ROŚLINY POKARMOWE I ZNACZENIE GOSPODARCZE PSZCZOLINEK (ANDRENA FABR.) Z PODRODZAJU ANDRENA (ANDRENIDAE, HYMENOPTERA)
tekst: Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIV, 2000 — Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska
strona 99PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIV 2000
Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Data nadesłania – 10 kwiecień 2000
Streszczenie
Na podstawie okazów zebranych w latach 1960-1998 oraz literatury zestawiono listę roślin pokarmowych 12 gatunków pszczolinek z podrodzaju Andrena s. str.
Połowę z tych gatunków można zaliczyć do potencjalnych zapylaczy roślin uprawnych: rzepaku – A. varians (Rossi), A. praecox (Scop.); agrestu i śliw – A. varians, A. fulva, A. helvola (L.); jabłoni, gruszy i wiśni – A. varians; malin – A. fucata Smith lub borówek – A. lapponica Zett. i A. fulva.
Główną bazę pokarmową stanowią dla A. varians i A. fulva – Rosaceae i Saxifragaceae; dla A. helvola, A. fucata i A. synadelpha Perk. – Rosaceae i Compositae; dla A. mitis Schmied. – Rosaceae i Salicaceae; dla A. rogenhoferi F. Mor. – Saxifragaceae i Ericaceae; dla A. lapponica Zett. – Ericaceae; dla A. praecox (Scop.), A. apicata Smith, A. clarkella (Kirby) i A. nycthemera Imh. – Salicaceae i Compositae.
Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, Andrena, zapylanie, sady, jagodniki, rzepak.
WPROWADZENIE I METODYKA
Kontynuując opracowanie listy roślin pokarmowych i znaczenia gospodarczego pszczolinek (Andrena Fabr.) zajęliśmy się w tej publikacji 12 gatunkami z podrodzaju Andrena s. str.: pszczolinką agrestówką – Andrena varians (Rossi), jasnobrzuchą – A. helvola (L.), złocistą – A. fulva (Müll.), mniszkowo-malinową – A. fucata Smith, wiosenną – A. synadelpha Perk., alpejską – A. rogenhoferi F. Mor., krasnoczułką – A. mitis Schmied., wczesną – A. praecox (Scop.), borówczanką – A. lapponica Zett., wierzbowo-podbiałową – A. apicata Smith, długowłosą – A. clarkella (Kirby) i szarą – A. nycthemera Imh.
Badania oparto na okazach zebranych w Oddziale Pszczelnictwa w latach 1960-1998. Metodykę stosowano analogiczną jak w poprzednich 6 pracach tego cyklu (np. R u s z k o w s k i, G o s e k 1999 i 2000).
strona 100Okazy własne pszczolinek oznaczali wspólnie A. Ruszkowski i J. Gosek, jedynie większość okazów A. varians i kilka okazów A. praecox i A. helvola – Mirosława Dylewska.
Nazwy polskie wzięto ze słownika polskich nazw owadów (R u s z k o w s k i, R u s z k o w s k i 1998), z wyjątkiem A. clarkella – której nazwę zmieniono na bardziej uzasadnioną – a polskie nazwy roślin głównie z opracowania M i r e k i in. 1995.
WYNIKI
Pszczolinka agrestówka – Andrena varians (Rossi) odwiedzała 44 gatunki roślin z 14 rodzin – głównie z rodziny Rosaceae (34% całego oblotu), Saxifragaceae (20%), Compositae (16%), Salicaceae (8%), Cruciferae (5%), Aceraceae i Berberidaceae (po 3%). Najwierniej i najliczniej oblatywała agrest (Ribes grossularia); wiernie i czasem licznie – jabłonie (Malus), grusze (Pyrus), śliwy (Prunus), wiśnię (Cerasus vulgaris), porzeczkę czarną (Rbies nigrum), głogi (Crataegus), rzepak (Brassica napus), mniszki (Taraxacum) i klony (Acer); wiernie, ale raczej mniej licznie – wierzby (Salix ), podbiał (Tussilago), porzeczkę czerwoną (Ribes rubrum), borówkę czernicę (Vaccinium myrtillus) i berberys (Berberis); a czasem licznie choć mniej wiernie – porzeczkę czarną (Ribes nigrum) i trybulę (Anthriscus sylvestris). Jest więc ta pszczolinka potencjalnym zapylaczem licznych drzew i krzewów owocowych (a szczególnie agrestu), jak również rzepaku (tab. 1).
Pszczolinka jasnobrzucha – A. helvola (L.) oblatywała 36 gatunków roślin z 17 rodzin – głównie z Compositae (28%), Rosaceae (23%), Salicaceae (14%), Saxifragaceae (9%) i Berberidaceae (6%). Wiernie i czasem licznie odwiedzała ona mniszki (Taraxacum), wierzby (Salix), agrest (Ribes grossularia), jastrzębce (Hieracium), berberys (Berberis) i głogi (Crataegus); wiernie ale mniej licznie – maliny (Rubus), śliwy (Prunus), róże (Rosa) i podbiał (Tussilago); a czasem licznie – kapustne (Brassica) i borówkę czernicę (Vaccinium myrtillus). Można ją więc uważać za potencjalnego zapylacza agrestu, a prawdopodobnie i malin (tab. 1).
Pszczolinka złocista – A. fulva (Müll.) łowiona była na 39 roślinach z 17 rodzin – głównie z Rosaceae (25%), Saxifragaceae (22%), Cruciferae (8%), Compositae (6%), Berberidaceae (7%), Salicaceae (8%), Ericaceae (3%). Wiernie i czasem licznie oblatywała agrest (Ribes grossularia), irgę (Cotoneaster integerrimus), berberys (Berberis) i wierzby (Salix); wiernie ale mniej licznie – śliwy (Prunus), jabłonie (Malus), czereśnię (Cerasus avium), porzeczkę czerwoną (Ribes rubrum), głogi (Crataegus), pięciorniki (Potentilla), mniszki (Taraxacum), podbiał (Tussilago), borówkę czernicę (Vaccinium myrtillus), trzmielinę (Evonymus), rzepak (Brassica napus), rzepik (B. rapa), a czasem licznie – rzodkiew (Raphanus). Można zaliczyć ją więc do potencjalnych zapylaczy agrestu, a prawdopodobnie także śliw, jabłoni, czereśni, porzeczek, rzepaku i rzepiku (tab. 1).
strona 101Tab. 1. Rośliny pokarmowe pszczolinki agrestówki, jasnobrzuchej, złocistej, mniszkowo-malinowej, wiosennej, alpejskiej i krasnoczułki. – Food plants of Andrena varians (Rossi), A. helvola (L.), A. fulva (Müll.), A. fucata Smith, A. synadelpha Perk., A. rogenhoferi F. Mor. and A. mitis Schmied.
