Varroa destructor znany czy nieznany?
tekst: Dariusz Karwan
Artykuł z numeru 8/2025 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer
Wielu pszczelarzy, którzy stracili z powodu inwazji Varroa dziesiątki rodzin pszczelich, przekonało się, że jest to wciąż realny problem. Tymczasem poziom wiedzy na temat biologii roztocza oraz skutków jego pasożytowania na pszczołach bywa zaskakująco niski, nawet wśród pasieczników z kilkuletnim doświadczeniem. Stąd pomysł, aby odświeżyć nieco informacji na temat przeciwnika, z którym przyjdzie nam jeszcze mierzyć się nie wiadomo jak długo.
Inwazja tego pasożyta w Europie trwa już ponad czterdzieści lat i jak na razie ani naukowcy, ani pszczelarze nie opracowali stuprocentowo skutecznej metody jego zwalczania. Varroa destructor przybył z Azji Południowo-Zachodniej, gdzie jego pierwotnym żywicielem była pszczoła wschodnia (Apis cerana). Bardzo szybko rozprzestrzenił się w pasiekach na terenie Europy. Pszczelarzom pospieszyli z pomocą naukowcy z całego świata. Opracowano metody walki z pasożytem za pomocą środków chemicznych, metod biotechnicznych i hodowlanych, które nie spowodowały jednak jego całkowitej eliminacji z rodzin pszczelich. Błędy popełniane podczas stosowania środków przeciwwarrozowych oraz wieloletni okres ich podawania do rodzin to dwie główne przyczyny pojawienia się lekoopornych populacji pasożyta, do zniszczenia których konieczne byłoby stosowanie większych dawek substancji czynnych leków lub wydłużenie czasu ekspozycji roztocza na te związki. Jednak działając w taki sposób, spowodujemy jeszcze większe zanieczyszczenie środowiska ula, podczas gdy konsumenci produktów pszczelich coraz częściej poszukują żywności wolnej od jakichkolwiek pozostałości chemicznych. Stosując tzw. ciężką chemię, pszczelarze wpadają w błędne koło, ponieważ bez skutecznej walki z pasożytem nie będą mogli pozyskać miodu, wosku czy propolisu, a używając środków chemicznych, coraz bardziej skażają środowisko ula. Czy jesteśmy więc skazani na porażkę?
Bez pozyskania informacji dotyczących V. destructor skuteczna walka z tym przeciwnikiem nie jest możliwa. Przede wszystkim wyjaśnijmy dwa zagadnienia związane z terminologią. Warroza jest groźną pasożytniczą chorobą spowodowaną przez roztocza z rodziny Varroidae, rodzaju Varroa, atakującego pszczoły dorosłe i czerw. Początkowo sądzono, że za straty w europejskich pasiekach odpowiedzialny jest roztocz Varroa jacobsoni, odkryty już w 1904 roku przez E. Jacobsona na pszczołach Apis cerana. W wyniku dalszych badań okazało się jednak, że na pszczołach pasożytuje nie jeden, a kilka gatunków roztoczy, przy czym za straty w pogłowiu rodzin pszczoły miodnej w Europie odpowiedzialnym jest gatunek V. destructor. Nie wiadomo, kiedy dokładnie doszło do implementacji tego pasożyta z pszczoły wschodniej na pszczołę miodną. Prawdopodobnie miało to miejsce po przywiezieniu pszczół europejskich w region występowania pszczoły wschodniej. Do Europy pasożyt trafił wraz z pszczołą miodną prawdopodobnie poprzez tereny dawnego ZSRR oraz kraje południowe Azji do Azji Mniejszej. Pierwszy przypadek obecności V. destructor w naszym kraju stwierdzono w 1980 roku w miejscowości Kraśnik Lubelski. Pasożyt dotarł już w najdalsze zakątki Ziemi (nawet do Australii w 2000 roku). Obecnie znanych jest kilka haplotypów pasożyta (grupa genów, którą organizm odziedziczył po jednym z rodziców). Z naszego punktu widzenia największe znaczenie mają dwa: typ koreański (rosyjski) oraz typ japońsko-tajlandzki. Na starym kontynencie spotyka się wyłącznie typ koreański.
Ten artykuł pochodzi z numeru 8/2025
E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.
Kup e-wydanie 8/2025 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2025 — 100,00 zł E-prenumerata
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Sierpień 2025
- InneZarezerwuj miejsce na Expo2Bee 2026 – 15% do końca sierpniaRedakcja pełna treść po wykupieniu1 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaX Forum Pszczelarskie w Stalowej WoliRedakcja pełna treść po wykupieniu2 min
- Moja gospodarka pasiecznaSierpniowe manewry pasieczneWojciech Kołodyński pełna treść po wykupieniu8 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaVarroa destructor znany czy nieznany?Dariusz Karwandostępny dla Ciebie13 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaNajazdu azjatyckich szerszeni na Europę ciąg dalszyZbigniew Lipiński pełna treść po wykupieniu4 min
- Pożytki i zapylanieO diecie pyłkowej w liczbachBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu9 min
- Programy badawczePozostałości pestycydów w pierzdze – pierwsze wyniki włoskiego projektu monitoringowego BeeNetPiotr Mędrzycki, Laura Bortolotti pełna treść po wykupieniu5 min
- Punkt widzeniaDziesięć lat pracy z pszczołami bez zwalczania dręcza pszczelegoŁukasz Łapka pełna treść po wykupieniu20 min
- Produkty pszczeleCenna wartość biologiczna miodu wrzosowego i miodu manukaElżbieta Hołderna-Kędzia pełna treść po wykupieniu8 min
- ApiterapiaApiterapia w praktyce: zastosowanie produktów pszczelich w zapaleniu zatok przynosowychArkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu7 min
