywa się bowiem w powietrzu, na wysokości od 10 do 30 m ponad ziemią, niekiedy w znacznej odległości od ula, uniemożliwiając tym samym ingerencję hodowcy w zakresie doboru rodziców.
Sztuczne unasienianie matek pszczelich rozwiązuje co prawda ten problem, ale niestety nie jest jeszcze na tyle rozpowszechnione, aby mogło zaspokoić potrzeby wszystkich hodowców. Dlatego w dalszym ciągu stosuje się unasienianie matek na trutowiskach. Jednak wielkość promienia izolacji, która w warunkach Polski wynosi przeważnie od 2,5 do 3,5 km oraz fakt stawiania na trutowiskach jednej względnie kilku rodzin ojcowskich nie daje gwarancji uzyskania pożądanych kojarzeń. Celem niniejszej pracy było zbadanie czy zwiększenie liczby rodzin ojcowskich do 20 (20 000 trutni), na trutowisku o małej izolacji wynoszącej 2,5 km może zagwarantować dobre rezultaty unasieniania.
PRZEGLĄD LITERATURY
Literatura dotycząca badanego zagadnienia została omówiona w pracy Woykego (1971). Przypomnieć należy, że początkowo uważano za wystarczające stawianie na trutowisku jednej rodziny ojcowskiej przy małej izolacji od 1 do 3 km: Kramer (1909), Zander (1923). Badania skuteczności izolacji trutowisk przez stawianie tam matek bez trutni wykazały, że matki unasieniają się nawet przy izolacji wynoszącej kilkanaście kilometrów: Peer (1957), Woyke (1960), Böttcher (1969). Badania Klatta (1929) na trutowisku, którego izolację stanowiła 8 km przestrzeń wody, wykazały, że nawet taka izolacja jest niewystarczająca. Badania te krytykowano stawiając im zarzut, że na trutowiskach
strona 54pozbawionych trutni matki zmuszone są do dalszych lotów w ich poszukiwaniu i to właśnie stwarza nienaturalne warunki unasieniania na trutowisku. Przypuszczano, że większa liczba trutni na trutowisku umożliwi łatwiejsze spotkanie się matek z trutniami, co z kolei pozwoli na zmniejszenie promienia izolacji. Dlatego do badania skuteczności unasieniania na trutowisku zaczęto używać pszczół różniących się wyglądem od populacji pszczół bytujących w okolicach trutowisk, stawiając tam nawet kilka tysięcy trutni (Roberts 1944, Böttcher 1947 wg Ruttnera 1965, Götze 1961).
Woyke (1962) jako pierwszy użył do sprawdzenia skuteczności unasieniania na trutowiskach mutacji cordovan. Jego badania, a następnie badania Ruttnera (1965) i Konopackiej (1968) wykazały, że zwiększanie liczby trutni nie zabezpieczało czystości unasienień na trutowiskach o izolacji do 5,5 km. Woyke (1971) wystawił na trutowisku o izolacji 2,5 km — 5 000 trutni cordovan (200 trutni na 1 matkę), a pomimo to matki unasieniły się w 80% z trutniami spoza trutowiska. Większość stanowiły unasienienia mieszane z przewagą trutni obcych, a 1/3 matek dała potomstwo wyłącznie po trutniach spoza trutowiska, Böttcher (1971) wystawiając matki cordovan w trzech miejscach gromadzenia się trutni, w sąsiedztwie jednego z nich wystawił 6 000 trutni cordovan i stwierdził u wszystkich matek unasienienie mieszane. Natomiast na trutowisku w górach, zwiększając izolację do 10 km, przy 8 000 trutni cordovan Böttcher (1969) uzyskał większość czystych unasienień (92%). Widać więc, że w pewnych warunkach zwiększanie liczby trutni powodowało polepszanie rezultatów unasieniania.