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | Vs | Hv | Fl | Fc | Sy | Ro | Mi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ROSACEAE | – | – | – | 19m | – | – | – |
| Amelanchier canadensis Torr. et Gray | – | – | 50a | – | – | – | – |
| Amygdalus communis L. | 41 | – | – | – | – | – | – |
| Armeniaca vulgaris Lam. | 41 | – | – | – | – | – | – |
| Aruncus sylvestris Vostel. | – | – | – | 27 | – | – | – |
| Cerasus avium (L.) Moench | 50a,53 | – | 18,31a,50a | – | – | – | C.sp.38 |
| C. vulgaris Mill. | 16m,31a,41,45 | 41,54 | 31a,41 | – | – | – | 41 |
| Cotoneaster integerrimus Med. | C.sp.2 | – | 49m,38,41,50a | – | – | – | – |
| Crataegus | 32m,38 | 42m,38 | – | – | 38 | – | 49m |
| C. monogyna Jacq. | 2m,50a | – | – | – | 50a | – | – |
| C. laevigata (Poir.) DC. | 31,41,44,45,50a | 41,43,44 | 31,41,44,50a | 38,41,45,49 | 41,50a | – | 38,41,49 |
| Fragaria | – | 38,41 | – | 38-41 | – | – | – |
| F. vesca L. | 38,41,45 | – | – | – | – | – | – |
| Geum rivale L. | – | 44 | – | – | – | – | – |
| Malus domestica Borkh. | 16m,2,41,50a | – | 41 | – | – | – | – |
| M. pumila Mansf. | M.sp.31a,38,45 | 41 | M.sp.31a,47 | – | – | – | – |
| Padus avium Mill. | – | – | – | 40 | – | – | – |
| Persica vulgaris Mill. | 41 | 41,50a | – | – | – | – | – |
| Potentilla | – | – | 41 | 24,38,41,50a | – | – | – |
| P. arenaria Borkh. | 35 | – | – | – | 35 | – | – |
| P. erecta (L.) Raeusch. | – | – | – | 25 | – | – | – |
| P. nemanniana Rchb. | – | 41 | 38,49 | – | – | – | – |
| Prunus | 31a,38,41 | 38,50 | 38,41 | – | – | – | – |
| P. domestica L. | 16m,45,50a | – | – | – | – | – | – |
| P. spinosa L. | 35,40,45,50a,53 | 45 | 44,50a | – | – | – | – |
| Pyrus communis L. | 16m,21a,35,41,45,50a; P.sp.31a | – | P.sp.31a | – | – | – | – |
| Rosa | – | 38,41,50 | – | 25m,50 | 9,38,41 | – | – |
| R. canina L. | – | – | – | 27,44,50a | – | – | – |
| Rubus | – | 38,41 | – | 15,24,39,40,48 | – | – | – |
| R. fruticosus L. nom. ambig. | – | – | – | 41,49,50a | – | – | – |
| R. idaeus L. | – | 50 | 6,31a | 25m,27m,45m,49m,25,38,41,47,50,50a | 50a | – | – |
| R. plicatus Weibe & Nees | – | – | – | 38,41 | – | – | – |
| Sorbus aucuparia L. em. Hedl. | 45 | 15 | – | – | – | – | – |
| Spiraea | – | – | – | 32,44 | 38,41 | – | – |
(ciąg dalszy Tab. 1; główka kolumn powtórzona dla czytelności — w druku nie jest powtarzana na tej stronie)
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | Vs | Hv | Fl | Fc | Sy | Ro | Mi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| COMPOSITAE | |||||||
| Bellis perennis L. | – | 32,41 | – | – | – | – | – |
| Chrysanthemum | – | – | – | – | 41 | – | – |
| Cirsium rivulare (Jacq.) All. | – | – | – | 15 | – | – | – |
| Crepis | – | – | – | 38,41 | – | – | – |
| C. virens Vill. | – | – | – | 45 | – | – | – |
| Hieracium | – | 38,41 | – | – | – | – | – |
| H. pilosella L. | – | 49m | – | 32 | – | – | – |
| Petasites | – | 41 | – | – | – | – | – |
| Taraxacum | 26m,47m,2,4,8,15,31,35,36.38,41,43-45,48,49,50a | 45m,49m,4,15,26,32,33,36-38,41,44,48,50,50a | 31,38,41,44 | 21,25-27,32,33,38,41,45 | 2,38,41,48 | – | 38,41,48 |
| Tussilago farfara L. | 15,35,38,41,45,49,50a,53 | 32,38,41,50,51 | 38,41,45 | 15 | – | 50 | – |
| SAXIFRAGACEAE | |||||||
| Ribes | 48 | 39,41,48,50 | 49am,31,38,41 | – | – | – | – |
| R. alpinum L. | 32,50a | – | 50a | – | – | – | – |
| R. aureum Pursh | 39,45 | – | – | – | – | – | – |
| R. grossularia L. | 39m,41m,45m,47m,49m,31,31a,32,35,38 | 49m,41 | 2m,49m,50am,9,31a,44,47 | – | – | – | – |
| R. nigrum L. | 16m,1,31a,50a | – | 31a | – | – | – | – |
| R. rubrum L. | 38,41,45,50a | 41,50a | 9,31a,41,50a | – | – | – | – |
| Saxifraga | – | – | 38 | – | – | 49m,48 | – |
| S. aizoides L. | – | – | – | – | – | 38 | – |
| S. oppositifolia L. | – | – | – | – | – | 38,50 | – |
| CRUCIFERAE | |||||||
| Barbarea vulgaris R. Br. | 50a | – | – | 50a | – | – | – |
| Brassica napus L. | 17m,2,30,50a | 30m | 30,31,50a | 30,45,50a | 50a | – | – |
| B. rapa L. | B.sp.38,41 | 37 | 38,41,49,50a | – | – | – | – |
| Raphanus raphanistrum L. | – | – | 45m | 55 | – | – | – |
| Sinapis alba L. | – | – | – | 50a | – | – | – |
| S. arvensis L. | – | – | – | 26m,27,50a | – | – | – |
| Sisymbrium | – | – | – | – | 41 | – | – |
(ciąg dalszy Tab. 1)
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | Vs | Hv | Fl | Fc | Sy | Ro | Mi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SCROPHULARIACEAE | |||||||
| Verbascum phoeniceum L. | – | – | 44 | – | – | – | – |
| V. thapsiforme Schrad. | – | – | – | 15 | – | – | – |
| Veronica chamaedrys L. | 41 | – | – | 35,50a | 10 | – | – |
| PAPILIONACEAE | |||||||
| Cytisus | – | – | – | – | – | – | 41 |
| Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. | – | – | – | 32 | – | – | – |
