BADANIA NAD SKŁADEM GATUNKOWYM ROZTOCZY W ZASIEDLONYCH ULACH PSZCZELICH I W PRZECHOWALNIACH MIODU

tekst: Wit Chmielewski

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XV, 1971 — Wit Chmielewski

strona 69

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XV, NR 1-2 WRZESIEŃ 1971

Wit Chmielewski

Instytut Ochrony Roślin — Poznań

WSTĘP

Gniazda owadów społecznych, zwłaszcza błonkówek pszczołowatych, są siedliskiem licznej fauny towarzyszącej. Przedstawiciele tej fauny, a szczególnie roztocza mogą występować tam w bardzo dużym nasileniu a ich liczebność często wielokrotnie przewyższa liczebność gospodarzy. Zjawisko to można obserwować również w ulach zasiedlonych przez pszczołę miodną (Apis mellifera L.). Warunki panujące w zamieszkałych przez pszczoły ulach, a przede wszystkim podwyższona wilgotność względna powietrza, temperatura i obfitość pokarmu, sprzyjają intensywnemu rozmnażaniu się roztoczy.

Akarofauna gniazd pszczelich nie została dotychczas dokładnie poznana. W literaturze akarologicznej i pszczelarskiej odczuwa się również brak danych na temat powiązań roztoczy z gospodarzem. Zagadnienia te w przypadku tak pożytecznych i użytkowych owadów jakimi są pszczoły wydają się szczególnie ważne i interesujące z punktu widzenia pszczelarstwa i przechowalnictwa produktów spożywczych, a zwłaszcza miodu naturalnego. Występowanie bowiem roztoczy w ulach może mieć nie tylko znaczenie sanitarno-higieniczne dla pszczół, lecz także może wpływać na porażenie miodu pszczelego przez niektóre szkodliwe gatunki roztoczy przechowalnianych.

Przeprowadzone w Instytucie Ochrony Roślin w Poznaniu badania miały na celu poznanie składu gatunkowego i nasilenia występowania akarofauny w ulach, a także ocenę stanu higieniczno-sanitarnego przechowywanego miodu naturalnego pod kątem występowania w nim roztoczy magazynowych. Wyniki tych badań przedstawione są w niniejszej pracy.

strona 70

PRZEGLĄD LITERATURY

Dane w literaturze akarologicznej dotyczącej roztoczy związanych z pszczołami są stosunkowo skromne. W literaturze pszczelarskiej najwięcej publikacji z tego zakresu poświęconych jest świdraczkowi pszczelemu (Acarapis woodie Rennie) — sprawcy choroby roztoczowej pszczół. Gatunek ten wzbudził duże zainteresowanie w wielu krajach, w tym również i w Polsce, gdzie dzięki badaniom Kirkora został bliżej poznany. A. woodie był przedmiotem badań naukowych i zainteresowania praktyków, wynikiem czego są liczne dane w publikacjach naukowych i podręcznikowych (Kozikowski, 1950; Toumanoff, 1951; Kirkor, 1953; Kostecki, 1961). Natomiast jeżeli chodzi o inne gatunki roztoczy związane z pszczołami, to dane na ich temat w literaturze są nieliczne i w większości przypadków mają jedynie charakter wzmianek (Michael, 1901—1903; Zachvatkin, 1941; Toumanoff, 1951; Türk, 1957; Hughes, 1961; Anonim, 1966).

W Polsce, poza publikacją Rolnika i Szmidta (1959), gdzie autorzy ci przy okazji badań nad entomofauną pasieki doświadczalnej zwrócili również uwagę na występowanie roztoczy w ulach, brak było danych z tego zakresu. Ostatnio ukazały się publikacje autora (Chmielewski, 1970a, 1970b), dotyczące Carpoglyphus lactis (L.) — gatunku występującego w ulach pszczelich i w przechowalniach miodu naturalnego a także w magazynach innych artykułów spożywczych.

