LABORATORYJNA OCENA SZKODLIWOŚCI DLA PSZCZÓŁ ŚRODKÓW WARROZOBÓJCZYCH ZAWIERAJĄCYCH AMITRAZ
tekst: Zofia Gromisz, Michał Gromisz
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXI, 1987 — Zofia Gromisz, Michał Gromisz
strona 121PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXI 1987
Zofia Gromisz i Michał Gromisz
Pszczelniczy Zakład Doświadczalny Górna Niwa-Puławy i Oddział Pszczelnictwa ISK
WPROWADZENIE
W zwalczaniu pasożyta pszczoły miodnej Varroa jacobsoni Oud. pierwszorzędne znaczenie mają środki chemiczne (Mazur i Tomczuk 1982, Romaniuk 1982, Kostecki 1984, Konopacka 1986, Woyke 1986). W Polsce znalazły szersze zastosowanie do tego celu preparaty zawierające amitraz jako składnik czynny. Początkowo oparto się na preparacie Taktik (TCL), zawierającym 12,5% amitrazu, produkowanym przez szwajcarską firmę BOOTS. Wytwarzania formy użytkowej tego leku, w postaci samotlących się pastylek, znanych jako Apiwarol, podjęły się Puławskie Zakłady Przemysłu Bioweterynaryjnego „Biowet” w Puławach (Romaniuk 1984, Dzierżawski 1985). Z powodu niedostatku Taktiku na rynku krajowym, produkcję Apiwarolu oparto wkrótce na austriackim preparacie Mitac EC 20, zawierającym także amitraz jako substancję czynną.
Preparat Taktik, akarycyd, znany jest w świecie jako środek do zwalczania kleszczy, świerzbowców, wszy, wszołów, wpleszczy i innych stawonogów pasożytujących na ssakach (Romaniuk 1982). Preparat Mitac EC 20 jest natomiast używany w ochronie roślin, zaliczany do akarycydów, ale wykazuje także właściwości owadobójcze, zawiera 20% amitrazu. Na temat szkodliwości dla pszczół tego preparatu jako środka ochrony roślin, prowadziła badania Gromiszowa (1980 b). Wyniki tych badań omówiono w rozdziale „Dyskusja”.
Uważa się, że amitraz nie wykazuje żadnego widocznego szkodliwego
strona 122działania na pszczoły (Romaniuk 1982). Sprawa polega jednak na zachowaniu odpowiednich dawek leczniczych, które przypuszczalnie gwarantują jego selektywne działanie. W doświadczeniach z innymi preparatami warrozobójczymi zwiększanie dawek leczniczych prowadziło do gwałtownego wzrostu śmiertelności pszczół (Gromisz i Gromiszowa 1987). Poza tym może występować tak zwana przewlekła toksyczność, nierzadko stwierdzana przy stosowaniu pestycydów z pozoru nieszkodliwych dla pszczół w pierwszym zetknięciu (Gromisz 1980 a, 1985). Kilkakrotne powtarzanie zabiegów leczniczych, jak to jest zalecane, może zwiększać zagrożenie podtrucia rodzin pszczelich (Gromisz i Gromiszowa 1987).
W niniejszym opracowaniu przedstawiamy wyniki badań z zakresu działania na pszczoły Apiwarolu, zawierającego amitraz pochodzący z różnych źródeł i w różnych dawkach.
MATERIAŁ I METODA
Doświadczenie przeprowadzono w 1985 roku w miesiącu lipcu i sierpniu. Miało ono na celu ocenę w warunkach laboratoryjnych szkodliwości dla pszczół Apiwarolu, produkowanego przez Puławskie Zakłady Przemysłu Bioweterynaryjnego „Biowet” w Puławach. Składnikiem czynnym Apiwarolu był amitraz wprowadzany z preparatem Taktik oraz z preparatem Mitac w dawce
0,0125 g — Taktik, seria 85 07 06 0,0125 g — Mitac, seria 19 07 85 0,0200 g — Mitac, seria próbna 3 07 85
na jedną tabletkę przeznaczoną do odymiania jednej rodziny pszczelej.
