Dlaczego pszczoły znikają, czyli syndrom pustego ula
tekst: Paweł Chorbiński
Artykuł z numeru 8/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer
Wielu pszczelarzy zetknęło się już z sytuacją, kiedy to po otwarciu ula okazywało się, że nie ma w nim pszczół – rodzina zniknęła, pozostawiając puste gniazdo. W obliczu takiego zjawiska każdy próbuje dociec, jaka mogła być tego przyczyna.
Co roku, zwłaszcza wiosną, wielu pszczelarzy sygnalizuje wystąpienie znacznych strat rodzin pszczelich w swoich pasiekach. W okresie jesiennym takie zgłoszenia odnotowujemy znacznie rzadziej. Najczęściej informacje te dotyczą braku pszczół w wielu ulach. W próbkach pszczół dostarczanych do laboratorium stwierdza się zazwyczaj bardzo wysoki stopień porażenia przez Varroa destructor, współistniejący często z silną nosemozą. Tak duże obciążenie rodzin patogenami znacznie skraca czas życia robotnic, a dłuższa obecnie aktywność pszczół jesienią umożliwia chorym osobnikom opuszczenie gniazda.
Wróćmy jednak do terminu „syndrom pustego ula” – oznacza on bardzo silny ubytek robotnic (przekraczający nawet 80 proc. populacji) w stosunkowo krótkim czasie. Najczęściej mówi się o znikaniu pszczół, ponieważ nie obserwuje się większej liczby martwych owadów w ulu lub przed nim, co jest np. typowym objawem zatrucia środkami ochrony roślin. Gdy mamy do czynienia z syndromem obserwujemy porzucone przez pszczoły gniazdo, w którym często pozostaje czerw i niezjedzone zapasy pokarmu. Przez pewien czas może być w nim obecna niewielka liczba młodych pszczół wraz z matką, które wkrótce także giną.
Zjawisko nasilonego znikania pszczół z uli nie jest czymś zupełnie nowym dla środowiska pszczelarskiego – pojawiło się bowiem ok. 20 lat temu w różnych częściach świata. W niektórych regionach upadki rodzin pszczelich sięgały nawet 40 proc. W wyniku rozpoczętych wówczas intensywnych badań (zwłaszcza w USA), mających na celu wyjaśnienie przyczyn tej sytuacji, po raz pierwszy zjawisko to nazwano zespołem masowego ginięcia pszczoły miodnej, potocznie określanego skrótem CCD (od angielskiej nazwy Colony Collapse Disorder). Ze względu na pewne różnice w jego przebiegu w niektórych regionach, m.in. w krajach w europejskich zjawisko to nazwano zespołem depopulacji rodzin pszczelich – CDS (od ang. Colony Depopulation Syndrome).
Dość szybko okazało się, że nie jest możliwe wskazanie jednej najważniejszej przyczyny znikania pszczół. W przypadku zespołu depopulacji rodzin pszczelich (CCD) uznano, że za jego powstanie odpowiedzialnych jest szereg stresorów pochodzenia biotycznego i abiotycznego. Opisując to w bardziej przystępny sposób, możemy stwierdzić, że na pszczoły działa wiele czynników, poczynając od środowiska, w którym żyją, ich materiału genetycznego, obecności patogenów, substancji chemicznych (stosowanych zarówno w rolnictwie jak i pszczelarstwie), a kończąc na sposobach prowadzenia rodzin i utrzymania pasiek. Wieloczynnikowa geneza zjawiska znikania pszczół z uli sprawiła, że zaczęto zwracać baczniejszą uwagę na zmiany, jakie człowiek wprowadził do ich życia.
Ten artykuł pochodzi z numeru 8/2026
E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.
Kup e-wydanie 8/2026 — 10,00 zł E-prenumerata
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Sierpień 2026
- Żywienie pszczółParadoks syropu glukozowo-fruktozowegoAdam Tofilski pełna treść po wykupieniu7 min
- Gospodarka pasiecznaSierpień – pszczelarski nowy rokJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu9 min
- Pożytki i zapylanieEwodia koreańska – wartościowa roślina pszczelarska późnego lataBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu9 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaDlaczego pszczoły znikają, czyli syndrom pustego ulaPaweł Chorbińskidostępny dla Ciebie11 min
- Inne zapylaczeMikroświat w gnieździe murarki – analiza spektrum pyłkowego przy użyciu mikroskopu elektronowegoKonrad Wilamowski pełna treść po wykupieniu6 min
- Inne zapylaczeMeliponikultura: fascynujący świat pszczół bezżądłych [4]Walerij Isidorow pełna treść po wykupieniu10 min
- Prawodawstwo pszczelarskieOdpowiedzialność pszczelarza za jakość zdrowotną miodu w świetle prawa krajowego i unijnego – analiza przypadkuMICHAŁ MIERKIEWICZ, ANDRZEJ DZIKOWSKI pełna treść po wykupieniu9 min
- Produkty pszczeleMiód kremowany jako produkt premium – moda czy przyszłość rynku?Piotr Szyszko pełna treść po wykupieniu6 min
- WspominamyWspominamyPaweł Chorbiński pełna treść po wykupieniu4 min
- Ludzie-miejsca-wydarzenia„biesiada u bartnika” – pszczelarskie święto na sądecczyźnieKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu13 min