MATERIAŁ I METODYKA

Materiałem do badań były zmiotki z uli pszczelich, uzyskiwane w czasie wiosennego przeglądu pasiek oraz próbki miodu naturalnego pochodzące z przechowalni i magazynów. Próbki miodu pszczelego pobierano z magazynów Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej w Poznaniu, oraz ze sklepów pszczelarskich i spożywczych. Zmiotki otrzymywano z pasiek doświadczalnych z Zakładu Pszczelarstwa Katedry Entomologii i z Katedry Ochrony Lasu Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu, z Zakładu Pszczelarstwa Katedry Ogrodnictwa Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie oraz z pasiek prywatnych, należących do indywidualnych hodowców pszczół. Próbki zmiotków ważące po 5—25 dkg przesiewano na sitach o średnicy oczek 1 mm, a uzyskany w ten sposób przesiew analizowano pod mikroskopem stereoskopowym wybierając z niego roztocze. Ważące 5—50 dkg próbki miodu przeglądano w całości na obecność roztoczy również przy użyciu binokularu. Wybrane z próbek roztocze liczono, ustalając stopień porażenia substratu według następującej skali: I stopień porażenia — 1—20 roztoczy w przeliczeniu na 1 kg substratu, II stopień — 21—40 roztoczy w 1 kg substratu i III stopień porażenia — ponad 40 roztoczy w przeliczeniu

strona 71

na 1 kg substratu. Roztocze preparowano metodą Faureà-Berlese, po czym określano ich przynależność gatunkową pod mikroskopem kontrastowo-fazowym, przy pomocy dostępnych opisów i kluczy (Zachvatkin, 1941; Nesbitt, 1945; Türk, Türk, 1957; Robertson, 1959; Hughcs, 1961; Griffiths, 1964). Następnie ustalano nasilenie występowania poszczególnych gatunków.

Badania prowadzone były w Instytucie Ochrony Roślin w Poznaniu w latach 1967—1970.

WYNIKI BADAŃ

WYSTĘPOWANIE ROZTOCZY W ULACH PSZCZELICH

W wyniku analizy zmiotków pochodzących z 238 uli zamieszkałych przez pszczoły, w 236 próbach stwierdzono obecność roztoczy, co stanowi 99,2% ogólnej liczby prób przebadanych (tab. 1). We wszystkich 15 pasiekach, z których pochodziły próby, stwierdzono występowanie roztoczy. Liczebność roztoczy wahała się w granicach od kilku osobników do kilkuset, a nawet do kilku tysięcy w jednej próbie. Jedynie w 2 próbach analizy nie wykazywały obecności roztoczy, co było prawdopodobnie związane z nadmiernym ich wysuszeniem przed dostarczeniem ich do badań. Prób słabo zasiedlonych przez roztocze, to jest porażonych w I i II stopniu, było stosunkowo mało, bo stanowiły one w sumie zaledwie 9,7% wszystkich przebadanych prób. Większość, bo 89,5% prób zmiotków, była porażona w III stopniu (tab. 1). W takich przypadkach liczebność roztoczy w szacunkowym przeliczeniu na jeden ul pszczeli sięgała liczby rzędu wielu tysięcy osobników, a obecność ich stwierdzić można było niekiedy nawet gołym okiem, gdyż zmiotki stanowiły poruszającą się masę.

Tabela 1 Wyniki analizy prób zmiotków z uli pszczelich i magazynowanego miodu naturalnego na obecność roztoczy

Substrat Liczba prób zbadanych Stopień porażenia: I: Liczba prób Stopień porażenia: I: % Stopień porażenia: II: Liczba prób Stopień porażenia: II: % Stopień porażenia: III: Liczba prób Stopień porażenia: III: % Stopień porażenia: I+II+III: Liczba prob Stopień porażenia: I+II+III: %
Zmiotki z uli pszczelich 238 7 3,0 16 6,7 213 89,5 236 99,2
Miód naturalny 138 9 6,5 11 8,0 13 9,4 33 23,9
strona 72