Odymianiu poddano pszczoły zamknięte w klateczkach i umieszczone w pustym ulu systemu dadana. Tlącą się tabletkę Apiwarolu wsuwano przez wylot do wnętrza ula, następnie wylot zamykano na 20 minut, zgodnie z zaleceniem producenta. Po zabiegu klateczki przenoszono do cieplarki, utrzymującej temperaturę 26°C. Klateczki o wymiarach 13x11x4,5 cm miały z jednego boku siatkę metalową, a z drugiego boku szybę.
Ocenę każdej formy Apiwarolu przeprowadzono w trzech seriach, uwzględniając w każdej serii następujące kombinacje: — odymianie jednorazowe, — odymianie dwukrotne powtarzane po 4 dniach, — odymianie trzykrotne, powtarzane co 4 dni, — bez odymiania (grupa kontrolna).
Poszczególne kombinacje składały się z 5 powtórzeń, odpowiadających 5 rodzinom pszczelim, z których pobierano pszczoły do klateczek, czyli każda
strona 123z serii liczyła 20 klateczek, a badania każdej formy preparatu obejmowało pszczoły w 60 klateczkach. Łączna więc liczba klateczek w doświadczeniu wynosiła 180 sztuk. W klateczce było po 80—120 pszczół, pobieranych z ula ze skrajnych plastrów z czerwiem. Rodziny pszczele i pasieki, z których pobierano pszczoły do badań, powtarzały się tylko częściowo w poszczególnych seriach doświadczenia i przy ocenie poszczególnych form Apiwarolu.
Pszczoły w klateczkach karmiono syropem cukrowym, sporządzonym w stosunku 1 : 1. Codziennie usuwano z klateczek martwe osobniki i liczono. Na podstawie ubytku pszczół określano następnie ich śmiertelność z upływem czasu i dane te wykorzystano do przedstawienia liczbowego wyników badań i analizy, przede wszystkim w zakresie: — poziomu śmiertelności pszczół w określonym dniu po zabiegu, — okresu czasu, jaki upływa do ubytku 50% pszczół, — częstotliwości występowania śmiertelnych przypadków w określonym czasie, — kształtowania się krzywych przeżywalności.
Ocenę istotności różnic pomiędzy kombinacjami i formami preparatu oparto na teście Duncana, przyjmując poziom istotności a=0,05. Częstotliwość zdarzeń śmiertelnych obliczano w stosunku do poziomu śmiertelności pszczół grup kontrolnych, który przyjęto jako wskaźnik naturalnego ubytku równy 1,0. Do analizy zmienności dokonano pierwiastkowej transformacji wartości cech. Ocenę skutków wielokrotnego odymiania przeprowadzano oddzielnie dla każdej z trzech form Apiwarolu, natomiast porównanie pod tym względem form preparatu dokonano na wskaźnikach częstotliwości przypadków śmiertelnych.
W kreśleniu krzywych przeżywalności pszczół pasłużono się sumą obserwacji z wszystkich powtórzeń.
WYNIKI
Pszczoły poddane zabiegom leczniczym przez spalanie tabletek zawierających amitraz znosiły pierwsze odymianie bez wyraźnych oznak spadku żywotności, aczkolwiek śmiertelność wśród nich była przeciętnie nieco większa niż w grupie kontrolnej. Powtarzanie odymiania w niektórych kombinacjach prowadziło do wzmożonego ginięcia pszczół w następnych dniach po zabiegu. Trzykrotne odymianie przynosiło straty narastające dość gwałtownie. W kilku klateczkach z upływem doby po trzecim odymianiu zginęły nawet wszystkie pszczoły. W grupie kontrolnej pszczół ubywało także z dnia na dzień, lecz proces ten zachodził wolniej, co oznaczało, że żyły one przeciętnie dłużej niż ich towarzyszki poddane działaniu środka leczniczego.