| Trifolium dubium Sibith. | – | – | – | – | – | – | 41 |
| T. pratense L. | – | – | – | – | 8 | – | – |
| RANUNCULACEAE | |||||||
| Adonis vernalis L. | – | 34 | – | – | – | – | – |
| Ficaria | – | – | – | – | – | – | 38,41 |
| F. verna Huds. | 45 | – | 50a | – | – | – | – |
| Helleborus | – | – | 41 | – | – | – | – |
| Ranunculus acris L. | 50a;R.sp.38,41 | – | – | 38,41,50a | – | – | – |
| ERICACEAE | |||||||
| Rhododendron | – | – | – | – | – | 38,48,50,50a | – |
| Rh. ferrugineum | – | – | – | – | – | 50m | – |
| Vaccinium | – | – | 38,41,49 | – | – | – | – |
| V. myrtillus L. | 38,41,45 | 49m,41 | – | 23,45 | – | – | – |
| V. uliginosum L. | – | – | 44 | – | – | – | – |
| V. vitis-idaea L. | – | – | – | 38,41 | – | – | – |
| UMBELLIFERAE | – | – | – | – | – | 50 | – |
| Aegopodium podagraria L. | – | 44 | – | 44 | – | – | – |
| Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm. | 45,50a;A.sp.41 | – | – | 44 | – | – | – |
| Chaerophyllum temulum L. | – | – | – | 50a | 50a | – | – |
| Heracleum sphondylium L. | – | – | – | 44m | – | – | – |
| LILIACEAE | |||||||
| Allium ursinum L. | – | 50a | – | – | – | – | – |
| Gagea lutea (L.) Ker-Gawl. | – | – | – | 1 | – | – | – |
| G. pusilla Schult. | – | 52 | – | – | – | – | – |
| Hyacinthus orientalis L. | – | – | 44 | – | – | – | – |
(ciąg dalszy Tab. 1)
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | Vs | Hv | Fl | Fc | Sy | Ro | Mi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SALICACEAE | |||||||
| Salix | 21,26,35,38,40,41,44,45,51 | 49-50m,22,24,35,38,40,41,44,45,49a,51 | 49m,49am,31,38,41 | 24 | 38,41 | 50m | 49m,50am,38-40,48,49a |
| S. alba L. | 50a | – | – | – | – | – | – |
| S. caprea L. | 15,32,50a | – | 50a | – | – | – | 50a |
| S. pentandra L. | – | – | – | – | – | – | 50a |
| S. purpurea L. | – | – | – | – | – | – | 50a |
| S. triandra L. | 32 | – | – | – | – | – | 50a |
| S. viminalis L. | – | – | – | – | – | – | 50a |
| POLYGONACEAE | |||||||
| Fagopyrum esculentum Moench | 44 | 44 | – | – | – | – | – |
| Polygonum | – | – | – | 25 | – | – | – |
| LABIATAE | |||||||
| Glechoma hederacea L. | – | – | 44 | – | – | – | – |
| Lamium purpureum L. | – | 40 | – | – | – | – | – |
| CARYOPHYLLACEAE | |||||||
| Stellaria holostea L. | 50a | – | – | 38 | – | – | – |
| S. media (L.) Vill. | – | 38,41 | – | S.sp.41 | – | – | – |
| RHAMNACEAE | |||||||
| Rhamnus (sensu late) | 38 | – | 41 | – | 38,41 | – | – |
| Rh. catharticus L. | 41 | 50a | – | 32 | – | – | – |
| Frangula alnus Mill. | – | 50 | 38,49 | 35,41,49 | – | 50 | – |
| ACERACEAE | |||||||
| Acer campestre L. | 38,41 | 41 | 50a | 41 | – | – | – |
| A. ginnala Maxim. | 2m | 2 | A.sp.38,41 | – | – | – | – |
| A. pseudoplatanus L. | 50a | – | 50a | – | 50a | 50a | – |
| CAMPANULACEAE | |||||||
| Campanula patula L. | – | – | – | 27m | – | – | – |
| Jasione montana L. | – | 44 | – | 41,49 | – | – | – |
(ciąg dalszy i zakończenie Tab. 1)
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | Vs | Hv | Fl | Fc | Sy | Ro | Mi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| INNE -OTHER FAMILIES | |||||||
| Armeria maritima (Mill.) Willd. | – | – | – | 38,41,49 | – | – | – |
| Asperula odorata L. | – | – | 38 | – | – | – | – |
| Berberis | 40 | 38,40,41 | – | – | – | 38 | – |
| B. vulgaris L. | 32,38,41,50a | 50m,44 | 44m,29,38,41,49,50a | 38,41,49 | 38,41 | 50 | – |
| Betula pendula Roth. | 50a | – | – | – | – | – | – |
| Buxus sempervirens L. | – | – | 50a | – | – | – | – |
| Corydalis solida Sm. | – | – | – | – | 1 | – | – |
| Euphorbia cyparissias L. | – | E.sp.41 | 49;E.sp.41 | – | – | – | – |
| Evonymus europaea L. | – | – | 38,41,49 | – | – | 38 | – |
| Gentiana acaulis L. | – | – | – | – | – | – | – |
| Helianthemum nummularium (L.) Mill. | – | – | – | 50a | – | – | – |
| Ilex aquifolium L. | 50a | – | 50a | – | 50a | – | – |
| Myosotis | – | – | 38 | – | – | – | – |
| Quercus | – | – | 50a | – | 50a | – | – |
| Staphylaea pinnata L. | 41 | – | – | – | – | – | – |
| Viburnum opulus L. | 45;V.sp.41 | – | – | – | – | – | – |
| V. lantana L. | – | – | 50a | – | – | – | – |
| Bez rośliny – Without any plant | – | – | – | 12m,2 | 3 | – | – |
OBJAŚNIENIA – EXPLANATIONS (ad tab. 1-2):
Symbole gatunków pszczolinek – Symbols of the Andrena species: Ap – A. apicata Smith – wierzbowo-podbiałowa, Cl – A. clarkella (Kirby) – długowłosa, Fc – A. fucata Smith – mniszkowo-malinowa, Fl – A. fulva (Müll.) – złocista, Hv – A. helvola (L.) – jasnobrzucha, Lp – A. lapponica Zett. – borówczanka, Mi – A. mitis Schmied. – krasnoczułka, Ny – A. nycthemera Imh. – szara, Pr – A. praecox (Scop.) – wczesna, Ro – A. rogenhoferi F. Mor. – alpejska, Sy – A. synadelpha Perk. – wiosenna, Vs – A. varians (Rossi) – agrestówka.