Stwierdzono w ulach pszczelich występowanie 19 gatunków roztoczy. z czego prawie połowa nie była dotychczas notowana w gniazdach pszczół (tab. 2). Zdecydowanie najliczniej i najczęściej spotykanym gatunkiem w ulach pszczelich był roztoczek domowy — Glycyphagus domesticus (De Geer) (ryc. 1), który wystąpił w około 77% wszystkich przebadanych uli. Następnie najliczniej i najczęściej reprezentowane były w kolejności: rozkruszek mączny — Acarus siro (L.) (w 40,8% przebadanych uli), rozkruszek drobny — Tyrophagus putrescentiae (Schrank) (20,6%) (ryc. 2), roztoczek owłosiony — Glycyphagus destructor (Schrank) (19,3%), rozkruszek wydłużony — Tyrophagus longior (Gervais) (19,3%) i roztoczek suszowy — Carpoglyphus lactis (L.) (18,5% prób porażonych (ryc. 3). W nieco mniejszym nasileniu wystąpiły: Acarus immobilis (Griffiths), Thyreophagus corticalis (Michael), Acarus farris (Oudemans), Cheyletus eruditus (Schrank) (ryc. 4), Caloglyphus rhizoglyphoides (Zachvatkin), Tarsonemus fusarii (Cooreman) i Parasitus fucorum (De Geer). Stosunkowo rzadko lub nawet sporadycznie zanotowano takie gatunki jak: Thyreophagus entomophagus (Laboulbène), Cunaxa taurus (Kramer), Macrocheles glaber (Müller), Macrocheles matrius (Hull.), Melichares tarsalis (Berlese) i Kleemania plumosus (Oudemans). Większość, bo 12 gatunków, to roztocze, które były już notowane w Polsce i znane są ze swego występowania głównie w magazynach. Inne gatunki, jak: T. fusarii, M. glaber i K. plumosus znalezione zostały po raz pierwszy w Polsce w gniazdach trzmieli (Chmielewski, 1971), a obecne stwierdzenie ich w ulach pszczelich jest potwierdzeniem

Ryc. 1 — Glycyphagus domesticus (De Geer) — samiec
Ryc. 2 — Tyrophagus putrescentiae (Schrank) — roztocze wyizolowane ze zmiotków
strona 73
Ryc. 3 — Carpoglyphus lactis (L.) — samica
Ryc. 4 — Cheyletus eruditus (Schrank) — samice
Ryc. 5 — Carpoglyphus lactis (L.) — roztocze wyizolowane z miodu
Ryc. 6 — Pyemotes ventricosus (Newport) — kuliste samice na larwie owada
strona 74

występowania ich na terenie naszego kraju. Podobnie przedstawia się sprawa z C. taurus, który po raz pierwszy stwierdzony został w towarach importowanych z Kenii (Chmielewski, w druku) a obecnie znaleziono go w zmiotkach z uli (Bolechowo k. Poznania, 3 V 1969, zmiotki z uli pszczelich, leg. det. W. Chmielewski). Dwa gatunki: T. corticalis (Bolechowo, 1 IV 1967, 21 III 1968, 3 V 1969, zmiotki z uli pszczelich, leg. det. W. Chmielewski; Poznań, 1 IV 1968; Kozielsko, pow. Wągrowiec, 25 V 1968, zmiotki z uli pszczelich, leg. det. W. Chmielewski) i C. rhizoglyphoides (Poznań, 1 IV 1968; Strzeszynek koło Poznania, 17 IV 1969, zmiotki z uli pszczelich, leg. det. W. Chmielewski) są nowymi dla Polski, a jednocześnie, jak wynika z literatury, nowymi dla akarofauny gniazd pszczół.

Roztocze spotykane w zmiotkach występowały głównie w populacjach

Tabela 2 Wyniki analizy na obecność roztoczy 238 prób zmiotków z uli pszczelich uzyskanych w czasie wiosennego przeglądu pasiek