Jeżeli za wskaźnik przeżywalności pszczół przyjąć okres czasu, w którym
strona 124ginie ich 50%, to różnica na niekorzyść trzykrotnego odymiania wyniosła przeciętnie 6,6 dnia. Przy dwukrotnym odymianiu podobna różnica wynosiła 4,7 dnia, a przy jednokrotnym — niecały dzień (0,7). Te dane nabierają szczególnego znaczenia, wobec wskaźnika żywotności pszczół nieleczonych, który wynosił przeciętnie 12,6 dnia. Ważna jest jednak nie tyle absolutna wartość tych liczb, co wzajemna relacja między nimi, sprowadzona do oceny istotności różnic. Otóż dwu- i trzykrotne odymianie w istotny sposób obniżało przeżywalność pszczół w porównaniu do stopnia ich przeżywalności w grupie kontrolnej i w grupie poddanej jednokrotnemu zabiegowi leczniczemu. Pomiędzy tymi dwoma ostatnimi kombinacjami nie stwierdzono istotności różnic, podobnie jak i pomiędzy dwu- i trzykrotnym odymianiem. W zakresie amitrazu zastosowanego w dawce 0,0200 g nie stwierdzono także istotności różnicy (na granicy istotności) między żywotnością pszczół dwukrotnie odymianymi, a jednokrotnie i nieleczonymi (tab. 1).
Tabela Wskaźniki przeżywalności pszczół poddanych zabiegom leczniczym w warunkach laboratoryjnych przez odymianie Apiwarolem zawierającym amitraz Indexes of longevity of workers treated with Apiwarol smoke in laboratory conditions
| Forma Apiwarolu / Form of Apiwarol: źródło amitrazu (preparat) / source of amitraz (drug) | Forma Apiwarolu / Form of Apiwarol: dawka amitrazu w tabletce w g / dose of amitraz in tablet in g | Liczba dni do śmiertelności 50% pszczół / Number of days to the mortality of 50% workers: kontrolne / control | Liczba dni do śmiertelności 50% pszczół / Number of days to the mortality of 50% workers: odymiane / fumigated: 1 raz / once | Liczba dni do śmiertelności 50% pszczół / Number of days to the mortality of 50% workers: odymiane / fumigated: 2 razy / twice | Liczba dni do śmiertelności 50% pszczół / Number of days to the mortality of 50% workers: odymiane / fumigated: 3 razy / three times |
|---|---|---|---|---|---|
| Taktik | 0,0125 | 15,6 a | 15,4 a | 8,2 b | 6,3 b |
| Mitac EC 20 | 0.0125 | 12,8 a | 12,1 a | 8,7 b | 7,6 b |
| Mitac EC 20 | 0,0200 | 9,5 a | 8,3 a | 6,8 ab | 5,2 b |
W obrębie poszczególnych form Apiwarolu: a-a i b-b — różnice nieistotne, a-b — istotne
Amitraz stosowany w trzech formach preparatu wywoływał generalnie podobne skutki, gdy poprzestaniemy na stwierdzeniu ogólnym, że zwiększał śmiertelność pszczół w porównaniu do grupy kontrolnej. Nasilenie szkodliwości każdej formy leku było jednak różne, na co wskazywała już wstępna analiza liczbowego zapisu obserwacji. Ocena pod tym względem badanych preparatów wymagała jednak pewnej ostrożności, gdyż działanie każdego z nich było oznaczane w stosunku do pszczół różniących się w zasadzie pochodzeniem. W tym celu analizę oparliśmy na wartościach względnych, obliczając ile razy częściej występowały przypadki śmiertelne u pszczół odymianych niż u pszczół grup kontrolnych. Częstotliwość
strona 125takich zdarzeń dość silnie wzrastała po kolejnych zabiegach leczniczych, liczona w okresie dwóch tygodni, po jednym, drugim i trzecim odymianiu — 1,25, 3,48 i 6,15 razy. Poddając pszczoły odymianiu po raz trzeci spowodowaliśmy więc 6-krotnie większy ich ubytek niż był wywołany śmiercią naturalną. W stosunku do odymiania podwójnego straty te były blisko dwa razy większe, a w porównaniu do odymiania jednorazowego prawie 5 razy. A jaki udział miały w tym poszczególne formy leku? Dawka 0,0125 g amitrazu w Mitacu zwiększała śmiertelność pszczół 1,7 raza, a dawka 0,0200 g — 2,7 raza, natomiast 0,0125 g amitrazu w Taktiku — 6,4 raza. W opracowaniu statystycznym Taktik różnił się istotnie pod tym względem od dwóch pozostałych form użytkowych Apiwarolu.
