BADANIA NAD PRZEBIEGIEM ŻYCIA IMAGINALNEGO MIESIAREK – MEGACHILE LATR. I MURAREK – OSMIA PANZ. (HYMENOPTERA, MEGACHILIDAE) W HODOWLI

tekst: Janina Gosek, Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Bolesław Jabłoński

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIII, 1999 — Janina Gosek, Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Bolesław Jabłoński

strona 329

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIII 1999

Janina Gosek, Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Bolesław Jabłoński

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

W latach 1974-1977 i 1985-1988 r. przeprowadzono w Puławach szczegółowe obserwacje długości życia imago oraz długości trwania poszczególnych czynności życiowych w warunkach chowu u 8 gatunków miesiarek – Megachile oraz u murarki lucernowej – Osmia coerulescens (L.).

Samice tych miesiarek żyły (zależnie od gatunku) 1-101 (średnio 10,4 – 44,4) dni, a murarek – 7-97 (średnio 54,7) dni. Samce wylęgały się 1-8 dni wcześniej niż samice i żyły krócej (średnio o 3 tygodnie).

Zbadano także czas budowy wszystkich gniazd przez samice poszczególnych gatunków.

Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, miesiarka, murarka, biologia.

WPROWADZENIE

Od 1974 r. w Oddziale Pszczelnictwa ISK w Puławach prowadziliśmy (w latach 1974-1979 głównie w ramach tematu polsko-amerykańskiego – Ruszkowski i in. 1974-1979) próby chowu kilkunastu gatunków pszczół samotnic z myślą o dokładnym poznaniu ich biologii w perspektywie wybrania, spośród nich, gatunków dobrze zapylających lucernę i nadających się do sztucznego chowu dla zwiększenia liczebności ich populacji.

Przeprowadzono tu m.in. badania nad wyborem przez nie miejsc gniazdowania i nad strukturą ich gniazd (Gosek 1987, Gosek i in. 1992, 1995, Ruszkowski i in. 1992, 1995, 1998a), nad szybkością oblotu przez nie kwiatów lucerny (Ruszkowski i in. 1985), wyborem gatunku liści do budowy komórek larwalnych i korków (Ruszkowski i in. 1980) oraz nad możliwością zwiększenia ich populacji hodowlanej (Gosek i in. 1988, 1991, Ruszkowski i in. 1994). Opublikowano również szereg prac dotyczących listy roślin pokarmowych i potencjalnego znaczenia gospodarczego poszczególnych gatunków.

strona 330

W pracy obecnej podsumowano przebieg życia imaginalnego samic i samców murarki lucernowej – Osmia coerulescens (L.) oraz 8 gatunków miesiarek (Megachile), w warunkach sztucznej hodowli, a w szczególności długość ich życia oraz czas trwania poszczególnych jego etapów. Będzie to niewątpliwie bardzo pomocne w prowadzeniu ich hodowli i dostosowaniu jej terminów do zakwitania zapylanych upraw na plantacjach nasiennych oraz w szklarniach i tunelach.

Nad biologią miesiarek nie prowadzono w Polsce dotychczas badań; nad murarkami ( zwłaszcza nad Osmia rufa L.) prowadzono badania w ośrodku poznańskim (Wójtowki, Wilkaniec 1969, Wójtowski 1979, Wójtowski i in. 1992), a także we Francji (wg. Tasei 1972).

METODYKA

Badania prowadzono w Puławach na Górnej Niwie w latach 1974-1977 oraz 1985-1988. Objęte nimi zostały następujące gatunki pszczół samotnic z rodziny miesiarkowatych (Megachilidae): miesiarka lucernówka – Megachile rotundata (F.) (w 1974-1976 pochodząca z okolic Puław, w 1985-1988 z hodowli w Kompolt na Węgrzech), różówka – M. centuncularis (L.), rdzawostopka – M. alpicola Alfk., srebrzysta – M. leachella Curtis, ziemna – M. willoughbiella (Kirby), trójbarwna – M. maritima (Kirby), łysawa – M. ligniseca (Kirby) i długowłosa – M. circumcincta (Kirby) oraz murarka lucernowa – Osmia coerulescens (L.).

Metodykę chowu (w klatkach z siatki plastykowej lub metalowej) opisano w pracach wcześniejszych (Gosek 1987, Gosek i in. 1988, 1992).