Liczby w tabeli oznaczają teren badań, lata i autorów (w nawiasie powiat z 1975 r. oraz pozycja literatury).
The numbers in the table indicate the regions, years and authors of investigation (woj = province. The districts from the year 1975 and bibliographic position in parenthesis).
Okazy własne pszczół zbierali – The own bee specimens were collected by: AK – Andrzej Kosior, AR – Andrzej Ruszkowski, BŻ – Barbara Żak, JG – Janina Gosek, JM – Jerzy Marcinkowski, JS – Józef Sykuła, JW – Janina Wojdaszka, KB – Krystyna Kuna, KK – Krystyna Kaczmarska, MB – Mieczysław Biliński, MZ – Maria Zadura, ZK – Zofia Konopacka.
POLSKA – POLAND
woj lubelskie:
- Puławy – park 1962-1985 AR, MB, MZ, BŻ, KK.
- Puławy – Górna Niwa 1967-1998 MB, KB,BŻ.
- Puławy – stacja kolejowa (railway station) 1992 JW.
- Parchatka (Puławy) 1984 i 1993 JG, KK.
- Bochotnica (Puławy) 1977 MB.
- Kazimierz Dolny (Puławy) 1983 KK.
- Grabówki (Puławy) 1983 KK.
- Gołąb (Puławy) 1987-1988 AR, KK, JG.
- Jaroszyn (Puławy) 1991 AR.
- Bronowice (Puławy) 1988 JG, AR.
- Łęka (Puławy) 1988 AR, JG, KK.
- Sadłowice (Puławy) 1980 JM.
- Wojszyn (Puławy) 1987 JS.
- Oseredek (Tomaszów Lub.) 1987 AK.
- „woj. zamojskie” (Kosior, Fijał 1992);
- (Anasiewicz, Warakomska 1971, Anasiewicz 1972);
- (Miczulski 1967).
woj. mazowieckie:
- Piskorów (Zwoleń) 1991 JG, AR.
- Puszcza Kampinoska (Banaszak, Plewka 1981).
woj. świętokrzyskie:
- Jędrzejów (Karczewski 1962).
woj. łódzkie:
- Łowicz (Drogoszewski 1932); 21a. Skierniewice 1960 ZK.
woj. małopolskie:
- (Wierzejski 1874); 22a. (Łoziński 1920);
- Tatry – mounts (Noskiewicz 1920);
- Pieniny – mounts (Dylewska, Noskiewicz 1963);
- Babia Góra – mounts (Dylewska 1966);
- Ojców (Olkusz) (Dylewska 1988);
- Tatry – mounts (Dylewska 1991).
woj. śląskie:
- (Torka 1927).
woj. dolnośląskie:
- Wrocław (Noskiewicz 1959).
- (Gałuszkowa 1965).
woj. wielkopolskie:
- (Banaszak 1973, 1976); 31a. Poznań (Wójtowski, Feliszek 1977).
woj. zachodniopomorskie:
- (Blüthgen 1919).
woj. pomorskie:
- (Alfken 1909, 1912).
- (Banaszak 1980).
woj. kujawsko-pomorskie:
- (Torka 1912, 1932).
- Toruń (Pawlikowski 1978).
woj. warmińsko-mazurskie:
- (Alfken 1913).
różne rejony – different regions:
- (Dylewska 1987).
Śląsk polski i czeski – Czech and Polish Silesia:
- (Ducke 1898).
- (Dittrich 1903).
CZECHY i SŁOWACJA – CZECH and SLOVAKIA:
- (Kocourek 1966).
- (Beláková, Dorn 1968).
- Beláková 1971, 1977).
NIEMCY i AUSTRIA – GERMANY and AUSTRIA:
- (Müller 1873).
- Bremen (Alfken 1914).
- (Hedicke 1922).
- (Friese 1926).
- (Hedicke 1930).
- Stoeckhert 1933). 49a. (Warncke 1981);
- (Dylewska 1993); 50a. (Westrich 1989).
LITWA – LITHUANIA:
- (Adolph 1934, 1937).
UKRAINA:
- (Bramson 1879).
- (Noskiewicz 1922).
- (Niewkrita 1957).
ROSJA – RUSSIA:
- Mierzeja Kurońska – Kurische Nehrung (Baer 1903). m – liczny oblot – a frequent visiting
Pszczolinka mniszkowo-malinowa – A. fucata Smith odwiedzała 41 roślin z 16 rodzin – głównie z Rosaceae (45% całego oblotu), Compositae (12%), Cruciferae (9%), Umbelliferae (7%), Ericaceae i Rhamnaceae (po 3%), Campanulaceae (4%). Najwierniej i najliczniej oblatywała ona maliny (Rubus idaeus); wiernie i czasem licznie – gorczycę (Sinapis arvensis) i różę (Rosa canina); wiernie, ale raczej nielicznie – mniszki (Taraxacum), poziomki (Fragaria), głogi (Crataegus), pięciorniki (Potentilla), pępawy (Crepis), borówki (Vaccinium), berberys (Berberis vulgaris), zawciąg (Armeria maritima), jeżyny (Rubus fruticosus), rzepak (Brassica napus), jaskier (Ranunculus acris) i kruszynę (Frangula); a czasem licznie dzwonki (Campanula patula). Pszczolinka ta jest więc potencjalnym zapylaczem malin (tab. 1).