Działanie Taktiku okazało się również istotnie silniejsze, ale jedynie w stosunku do mniejszej dawki amitrazu w Mitacu, gdy do analizy zmienności uporządkowano materiał liczbowy według innych kryterów. Przyjęto mianowicie do obliczania częstotliwości przypadków śmiertelnych stan na dzień, w którym śmiertelność pszczół w grupie kontrolnej danej serii osiągała około 33%. Dla poszczególnych serii były więc to różne okresy, w których liczono martwe pszczoły, nie krótsze jednak niż 9 dni, bo ostatnie trzecie odymianie miało miejsce 8 dnia od daty pierwszego zabiegu leczniczego. Wyniki oceny, które przedstawiono jako wielokrotność śmiertelności występującej w kombinacjach kontrolnych, były dla poszczególnych form Apiwarolu następujące:
Mitac — 0,0125 g amitrazu — 2,2 raza, Mitac — 0,0200 g amitrazu — 4,0 razy, Taktik — 0,0125 g amitrazu — 6,1 raza,
czyli na skutek działania tych preparatów tyle razy został przekroczony naturalny ubytek pszczół. Otrzymaliśmy więc wyniki oceny zbliżone z poprzednio uzyskanymi, przede wszystkim gdy chodzi o śmiertelność, która kształtowała się pod wpływem amitrazu zawartego w Taktiku. Mitac zaprezentował się tutaj trochę groźniej niż w obliczeniach, w których brano pod uwagę generalnie dla wszystkich serii sytuację w okresie 14 dni przebywania pszczół w cieplarce. Potraktowanie jednak w tym przypadku poszczególnych serii odrębnie wydawało się uzasadnione, gdyż zachowanie pszczół w każdej z nich na ogół się nie powtarzało. Inaczej mówiąc nasilenie szkodliwego działania, które przypisujemy ocenianym preparatom, przypadało dla poszczególnych serii badań w różnych terminach. Dobór zatem wspólnego terminu czy okresu dla wszystkich serii do ogólnej oceny na podstawie ubytku pszczół, może pomniejszać znaczenie tych szczytowych sytuacji. Do takiego wniosku prowadzi między innymi analiza krzywych przeżywalności pszczół w poszczególnych seriach (ryc. 1).
W doświadczeniach podobnego typu jak nasze, występuje zawsze znaczna zmienność pomiędzy seriami, zakładanymi kolejno w okresie sezonu
strona 126pasiecznego (Szczepański i Gromiszowa 1979). W naszym przypadku na wzrost zmienności między poszczególnymi seriami rzutowało w sposób znaczny zróżnicowane pochodzenie pszczół, które brano do badań z różnych rojów i w kilku pasiekach. W tych warunkach jedynie w ocenie działania amitrazu w dawce 0,0200 g (Mitac) nie stwierdzono istotności różnicy wskaźników przeżywalności pszczół pomiędzy seriami. Stwierdzono natomiast w obrębie każdej badanej formy Apiwarolu istotność interakcji pomiędzy seriami a przeprowadzoną liczą odymiań leczniczych. Znaczy to, że można oczekiwać w poszczególnych pasiekach odmiennych reakcji pszczół poddawanych w podobny sposób serii zabiegów leczniczych. W niektórych przypadkach mogą zatem rodziny pszczele opłacać inten-

Ryc. 1. Przeżywalność pszczół poddanych odymianiu Apiwarolem zawierającym amitraz wprowadzony z preparatem Taktik i preparatem Mitak EC 20; k — pszczoły nieodymiane, 1x — odymiane 1-krotnie, 2x — odymiane 2-krotnie, 3x — odymiane trzykrotnie. Terminy kolejnych odymiań: w 0, 4 i 8 dniu. Podano daty założenia poszczególnych serii.