Do przygotowanych klatek, na początku kwitnienia roślin wpuszczano samce i samice w różnej proporcji. Wszystkie obserwowane pszczoły (zwłaszcza samice) oznakowane były na tułowiu farbą nitro w kilku różnych kolorach (każda samica w obrębie danej klatki miała na tułowiu kropkę innej barwy – czasem dwubarwną). W pierwszym roku hodowlanym (1974) pszczoły łowione były wyłącznie w terenie, stąd czas wpuszczania ich był różny, najczęściej opóźniony, natomiast w dalszych latach uzyskiwano już świeżo wylęgnięte samce i samice z własnej hodowli lub z megachilników pułapkowych, rozstawionych w terenie. Gatunki pszczół oznaczał A. Ruszkowski.

Wszystkie gniazda, zakończone przez samice miesiarek korkiem z liści, wybierano następnego dnia lub w końcu tygodnia, a po przekwitnięciu roślin wybierano także wszystkie gniazda niezakończone, obserwując po tym, jak długo jeszcze pszczoły pozostawały przy życiu. W latach 1974-1976 gniazda te leżały 4-5 tygodni w pomieszczeniu o temp. ok. 25°C, po czym umieszczone były w wylęgarce w warunkach półnaturalnych (klatka przykryta daszkiem) i pozostawały tu do końca wylęgów. Natomiast w latach 1985-1988

strona 331

gniazda umieszczane były na 4-5 tygodni w cieplarce o temp. 25°C po czym przenoszono je do chłodziarki o temp. 0-4°C.

Następnego roku wylęgające się pszczoły systematycznie wybierano, ustalając płeć i notując datę wylęgu każdej z osobna, po czym przenoszono je do klatek hodowlanych. Jeżeli wylęg pszczół (zwłaszcza w cieplarkach) przypadał na okres nieodpowiedniej pogody, wtedy przechowywano samce i samice przez 1-2 dni w chłodziarce (temp. ok. 4°C) lub wtykano owady bezpośrednio do otworów w rurkach, uprzednio przygotowywanych w megachilniczku, co powodowało, że samice rozpoczynały nieraz budowę gniazd dopiero po 2-29 dniach od daty wylęgu.

Obserwacje (zwykle codzienne lub kilkakrotne w ciągu dnia) polegały na śledzeniu pojedynczych samic i samców. Notowano datę wpuszczenia ich do hodowli oraz obserwowano wszystkie czynności w ciągu ich życia w hodowli (czas przed zagnieżdżeniem się, okres budowy jednego oraz wszystkich gniazd, a także pozostawanie jeszcze przy życiu po zakończeniu budowy tych gniazd). Czas trwania poszczególnych czynności obliczano w godzinach lub dniach.

WYNIKI

  1. Długość życia samców i samic miesiarek

W naturze najwcześniej, bo już w I dekadzie czerwca, pojawiają się samice M. willoughbiella i M. circumcincta, w II dekadzie czerwca M.maritima, M. alpicola i M. centuncularis, a w III dekadzie M. rotundata, M. leachella i M. ligniseca (Ruszkowski i in. 1998b).

Długość życia badanych gatunków pszczół w hodowli przedstawiono w tab. 1. W pierwszym roku samice łowiono w II lub III dekadzie lipca, stąd trudno było ustalić średnią długość ich życia, dopiero w następnych latach początkiem hodowli był moment wpuszczania samic uzyskiwanych z wylęgu i dla M. centuncularis i M. maritima wypadał on w II dekadzie czerwca, a dla M. willoughbiella, M. leachella i M. rotundata w I dekadzie lipca. Dla niektórych miesiarek czas ten zmieniał się w dalszych latach i był prawie zgodny z pojawianiem się pszczół w naturze.

Cały okres życia samicy urodzonej w hodowli wynosił przeciętnie: u M. rotundata 44,4 dni, u M. centuncularis ok. 33 dni, u M. leachella i M. willoughbiella ok. 15 dni, u M. maritima ok. 10,4 dni, u M. alpicola ok. 34 dni, u M. circumcincta ok. 13 dni, a M. ligniseca żyła 41 dni.

Samce miesiarek wylęgały się zwykle 1-8 dni wcześniej od samic i żyły przeciętnie u M. rotundata ok. 19 dni, u M. centuncularis ok. 24 dni, u M. willoughbiella ok. 24 dni, u M. maritima ok. 14 dni, a u M. alpicola ok. 17 dni.