MATERIAŁ I METODA
W 1966 r. na trutowisku o izolacji 2,5 km, bo w takiej odległości znajdowała się najbliższa pasieka licząca 3 pnie (przedstawia to ryc. 1), wystawiono 40 homozygotycznych matek mutacji cordovan oraz 20 rodzin ojcowskich z trutniami cordovan, zawierających łącznie 20 000 trutni. Na jedną matkę na trutowisku przypadało zatem 500 trutni. W okolicznych pasiekach znajdowały się trutnie wyłącznie o zabarwieniu ciemnym czyli typu dzikiego. Dlatego kopulacja matki z trutowiska nawet z jednym trutniem typu dzikiego uwidaczniała się w ubarwieniu potomstwa — pszczół robotnic, u których występowała dominująca barwa ojca typu dzikiego. Natomiast potomstwo homozygotycznych matek cordovan z trutniami cordovan z trutowiska miało pancerz barwy cordovan. Dlatego o kopulacji matek z trutniami z trutowiska lub z trutniami obcymi spoza trutowiska wnioskowano na podstawie barwy pancerza pszczół robotnic pochodzących od badanych matek. W tym celu od każdej matki unasienionej na trutowisku izolowano po jednym plastrze
strona 55
Ryc. 1. Plan trutowiska. Na rysunku zaznaczono odległość od trutowiska do najbliżej rozmieszczonych pasiek oraz liczbę rodzin w tych pasiekach. T — trutowisko. Rod — rodziny w pasiekach
z czerwiem krytym, używając izolatorów z siatki. Po wygryzieniu się wszystkich pszczół z zaizolowanego plastra, usypiano je eterem i klasyfikowano na pszczoły o ubarwieniu ciemnym i cordovan. Klasyfikacje takie prowadzone w odstępach 1 miesiąca, trzy razy w sezonie 1968 r. i 5 razy w sezonie 1969 r. Drugą klasyfikacją nie objęto wszystkich matek, ponieważ pewna ich liczba z różnych przyczyn zginęła. Ogółem w ciągu dwu sezonów przeprowadzono 8 klasyfikacji, w czasie których zbadano 235 266 pszczół robotnic od 29 badanych matek. Zatem u większości z nich zbadano po kilka tysięcy pszczół.
W czasie jednej klasyfikacji od każdej matki badano średnio 1 376 pszczół, a w ośmiu klasyfikacjach od jednej matki zbadano średnio 8 258 pszczół robotnic.
Tabela 1 zawiera wyniki, obrazujące procent potomstwa cordovan (po trutniach z trutowiska) u wszystkich badanych matek w ośmiu klasyfikacjach przeprowadzonych w ciągu dwóch sezonów.
Pomimo bardzo dużej liczby trutni na trutowisku u żadnej spośród 29 unasienionych matek nie stwierdzono potomstwa wyłącznie cordovan. Z tabeli tej wynika również, że zaledwie u 5 matek, które stanowiły 17,2% ogółu, na podstawie ośmiu klasyfikacji, stwierdzono powyżej 50% potomstwa cordovan. Wśród tych matek tylko jedna (nr 18) dała 83,8% pszczół po trutniach z trutowiska. Można wyodrębnić następną grupę
strona 56Tabela 1 Procentowy udział pszczół cordovan w potomstwie 29 matek cordovan wystawionych do naturalnego unasieniania na trutowisku z trutniami cordovan Percentage of cordovan progeny of 29 cordovan queens put on a mating station with cordovan drones
| Nr matki Queen No. | Łącznie Total | 1968 r. Months: VII | 1968 r. Months: VIII | 1968 r. Months: IX | 1969 r. Months: V | 1969 r. Months: VI | 1969 r. Months: VII | 1969 r. Months: VIII | 1969 r. Months: IX | Średnia Average |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 18 | 12074 | 83,4 | 82,7 | 83,2 | 80,2 | 86,0 | 85,1 | 82,2 | 83,8 | 83,8 |
