Mechanizmy obrony pszczoły miodnej przed stresem środowiskowym

tekst: Marek W. Chmielewski

Artykuł z numeru 1/2022 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej

Pszczoły miodne potrafią bronić się przed stresem wywoływanym przez środowisko, w którym żyją, mimo że przyczyn stresu jest wiele. Rozpoczynamy cykl artykułów, poświęconych temu problemowi. 

Inteligencja pszczół albo – jak kto woli – ich instynkt obronny jest zjawiskiem powszechnie znanym, choć ciągle badanym, a kolejne doświadczenia przynoszą nowe odkrycia. Wiemy, że pszczoły reagują na wiele sytuacji kryzysowych, uruchamiając mniej lub bardziej skuteczne mechanizmy obrony. 

Stresory dzielą się na dwie podstawowe grupy: s. biotyczne, do których zalicza się żywe elementy ekosystemu, oraz s. abiotyczne, które charakteryzują się nieożywionym pochodzeniem (czynniki fizyczne). 

STRES BIOTYCZNY 

Stres biotyczny u pszczół powodowany jest głównie obecnością w ich środowisku entomopatogennych wirusów, bakterii, grzybów oraz endo- i ektopasożytów, które atakują stadia rozwojowe i pszczoły dorosłe. W genomie pszczoły miodnej brakuje wielu typowych genów odporności wrodzonej, obecnych w genomach innych owadów, umożliwiających im radzenie sobie ze stresem biotycznym. Nie oznacza to jednak, że pszczoły miodne są bezbronne wobec patogennych drobnoustrojów i pasożytów. Wykształciły one zestaw skutecznych środków obronnych do walki z infekcjami i inwazjami różnych patogenów i pasożytów. Mieszczą się w nim zachowania społeczne, specyficzny metabolizm energetyczny, wrodzona odpowiedź immunologiczna oraz bariery fizyczne, takie jak nabłonek jelitowy i naskórek. Pszczoły miodne potrafią więc reagować na wiele mechanizmów stresu biotycznego, mogą też wykorzystywać wiele zachowań społecznych w celu zwalczania infekcji drobnoustrojami. Miód produkowany przez pszczoły miodne zawiera np. specyficzne składniki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, które mogą być wykorzystywane do obrony przed patogenami i pasożytami. Pszczoły miodne mogą również gromadzić pewne związki, takie jak żywice, pyłki roślinne i złożone wydzieliny roślinne, mające potencjalne właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Związki te mogą być dalej wykorzystywane przez pszczoły do produkcji propolisu i powlekania wnętrza ula, a tym samym zmniejszania obciążenia patogenami w rodzinie. Co więcej, pszczoły mogą wykonywać aglomerację i wykazywać zachowania higieniczne, zmieniać interakcje między robotnicami, przestawiać się z zadań w ulu na żerowanie, a także usuwać ektopasożyty i chore larwy, aby ograniczyć przenoszenie patogenów i pasożytów między osobnikami w ulu.

Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”

Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.

Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Styczeń 2022

  1. Choroby, szkodniki, zatruciaWszystko o nosemozie (2)Krystyna Pohorecka, Andrzej Bober pełna treść po wykupieniu14 min
  2. Pożytki i zapylanieBłękitny podróżnik polskich dróg i ścieżekZofia Kaczmarek pełna treść po wykupieniu2 min
  3. Gospodarka pasiecznaWpływ plastrów o małych komórkach na cechy pszczół, rodzin pszczelich oraz odporność na Varroa destructorKrzysztof Olszewski pełna treść po wykupieniu17 min
  4. Gospodarka pasiecznaPorady z Pszczelej Woli: StyczeńTomasz Kędziora pełna treść po wykupieniu6 min
  5. Gospodarka pasiecznaNajprostsza konstrukcja, najłatwiejsza gospodarka (5)Jakub T. Wilk pełna treść po wykupieniu8 min
  6. Choroby, szkodniki, zatruciaMechanizmy obrony pszczoły miodnej przed stresem środowiskowymMarek W. Chmielewskidostępny dla Ciebie7 min
  7. Punkt widzeniaO odporności pszczół (3)Bartłomiej Maleta pełna treść po wykupieniu9 min
  8. Ule i sprzęt pasiecznyZ zapisków hodowcy matekAntoni Ożóg pełna treść po wykupieniu6 min
  9. ApiterapiaCzy wierzymy w leczniczą moc pszczół?Monika Fliszkiewicz pełna treść po wykupieniu7 min
  10. Dzikie zapylaczeKrajowa apifaunaSylwia Łopuch pełna treść po wykupieniu11 min
  11. Ludzie-miejsca-wydarzeniaPodsumowanie sezonu pasiecznego 2021Bożena Stępień, Małgorzata Brym pełna treść po wykupieniu2 min
  12. WspominamyProfesor dr hab. Jarosław PrabuckiRedakcja pełna treść po wykupieniu3 min
  13. Biblioteka pszczelarzaNowości wydawniczeGabriela Wilczyńska pełna treść po wykupieniu3 min

Podobne wpisy