Lp. Gatunek roztoczy Stopień porażenia: I: Liczba prób por. Stopień porażenia: I: % poraż. Stopień porażenia: II: Liczba prób por. Stopień porażenia: II: % poraż. Stopień porażenia: III: Liczba prób por. Stopień porażenia: III: % poraż. Stopień porażenia: I+II+III: Liczba prób por. Stopień porażenia: I+II+III: % poraż.
1 Acarus farris * 0 0,0 6 2,5 6 2,5 12 5,0
2 Acarus immobilis * 1 0,4 8 3,4 16 6,7 25 10,5
3 Acarus siro 3 1,3 21 8,8 73 30,7 97 40,8
4 Tyrophagus longior 7 2,9 34 14,3 5 2,1 46 19,3
5 Tyrophagus putrescentiae 2 0,8 4 1,7 43 18,1 49 20,6
6 Thyreophagus corticalis * 0 0,0 16 6,7 11 4,6 27 11,3
7 Thyreophagus entomophagus * 0 0,0 2 0,8 0 0,0 2 0,8
8 Caloglyphus rhizoglyphoides * 1 0,4 2 0,8 4 1,7 7 2,9
9 Carpoglyphus lactis 3 1,3 6 2,5 35 14,7 44 18,5
10 Glycyphagus destructor 2 0,8 8 3,4 36 15,1 46 19,3
11 Glycyphagus domesticus 6 2,5 16 6,7 161 67,6 183 76,8
12 Cheyletus eruditus 2 0,8 7 2,9 2 0,8 11 4,5
13 Cunaxa taurus * 0 0,0 4 1,7 0 0,0 4 1,7
14 Tarsonemus fusarii * 1 0,4 2 0,8 11 4,6 14 5,8
15 Kleemania plumosus * 0 0,0 1 0,4 0 0,0 1 0,4
16 Macrocheles glaber 1 0,4 0 0,0 0 0,0 1 0,4
17 Macrocheles matrius * 0 0,0 1 0,4 0 0,0 1 0,4
18 Melichares tarsalis * 0 0,0 1 0,4 0 0,0 1 0,4
19 Parasitus fucorum * 10 4,2 0 0,0 0 0,0 10 4,2
  • gatunki nie notowane dotychczas w gniazdach Apis mellifera L.
strona 75

mieszanych — wielogatunkowych, a najczęściej w 2-, 3-, 4- i 5-gatunkowych, a zespoły liczące ponad 5 gatunków spotykane były rzadziej. Jednogatunkowe kolonie roztoczy były mniej często spotykane niż zespoły wielogatunkowe (tab. 3). Roztocza występowały w różnych stadiach rozwojowych, a w 82 próbach stwierdzono także obecność roztoczy w stadium hypopus. Hypopusy należały w większości do gatunków: G. domesticus, A. immobilis i A. farris (tab. 4). Fakt ten nie jest bez znaczenia, ponieważ stadium hypopus u niektórych gatunków jest pewnego rodzaju formą przetrwalnikową, służącą do rozprzestrzeniania się roztoczy i przetrwania niesprzyjających dla ich rozwoju warunków otoczenia.

Tabela 3 Zasiedlenie zmiotków z uli pszczelich przez jednogatunkowe i wielogatunkowe zespoły roztoczy

Zespoły roztoczy Liczba prób %
1-gatunkowe 20 8,5
2-gatunkowe 61 25,8
3-gatunkowe 40 16,9
4-gatunkowe 70 29,7
5-gatunkowe 27 11,4
6-gatunkowe 10 4,3
7-gatunkowe 4 1,7
8-gatunkowe 4 1,7
Razem 236 100,0

Część okazów roztoczy ze względu na uszkodzenia ciała względnie też z uwagi na młodociane stadia rozwojowe nie mogła być określona do gatunku. Były to roztocza należące do następujących rodzajów i innych jednostek systematycznych: Acarus (w 40 próbach), Tyrophagus (24), Thyreophagus (2), Rhizoglyphus (1), Caloglyphus (15), Glycyphagus (7), Belba (4), Cheyletus (1), Tydeus (41), Tarsonemus (4), Melichares (2), Macrocheles (1), Parasitus (15), Haemolaelaps (1), Acaridae (36), Glycyphagidae (3), Oribatei (6), Cheyletidae (2), Tydeidae (3), Tarsonemidae (4), Parasitidae (2), Uropodidae (5), Laelaptidae (1) i Gamasidae (2).

