EFEKTY POZYSKIWANIA PYŁKU W ZALEŻNOŚCI OD WIELKOŚCI OTWORÓW WE WKŁADCE STRĄCAJĄCEJ OBNÓŻA PYŁKOWE
tekst: Małgorzata Bieńkowska, Krystyna Pohorecka
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XL, 1996 — Małgorzata Bieńkowska, Krystyna Pohorecka
strona 95PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XL, Nr 1 1996
Małgorzata Bieńkowska, Krystyna Pohorecka
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
W badaniach zastosowano 3 modele poławiaczy wylotkowych, zawieszanych na przedniej ścianie ula. W każdym modelu założono wkładki strącające obnóża z otworami o średnicy 4,77; 4,79; 5,00; i 5,20 mm.
Najwięcej pyłku pozyskano przy użyciu wkładek o średnicy otworów 4,77 i 4,79 mm (średnio 44,7 do 63,6 g na rodzinę na 1 dzień). Istotnie mniej pyłku pozyskano przy użyciu wkładek o średnicy otworów 5,00 i 5,20 mm (17,1 do 27,5 g na rodzinę na 1 dzień).
Badania wykazały, że głównym czynnikiem wpływającym na ilość pozyskanych obnóży pyłkowych (przy określonej sile rodzin i obfitości pożytku pyłkowego) jest wielkość otworów we wkładce strącającej obnóża zastosowanej w poławiaczu pyłku. W naszych badaniach optymalna średnica otworów wynosiła 4,77 i 4,79 mm.
Słowa kluczowe: pyłek, obnóża pyłkowe, poławiacz, pozyskiwanie.
WPROWADZENIE
Maj i czerwiec to miesiące kiedy w przyrodzie, przy sprzyjającej pogodzie, pyłek występuje w nadmiarze. W tym okresie można rodzinom pszczelim odebrać pewną ilość obnóży pyłkowych bez obawy, że wpłynie to ujemnie na siłę rodzin i zbiór miodu.
Do zbioru pyłku używane są poławiacze zewnętrzne – wylotowe oraz wewnętrzne – dennicowe i powałkowe. Najistotniejszym elementem konstrukcyjnym każdego typu poławiacza jest wkładka strącająca obnóża pyłkowe. Stosowane dawniej siatki druciane, płytki metalowe oraz płytki z tworzywa sztucznego z otworami gwiaździstymi i dłoniastymi (Kubišowa, Titěra 1988; Bobrzecki, Wilde 1990), zastąpiono wkładkami typu francuskiego z okrągłymi otworami. Nie powodują one obrywania członów nóżek i strzępienia skrzydełek, zwiększają natomiast efektywność pozyskiwania pyłku.
Poławiacze pyłku nie strącają obnóży pyłkowych wszystkim pszczołom wracającym z nimi do ula, lecz średnio 30% (Ostrowska 1980), reszta jest wnoszona do ula i magazynowana w plastrach. W byłej Czechosłowacji po zastosowaniu w poławiaczach wkładki strącającej o średnicy otworów 4,7 mm (Kubišowa i Titěra 1988), odebrano pszczołom prawie
strona 96100% obnóży pyłkowych. Spowodowało to jednak wystąpienie niedoboru pyłkowego w rodzinach oraz zapychanie otworów przez powracające do ula pszczoły. Za najbardziej efektywne w tym kraju uznano wkładki o grubości 1 do 1,2 mm i średnicy otworów 4,8 mm (Veselý, Titěra 1985). W Polsce za najlepsze uważano wkładki o grubości 2 do 3 mm z otworami o średnicy 4,8 do 5,0 mm (Konopacka 1981). W badaniach Bobrzeckiego i Wilde (1990) zaobserwowano, że wkładka winidurowa o grubości 0,5 mm z otworami o średnicy 5,0 mm pozwala na odebranie pszczołom około 29% obnóży wnoszonych do ula. Zmniejszenie średnicy otworów do 4,8 mm w płytce tej samej grubości, spowodowało zwiększenie odebranych obnóży do 40%. Chauvin i Louveaux (za Lavie, Fresnaye 1963) uważają, że w podobny sposób działa zmniejszenie liczby otworów we wkładce strącającej. Ci sami autorzy stwierdzili również, że wkładki o średnicy otworów 5,2 i 5,3 mm zapewniają skuteczność odławiania 25 do 26%. Z obserwacji prowadzonych w Oddziale Pszczelnictwa (Konopacka i in. 1993) wynika, że najbardziej efektywne są wkładki strącające obnóża o średnicy oczek 4,77 do 4,8 mm.