| 15 | 11341 | 58,0 | 66,5 | 64,9 | 64,4 | 62,7 | 67,0 | 62,7 | 58,7 | 62,7 |
| 20 | 10249 | 67,9 | 58,6 | 56,0 | 62,6 | 59,5 | 58,1 | 62,0 | 60,0 | 60,5 |
| 29 | 1145 | 56,2 | — | — | — | — | — | — | — | 56,2 |
| 23 | 11905 | 52,3 | 56,8 | 52,1 | 53,0 | 51,5 | 51,5 | 53,6 | 50,9 | 52,6 |
| 26 | 13118 | 48,0 | 48,9 | 49,4 | 49,3 | 45,2 | 43,7 | 43,9 | 43,6 | 45,9 |
| 17 | 11202 | 46,4 | 45,4 | 45,9 | 48,9 | 45,7 | 46,3 | 43,8 | 41,6 | 45,2 |
| 4 | 6699 | 42,7 | 38,8 | 45,7 | 43,9 | 44,3 | 46,3 | 46,4 | 45,6 | 44,5 |
| 19 | 8121 | 46,5 | 47,9 | 44,0 | 46,3 | 38,2 | 37,9 | 43,6 | 46,7 | 42,7 |
| 12 | 14009 | 43,0 | 48,7 | 43,9 | 40,6 | 29,6 | 31,4 | 45,2 | 40,3 | 39,5 |
| 16 | 2302 | 40,2 | 38,9 | 38,1 | — | — | — | — | — | 39,4 |
| 27 | 9659 | 32,6 | 29,6 | 38,5 | 30,0 | 32,0 | 35,0 | 36,4 | 36,6 | 34,1 |
| 3 | 5779 | 34,4 | 32,6 | 41,0 | 31,7 | 27,2 | 22,6 | 28,1 | 25,3 | 30,6 |
| 7 | 9846 | 42,5 | 29,3 | 28,4 | 29,6 | 25,9 | 29,8 | 27,7 | 42,4 | 30,2 |
| 9 | 2508 | 30,9 | 36,0 | 34,6 | 29,3 | 25,0 | 22,3 | 24,4 | 24,0 | 27,8 |
| 5 | 7881 | 21,1 | 18,6 | 39,5 | 17,4 | 23,3 | 18,7 | 21,4 | 17,8 | 23,8 |
| 2 | 7106 | 15,6 | 15,9 | 16,9 | 15,1 | 13,5 | 12,5 | 11,1 | 12,1 | 14,0 |
| 22 | 7616 | 16,7 | 13,0 | 15,3 | 13,5 | 11,7 | 10,1 | 12,5 | 11,3 | 13,1 |
| 8 | 12035 | 15,3 | 13,8 | 15,6 | 13,0 | 8,2 | 10,5 | 9,5 | 12,2 | 11,2 |
| 14 | 5270 | 1,9 | 5,7 | 4,9 | 3,1 | 5,4 | 3,8 | 4,9 | 4,1 | 4,2 |
| 13 | 8976 | 2,5 | 2,5 | 2,2 | 2,5 | 2,7 | 3,4 | 2,7 | 1,8 | 2,7 |
| 1 | 6667 | 5,0 | 1,7 | 1,6 | 1,7 | 2,3 | 3,2 | 2,8 | 1,8 | 2,6 |
| 6 | 3201 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| 10 | 10420 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| 11 | 7500 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| 21 | 8800 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| 24 | 8000 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| 25 | 8000 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| 28 | 1145 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
Średnio Average 29,5 h
dziewięciu matek stanowiących 31% ogółu, u których na podstawie 8 klasyfikacji stwierdzono średnio od 30—50% pszczół cordovan. Wśród potomstwa następnych ośmiu matek (27,5%) udział pszczół cordovan wynosił od kilku do 30%. U pozostałych siedmiu matek (24,1%) nie udało się znaleźć ani jednej pszczoły cordovan w całym okresie badań.
strona 57Stanowi to dowód, że matki te unasienione zostały wyłącznie przez trutnie o ubarwieniu ciemnym, pochodzące spoza trutowiska.
Na podstawie wszystkich klasyfikacji udział potomstwa po trutniach z trutowiska wyniósł u 29 badanych matek 29,5%.

Ryc. 2. Liczba matek produkujących potomstwo o określonym procencie pszczół po trutniach z trutowiska
Na ryc. 2 przedstawiono liczebność matek w zależności od procentu pszczół cordovan w ich potomstwie. Na wykresie tym przedstawiono poza osią rzędnych grupę matek, które dały potomstwo wyłącznie po trutniach obcych. Stanowiły one najliczniejszą grupę matek. Spośród matek, dających potomstwo mieszane, najliczniejszą grupę stanowiły matki, które dawały średnio od 30 do 40% pszczół cordovan. Na granicy tego przedziału leży średnia ogólna, czyli udział pszczół cordovan u wszystkich badanych matek; średnia ta wynosiła 29,5%.