PORAŻENIE PRZECHOWYWANEGO MIODU NATURALNEGO PRZEZ ROZTOCZE

Ogółem poddano analizie na obecność roztoczy 138 prób miodu pszczelego. W wyniku tych badań stwierdzono porażenie 33 prób, co stanowi 23,9% ogólnej liczby przeanalizowanych prób. Wśród prób porażonych najwięcej było zaatakowane w III stopniu. Nieco mniej w II, a następnie w I stopniu (tab. 1).

strona 76

Tabela 4 Liczba hypopusów w zmiotkach z uli pszczelich

Gatunek roztoczy Liczba prób w których wystąpiły hypopusy Liczba znalezionych hypopusów ogółem
Glycyphagus domesticus 49 94
Glycyphagus destructor 6 7
Carpoglyphus lactis 1 2
Acarus farris 6 110
Acarus immobilis 11 57
Caloglyphus rhizoglyphoides 1 14
Acaridae 8 10
Razem 82 294

W miodzie naturalnym stwierdzono obecność 8 gatunków roztoczy i pewną liczbę, których nie udało się określić z przyczyn obiektywnych (stadia młodociane, uszkodzenia ciała) (tab. 5). Zdecydowanie najczęściej i najliczniej występującym w miodzie gatunkiem był roztoczek suszowy — C. lactis (ryc. 5), który znaleziony był w 19,5% prób przebadanych. Potwierdziły się tu wyniki przeprowadzonych wcześniej badań nad tym gatunkiem (Chmielewski, 1970a, 1970b), a mianowicie, że jest on typowym i najważniejszym szkodnikiem miodu pszczelego. Z innych gatunków stwierdzono: A. siro, T. putrescentiae, G. destructor, G. domesticus, C. eruditus i M. tarsalis, przy czym dwa ostatnie są gatunkami drapieżnymi — wrogami naturalnymi pozostałych gatunków magazynowych. Wszystkie wymienione tu gatunki roztoczy zostały również stwierdzone w zmiotkach z uli pszczelich (tab. 2).

DYSKUSJA

Analizując wyniki badań własnych na tle literatury można stwierdzić, że zgadzają się one z danymi niektórych autorów, zwłaszcza odnośnie występowania w pasiekach niektórych najbardziej pospolitych gatunków roztoczy (Zachvatkin, 1941; Toumanoff, 1951; Türk, 1957; Rolnik, Szmidt, 1959; Hughes, 1961; Anonim, 1966; Kiełczewski, Szmidt, Kadłubowski, 1967). Jednak z 19 gatunków znalezionych w ulach w trakcie prowadzonych badań prawie połowa nie była dotychczas stwierdzana w gniazdach pszczoły miodnej. Niektórzy autorzy informują natomiast o występowaniu roztoczy, których nie stwierdzono w przeprowadzonych dotychczas i prezentowanych w niniejszej pracy badaniach własnych. Są to następujące gatunki: Ctenoglyphus plumiger

strona 77

(Koch.) (Michael 1901—1903; Hughes, 1961) Caloglyphus rodionovi (Zachvatkin) (Anonim, 1966), Cheletomorpha venustissima (Koch.) (Toumanoff, 1951; Anonim, 1966), Tyrophagus dimidiatus (Hermann), Glycyphagus spinipes (Koch.), Rhizoglyphus echinopus (Fum. et Rob.), Chaetodactylus osmiae (Dufour), Acarapis woodie (Rennie), Pyemotes ventricosus (Newport) (ryc. 6), Scutacarus femoris (Gros), Allothrombium fuliginosum (Henee), Gamasus coleoptratorum (L.), Parasitus crassipes (L.), Pneumolaelaps bombicolens (Canestrini), Lasioseius muricatus (Koch.), Mellitiphis alvearius (Berlese), Alliphis halleri (Canestrini) i Uroseius acuminatus (Koch.) (Toumanoff, 1951). Należy również wspomnieć o gatunku Varroa jakobsoni (Oudemans), który wprawdzie nie był u nas nigdy notowany, ale według danych z literatury (Bregetova, 1966; Anonim, 1966) występuje on w gniazdach pszczół na Jawie, Sumatrze, w Chinach i w Południowo-Wschodniej Azji, obejmując także swym zasięgiem niektóre rejony Związku Radzieckiego, gdzie powoduje poważne szkody w gospodarce pasiecznej. Inny gatunek Myrmozercon reidi stanowi podobny problem na Malajach, Filipinach. w Hongkongu i w Chinach.