Celem badań było zbadanie wpływu średnicy otworów we wkładkach strącających obnóża pyłkowe na wydajność poławiaczy pyłku.
MATERIAŁ I METODA
Doświadczenie prowadzono w 1992 i 1994 roku w pasiece Oddziału Pszczelnictwa usytuowanej w okolicach Puław. Badaniami objęto 20 rodzin pszczelich w pierwszym roku i 27 rodzin w drugim roku badań. Wszystkie rodziny z matkami kraińskimi naturalnie unasienionymi na pasieczysku, osadzone w ulach typu Dadant, były wyrównane pod względem siły – średnio 10 plastrów ogółem, w tym 5 do 7 plastrów z czerwiem. Do pozyskiwania pyłku użyto 3 modele poławiaczy wylotowych zawieszanych na przedniej ścianie ula: A, B i C (A – poławiacze wykonane w Zakładzie Produkcyjnym OSP w Miłosławiu, wg wzoru opracowanego w Oddziale Pszczelnictwa w Puławach; B – poławiacze wykonane w Oddziale Pszczelnictwa w Puławach; C – poławiacze standardowe produkowane w Zakładzie Produkcyjnym OSP w Miłosławiu). Różniły się one między sobą szczegółami konstrukcyjnymi decydującymi o ich szczelności i w różnym stopniu zabezpieczały zebrany w pojemniku pyłek przed opadami atmosferycznymi.
W I roku badań, w każdym modelu poławiacza założono trzy rodzaje wkładek strącających obnóża. Wkładki gładkie, których przeciętna średnica z 45 otworów wynosiła 4,77 i 5,00 mm, a grubość odpowiednio 3,5 mm i 1,3 mm, oraz wkładki z żeberkami biegnącymi wzdłuż rzędów otworów, mającymi ułatwiać pszczołom przechodzenie przez nie. Przeciętna średnica z 45 otworów w w/w wkładkach wynosiła 4,79 mm, grubość 1,7 mm, a grubość w miejscu ożebrowania 6,6 mm. W II roku badań zastosowano
strona 97dodatkowo czwarty rodzaj wkładek o przeciętnej średnicy otworów 5,20 mm, grubości 2,5 mm, a w miejscu ożebrowania 5,0 mm.
Poławiacze założono 27 maja w 1992 roku i 17 maja w 1994 roku. Pyłek pozyskiwano nieprzerwanie do 26 czerwca w pierwszym roku i do 1 lipca w drugim roku badań. Szufladki na pyłek opróżniano co kilka dni, a pozyskane obnóża ważono oddzielnie z każdej rodziny, a następnie suszono.
WYNIKI
W 1992 roku w ciągu 30 dni odebrano znacznie mniej pyłku – średnio 1177,7 g na 1 rodzinę, niż w ciągu 45 dni w roku 1994 – średnio 1928,2g pyłku na 1 rodzinę, co było związane z różną obfitością pożytku pyłkowego. Po przeliczeniu ilości odebranego pyłku na 1 dzień, różnice między latami były mniejsze (Tab.1).
Tabela 1 Ilość pozyskanych obnóży pyłkowych w zależności od rodzaju wkładek strącających obnóża Amount of collected pollen dependent from the type of pollen insert
| Średnica otworów Diameter of holes (mm) | Grubość wkładek Thickness of insert (mm) | Liczba rodzin Nº of colonies (n) | Zbiór pyłku – Pollen yield (g): na 1 rodz. per 1 colony | Zbiór pyłku – Pollen yield (g): zakres range | Zbiór pyłku – Pollen yield (g): na 1 dzień per 1 day |
|---|---|---|---|---|---|
| Rok – Year 1 9 9 2 | |||||
| 4,77 | 3,5 | 8 | 1677 c | 1322 – 2277 | 55,9 |
| 4,79 | 1,7 | 6 | 1342 b | 1045 – 1582 | 44,7 |
| 5,00 | 1,3 | 6 | 514 a | 218 – 797 | 17,2 |
| 5,20 | 2,5 | – | – | – | – |
| x̄ | . | 1177,7 | 861,6 – 1552,0 | 39,26 | |
| 1 9 9 4 | |||||
| 4,77 | 3,5 | 9 | 2528 bc | 605 – 6075 | 56,2 |
| 4,79 | 1,7 | 6 | 2862 c | 1840 – 4245 | 63,6 |
| 5,00 | 1,3 | 6 | 1097 a | 505 – 1320 | 24,4 |
| 5,20 | 2,5 | 6 | 1236 ab | 540 – 2235 | 27,5 |
| x̄ | 1928,2 | 872,5 – 3468,7 | 42,92 |
W pierwszym, jak i w drugim roku badań istotnie więcej obnóży pyłkowych pozyskano przy zastosowaniu w poławiaczach wylotowych wkładek strącających o średnicy otworów 4,77 i 4,79 mm – od 44,7 do 63,6 g pyłku na jedną rodzinę i na jeden dzień. W obu latach najmniej obnóży pozyskano przy zastosowaniu wkładek o średnicy otworów 5,0 mm – od 17,2 do 24,4 g pyłku na jedną rodzinę i na jeden dzień.