Fig. 1. Longevity of workers treated with Apiwarol (amitraz) introduced with preparation Taktik and Mitac EC 20, k — untreated, 1x — once treated workers, 1x — twice treated workers, 3x — three times treated workers. Dates of successive fumigations:; in 0, 4 and 8 days
strona 127sywną kurację sporymi stratami pszczół, w innych natomiast skutki szkodliwego działania preparatów będą istotnie mniejsze.
Odymianie Apiwarolem dwukrotne, a zwłaszcza trzykrotne dość silnie przyspieszało śmierć pszczół. W wielu jednak klateczkach doświadczalnych poszczególne osobniki dożywały wieku najżywotniejszych pszczół z grupy kontrolnej. W takich przypadkach począwszy od pewnego dnia obserwacji różnice w śmiertelności pszczół leczonych i nieleczonych zmniejszały się często aż do zera włącznie (100% śmiertelności). Zmiany, które wywoływał w życiu pszczół preparat, zostały więc zatarte w końcowej fazie obserwacji. Istotą i miarą szkodliwego działania preparatów warrozobójczych na rodzinę pszczelą jest jednak ubytek pszczół, jaki następuje wkrótce po zabiegach leczniczych. Ten okres dobitnie ilustruje układ krzywych przeżywalności pszczół, wykreślonych na podstawie wyników naszego doświadczenia (ryc. 1). Krzywe obrazujące sytuację w grupach pszczół leczonych i krzywe dla grup kontrolnych odchylają się, by z naliczaniem dni znów się zbliżyć. W przeniesieniu na warunki pasieczne będzie to oznaczało osłabienie rodzin pszczelich po intensywnym leczeniu. Lecz pozostawienie samym sobie rodzin pszczelich silnie opanowanych przez pasożyta Varroa jacobsoni grozi im w przyszłości zagładą. Sprawa sprowadza się do zachowania umiaru w stosowaniu środków chemicznych w pasiece, na co zwracaliśmy już uwagę w innym opracowaniu (Gromisz i Gromiszowa 1987).
DYSKUSJA
Na temat szkodliwości dla pszczół preparatu Mitac EC 20 jako środka ochrony roślin, prowadziła badania laboratoryjne Gromiszowa (1980 b), biorąc pod uwagę jego działanie żołądkowe i kontaktowe. Preparat ten poddany w syropie cukrowym w stężeniu 0,2% spowodował po 24 godzinach śmiertelność pszczół wynoszącą 27%. Z upływem dalszych dwóch dni przetrzymywania pszczół zginęło ich łącznie 38,7%, podczas gdy w grupie kontrolnej ubytek wynosił 2,0%. W przeliczeniu na jedną pszczołę zostało zużyte w syropie 0,0717 mm³ preparatu, w którego składzie znajdowało się 20% amitrazu jako substancji czynnej. Gdy chodzi o zatrucia kontaktowe Mitac EC 20 charakteryzował się krótkim okresem działania. Pszczoły nałożone do szalek Petriego na świeżo zwilżoną bibułę zginęły w 57,3%, ale nałożone po 1 godzinie zginęły już tylko w 23,3%, nałożone zaś po 3 godzinach — w 2,7%. Po 6 godzinach od nasączenia bibuły zachowywały się podobnie jak w grupie kontrolnej (zginęło 0,7%, kontrolne — 0).