Roztocza występujące w ulach mają ujemny wpływ na stan higieniczny

Tabela 5 Wyniki analizy 138 prób miodu naturalnego na obecność roztoczy

Gatunek roztoczy Stopień porażenia: I: Liczba prób por. Stopień porażenia: I: % poraż. Stopień porażenia: II: Liczba prób por. Stopień porażenia: II: % poraż. Stopień porażenia: III: Liczba prób por. Stopień porażenia: III: % poraż. Stopień porażenia: I+II+III: Liczba prób por. Stopień porażenia: I+II+III: % poraż.
Acarus siro 3 2,1 1 0,7 0 0,0 4 2,8
Tyrophagus putrescentiae 2 1,4 4 2,9 2 1,4 8 5,7
Carpoglyphus lactis 4 2,9 10 7,2 13 9,4 27 19,5
Glycyphagus destructor 0 0,0 0 0,0 1 0,7 1 0,7
Glycyphagus domesticus 1 0,7 3 2,1 1 0,7 5 3,5
Gohieria fusca 1 0,7 0 0,0 0 0,0 1 0,7
Acaridiae 2 1,4 0 0,0 0 0,0 2 1,4
Oribatei 3 2,1 0 0,0 0 0,0 3 2,1
Cheyletus eruditus 2 1,4 1 0,7 0 0,0 3 2,1
Tydeus sp. 0 0,0 1 0,7 0 0,0 1 0,7
Tetranychus sp. 1 0,7 0 0,0 0 0,0 1 0,7
Trombiculidae 1 0,7 0 0,0 0 0,0 1 0,7
Melichares tarsalis 1 0,7 0 0,0 0 0,0 1 0,7
Uropodidae 2 1,4 0 0,0 0 0,0 2 1,4
Gamasidae 2 1,4 0 0,0 0 0,0 2 1,4
strona 78

gniazd pszczelich, zanieczyszczając je swymi odchodami, wylinkami i trupami. Mogą też przyczyniać się do rozwlekania mikroflory bakteryjnej, grzybów pleśniowych, a także różnych mikroorganizmów chorobotwórczych. Związki roztoczy z pszczołami mogą przyjmować najróżnorodniejsze formy, od endopasożytnictwa (A. woodie) i ektopasożytnictwa (P. ventricosus), poprzez drapieżnictwo (C. eruditus, M. tarsalis) do szkodnictwa i współbiesiadnictwa (liczne gatunki z rodziny Acaridae, Glycyphagidae i inne). Większość gatunków spotykanych w ulach przechodzi tam swój pełny cykl rozwojowy. Odżywiają się one pokarmem gromadzonym przez pszczoły (nektar, pyłek, pierzga) i w ten sposób mogą niekiedy przyczyniać się do uszczuplania zapasów pokarmowych gospodarzy i pogarszania jego jakości. Niektóre gatunki roztoczy dostają się do gniazd pszczół zupełnie przypadkowo, jak np. mechowce — Oribatei, czy też gatunki z rodziny Tetranychidae i Eriophyidae, które normalnie występują na roślinach i mogą być zawleczone do ula przez pszczoły przy okazji zbierania nektaru, pyłku i kitu.

Roztocza występujące w miodzie i produkty ich przemiany materii wpływają na obniżenie jakości tego artykułu, rzutując ujemnie na jego smak, zapach, wygląd i wartość odżywczą. Dlatego w celu uniknięcia szkód ze strony roztoczy konieczne jest zwrócenie większej uwagi na stan higieniczno-sanitarny uli zasiedlonych przez pszczoły oraz przestrzeganie zasad higieny w pomieszczeniach magazynowych i przechowalniach miodu.