W 1994 roku zaobserwowano, że przy zastosowaniu ożebrowanej wkładki o średnicy otworów 5,2 mm, odebrano więcej pyłku niż przy zastosowaniu wkładki o średnicy otworów 5,0 mm, ale różnice te nie były statystycznie istotne. W tym samym roku nie stwierdzono występowania istotnej różnicy między skutecznością w pozyskiwaniu pyłku przy stosowaniu wkładek o średnicy otworów 5,20 i 4,77 mm. Tłumaczyć to można grubością wkładki z otworami o większej średnicy, która w miejscu ożebrowania wynosiła 5,0 mm, podczas gdy grubość gładkiej wkładki o mniejszej średnicy otworów wynosiła 3,5 mm.
Model poławiacza (A, B, C) nie miał istotnego wpływu na ilość pozyskanego pyłku. W 1992 roku nie stwierdzono w tym względzie istotnych różnic między modelami poławiaczy, jeśli miały one wkładki tej samej średnicy (Tab.2). W 1994 roku z powodu bardzo dużej zmienności wewnątrz kombinacji (V% = 60.08), w ogóle nie stwierdzono różnic między modelami poławiaczy (Tab.3).
W 1992 roku istotne okazały się różnice między zbiorem pyłku przy zastosowaniu tego samego modelu poławiacza, ale z wkładkami o innej średnicy otworów. Przy użyciu modelu A z wkładką o średnicy otworów 4,77 i 4,79 mm, uzyskano po 30 dniach zbliżoną ilość pyłku (1450,6 i 1172,6 g), natomiast około 3-krotnie mniejszą ilość, gdy średnica otworów wynosiła 5,0 mm (Tab.2). Podobnie przy użyciu poławiacza modelu C, wkładki z otworami o średnicy 4,79 mm pozwoliły na uzyskanie prawie 3-krotnie większej ilości pyłku (1512,0 g) niż wkładki z otworami o średnicy 5,0 mm (584,0 g).
W 1994 roku (Tab.3) wspomniana wyżej zmienność między rodzinami nie pozwoliła na wykazanie istotnej zależności między efektami zastosowania wkładek strącających obnóża o różnej średnicy otworów w tym samym modelu poławiacza. Jedynie w poławiaczach modelu A, stwierdzono występowanie istotnej różnicy w ilości pozyskanych obnóży między poławiaczami z wkładką o najmniejszej 4,77 mm średnicy otworów – 58,7g obnóży na 1 dzień, a wkładką o średnicy otworów 5,0 mm – 22,1g obnóży na 1 dzień.
strona 99Tabela 2 Wpływ wielkości otworów w płytkach strącających obnóża na wydajność poławiaczy (1992) Influence of the diameter of holes in pollen inserts on the yield of pollen (1992)
| Model poławiacza Modell of pollen trap | Liczba rodzin Nº of colonies (n) | Zbiór pyłku (g) – Pollen yield (g): podczas 30 dni during 30 days | Zbiór pyłku (g) – Pollen yield (g): na 1 dzień per 1 day |
|---|---|---|---|
| 4,77 | |||
| A | 3 | 1450,6 bc | 48,3 |
| B | 5 | 1812,8 c | 60,4 |
| C | – | – | – |
| x̄ | 1631,7 | 54,3 | |
| 4,79 | |||
| A | 3 | 1172,6 b | 39,1 |
| B | – | – | – |
| C | 3 | 1512,0 bc | 50,4 |
| x̄ | 1342,3 | 44,7 | |
| 5,00 | |||
| A | 3 | 445,6 a | 14,8 |
| B | – | – | – |
| C | 3 | 584,0 a | 19,4 |
| x̄ | 514,8 | 17,1 |
Tabela 3 Wpływ wielkości otworów w płytkach strącających obnóża na wydajność poławiaczy (1994) Influence of the diameter of holes in pollen inserts on the yield of pollen (1994)
| Model poławiacza Modell of pollen trap | Liczba rodzin Nº of colonies (n) | Zbiór pyłku (g) – Pollen yield (g): podczas 30 dni during 30 days | Zbiór pyłku (g) – Pollen yield (g): na 1 dzień per 1 day |
|---|---|---|---|
| 4,77 | |||
| A | 3 | 2651,7 | 58,7 b |
| B | 3 | 1805,0 | 40,1 |
| C | 3 | 3130,0 | 69,5 |
| x̄ | 2528,9 | 56,1 | |
| 4,79 | |||
| A | – | – | – |
| B | 3 | 2560,0 | 56,8 |
| C | 3 | 3165,0 | 70,3 |
| x̄ | 2862,5 | 63,6 | |
| 5,00 | |||
| A | 3 | 996,7 | 22,1 a |
| B | – | – | – |
| C | 3 | 1198,3 | 26,6 |
| x̄ | 1097,5 | 24,4 | |
| 5,20 | |||
| A | 3 | 1195,0 | 26,5 |
| B | 3 | 1278,3 | 28,4 |
| C | – | – | – |
| x̄ | 1236,7 | 27,4 |
WNIOSKI
Przedstawione wyniki badań wykazały, że ilość pozyskanego pyłku zależy głównie od wielkości otworów we wkładkach strącających obnóża, zastosowanych w poławiaczach pyłku. Model poławiacza ma niewątpliwie mniejsze znaczenie. W naszych badaniach optymalna średnica otworów we wkładce wynosiła 4,77 i 4,79 mm.
