Wpływ plastrów o małych komórkach na cechy pszczół, rodzin pszczelich oraz odporność na Varroa destructor
tekst: Krzysztof Olszewski
Artykuł z numeru 1/2022 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej
Czy utrzymywanie rodzin na plastrach o małych komórkach przyczynia się do wzrostu odporności pszczół miodnych na Varroa destructor? Odpowiedzią są wyniki badań, przeprowadzonych w Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie, finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki, projekt nr N N311 542140.
Obecnie walka z warrozą jest zdominowana przez metody chemiczne. Bazują one na tzw. akarycydach ciężkich, do których zaliczane są akarycydy syntetyczne, oraz akarycydach lekkich (analogach substancji naturalnych), do których należą kwasy organiczne oraz olejki eteryczne, głównie tymol, lub też mieszaniny kwasów i olejków eterycznych.
WSPÓŁCZESNA WALKA Z VARROA DESTRUCTOR
Termin „akarycydy lekkie” może być mylący, gdyż substancje te, przy nieodpowiednim stosowaniu, także mają na pszczoły szkodliwy wpływ. Długotrwała walka chemiczna prowadzi do wykształcenia u roztoczy Varroa destructor oporności na substancje czynne leków. Uważa się wprawdzie, że roztocz V. destructor nie jest w stanie wykształcić oporności na akarycydy lekkie, nie oznacza to jednak, że skuteczność tych substancji z upływem czasu nie będzie słabnąć. Potwierdzeniem tej tezy może być fakt, że coraz trudniej zwalczyć roztocza V. destructor, gdy w rodzinie jest czerw kryty. Przyczyn tego stanu rzeczy upatruje się właśnie w zmianie zachowania pasożytów, polegającej na skróceniu czasu trwania tzw. fazy foretycznej, czyli pasożytowania na dorosłych robotnicach, na rzecz wydłużenia okresu pasożytowania na czerwiu w zasklepionych komórkach. To czyni roztocza mniej wrażliwym na substancje czynne leków. Trudności z opanowaniem inwazji V. destructor niejednokrotnie skutkują zwielokrotnieniem zabiegów leczniczych i przedłużeniem czasu ekspozycji leków w rodzinach, czego konsekwencją jest spadek kondycji rodzin pszczelich oraz wzrost ryzyka wykształcenia przez pasożyty oporności na substancje czynne leków i skażenia produktów pszczelich.
Ta sytuacja skłania pszczelarzy i naukowców do poszukiwania niechemicznych metod kontroli rozwoju populacji pasożytów V. destructor. Za taką uważane jest utrzymywanie rodzin na plastrach o małych komórkach. Dotychczas jej skuteczność potwierdzono głównie u pozaeuropejskich podgatunków pszczoły miodnej.
WSPÓŁCZESNE GNIAZDO RODZINY PSZCZELEJ
Obecnie, zwłaszcza w krajach rozwiniętych, pszczoły nie budują plastrów samodzielnie, lecz odciągają komórki według matrycy, którą jest sztucznie wytwarzana węza. Uważa się, że dzisiejsza węza zmusza pszczoły do budowy komórek większych niż pierwotne. Niegdyś na obszarze Europy szerokość komórek naturalnych plastrów pszczelich w gniazdach pszczoły środkowoeuropejskiej wahała się w granicach 4,90–5,10 mm. Obecnie takie komórki określamy jako małe, a komórki o szerokości 5,40 mm jako standardowe. Paradoksalnie, jeszcze w latach 30. XX wieku komórki małe określano jako normalne lub standardowe, a komórki standardowe jako duże. Jedną z motywacji powiększenia komórek była chęć ułatwienia wirowania miodu wrzosowego. Ponadto ówczesnym trendem w rolnictwie było przekonanie, że „duże jest dobre”. Dlatego uważano, że zwiększenie szerokości komórki plastra spowoduje zwiększenie rozmiarów ciała pszczół, jednocześnie zwiększając produkcję. Właśnie ten kierunek w pszczelarstwie realizował belgijski naukowiec, prof. Ursmar Baudoux.
Konsekwencją wprowadzenia węzy, oprócz powiększenia komórek plastra, było ujednolicenie szerokości komórek w całym gnieździe. Podczas badań gniazd budowanych naturalnie zauważono dość dużą zmienność szerokości komórek. Na obrzeżach gniazda komórki były szersze (5,10 mm), natomiast w centrum gniazda – węższe (4,90 mm). (Wpływ zmienności komórek plastra na biologię rodziny pszczelej omówię w innym artykule; teraz skupię się tylko na plastrach o małych komórkach).
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Styczeń 2022
- Choroby, szkodniki, zatruciaWszystko o nosemozie (2)Krystyna Pohorecka, Andrzej Bober pełna treść po wykupieniu14 min
- Pożytki i zapylanieBłękitny podróżnik polskich dróg i ścieżekZofia Kaczmarek pełna treść po wykupieniu2 min
- Gospodarka pasiecznaWpływ plastrów o małych komórkach na cechy pszczół, rodzin pszczelich oraz odporność na Varroa destructorKrzysztof Olszewskidostępny dla Ciebie17 min
- Gospodarka pasiecznaPorady z Pszczelej Woli: StyczeńTomasz Kędziora pełna treść po wykupieniu6 min
- Gospodarka pasiecznaNajprostsza konstrukcja, najłatwiejsza gospodarka (5)Jakub T. Wilk pełna treść po wykupieniu8 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaMechanizmy obrony pszczoły miodnej przed stresem środowiskowymMarek W. Chmielewski pełna treść po wykupieniu7 min
- Punkt widzeniaO odporności pszczół (3)Bartłomiej Maleta pełna treść po wykupieniu9 min
- Ule i sprzęt pasiecznyZ zapisków hodowcy matekAntoni Ożóg pełna treść po wykupieniu6 min
- ApiterapiaCzy wierzymy w leczniczą moc pszczół?Monika Fliszkiewicz pełna treść po wykupieniu7 min
- Dzikie zapylaczeKrajowa apifaunaSylwia Łopuch pełna treść po wykupieniu11 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaPodsumowanie sezonu pasiecznego 2021Bożena Stępień, Małgorzata Brym pełna treść po wykupieniu2 min
- WspominamyProfesor dr hab. Jarosław PrabuckiRedakcja pełna treść po wykupieniu3 min
- Biblioteka pszczelarzaNowości wydawniczeGabriela Wilczyńska pełna treść po wykupieniu3 min