STRESZCZENIE I WNIOSKI

Z wyników przeprowadzonych badań nasuwają się następujące wnioski:

  1. Ule zamieszkałe przez pszczoły są prawie w 100% zasiedlone przez roztocze występujące na ogół w dużym nasileniu.
  1. Akarofauna występująca w ulach jest bogata nie tylko pod względem liczebnym, lecz także pod względem składu gatunkowego, stwierdzono w nich bowiem obecność 19 gatunków roztoczy.
  1. Zdecydowanie najczęściej i najliczniej spotykano w ulach pszczelich G. domesticus, który wystąpił w około 77% przebadanych uli, a następnie A. siro, T. putrescentiae, G. destructor, T. longior i C. lactis.
  1. Stwierdzono 2 nowe gatunki dla akarofauny polskiej: T. corticalis, C. rhizoglyphoides, których dotychczas nie stwierdzono w ulach pszczelich.
  1. W części prób stwierdzono występowanie roztoczy w stadium hypopus, należących w większości do G. domesticus, A. immobilis i A. farris.
  1. Roztocze występujące w ulach tworzą przeważnie populacje mieszane — wielogatunkowe, podczas gdy jednogatunkowe zespoły są rzadziej spotykane.
  1. Analizy prób miodu pszczelego wykazały, że prawie 24% z nich było
strona 79

porażonych przez roztocze należące do 8 gatunków, które występowały także w ulach pszczelich.

  1. Typowym szkodnikiem miodu naturalnego jest C. lactis, który wystąpił w 19,5% przebadanych prób tego produktu. Inne gatunki wystąpiły mniej często i w mniejszym nasileniu.
  1. Występowanie roztoczy w ulach zasiedlonych przez pszczoły jest wskaźnikiem ich stanu higieniczno-sanitarnego i może mieć wpływ na porażenie miodu naturalnego otrzymywanego z zaroztoczonych pasiek.

LITERATURA

Anonim (1966) — Kleščevye invazii. Pčełovodstvo, 11 (86): 30—33.

Bregetova N. G. (1966) — Ekonomiceskoe značenie kleščej Mesostigmata v medicine, veterinarii i selskom chozjajstve. Zeszyty Problemowe Post. Nauk Roln., „Zagadnienia Akarologii”, 65: 51—76.

Chmielewski W. (1970a) — Charakterystyka morfologiczna i biologiczno-ekologiczna Carpoglyphus lactis (L.) — gatunku występującego na miodzie naturalnym w przechowalniach i w ulach pszczelich. Pszczeln. Zesz. Nauk., 14 (1—2—3): 109—127.

Chmielewski W. (1970b) — Roztoczek suszowy — szkodnik występujący również na miodzie. Pszczelarstwo 21 (10): 3—5.

Chmielewski W. (1971) — The mites (Acarina) found on bumble-bees (Bombus, Latr.) and in their nests. Ekol. Pol., A, 19 (4): 57—71.

Chmielewski W. (1972) — Wyniki dotychczasowych badań akarofauny w artykułach importowanych, ze szczególnym uwzględnieniem gatunków nowych dla Polski. Prace Naukowe Inst. Ochr. Roślin, (w druku).

Griffiths D. A. (1964) — A revision of the genus Acarus L., 1758 (Acaridae, Acarina). Bull. Brit. Mus. (Zool.), 2: 415—464.

Hughes A. M. (1961) — The mites of stored food. London. 287 ss.

Kiełczewski B., Szmidt A., Kadłubowski W. (1967) — Entomologia leśna z zarysem akarologii. Warszawa 662 ss.

Kirkor S. (1953) — Choroby pszczół. Warszawa. 224 ss.

Kostecki R. (1961) — Choroby pszczół i ich zwalczanie. Warszawa. 142 ss.

Kozikowski A. (1950) — Choroby i szkodniki pszczół. Poznań. 98 ss.

Michael A. D. (1901—1903) — British Tyroglyphidae. Ray. Soc. London. 1—2: 474 ss.

Nesbitt H. H. J. (1945) — A revision of the family Acaridae (Tyroglyphidae), order Acari, based on comparative morphological studies. Canadian J. of Research. 23 D: 139—188.

Robertson P. L. )1959) — A revision of the genus Tyrophagus with a discussion on its taxonomic position in the Acarina. Austr. J. zool., 7 (2): 146—181.

