Pszczoła miodna – zwierzę ważne i warte ochrony

tekst: prof. dr hab. Jerzy Demetraki-Paleolog

Artykuł z numeru 9/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Obecnie, w związku z działaniami ukierunkowanymi na ochronę dzikich owadów zapylających, pszczoły miodne zaczynają być postrzegane jako zagrożenie dla ich bioróżnorodności. Nagle zapomniano, że nadal wymagają one ochrony, a zagrożenia, z jakimi się mierzą, nie zniknęły. Szerzej poruszałem te kwestie w dwóch artykułach opublikowanych w „Pszczelarstwie” (2026, 6). Zjawisku temu towarzyszy duży szum medialny, a różne grupy interesariuszy starają się wykorzystać sytuację dla własnych korzyści. Warto więc postawić pytanie: czy pszczoła miodna jest rzeczywiście ważna dla człowieka, a jeśli jest, to czy jej rola ogranicza się jedynie do wytwarzania produktów pszczelich oraz zapylania upraw? Artykuł ten napisałem z myślą o pszczelarzach, mając nadzieję, że będą go mogli wykorzystać w kontaktach z decydentami, oponentami oraz wszystkimi osobami zabierającymi głos w sprawach pszczół miodnych.

Z perspektywy historycznej widać, że pszczoły miodne były ważne dla człowieka od dawna. Wykopaliska czy malowidła sprzed 6,5 tys. lat i późniejsze wskazują, że w kulturach Afryki oraz cywilizacjach Europy, Azji i obu Ameryk zajmowali się nimi kapłani, klasy rządzące i zwykli mieszkańcy. Co ważne, owady te często były traktowane jako stworzenia boskie, natomiast nigdy nie uznawano ich za nieczyste – co przytrafiło się innym zwierzętom gospodarskim. Wytwarzane przez nie produkty zawsze uważane były za pożyteczne, elitarne i lecznicze, a praca z pszczołami była na ogół traktowana jako zajęcie prestiżowe – często „dla wybranych”. Można powiedzieć, że działo się tak prawie na wszystkich kontynentach, gdyż pszczoły miodne pojawiły się w Australii wraz z przybyciem osadników z Europy. Znamienne jest, że kolonizatorzy europejscy zabierali ze sobą rodziny pszczele do terytoriów zamorskich, mimo że transportowanie ich żaglowcami nie było łatwe. Mając za sobą transoceaniczne rejsy żaglowe, mogę coś na ten temat powiedzieć.

Pryncypia zapylania a bezpieczeństwo żywieniowe rozwiniętych społeczeństw

Rośliny produkują w drodze fotosyntezy materię organiczną. Zwierzęta, w tym człowiek, nie potrafią tego robić i muszą żywić się roślinami. Byt człowieka zależy zatem od istnienia roślin. Wspólna ewolucja pszczół i zapylanych przez nie roślin rozpoczęła się 100 mln lat temu i ten nierozerwalny związek trwa do dzisiaj. W konsekwencji zapylanie jest jedną z, często nadal bezpłatnych, usług ekosystemowych, na których opiera się produkcja roślinna i zwierzęca. W gospodarkach krajów słabiej rozwiniętych, prowadzących rolnictwo ekstensywne, podstawę diety ludzi i zwierząt gospodarskich stanowią rośliny wiatropylne. Dla ludzi są to przede wszystkim zboża (w tym ryż), a niekiedy także rośliny okopowe, natomiast zwierzęta gospodarskie najczęściej korzystają z wypasu. Inaczej wygląda sytuacja w społeczeństwach wysoko rozwiniętych, charakteryzujących się intensywnym rolnictwem, gdzie rośliny owadopylne odgrywają coraz większą rolę w żywieniu ludzi i zwierząt. Rośliny strączkowe i motylkowe, ziarna, warzywa, owoce oraz oleje roślinne dominują zarówno w diecie człowieka, jak i w składzie pełnoporcjowych mieszanek paszowych stosowanych w intensywnym chowie i hodowli zwierząt. Oznacza to, że im wyższy poziom rozwoju danego kraju, tym większe jest zapotrzebowanie na rośliny owadopylne oraz tłuszcze roślinne, a tym samym – na usługi zapylania. Prowadzi to do swoistego „błędnego koła” rozwoju cywilizacyjnego: intensyfikacja rolnictwa i postępujące uprzemysłowienie przyczyniają się do spadku liczebności owadów zapylających, przy jednocześnie rosnącym zapotrzebowaniu na zapylanie. W tej sytuacji korzystanie z pracy pszczół miodnych jest najskuteczniejszym i wręcz niezbędnym rozwiązaniem.

Ten artykuł pochodzi z numeru 9/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 9/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Wrzesień 2026

  1. Gospodarka pasiecznaWrzesień – to już jest koniecJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu7 min
  2. Choroby, szkodniki, zatruciaGrzybowe kompozycje wsparciem zdrowia pszczółSławomir Bakier, Tomasz Pawłowicz pełna treść po wykupieniu10 min
  3. Pożytki i zapylanieJak wykorzystać potencjał pyłkodajny róży pomarszczonej?Bożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu8 min
  4. Biologia pszczółBadanie wolno żyjących rodzin pszczół miodnych w EuropieBartłomiej Molasy, Michał Robert Kolasa, Andrzej Oleksa pełna treść po wykupieniu16 min
  5. Produkty pszczeleWykorzystanie instrumentalnej analizy sensorycznej w ocenie jakości mioduMałgorzata Dżugan, Michał Miłek, Monika Tomczyk pełna treść po wykupieniu9 min
  6. Opinie, rady, odpowiedziPszczoła miodna – zwierzę ważne i warte ochronyJerzy Demetraki-Paleologdostępny dla Ciebie14 min
  7. Pszczelarstwo na świeciePszczelarstwo na TeneryfieWalerij Isidorow pełna treść po wykupieniu14 min

Podobne wpisy