Samce ginęły o 2-3 tygodnie wcześniej od samic, tylko u M. alpicola żyły najdłużej, lecz były to samce wylęgnięte z drugiego pokolenia. Zdarzało się,

strona 332

że w upalne lata pojawiały się też samce z drugiego pokolenia u M. rotundata. Rozwój larw tej pszczoły zależy od temperatury i w optymalnych warunkach (32°C) trwa 8 dni, a przy niższej temp. (22°C) trwa 22-28 dni (Wightman, Rogers 1978 – cyt. Banaszak 1993), stąd może mieć jedno, dwa, a nawet trzy pokolenia w ciągu roku.

Samce i samice, zrodzone w naszej hodowli, żyły przeciętnie krócej niż pochodzące z terenu, a samice niektórych gatunków (np. M. rotundata, M. centuncularis) żyły krócej w pierwszych latach hodowli niż w późniejszych.

  1. Długość życia samców i samic murarek

Murarka lucernowa – Osmia coerulescens (L.) jest gatunkiem kolonijnym i chętnie zasiedla sztuczne kanały gniazdowe (Wójtowski, Wilkaniec (1969), w naszej hodowli gnieździła się najchętniej w nawiercanych patykach (Ruszkowski i in. 1979), choć też założyła gniazdo i w rurce z ziemią (Ruszkowski i in. 1995). Gatunek ten może w roku dawać dwa pokolenia (Marikowskaja 1982).

W pierwszym roku badań samice murarki złowiono do hodowli dosyć późno, bo na początku lipca, natomiast w dalszych latach samice wylęgały się w II dekadzie maja. Samce wylęgały się już w końcu kwietnia i w I dekadzie maja, a więc o 2 tygodnie wcześniej od samic.

Opracowując metodę opóźniania wylęgu tych pszczół o 1,5 miesiąca, można by dopasować loty owadów do pory kwitnienia np. drugiego odrostu roślin motylkowych lub innych plantacji nasiennych wymagających zapylenia.

Cały okres życia samic Osmia coerulescens wynosił przeciętnie ok. 57 dni, a samców ok. 30 dni, tylko samce z gniazd zimowanych w lodówce (w 1976 r.) wylęgały się w końcu czerwca i żyły średnio ok. 11 dni.

  1. Przebieg życia dojrzałych samic

Przebieg życia samic badanych gatunków miesiarek w hodowli przedstawiono w tab. 2. Budowę pierwszego gniazda samice rozpoczynały tegoż dnia lub nawet w 28 dni po wpuszczeniu do klatek hodowlanych. Okres ten był różny w różnych latach i trwał przeciętnie u M. centuncularis 0-28 dni, u M. leachella 3-10 dni, u M. willoughbiella 0-14 dni, u M. alpicola ok. 6 dni, u M. maritima 4 dni, u M. circumcincta 7 dni, u M. ligniseca ok. 23 dni, a u M. rotundata linii polskiej 1-16 dni, zaś linii węgierskiej 1-21 dni. Miesiarki budując jedną komórkę 5-9 godz. (Gosek 1999), zdolne są po tym czasie do złożenia jaja. Można przypuszczać, że dla gatunków, które długo nie zaczynały budowy gniazda, warunki hodowli były niezbyt odpowiednie, np. w latach 1985-1988 wyląg samotek z cieplarek trafiał na złe warunki pogody. Samice pochodzące z hodowli szybciej zaczynały budowę gniazda niż złowione w terenie, które jak gdyby zmuszane były do nowych warunków.

strona 333

Tabela 1 Daty początku i końca życia miesiarek i murarek w hodowli oraz długość ich życia Dates of life start and of death of Megachile and Osmia individuals in rearing and their life duration