Rolnik S., Szmidt A. (1959) — Z badań nad entomofauną pasieki doświadczalnej w Nadleśnictwie Zielonka. Pszczeln. Zesz. Nauk., 3 (2): 61—76.

Toumanoff C. (1951) — Les maladies des abeilles. Rev. franc. Apiculture, 68: 238—279.

Türk E., Türk F. (1957) — Systematik und Ökologie der Tyroglyphiden Mitteleuropas. Zool. Inst. Frfiedrich-Alex. Univ. Erlangen, Akad. Verlagsges. Leipzig, Bd. 1, Teil 1, Abchn. 1, 231 ss.

Zachvatkin A. A. (1941) — Paukoobraznye, Tyroglyphoidnye klešči (Tyroglyphoidea), Fauna SSSR, 6 (1): 475 ss.

strona 80

ИССЛЕДОВАНИЯ ПО СОСТАВУ ВИДОВ КЛЕЩЕЙ В ПЧЕЛИНЫХ УЛЬЯХ И В ХРАНИЛИЩАХ МЕДА

Вит Хмелевски

Резюме

Автор исследовал состав видов и частоту выступания клещей в занятых пчелами ульях и в храненым меде. В почти 100% из 238 исследованых ульей выступали клещи принадлежающие к 19 видам (таб. 1, 2). Чаще всего и многочисленно выступали в гнездах пчел следующие виды: Glycyphagus domesticus (De Geer) — около 77% поврежденных проб сора из ульей, Acarus siro L. — 40,8%, Tyrophagus putrescentiae (Schrank) — 20,6%, Glycyphagus destructor (Schrank) — 19,3%, Tyrophagus longior (Gervais) — 19,3% и Carpoglyphus lactis (L.) — 18,5% поврежденных проб сора. В некоторых пробах констатировано присутствие гипопусов (таб. 4).

24% из 138 проб меда казалось поврежденными амбарными клещами принадлежающими к 8 видам (таб. 1, 5). Более часто и многочисленно выступал сухофруктовый клещ — Carpoglyphus lactis (L.), которого наблюдано часто тоже в ульях заселенных пчелами. Этот вид является типичным и самым важным вредителем натурального меда.

INVESTIGATIONS ON THE SPECIES COMPOSITION OF THE MITES IN THE BEEHIVES AND STOREHOUSES OF HONEY

Wit Chmielewski

Summary

The autor studied the frequency and species composition of mites in the scraps from beehives and in stored natural honey. The 19 species of mites have been recorded almost in each of 238 examined beehives (tab. 1, 2).

The most numerous and frequent of them were the following kinds: Glycyphagus domesticus (De Geer) — about 77% of samples of material from examined beehives were infested, Acarus siro (L.) — 40,8% of samples, Tyrophagus putrescentiae (Schrank) — 20,6%, Glycyphagus destructor (Schrank) — 19,3% and Carpoglyphus lactis (L.) — 18,5% of samples of scraps from beehives were infested. In some of samples were found the hypopi (tab. 4).

The 8 species of mites have been found in about 24% of 138 analysing samples of stored natural honey (tab. 1, 5). The most numerous and frequent of them in this product was observed Carpoglyphus lactis (L.), which also in beehives was stated. This species is a typical and most important pest of honey.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 70, 77: „Acarapis woodie” → Acarapis woodi
  • s. 70, 78: „A. woodie” → A. woodi
  • s. 71: „Faureà-Berlese” → Faure’a-Berlese
  • s. 71: „Hughcs” → Hughes
  • s. 71, tab. 1: „Liczba prob” → Liczba prób
  • s. 77: „Varroa jakobsoni” → Varroa jacobsoni
  • s. 79, bibliografia: „Ekonomiceskoe” → Ekonomičeskoe
  • s. 79, bibliografia: „Frfiedrich-Alex.” → Friedrich-Alex.
  • s. 80, streszczenie rosyjskie: „исследованых” → исследованных
  • s. 80, streszczenie rosyjskie: „принадлежающие” → принадлежащие
  • s. 80, streszczenie rosyjskie: „принадлежающими” → принадлежащими
  • s. 80, Summary: „The autor” → The author

Podobne wpisy