LITERATURA
Bobrzecki J., Wilde J. (1990) – Pozyskiwanie i zagospodarowanie obnóży pyłkowych. PWRiL, Poznań, 1-96 s.
Bobrzecki J., Wilde J. (1991) – Wpływ pozyskiwania obnóży trzema rodzajami poławiaczy pyłku na rozwój i produkcyjność rodzin pszczelich. Pszczeln.Zesz.Nauk., 35:19-27.
Konopacka Z. (1981) – Pozyskiwanie obnóży pyłkowych. Pszczelarstwo, 5:12-14.
Konopacka Z., Bieńkowska M., Pohorecka K. (1993) – Wstępne wyniki badań nad wydajnością poławiaczy pyłku w zależności od wielkości otworów we wkładkach strącających obnóża. XXX Naukowa Konferencja Pszczelarska. Puławy. Streszcz. refer., 19-20 s.
Kubišovà S., Titěra D. (1988) – Pyl ve Výživě včel., Praha, 54-59 s.
Lavie P., Fresnaye J. (1963) – Etude expèrimentale de la trappe pollen en position supèrieure. Ann. Abeile, 4:277-301.
Ostrowska W. (1980) – Gospodarka pasieczna PWRiL, Warszawa.
Veselý V., Titěra D. (1985) – The Ability of the Carniolan Bee (Apis m. carnica Pollm.) to Gather Pollen from Field Bean (Vicia faba L.) under the Conditions of Czech Socialist Republic (ČSR). Pszczeln.Zesz.Nauk., 29:187-190.
RESULTS OF POLLEN TRAPPING DEPENDENT ON THE SIZE OF HOLES THE INSERT SCRAPPING POLLEN PELLETS
M. Bieńkowska, K. Pohorecka
Summary
Up to now the amount of trapped pollen pellets was considered as being dependent on the type of pollen traps (entrance-, upper-, or bottom trap). In our experiment three different models of entrance pollen traps were attached to the front of the hives. In each model the perforated inserts that scraped pollen pellets from the bees’ hind legs had holes with bores/diameters of 4.77 mm, 4.79 mm, 5.00 mm and 5.20 mm..
The largest amount of pollen was collected from the traps with holes where diameters were 4.77 and 4.79 mm (44.7 and 63.6 gram per colony per day). Significantly less pollen was collected when pollen traps were used with holes of 5.00 and 5.20 mm diameter (17.1 and 27.5 gram per colony per day on average).
Our investigation have shown that (apart from the abundance of pollen source and the condition of the bee colonies) the most important factor is the diameter of holes in the pollen insert, where optimum diameter is 4.77 or 4.79 mm.
Keywords: pollen, pollen pellets, pollen trap, trapping.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 99, tab. 2: „Modell” → Model
- s. 100, tab. 3: „Modell” → Model
- s. 100, tab. 3: „podczas 30 dni during 30 days” → podczas 45 dni during 45 days
- s. 101, tytuł angielski: „SCRAPPING” → SCRAPING
- s. 101, piśmiennictwo: „Kubišovà” → Kubišová
- s. 101, piśmiennictwo: „expèrimentale” → expérimentale
- s. 101, piśmiennictwo: „supèrieure” → supérieure
- s. 101, piśmiennictwo: „Abeile” → Abeille