Gatunek pszczoły i rok – Bee species and year Liczba pszczół – Number of bees: ♂ Liczba pszczół – Number of bees: ♀ Daty początku i końca życia (dzień i miesiąc) – Dates of life start and of death (day and month): samce – males Daty początku i końca życia (dzień i miesiąc) – Dates of life start and of death (day and month): samice – females Średnia długość życia w dniach (w nawiasie: od-do) – Main life duration in days (in parenthesis: from-to): samce – males Średnia długość życia w dniach (w nawiasie: od-do) – Main life duration in days (in parenthesis: from-to): samice – females
M. rotundata
1975 21 11 27.6-28.8 2.7-5.9 12,7 (1-56) 27,9 (1-57)
1976 48 82 28.6-30.8 25.6-24.9 19,6 (1-42) 35,6 (1-76)
1985 53 60 22.6-12.9 ³ 22.6-12.9 ³ 17,1 (1-66) 42,3 (1-84?)
1986 26 29 19.6-25.8 23.6-25.8 25,5 (1-57) 42,8 (1-63)
1987 – 45 26.6-4.8 ³ 27.6-25.9 – 62,4 (1-101?)
1988 – 30 18.6-8.9 16.6-5.9 – 53,5 (19-89)
1975-1988 148 257 18.6-12.9 16.6-25.9 18,7 (1-66) 44,4 (1-101?)
M. centuncularis
1975 21 10 12.6-22.8 20.6-11.9 29,5 (4-64) 29,4 (27-32)
1976 – 49 24.6-9.9 2.7-24.9 – 30.8 (5-56)
1988 3 5 14.6-10.8 16.6-5.8 18,7 (20-55) 43,8 (34-52)
1975-1988 24 64 12.6-9.9 16.6-24.9 24,1 (4-64) 32,8 (5-62?)⁵
M. leachella
1975 – 4 7.7-24.7 7.7-8.9 – 26.0 (23-35)
1976 – 15 – 7.7-1.9 – 16,8 (1-43)
1975-1976 – 19 7.7-24.7 7.7-8.9 – 17,3 (1-43)
M. willoughbiella
1975 1 3 27.6-3.8 8.7-13.8 37,0 (37) 22,0 (15-36)
1976 5 35 27.6-25.8 27.6-27.8 21,0 (21) 14,6 (1-43)
1975-1976 6 38 27.6-25.8 27.6-11.9 ⁴ 23,7 (21-37) 15,2 (1-43)
M. maritima
1975 7 4 20.6-10.7 16.6-14.7 18,0?(13-23?) 11,0 (4-21)
1976 9 5 30.6-24.7 30.6-24.7 10,7 (2-17) 8,6 (1-23)
1975-1976 16 9 20.6-24.7 16.6-6.9 ⁴ 14,4? (2-23?) 10,4 (1-44)⁵
M. alpicola
1976 4² 5 24.8-23.92 26.6-23.8 17 2 33,6 (1-56)
M. circumcincta
1974 – 3⁶ – 6.7-13.8? – 13,2 (1-37)
M. ligniseca
1975 – 1⁶ – 22.6-2.8 – 41,0 (41)
O. coerulescens
1975 4 6 30.4-4.7 ² 12.5-19.8 26.5 (9-59)² 56,5 (28-97)
1976 30 8 4.5-27.7 18.5-24.7 30,0 (2-93) 58,5 (39-68)
1976¹ 14 – 30.6-26.7 – 11,3 (3-28) –
1975-1976 48 14 30.4-27.7 12.5-11.9 ⁴ 29.6 (2-93) 57,6 (28-97)

Odnośniki – Notes:

¹ z gniazd zimowanych w lodówce – from the nests wintered in a refrigerator

² drugie pokolenie – the second generation

³ prawdopodobnie żyły dłużej – probably they lived longer

⁴ data śmierci w 1974 r. – data of death in the year 1974

⁵ maksymalna długość życia w 1974 r. – the maximal life duration in the year 1974

⁶ samice złowione w terenie – the females captured in the field

strona 334

Tabela 2 Przebieg życia dojrzałych samic miesiarek i murarek w hodowli Life history of adult females of Megachile and Osmia in rearing