Na podstawie otrzymanych wyników stwierdzić należy, że pomimo bardzo dużej liczby trutni na trutowisku, nie zdołano otrzymać ani jednego czystego unasienienia. Większość matek dawała potomstwo mieszane z przewagą trutni obcych (ciemnych), a prawie 1/4 dawała potomstwo wyłącznie po trutniach obcych spoza trutowiska.
Wyniki otrzymane w poszczególnych klasyfikacjach, oddzielnie od każdej matki, a wyrażone procentem potomstwa cordovan, przedstawiono na ryc. 3. Z wykresu tego u większości matek widać dużą zgodność wyników otrzymanych w kolejnych klasyfikacjach. Większe różnice wystąpiły sporadycznie u zaledwie kilku matek, np. u matki nr 16 trzecia klasyfikacja wykazała znacznie wyższy procent pszczół cordovan. Różnica między najniższym wynikiem otrzymanym w czwartej klasyfikacji u matki nr 16 wynosi 22,1%. U matki nr 10 różnica między wynikami otrzymanymi w drugiej i piątej klasyfikacji wyniosła 19,1%. Podobnie u matki nr 14 dała się także zauważyć znaczna różnica wynosząca 16,6%. U pozostałych matek procent potomstwa cordovan w poszczególnych klasyfikacjach wahał się w granicach kilku, względnie nieco powy-
strona 58
Ryc. 3. Procent potomstwa pszczół (cd) po trutniach z trutowiska stwierdzony w kolejnych pomiarach u matek cordovan unasienionych na trutowisku (cyfry na końcu i początku wykresów oznaczają nr matek) w 1968 i 1969 r.
strona 59żej dziesięciu procent. Widać więc wyraźne wyrównanie wyników w ciągu obu lat badań, co jest dowodem, że nasienie od kolejnych trutni, znajdujące się w zbiorniczku matek naturalnie unasienionych, ulega wymieszaniu. Wyniki te potwierdzają wniosek postawiony przez Woykego (1971) wykazujący, że do sprawdzenia wartości trutowiska wystarczy przeprowadzenie klasyfikacji pszczół robotnic z jednego plastra, zaczerwionego przez każdą z matek, unasienionych na badanym trutowisku.
Badane matki unasieniały się na trutowisku z dwoma typami trutni tj. z dzikimi o ubarwieniu ciemnym i z cordovan o ubarwieniu jasnobrązowym. Można zatem na podstawie potomstwa określić ich udział w unasienianiu matek. Znaczne różnice w liczebności potomstwa cordovan i potomstwa dzikiego umożliwiają określenie liczby trutni, z którymi kopulowała dana matka w czasie lotów weselnych. Opierając się na wynikach badań Woykego (1964), które wykazały, że liczba potomstwa po kolejnych trutniach jest mniej więcej jednakowa, można wyliczyć dla niektórych matek liczbę trutni, z którymi one kopulowały. Tak więc 3 matki wydawały 5% potomstwa po trutniach z trutowiska, zatem w potomstwie ich na jednego ojca cordovan przypadało około 20 ojców ubarwionych ciemno. Stąd wniosek, że każda z tych matek unasieniała się z ponad 20 trutniami. Stanowią one 1/7 wszystkich badanych w doświadczeniu matek.
Otrzymane wyniki wykazały też, że pomimo bardzo dużej liczby trutni na trutowisku, czyli w bezpośrednim sąsiedztwie ulików weselnych, matki unasieniają się głównie z trutniami spoza trutowiska, pochodzącymi z odległych rodzin pszczelich. Tego typu biologia kojarzenia gwarantuje heterozygotyczność potomstwa, co z kolei ma korzystny wpływ na przeżywalność czerwiu od matek unasienionych naturalnie.