Pszczolinka wiosenna – A. synadelpha Perk. stwierdzona była tylko (tab. 1) na 19 gatunkach roślin z 9 rodzin – głównie z Rosaceae (37%) i Compositae (17%); wiernie jedynie na mniszkach (Taraxacum), głogach (Crataegus) i różach (Rosa).
Pszczolinkę alpejską – A. rogenhoferi F. Mor. łowiono tylko na 9 roślinach z 7 rodzin, głównie z Saxifragaceae i Ericaceae (po 30%) oraz Salicaceae (13%). Wiernie i czasem licznie występowała tylko na skalnicach (Saxifraga) i różanecznikach (Rhododendron), a czasem licznie na wierzbach (Salix).
Pszczolinka krasnoczułka – A. mitis Schmied. zbierana była z 12 roślin z 5 rodzin – głównie Salicaceae (46%), Rosaceae (29%) i Compositae (11%); wiernie i czasem licznie łowiono ją jedynie na wierzbach (Salix) i głogach (Crataegus), a wiernie lecz raczej mniej licznie na mniszkach (Taraxacum).
Te trzy ostatnie gatunki nie mają, jak się zdaje, praktycznego znaczenia dla rolnictwa (tab. 1).
strona 109Pszczolinka wczesna – A. praecox (Scop.) odwiedzała 39 gatunków roślin z 16 rodzin – głównie z Salicaceae (51% całego oblotu), Compositae (24%), Rosaceae (6%), Cruciferae (4%), oraz Liliaceae (3%). Najliczniej i najwierniej odwiedzała ona wierzby (a zwłaszcza iwę – Salix caprea); wiernie i czasem licznie – podbiał (Tussilago), mniszki (Taraxacum), kapustne (zwłaszcza rzepak – Brassica napus) i złoć (Gagea lutea); wiernie, ale raczej mniej licznie – porzeczki (Ribes), jaskry (Ranunculus), stokrotki (Bellis) i jastrzębce (Hieracium); a czasem licznie – jabłonie (Malus) i mlecze (Sonchus). Być może pszczolinka ta bierze jakiś udział w zapylaniu rzepaku oraz drzew i krzewów owocowych (zwłaszcza porzeczek i jabłoni – tab. 2).
Pszczolinka borówczanka – A. lapponica Zett. stwierdzona została na kwiatach 24 gatunków roślin z 10 rodzin – głównie z Ericaceae (49%), Salicaceae (16%), Compositae (14%) i Rosaceae (13%). Najliczniej i najwierniej oblatywała ona borówkę czernicę (Vaccinium myrtillus) i wierzby (Salix); wiernie i czasem licznie także brusznicę (V. vitis-idaea), pięciornik (Potentilla nemanniana) i podbiał (Tussilago); wiernie ale raczej mniej licznie – mniszki (Taraxacum) i różaneczniki (Rhododendron); a czasem licznie – lepiężnik (Petasites albus), róże (Rosa) i złoć (Gagea lutea). Jest to niewątpliwie potencjalny zapylacz borówek (tab. 2).
Pszczolinka wierzbowo-podbiałowa – A. apicata Smith łowiona była na 24 gatunkach roślin z 10 rodzin – głównie z Salicaceae (67%), Compositae (17%) i Cruciferae (5%). Najliczniej i najwierniej oblatywała ona wierzby (Salix) wiernie zaś, ale raczej mniej licznie – mniszki (Taraxacum) i podbiał (Tussilago).
Pszczolinka długowłosa – A. clarkella (Kirby) zbierana była z 15 gatunków roślin z 6 rodzin – głównie z Salicaceae (74%) i Compositae (17%). Najwierniej i najliczniej odwiedzała wierzby (Salix); wiernie choć raczej mniej licznie – podbiał (Tussilago) i czasem licznie – mniszki (Taraxacum). Wcześniejsza nazwa „podbiałówka” nie jest dostatecznie uzasadniona, nazwaliśmy ją więc „długowłosą”, co dobrze charakteryzuje jej wygląd.
Pszczolinka szara – A. nycthemera Imh. stwierdzona została tylko na 5 roślinach z 2 rodzin: Salicaceae (80%) i Compositae (20%). Wszystkie 3 ostatnie pszczolinki związane są bardzo silnie z wierzbami i raczej nie mają znaczenia gospodarczego dla rolnictwa (tab. 2).
strona 110Tab. 2. Rośliny pokarmowe pszczolinki wczesnej, borówczanki, wierzbowo-podbiałowej, długowłosej i szarej – Food plants of Andrena praecox (Scop.), A. lapponica Zett., A. apicata Smith, A. clarkella (Kirby) and A. nycthemera Imh.
