Wszystko o nosemozie (2)
tekst: Krystyna Pohorecka, Andrzej Bober
Artykuł z numeru 1/2022 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej
Gatunek Nosema ceranae u europejskich pszczół miodnych stwierdzono w roku 2006. Odkrycie zbiegło się z masowymi stratami rodzin pszczelich w wielu krajach. W wyniku tej koincydencji Nosema ceranae uznano za wysoce prawdopodobnego sprawcę masowej śmiertelności pszczół. Pierwsze, hiszpańskie badania poświęcone określeniu wpływu tego gatunku mikrosporydiów na pszczoły wydawały się potwierdzać tę hipotezę. Jaką wiedzą dysponujemy po 15 latach eksploracji zagadnienia?
Jak już powiedziano [„Pszczelarstwo”, 12/2021] dawka spor Nosema apis i Nosema ceranae, jaka powoduje zakażenie pszczół, jest zbliżona. Rozwój infekcji zależy od temperatury: obydwa gatunki mogą namnażać się w 25–35°C, a pełny cykl rozwojowy (od połknięcia spory do powstania potomnych, dojrzałych spor) trwa 2–4 dni. Zakażenie jest rozwinięte w pełni po 2–3 tygodniach. W wielu badaniach wykazano, że N. ceranae podczas rozwoju wytwarza znacznie więcej spor (nawet dwukrotnie) [R. Martin-Hernandez i in., 2009; W.F. Huang i F.L. Solter, 2013; S. Gisder i in., 2017; Ch. Sinpoo i in., 2018] może namnażać się jeszcze w 37°C, podczas gdy rozwój N. apis jest już zahamowany. W zakażeniu rozwiniętym w pełni liczba spor Nosema spp. w przewodzie pokarmowym pszczoły (w jelicie środkowym i masach kałowych zgromadzonych w końcowym odcinku jelita tylnego – w odbytnicy) może sięgać kilkudziesięciu milionów.
CO DZIEJE SIĘ W ORGANIZMIE ZAKAŻONEJ PSZCZOŁY
Tempo i zakres zmian, jakie zachodzą w organizmie pszczół, zależą od dawki spor (dawki zakaźnej), wieku, w którym owady zostaną zakażone, ich kondycji, ale po części są też determinowane budową anatomiczną każdej z trzech postaci (matki, robotnicy, trutnia).
Jelito środkowe pszczół jest tym odcinkiem przewodu pokarmowego, gdzie pokarm jest trawiony (rozkładany) pod wpływem wydzielanych przez komórki nabłonka enzymów, metabolizujących cukry i białka (źródło węgla i azotu). Dzięki uwolnieniu energii zmagazynowanej w pokarmie możliwa jest synteza zapasów pierwotnej energii organizmu pszczół. Obydwa omawiane gatunki mikrosporydiów, jako pasożyty wewnątrzkomórkowe, modyfikują procesy przemiany materii pszczół i wykorzystują składniki odżywcze komórek gospodarza do własnej reprodukcji. W organizmie zarażonych pszczół (w ciele tłuszczowym i w hemolimfie) spada nie tylko poziom cukrów, ale także białek, aminokwasów i tłuszczów, co generuje stres energetyczny. Konsekwencją intensywnego namnażania mikrosporydiów w jelicie środkowym jest degeneracja i obumarcie komórek nabłonka. Te procesy dodatkowo upośledzają trawienie, tym samym pogłębiając stres żywieniowy i energetyczny [J. Aufauvre i in., 2014; C. Vidau i in., 2014, J. Li i in., 2018].
U pszczół zakażonych N. apis i N. ceranae obserwowano także zmiany poziomu hormonu juwenilnego (JH) i białka witellogeniny (Vg), co przekłada się na zaburzenia, regulowanych przez te substancje, procesów fizjologicznych. JH wydzielany jest przez, związane z układem nerwowym, ciała przyległe (corpora allata). U dorosłych samic JH stymuluje syntezę Vg w ciele tłuszczowym, która transportowana jest wraz z hemolimfą do jajników, gdzie służy do produkcji żółtka jaj. Witellogenina pomaga integrować organizację społeczną rodziny (podział pracy i specjalizację zbieranego pożytku), reguluje także funkcje odpornościowe i długość życia pszczół miodnych.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Styczeń 2022
- Choroby, szkodniki, zatruciaWszystko o nosemozie (2)Krystyna Pohorecka, Andrzej Boberdostępny dla Ciebie14 min
- Pożytki i zapylanieBłękitny podróżnik polskich dróg i ścieżekZofia Kaczmarek pełna treść po wykupieniu2 min
- Gospodarka pasiecznaWpływ plastrów o małych komórkach na cechy pszczół, rodzin pszczelich oraz odporność na Varroa destructorKrzysztof Olszewski pełna treść po wykupieniu17 min
- Gospodarka pasiecznaPorady z Pszczelej Woli: StyczeńTomasz Kędziora pełna treść po wykupieniu6 min
- Gospodarka pasiecznaNajprostsza konstrukcja, najłatwiejsza gospodarka (5)Jakub T. Wilk pełna treść po wykupieniu8 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaMechanizmy obrony pszczoły miodnej przed stresem środowiskowymMarek W. Chmielewski pełna treść po wykupieniu7 min
- Punkt widzeniaO odporności pszczół (3)Bartłomiej Maleta pełna treść po wykupieniu9 min
- Ule i sprzęt pasiecznyZ zapisków hodowcy matekAntoni Ożóg pełna treść po wykupieniu6 min
- ApiterapiaCzy wierzymy w leczniczą moc pszczół?Monika Fliszkiewicz pełna treść po wykupieniu7 min
- Dzikie zapylaczeKrajowa apifaunaSylwia Łopuch pełna treść po wykupieniu11 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaPodsumowanie sezonu pasiecznego 2021Bożena Stępień, Małgorzata Brym pełna treść po wykupieniu2 min
- WspominamyProfesor dr hab. Jarosław PrabuckiRedakcja pełna treść po wykupieniu3 min
- Biblioteka pszczelarzaNowości wydawniczeGabriela Wilczyńska pełna treść po wykupieniu3 min