W zaleceniach ochrony roślin na rok 1985/86 Mitac EC 20 został umieszczony w III klasie toksyczności dla pszczół i przewidziano dla niego 6-godzinny okres prewencji.
strona 128WNIOSKI
- Amitraz jako czynny składnik Apiwarolu może działać szkodliwie na pszczoły przy wielokrotnym powtarzaniu zabiegów leczniczych. W warunkach laboratoryjnych drugie, a zwłaszcza trzecie kolejne odymianie wywoływało wzrost śmiertelności pszczół. Intensywną kurację chemiczną należy zatem przeprowadzać jedynie w uzasadnionych nasileniem choroby przypadkach.
- Amitraz wprowadzany do Apiwarolu w preparacie Taktik wywoływał większe szkodliwe działanie na pszczoły niż taka sama dawka tej substancji czynnej wprowadzona z preparatem Mitac. Zachodzi zatem współdziałanie substancji czynnej z jej nośnikiem w przejawianiu szkodliwego działania na pszczoły.
- W doświadczeniu nie stwierdzono istotności różnicy w szkodliwym działaniu na pszczoły amitrazu z Mitacu użytego w dawce 0,0125 g i w dawce 0,0200 g na jedną tabletkę Apiwarolu, lecz z zastosowaniem w leczeniu dawki 0,0200 g tej substancji czynnej wzrastała śmiertelność pszczół. Wskazane jest zatem zachowanie ostrożności w zwiększaniu porcji leku w celu skuteczniejszego zwalczania pasożyta Varroa jacobsoni.
- W szkodliwym działaniu amitrazu na pszczoły w doświadczeniach laboratoryjnych stwierdzono występowanie istotnej interakcji pomiędzy liczbą odymiań a seriami poddanych leczeniu pszczół. Można zatem spodziewać się różnych reakcji rojów pszczelich na zastosowane leki zależnie od indywidualnych właściwości pszczół i rodziny, kształtowanych pod wpływem warunków otoczenia.
- Warunki laboratoryjne, w jakich prowadzono badania i warunki pasiecznego stosowania leków nie są identyczne. Nie należy zatem w praktyce pasiecznej oczekiwać całkowitego w sensie ilościowym potwierdzenia wyników, które przedstawiono w tej pracy. Dostatecznie one jednak orientują o istnieniu i rozmiarach potencjalnego zagrożenia, jakie pod wpływem warunków otoczenia nie musi, ale może w różnym stopniu się realizować w procesie leczenia rodzin pszczelich środkami chemicznymi.
LITERATURA
Dzierżawski A. (1985) — Ważniejsze preparaty do walki z warrozą. Pszczelarstwo, 36(4) : 10—11.
Gromisz Z. (1980a) — Toksyczność pestycydów dla pszczół. Entomologia a intesyfikacja rolnictwa. Warszawa — Wrocław PWN, s. 55—62.
Gromisz Z. (1980b) — Wrażliwość pszczół na szkodliwe działanie niektórych pestycydów. Prace Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa, seria c, (4) : 34—37.
Gromisz Z. (1985) — Wpływ podtrucia pszczół pestycydami na ich długowieczność Pszczelarstwo, 36(5—6) : 16—17.
strona 129Gromisz M. i Gromiszowa Z. (1987) — Wstępne badania wpływu środków warrozobójczych na przeżywalność pszczół. Pszczeln. Zesz. Nauk., 31 . 107—119.
Konopacka Z. (1986) — Kłopoty z warrozą (część IV). Zwalczanie choroby. Pszczelarstwo, 37(6) : 10—12.
Kostecki R. (1984) — Mechaniczne metody zwalczania warrozy. Pszczelarstwo, 33(9) : 9—11.
Mazur D., Tomczuk J. (1982) — Nasze doświadczenia w walce z warrozą. Pszczelarstwo, 35(3) : 9—11.