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | praecox Pr | Lapponica Lp | Apicata Ap | clarkella Cl | nycthemera Ny |
|---|---|---|---|---|---|
| SALICACEAE | |||||
| Salix | 8m,10m,24-27m,32m,40m,44-45m,49-51m,49am,50am,53m,6,11,18,31,35,38,39,41,43,48,52,55 | 27m,49-50m,25,38,41,45 | 8m,19m,24-25m,35m,40m,49-50m,49am,50am,27,28,37-39,41,44,45,51,47-49 | 24-25m,27m,50am,51m,7,18,22a,26,37,38,40,41,45,48,49,53 | 50am,8,11,35,37,38,41,48,49,49a,51,53,55 |
| S. alba L. | 50a | – | 50a | – | – |
| S. aurita L. | 27m,50a | 27,35 | 32,50a | 27m,32,50a | – |
| S. caprea L. | 26m,15,24,25,41,47,50a | – | 15,50a | 35m,15,50a | 47,50a |
| S. cinerea L. | 50a | – | 32,45,50a | 33,45,50a | 50a |
| S. fragilis L. | 27m,26,50a | – | 50a | 27 | – |
| S. purpurea L. | 45,50a- | – | 45 | 32,45,50a | 50a |
| S. repens L. | – | – | – | 32,50a,55 | – |
| S. rubra | – | – | – | – | 40 |
| S. silesiaca Willd. | – | 25 | 35m | – | – |
| S. triandra L. | 15,45 | – | 32 | 27m,32 | – |
| S. viminalis L. | 45,47,50a | – | – | 50a | – |
| COMPOSITAE | |||||
| Bellis perennis L. | 24,32,38,41,45 | – | – | – | – |
| Hieracium pilosella L. | 45;H.sp.38,41 | H.sp.50 | 45 | – | – |
| Leontodon | 24 | – | – | – | – |
| Petasites albus (L.) Gaertn. | 25 | 27m,25 | 25 | 25,27 | – |
| Sonchus | 50m | – | – | – | – |
| Taraxacum | 26m,44m,24,36,38,41,42,45,51 | 25,27,50,50a | 2,27,32,38,41,45,50 | 27m,51 | – |
| Tussilago farfara L. | 25m,51m,1,13,15,26,31,32,38,41,45 | 27m,25,45 | 35,38,41,45,51 | 25,38,41,45,47,51 | 15,38,41,48,51 |
(ciąg dalszy Tab. 2; główka kolumn powtórzona — tak jak w druku)
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | praecox Pr | Lapponica Lp | Apicata Ap | clarkella Cl | nycthemera Ny |
|---|---|---|---|---|---|
| ROSACEAE | |||||
| Amygdalus communis L. | 41 | – | – | – | – |
| Fragaria vesca L. | – | 35 | – | – | – |
| Malus domestica Borkh. | 16m | – | – | – | – |
| Padus avium Mill. | 50 | – | – | 51 | – |
| Prunus spinosa L. | 15;P.sp.50 | P.sp.50 | P.sp.50 | – | – |
| Potentilla aurea L. | – | 27 | – | – | – |
| P. nemanniana Rchb. | – | 49m,38,41 | – | – | – |
| Rosa | – | 50m | – | – | – |
| Rubus idaeus L. | 50 | – | – | – | – |
| Sorbus aucuparia L. em. Hedl. | 44,45 | – | 45 | – | – |
| Spiraea | – | 38,41 | – | – | – |
| CRUCIFERAE | 41 | – | – | – | – |
| Brassica napus L. | 30m,43 | – | 45 | – | – |
| B. rapa L. | B.sp.38 | – | 45 | – | – |
| Erophila verna (L.) Chev. | – | – | 46 | – | – |
| Iberis amara L. | 45 | – | – | – | – |
| Sinapis arvensis L. | – | – | 26 | – | – |
| ERICACEAE | – | 19m | – | – | – |
| Rhododendron | – | 38,41,50 | 50 | – | – |
| R. ferrugineum | – | 50 | – | – | – |
| Vaccinium myrtillus L. | – | 25m,27m,45m,49-50m,50am,15,20,23,32,35,37,38,41 | – | – | – |
| V. oxycoccos L. | – | 50a | – | – | – |
| V. uliginosum L. | – | 33,50a;V.sp.48 | – | – | – |
| V. vitis-idaea L. | – | 27m,49m,25,32,33,38,41,45,50a | – | – | – |
| RANUNCULACEAE | |||||
| Anemone ranunculoides L. | – | 27 | – | A.sp.41 | – |
| Ficaria verna Huds. | 45 | 45 | – | 45 | – |
| Ranunculus acer L. | 43;R.sp.38,41 | – | – | – | – |
(ciąg dalszy i zakończenie Tab. 2)
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | praecox Pr | Lapponica Lp | Apicata Ap | clarkella Cl | nycthemera Ny |
|---|---|---|---|---|---|
| SAXIFRAGACEAE | |||||
| Ribes aureum Pursh. | R.sp.38 | – | 45 | – | – |
| R. grossularia L. | 41 | – | – | – | – |
| R. rubrum L. | 41 | – | R.sp.45 | 35 | – |
| LABIATAE | |||||
| Lamium album L. | 26 | – | – | – | – |
| L. purpureum L. | 38,41 | – | – | – | – |
| BORAGINACEAE | |||||
| Myosotis | 24 | – | – | – | – |
| Pulmonaria obscura Dum. | – | – | – | 15 | – |
| LILIACEAE | |||||
| Gagea lutea (L.) Ker.-Gaw. | 1m,44 | 27m | – | – | – |
| G. pratensis (Pers.) Dum. | 45 | – | G.sp.46 | – | – |
| CARYOPHYLLACEAE | |||||
| Stellaria holostea L. | – | – | 24 | – | – |
| S. media Vill. | 45 | – | – | – | – |
| INNE – OTHER FAMILIES | |||||
| Alnus | – | – | 51 | – | – |
| Bellaria | 41 | – | – | – | – |
| Berberis vulgaris L. | 44 | – | 50 | – | – |
| Corylus avellana L. | 41 | – | – | – | – |
| Galanthus nivalis L. | – | – | – | 25 | – |
| Hypericum | – | 27 | – | – | – |
| Knautia arvensis (L.) Coult. | 43 | – | – | – | – |
| Lotus corniculatus L. | – | 50 | – | – | – |
| Primula elatior (L.) Grufb. | 26 | – | – | – | – |
| Trientalis europaea L. | – | 35 | – | – | – |
| Veronica chamaedrys L. | – | 27,50a | – | – | – |
| Viola odorata L. | 41,45 | – | – | – | – |
| Bez rośliny | 11m,12 | 14 | 2m | – | 5m,8m,11m |
WNIOSKI
Z pszczolinek tego podrodzaju znaczenie gospodarcze jako potencjalni zapylacze mają: dla rzepaku – Andrena varians i A. praecox: dla agrestu i śliw – A. varians, A. helvola i A. fulva; dla jabłoni, gruszy i wiśni – A. varians; dla malin – A. fucata; dla borówek – A. lapponica i A. fulva.
Główną bazą pokarmową dla gatunków tego podrodzaju stanowią: dla A. varians i A. fulva – Rosaceae i Saxifragaceae; dla A. helvola, A. fucata i A. synadelpha – Rosaceae i Compositae; dla A. mitis – Rosaceae i Salicaceae; dla A. rogenhoferei – Saxifragaceae i Ericaceae; dla A. lapponica – Ericaceae; dla A. praecox, A. apicata, A. clarkella i A. nycthemera – Salicaceae i Compositae.
LITERATURA
A d o l p h W. (1934)- Materiały do znajomości fauny pszczół Wileńszczyzny. Prace Tow. Przyj. Nauk w Wilnie, Wydz. Nauk Mat.-Przyr., 8, 27:1-38.
A d o l p h W. (1937)- Zespoły wiosenne pszczół w Ponarach pod Wilnem. Prace Tow. Przyj. Nauk w Wilnie, Nauk Mat. i Przyr., 11.