Zwiększenie liczby rodzin ojcowskich do dwudziestu na trutowisku o izolacji 2,5 km dało co prawda pewną poprawę rezultatów unasieniania w porównaniu z wynikami badań Woykego (1971), gdzie stawiano na tym samym trutowisku pięć rodzin ojcowskich. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że większość stanowiły unasienienia mieszane, a blisko 1/4 matek unasieniła się trutniami obcymi, nie można uznać otrzymanych rezultatów unasieniania za zadowalające. Na trutowisku, pomimo bardzo dużej liczby trutni w 20-tu rodzinach ojcowskich, nie zdołano uzyskać ani jednego czystego unasienienia, a czyste unasienienia stanowią cel kojarzenia matek na trutowiskach.
Widać więc, iż w Polsce jedyną drogą gwarantującą kojarzenie określonych matek i trutni, jest sztuczne unasienianie matek pszczelich i dlatego stanowi ono konieczny etap prac hodowlanych.
strona 60PODSUMOWANIE I WNIOSKI
- Matki wystawione na trutowisku o promieniu izolacji 2,5 km, na którym znajdowało się 20 rodzin ojcowskich z około 20 000 trutni (500 trutni na 1 matkę) unasienione zostały w 70% przez trutnie obce spoza trutowiska, przy czym tak duża liczba trutni nie stworzyła możliwości uzyskania czystych unasienień. Ani jedna matka nie dała czystego potomstwa po trutniach z trutowiska.
Wynika stąd, że obecnie jedyną pewną drogą gwarantującą kontrolowany dobór rodziców u pszczół, konieczny dla prac hodowlanych i badawczych, jest sztuczne unasienianie matek.
- W ciągu dwóch lat wystąpiły stosunkowo małe wahania w procentowym udziale dwu typów ojców w potomstwie matek unasienionych na trutowisku. Wynika z tego, że dla sprawdzenia wartości trutowiska wystarcza klasyfikacja pszczół robotnic wygryzionych z jednego plastra do każdej z kilku matek unasienionych na trutowisku.
LITERATURA
Böttcher F. K. (1969) — Zum Problem des Hochzeitsfluges. Der XXII Intern. Bienenzuchter-Kongress, München. Apimondia, Bukareszt. 382—.
Böttcher F. K. (1971) — Die Tätigkeit der Bayerischen Landesanstalt für Bienenzucht. Der Imkerfreund, 25(3): 1—12.
Goetze G. (1961) — Reinpaarungs Prüfung an einer Honigbienensippe bakanter quantitativen Merkmale. — Z. Bienenforsch. 5(7): 243—8.
Klatt Cr. (1929) — Züchtungsmöglichkeiten an der wasser Kante Arch. Bienen. 10(8): 318—321.
Konopacka Z. (1968) — Loty matek i trutni pszczoły miodnej (Apis mellifera) Pszczel. Zesz. Nauk. 12(1—2): 1—3.
Krumer U. (1909) — Die Rassenzucht der Schweizer Imker Selbstvert. Sauerlander Co. Aarau.
Peer D. F. (1957) — Further studies on the mating range of the honey bee. — Apis mellifica L. Can. Ent. 89: 108—110.
Ruttner F. iH. (1965) — Untersuchungen über die flugaktivität und das Paarungsverhalten der Drohnen. II. Beobachtungen an Drohnensammelplätzen. Z. Bienenforsch.
Ruttner F. iH. (1965) — Wie weit fliegen Drohnen und Königinen? Bienenvater, 84(10): 297—301.
Woyke J. (1960) — Naturalne i sztuczne unasienianie matek pszczelich. Pszczeln. Zesz. Nauk., 4(3—4): 183—275.
Woyke J. (1962) — The development maturation and production of drones and natural mating of virgin and drone honey b Am. Rep. P.L. 480. Bee Cult. Lab. Skierniewice.
Woyke J. (1971) — Unasienianie matek na trutowisku przy zwiększonej liczbie trutni. Pszczeln. Zesz. Nauk., 15(1—2): 43—52.