Romaniuk K. (1982) — Zwalczanie warrozy przy użyciu amitrazy (TCL). Pszczelarstwo, 33(6) : 8—10.
Romaniuk K. (1984) — Apiwarol A i sposoby zwalczania warrozy. Pszczelarstwo, 35(7) : 8—9.
Romaniuk K., Lipiński Z. (1981) — Zastosowanie preparatu TCL do zwalczania warrozy. Pszczelarstwo, 32(6) : 6—7.
Szczepański K.. Gromiszowa Z. (1979) — Wielkość i jakość próby pszczół w badaniach toksyczności pestycydów. Pszczeln. Zesz. Nauk., 23 : 5—13.
Woyke J. (1985) — Biologiczne zwalczanie Varroa jacobsoni. Pszczelarstwo, 36(9) : 5—6.
Zalecenia ochrony roślin na rok 1985/86 (1985) — Poznań IOR.
ЛАБОРАТОРНАЯ ОЦЕНКА ВРЕДНОСТИ ДЛЯ ПЧЕЛ ВАРРОЗООЧИЩАЮЩИХ СРЕДСТВ, СОДЕРЖАЩИХ АМИТРАЗ
З. Громиш, М. Громиш
Резюме
В 1985 году проведено лабораторные исследования по действию на пчелы трех форм лечебного средства Apiwarol которого активным веществом был амитраз, введенный с препаратом Taktik и с препаратом Mitac EC 20 в дозах 0,0125 г и 0,0200 г на одну таблетку, предназначенную на сжигание.
Констатировано, что Apiwarol может вредно действовать на пчелы при многократном повторении лечебных приемов. Третье очередное подкуривание вызывало существенное повышение смертности пчел, задерживающих в лабораторных условиях. Амитраз, введенный в Apiwarol в препарате Taktik вызывал большее вредное действие на пчелы, чем такая же доза этого активного вещества, введенного в препарате Mitac Увеличение дозы амитраза в таблетке от 0,0125 г до 0,0200 г вызвало повышение смертности пчел, но в статистической разработке не обнаружено существенности разницы. Реакция пчел, происходящих из разных пасек и серий исследований была очен дифференцированная на действие очередных лечебных приемов.
LABORATORY EVALUATION OF TOXICITY FOR BEES OF PREPARATIONS AGAINST VARROA DISEASE WHICH CONTAIN AMITRAZ
Z. Gromisz and M. Gromisz
Summary
In the year of 1985 it was carried out laboratory investigation on the infuence for bees of three forms of drug under the name Apiwarol which contained amitraz
strona 130as an active ingredient, applied in form of smoke in preparations of Taktik and Mitac EC 20 in doses of 0.0125 and 0.0200 g in the one tablet rospectvely.
It was found out that Apiwarol can bee injurious for bees when applied few times. The third successive fumigation with Apiwarol gave increased mortality of bees kept in laboratory conditions. Amitraz introduced to Apiwarol in preparation of Taktik had higher injurious action of bees then same dose of the same active ingredient introduced in preparation of Mitac. Increase of dose of amitraz in tablet from0.0125 g to 0.0200 g lead to higher mortality of bees, but this could not be proven statistically. The reaction of bees taken for investigations from different apiaries and colonies was different during the successive treatments.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 123: „pasłużono” → posłużono
- s. 125: „kryterów” → kryteriów
- s. 126: „liczą odymiań” → liczbą odymiań
- s. 126, ryc. 1: „Mitak” → Mitac
- s. 126, ryc. 1: „1x — twice” → 2x — twice
- s. 128, piśmiennictwo: „intesyfikacja” → intensyfikacja
- s. 129, streszczenie: „очен” → очень
- s. 129, streszczenie: „infuence” → influence
- s. 130, streszczenie: „rospectvely” → respectively
- s. 130, streszczenie: „can bee” → can be
- s. 130, streszczenie: „then same dose” → than the same dose