A l f k e n J.D. (1909)- Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Westpreussen. Ber. Westpr. Bot.-zool. Ver., 31:101-123.
A l f k e n J.D. (1912)- Die Bienenfauna von Westpreussen. Ber. Westpr. Bot.-Zool. Ver., 34:1-96.
A l f k e n J.D. (1913)- Die Bienenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon. Gesell. Königsberg, 53:114-182.
A l f k e n J.D. (1914)- Die Bienenfauna von Bremen. Abh. Naturwiss. Ver. Bremen, 22:1-220.
A n a s i e w i c z A. (1972)- Oblot niektórych drzew owocowych i porzeczki czarnej przez błonkówki pszczołowate (Hymenoptera, Apoidea). Pol. Pismo Ent., 42(2):491-506.
A n a s i e w i c z A., W a r a k o m s k a Z. (1971)- Analysis of pollen collected by wild Apoidea from fruit trees and bushes. Ekol. Pol. 19(34):509-523.
B a e r W. (1903)- Zur Apidenfauna der Kurischen Nehrung. Int. Allg. Z. Ent., 8:157-161.
B a n a s z a k J. (1973)- Pszczołowate (Apoidea) okolic Poznania. Bad. Fizjogr. Pol. Zach., B, 26:33-78.
B a n a s z a k J. (1976)- Pszczoły (Hymenoptera, Apoidea) ogrodu botanicznego w Poznaniu. Bad. Fizjogr.Pol. Zach., C, 29:71-85.
B a n a s z a k J. (1980)- Pszczoły (Apoidea, Hymenoptera) siedlisk kserotermicznych rejonu dolnej Wisły. Fragm. Faun., 25:335-360.
B a n a s z a k J., P l e w k a T. (1981)- Apoidea (Hymenoptera) Kampinoskiego Parku Narodowego. Fragm. Faun., 25:435-452.
strona 114B e l á k o v á A. (1971)- Včely (Apoidea) z niektorých významných oblasti Slovenska. Entomol. Probl., 10:141-191.
B e l á k o v á A. (1977)- Včely (Apoidea) okolia Zemplinskej šíravy. Acta Fac. Rer. Nat. Univ. Comen. Zool., 22:109-123.
B e l á k o v á A., D o r n M. (1968)- Príspevok k poznaniu opelovačov rodu Andrena (Fabricius) v prírodnej rezervácií Jurský Šúr a Chotín. Ochrana Fauny, 2(3):7-13.
B l ü t h g e n P. (1919)- Die Bienenfauna Pommerns. Stettiner Ent. Ztg., 80:65-131.
B r a m s o n K.Z. (1879)- Die Hymenoptera Mellifera der Umgegend von Jetaterinoslaw. Bull. Soc. Nat. Mosc., 54 (2):253-306.
D i t t r i c h R. (1903)- Verzeichnis der bisher in Schlesien aufgefundenen Hymenopteren. I. Apidae. Z. Entom., 28:21-54.
D r o g o s z e w s k i K. (1932)- Wykaz żądłówek zebranych w Polsce środkowej. Pol. Pismo Entomol., 11:113-118.
D u c k e A. (1898)- Die Bienenfauna Österreich.-Schlesiens. Entom. Nachr. Berlin, 24:129-146.
D y l e w s k a M. (1966)- The Apoidea of the Babia Góra Mountain. Acta Zool. Cracov., 11(5):111-175.
D y l e w s k a M. (1974)- Pszczołowate – Apidae. Podrodzina Andreninae. Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XXIV, z. 68d.
D y l e w s k a M. (1987)- Die Gattung Andrena Fabricius (Andrenidae, Apoidea) in Nord- und Mitteleuropa. Acta Zool. Cracov., 30 (12):359-708.
D y l e w s k a M. (1988)- Apoidea of the Ojców National Park. Part I. Colletidae, Halictidae, Andrenidae, Melittidae, Megachilidae, Anthophoridae. Acta Biol. Cracov., Zool. 30:19-72.
D y l e w s k a M. (1991)- Apoidea of Tatra Mountains and the adjacent area. Part I. Colletidae, Andrenidae, Halictidae, Melittidae, Megachilidae and Anthophoridae. Acta Zool. Cracov., 34 (1):189-265.
D y l e w s k a M. (1993)- Apoidea (except Apidae) on the northern slopes of the Hohe Tauern Mts. Acta Zool. Cracov., 35(3):509-564.
D y l e w s k a M., N o s k i e w i c z J. (1963)- Apoidea of the Pieniny National Park. Part 2. Colletidae, Andrenidae, Halictidae, Melittidae, Apidae (Nomada Scop.). Acta Zool. Cracov., 8:477-532.
F r i e s e H. (1926)- Die Bienen, Wespen, Grab- und Goldwespen. Die Insekten Mitteleuropas, insbesondere Deutschlands. Stuttgart.
G a ł u s z k o w a I. (1965)- Pszczołowate (Apidae) zebrane na rzepaku ozimym na Niżu i Wyżu Dolnego Śląska. Pol. Pismo Entomol., 14(3-4):146-155.
H e d i c k e H. (1922)- Die Hymenopterenfauna des Gr.- Machnower Weinbergs bei Mitterwalde (Mark.). Deut. Entomol. Z. Berlin, 3.
H e d i c k e H. (1930)- Hautflügler, Hymenoptera. Die Tierwelt Mitteleuropas, 5(2):1-246.
strona 115K a r c z e w s k i J. (1962)- Znaczenie borówki czernicy (Vaccinium myrtillus L.) dla entomocenozy leśnej. Fol. for Pol., z. 9, A:67.
K o c o u r e k M. (1966)- Prodromus Insectorum Bohemoslovakiae. IX. Apoidea, Andrena. Ac. Faun. Entomol. Mus. Nat., Pragae, 12 suppl.:1-122.
K o s i o r A. i F i j a ł J. (1992)- Analiza faunistyczno-ekologiczna owadów pszczołowatych Apoidea województwa zamojskiego. Stud. Ośr. Dokum. Fizjogr., 20:13-53.
Ł o z i ń s k i P. (1920)- Błonkówki pszczołowate okolic Krakowa. Spraw. Kom. Fizjogr., 53:125-137.
