Grzybowe kompozycje wsparciem zdrowia pszczół

tekst: prof. dr hab. inż. Sławomir Bakier, mgr inż. Tomasz Pawłowicz

Artykuł z numeru 9/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Grzyby od dawna znajdowały zastosowanie w praktyce pszczelarskiej, choć przez długi czas pozostawały na marginesie głównego nurtu zainteresowań. Niektóre gatunki wykorzystywano jako materiał palny do podkurzaczy, inne pojawiały się w praktykach ludowych jako środek mający chronić rodziny przed chorobami. Przykładem jest hubiak pospolity, którego owocniki stosowano do podtrzymywania żaru i wytwarzania łagodnego dymu, m.in. w barciach na terenie Puszczy Białowieskiej. Przez wiele lat brakowało jednak naukowych dowodów na to, że rzeczywiście miały pozytywny wpływ na zdrowie pszczół.

Współczesne badania wykazały m.in. antyseptyczne działanie dymu z hubiaka pospolitego wobec niektórych gatunków bakterii i wirusów. Użycie jego owocników jako paliwa do podkurzacza może więc być źródłem dymu, który dzięki swoim właściwościom ogranicza dodatkowo rozwój patogenów. Pozyskanie hubiaka nie nastręcza trudności – jest to jeden z pospolitych grzybów poliporoidalnych rozkładających drewno. Dziś dostępne są już także wyniki badań ekstraktów uzyskanych z innych gatunków. Pozwalają one ocenić przydatność grzybów na podstawie ich udokumentowanych właściwości, a nie przez pryzmat dawnych praktyk ludowych. Grzyby przestały być jedynie ciekawostką – zaczęto je traktować jako realne źródło substancji wspierających zdrowie pszczół.

W ostatnim dziesięcioleciu szczególnie ważne okazały się dwa kierunki badań. Amerykański mykolog Paul Stamets (twórca pierwszego patentu z zakresu zastosowania wyciągów z grzybów do zwalczania chorób pszczół) zwrócił uwagę na mieszaniny otrzymywane z grzybni różnych gatunków, które mogą wspierać rodziny osłabione przez wiele stresorów. Z kolei nasz zespół skoncentrował się na opracowaniu kompozycji leczniczej do zwalczania zgnilca złośliwego pszczół.

Dlaczego właśnie grzyby?

Grzyby to organizmy bogate w związki biologicznie czynne, a jednocześnie wciąż stosunkowo słabo zbadane. Zawierają m.in. polisacharydy, związki fenolowe, sterole i kwasy organiczne. Nie pojawiają się przypadkowo – grzyby przez miliony lat konkurowały z bakteriami, zwierzętami, roślinami oraz innymi organizmami zasiedlającymi to samo środowisko. W efekcie wiele gatunków wytwarza związki, które ograniczają rozwój mikroorganizmów lub oddziałują na przebieg procesów metabolicznych.

Z pszczelarskiego punktu widzenia znaczenie mogą mieć substancje odznaczające się działaniem przeciwwirusowym, przeciwbakteryjnym lub wspomagającym naturalne mechanizmy obronne pszczół. Przydatna może się również okazać możliwość poprawy procesów detoksykacyjnych – rozkładu szkodliwych substancji obecnych w środowisku, szczególnie tam, gdzie rodziny pszczele są obciążone pestycydami lub innymi zanieczyszczeniami.

Ten artykuł pochodzi z numeru 9/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 9/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Wrzesień 2026

  1. Gospodarka pasiecznaWrzesień – to już jest koniecJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu7 min
  2. Choroby, szkodniki, zatruciaGrzybowe kompozycje wsparciem zdrowia pszczółSławomir Bakier, Tomasz Pawłowiczdostępny dla Ciebie10 min
  3. Pożytki i zapylanieJak wykorzystać potencjał pyłkodajny róży pomarszczonej?Bożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu8 min
  4. Biologia pszczółBadanie wolno żyjących rodzin pszczół miodnych w EuropieBartłomiej Molasy, Michał Robert Kolasa, Andrzej Oleksa pełna treść po wykupieniu16 min
  5. Produkty pszczeleWykorzystanie instrumentalnej analizy sensorycznej w ocenie jakości mioduMałgorzata Dżugan, Michał Miłek, Monika Tomczyk pełna treść po wykupieniu9 min
  6. Opinie, rady, odpowiedziPszczoła miodna – zwierzę ważne i warte ochronyJerzy Demetraki-Paleolog pełna treść po wykupieniu14 min
  7. Pszczelarstwo na świeciePszczelarstwo na TeneryfieWalerij Isidorow pełna treść po wykupieniu14 min

Podobne wpisy