Zander E. (1971) — Bericht über die Tätigkait der Landes-Anstald für Bienenzucht in Jahre 1922. Erl. Jahre. f. Bienenk. 1: 109—153.
strona 61ОСЕМЕНЕНИЕ ПЧЕЛИНЫХ МАТОК НА СПУЧНОМ ПУНКТЕ С УВЕЛИЧЕННОМ ЧИСЛОМ ТРУТНЕЙ
З. Ясиньски
Резюме
На специяльный пункт доставлено 20 пчелосемей-отцов с 20 тисяца трутней кордован. На этот пункт доставлено 40 неосеменных маток кордован. Как эти матки начали червление извлекано с ульей соты с расплодом перед вылуплянем пчел и вставляно в изоляторе в термостат. Вылупляющиесья работницы разделано на кордован и черные. Осеменилось 29 маток а 235 266 работниц от тыхже маток скласыфицировано.
Ни одна матка не давала исключительно потомства кордован, больше число с них дало потомство гибридное. 7 маток спаривалось только с трутнями дикими (чёрными). Только у 5 маток определено 50% работниц по трутнях кордован. У дальших 22 маток было менее 50% потомства посьле трутней кордован.
Получаемые результаты указывают, что увеличение на случном пункте пчелиных семей отцов до 20, изоляции 2,5 км не гарантирует чистих осеменений. Один только метод дает 100% гарантии желающего спаривания — исскуственное осеменение маток.
THE MATING OF HONEY BEE QUEENS IN THE MATING STATION WITH ENLARGED DRONES NUMBER
Z. Jasiński
Summary
The research was performed in the Division of Beekeeping of the Warsaw Agricultural University in the years 1965—1969. It was aimed to determine the efficiency of natural mating on a queen mating station with an isolation radius of 2,5 km. The number of drones on the queen-mating station was 20 000 (it means that the number of drones per one queen was 500).
There were 20 drone rearing colonies placed on the queen-mating station with cordovan drones and 40 queens homozygous in respect to cordovan genes.
It was found that 29 queens were inseminated and 235266 worker bees from their progeny were classified according to the colour of the body. No queen produced a pure cordovan progeny. Progeny of 22 queens was mixed containing both cordovan and wild types and of 7 queens was only of wild type. Only 17,2 percent of queens produced mixed progeny with more than 50 percent of cordovan worker bees; 58,6 percent of queens produced mixed progeny containing that 50 percent of wild type worker bees.
The results indicate that a queen mating station with small isolation radius does not assure pure matings. Therefore an artificial insemination is the only way to obtain planned matings.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 60, LITERATURA: „Bienenzuchter-Kongress” → Bienenzüchter-Kongress
- s. 60, LITERATURA: „bakanter” → bekannter
- s. 60, LITERATURA: „an der wasser Kante” → an der Wasserkante
- s. 60, LITERATURA: „Krumer U.” → Kramer U.
- s. 60, LITERATURA: „Sauerlander” → Sauerländer
- s. 60, LITERATURA: „Königinen” → Königinnen
- s. 60, LITERATURA: „Zander E. (1971)” → Zander E. (1923)
- s. 60, LITERATURA: „Tätigkait” → Tätigkeit
- s. 60, LITERATURA: „Landes-Anstald” → Landes-Anstalt
- s. 60, LITERATURA: „in Jahre 1922″ → im Jahre 1922
- s. 61, tytuł rosyjski: „СПУЧНОМ” → СЛУЧНОМ
- s. 61, tytuł rosyjski: „С УВЕЛИЧЕННОМ ЧИСЛОМ” → С УВЕЛИЧЕННЫМ ЧИСЛОМ
- s. 61, streszczenie: „специяльный” → специальный
- s. 61, streszczenie: „тисяца” → тысячами
- s. 61, streszczenie: „неосеменных” → неосеменённых
- s. 61, streszczenie: „ульей” → ульев
- s. 61, streszczenie: „Вылупляющиесья” → Вылупляющиеся
- s. 61, streszczenie: „тыхже” → тех же
- s. 61, streszczenie: „скласыфицировано” → классифицировано
- s. 61, streszczenie: „посьле” → после
- s. 61, streszczenie: „чистих” → чистых
- s. 61, streszczenie: „исскуственное” → искусственное