M i c z u l s k i B. (1967)- Błonkówki (Hymenoptera) w biocenozie upraw rzepaku. Cz. IV. Żądłówki (Aculeata). Pol. Pismo Entomol., 37:487-506.
M i r e k Z., P i ę k o ś – M i r k o w a H., Z a j ą c A., Z a j ą c M. (1995)- Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Kraków.
M ü l l e r H. (1873)- Die Befruchtung der Blumen durch Insecten und die gegenseitigen Anpassungen beider. Leipzig.
N i e w k r i t a O.H. (1957)- K izuczeniju nasiekomych opylitielej czereszni i wiszni na Ukrainie. Z b. prac. Zool. Muzeju A.N. URSR, 28:49-61 (według Ref. żurn. bioł. 1958, ref. 73586).
N o s k i e w i c z J. (1920)- Przyczynek do znajomości fauny żądłówek Tatr Polskich. Kosmos, 45:145-155.
N o s k i e w i c z J. (1922)- Pszczołowate okolic Lwowa. Spraw. Kom. Fizj. 55-56:157-179.
N o s k i e w i c z J. (1959)- Nowe dla fauny Polski gatunki błonkówek (Hymenoptera) i muchówek (Diptera) i nowe stanowiska gatunków rzadko obserwowanych. Pol. Pismo Entomol., 29; 14:201-214.
O s y č n i u k A.Z. (1978)- Sem. Andrenidae – andrenidy. Opredelitel nasekomych ewropejskoj časti SSSR, 3:315-369.
P a w l i k o w s k i T. (1978)- Związki pokarmowe pszczołowatych (Hymenoptera, Apoidea) występujących na uprawach rzepaku ozimego – Brassica napus L. z innymi roślinami zielnymi w okolicy Torunia. Pol. Pismo Entomol., 48: 267-277.
R u s z k o w s k i A., G o s e k J. (1999)- Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze pszczolinek (Andrena Fabricius) z podrodzajów Poecilandrena Hedicke, Margandrena Warncke i Carandrena Hedicke. Pszczeln. Zesz. Nauk., 43(1):351-360.
R u s z k o w s k i A., G o s e k J. (2000)- Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze pszczolinek z grupy enslinella (podrodzaj Micrandrena Ashm. partim, Hymenoptera, Andrenidae). Pszczeln. Zesz. Nauk., 44:
R u s z k o w s k i A., R u s z k o w s k i J. (1998)- Słownik polskich nazw owadów. Część I. Puławy.
S t o e c k h e r t F.K. (1933)- Die Bienen Frankens (Hym., Apid.) Deut. Entomol. Z., 1932.
strona 116T o r k a V. (1912)- Die Bienen der Provinz Posen. Z. Naturwiss. Abt. Posen, 20:97-181.
T o r k a V. (1927)- Zur Bienenfauna Oberschlesiens. Inter. Entom. Zeit. Guben, 20: 125-130.
T o r k a V. (1932)- Nachträge zu meiner Veröffentlichung über „Die Bienen der Provinz Posen”. Deut. Wiss. Z. f. Polen.
W a r n c k e K. (1981)-Die Biennen des Klagefurter Beckens (Hymenoptera, Apidae) Carinthia II, 171(91):275-348.
W e s t r i c h P. (1989)- Die Wildbienen Baden-Württenbergs. Spezieller Teil. Stuttgart.
W ó j t o w s k i F., F e l i s z e k H. (1977)- Apidofauna zapylająca drzewa krzewy owocowe w pracowiczych ogródkach działkowych Poznania. Roczn. Ak. Rol. Pozn. 94:235-241.
W i e r z e j s k i A. (1874)- Dodatek do fauny błonkówek (Hymenoptera)). Spraw. Kom. Fizyogr., 8:253-273.
FOOD PLANTS AND AN ECONOMIC IMPORTANCE OF ANDRENA SPECIES OF THE SUBGENUS ANDRENA S. STR. (ANDRENIDAE, HYMENOPTERA)
A. Ruszkowski, J. Gosek, M. Biliński, K. Kaczmarska
Summary
The lists of food plants for Andrena species of the subgenus Andrena s. str. were compiled on the basis of own bee specimens collected during the years 1960-1998 and of the literature. The list for A. varians (Rossi) included 44 plant species, for A. fucata Smith – 41, for A. fulva (Müll.) – 39, for A. praecox (Scop.) – 39, for A. helvola (L.) – 36, for A. apicata Smith – 24, for A. lapponica Zett. – 24, for A. synadelpha Perk. – 19, for A. mitis Schmied. – 12, for A. rogenhoferi F. Mor. – 9 and for A. nycthemera Imh. – 5 plant species.
A. varians and A. praecox should be accepted as the potential pollinators of Brassica napus; A. varians, A. fulva and A. helvola – of Ribes grossularia and Prunus (A. varians also of Malus, Pyrus and Cerasus); A. fucata – of Rubus idaeus; and A. lapponica with A. fulva – of Vaccinium.
The fundamental food basis for A. varians and A. fulva are Rosaceae and Saxifragaceae; for A. helvola, A. fucata and A. synadelpha – Rosaceae and Compositae; for A. mitis – Rosaceae and Salicaceae; for A. rogenhoferi – Saxifragaceae and Ericaceae; for A. lapponica – Ericaceae; for A. praecox, A. apicata, A. clarkella and A. nycthemera – Salicaceae and Compositae.
Keywords: solitary bees, Andrena, pollination, food-plants.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 100: „Rbies nigrum” → Ribes nigrum
- s. 101, tab. 1: „Aruncus sylvestris Vostel.” → Aruncus sylvestris Kostel.
- s. 101, 109, 111, tab. 1 i 2, 3×: „nemanniana” → neumanniana
- s. 101, tab. 1: „Weibe & Nees” → Weihe & Nees
- s. 102, tab. 1: „36.38″ → 36,38
- s. 113: „rogenhoferei” → rogenhoferi
- s. 114, piśmiennictwo: „Jetaterinoslaw” → Jekaterinoslaw
- s. 116, piśmiennictwo: „Biennen” → Bienen
- s. 116, piśmiennictwo: „Klagefurter” → Klagenfurter
- s. 116, piśmiennictwo: „Baden-Württenbergs” → Baden-Württembergs
- s. 116, piśmiennictwo: „drzewa krzewy” → drzewa i krzewy
- s. 116, piśmiennictwo: „pracowiczych” → pracowniczych