Gatunek pszczoły i rok – Bee species and year n¹ Przed zagnieżdżeniem – Before nesting Czas budowy gniazd – Nest building time: jednego – of one nest Czas budowy gniazd – Nest building time: wszystkich – off all nests Po zakończeniu budowy gniazd – After completing of the last nest
M. rotundata²
1974 10 – 13,0 (3-31) – –
1975 11 4,1 (2-9) 7,4 (1-21) 25.6 (5-50) 1,3 (0-5)
1976 82 6,4 (1-16) 16,4 (0,5-52) 37,9 (5-71) 1,8 (0-23)
1974-1976 103 6,1 (1-16) 15,1 (0,5-52) 36,4 (5-71) 1,7 (0-23)
M. rotundata³
1985 60 14,3 (5-21) 14,7 (1-28) 40,0 (3-59) 3,7 (0-11)
1986 29 4,6 (2-7) 8,0 (1-16) 40,9 (1-55) 4,2 (0-10)
1987 45 2,6 (1-6) 11,5 (1-33) 50,4 (12-96) 5,5 (0-31)
1988 30 9,9 (6-14) 10,6 (1-24) 39,6 (13-78) 2,9 (1-12)
1985-1988 164 8,6 (1-21) 11,9 (1-33) 42,9 (1-96) 4,1 (0-31)
M. centuncularis
1974 10 (0-17) 9,5 (3-31) 35,2 (14-51) 0,4 (0-3)
1975 10 2,4 (1-8) 7,6 (3-14) 23,6 (23-29) 0 (0)
1976 49 4,4 (1-28) 11,0 (0,5-30) 27,2 (2-52) 0,6 (0-11)
1988 5 12,4 (10-14) 8,7 (1-16) 26,0 (19-29) 2,8 (1-5)
1974-1988 74 6,4 (0-28) 9,0 (1-11) 27,7 (2-52) 1,3 (0-11)
M. leachella
1974 1 – 7,0 (7) 7,0 (7) 0 (0)
1975 4 3,8 (3-14) 4,7 (1-11) 22,5 (20-30) 1,0 (0-4)
1976 15 6,6 (3-10) 4,5 (1-8,5) 16,4 (3-34) 1,4 (0-7)
1974-1976 20 6,4 (3-10) 4,9 (1-11) 17,2 (3-34) 1,2 (0-7)
M. willoughbiella
1974 2 1,0 (1) 4,6 (1-12) 13,5 (8-19) 5,5 (0-11)
1975 3 3,3 (1-7) 3,7 (1-7) 18,0 (14-27) 0,3 (0-1)
1976 35 5,4 (0-14) 4,5 (0,5-13) 12,4 (3-20) 2,1 (0-3)
1974-1976 40 5,1 (0-14) 4,5 (0,5-13) 12,5 (3-27) 2,3 (0-11)
M. maritima
1974 7 – 3,7 (0,5-17) 19,8 (9-30) 2,0 (0-8)
1975 4 2,9 (1-5) 4,8 (3-7) 10,9 (3-16) 0,4 (0-1)
1976 5 4,6 (3-7) 3,9 (1,5-10) 8,0 (4-14) 3,2 (2-4)
1974-1976 16 3,8 (1-7) 4,0 (0,5-17) 12,9 (3-30) 2,0 (0-8)
M. alpicola
1976 5 6,5 (6-7) 6,9 (2,5-21) 23,0 (13-32) 3,3 (0-9)
M. circumcincta
1974 1 7,0 (7) 1,5 (1-2) 3,0 (3) 4,0 (1)
M. ligniseca
1975 1 23,0 (23) 17,0 (17) 17,0 (17) 1,0 (1)
O. coerulescens
1974 4 12,8 (6-29) 7,6 (2-19) 30,0 (2-54) 3,3 (1-6)
1975 6 7,5 (2-27) 7,2 (1-27) 45,7 (10-95) 0,3 (0-1)
1976 8 8,0 (4-19) 5,9 (0,5-30) 47,5 (32-59) 2,6 (1-5)
1974-1976 18 8,9 (2-29) 6,7 (0,5-30) 43,0 (2-95) 2,0 (0-6)

Odnośniki – Notes: ¹ Liczba samic – Number of the females; ² z okolic Puław – from neighbourhood of Puławy; ³ z Kompolt – from Kompolt; ⁴ 0 = krócej niż jeden dzień – less than a day.

strona 335

Samice poszczególnych gatunków miesiarek potrzebowały na budowę jednego gniazda przeciętnie: M. rotundata ok. 12 dni (węgierska) lub ok. 15 dni (polska), M. centuncularis ok. 9 dni, M. maritima, M. willoughbiella i M. leachella 4-5 dni, M. alpicola ok. 7 dni, M. ligniseca ok. 17 dni, a M. circumcincta 1-2 dni. Samice miesiarek mogą założyć od kilku do kilkunastu gniazd (średnio 2-9), przy czym pierwsze gniazda są całkowicie wypełnione komórkami, a każde następne ma coraz mniejszą ich liczbę aż do ostatniego, w którym najczęściej złożona jest tylko 1 komórka (Gosek 1987, Gosek i in. 1991). Gniazda miesiarek (srebrzystej, trójbarwnej, a zwłaszcza ziemnej), bywają nieraz rozgałęzione (Gosek i in. 1995), ale nigdy nie mają tak skomplikowanej budowy jak gniazda kornutek – Eucera lub rozrożek – Tetralonia.

Okres budowy wszystkich gniazd u miesiarek (u samic zakładających po kilka gniazd) wynosił przeciętnie: u M. rotundata (polska) ok. 36 dni, linii węgierskiej ok. 43 dni, u M. centuncularis ok. 28 dni, u M. leachella ok. 17 dni, u M. willoughbiella ok. 13 dni, u M. maritima ok. 13 dni, a u M. alpicola ok. 23 dni. Znając czas budowy wszystkich gniazd oraz czas budowy jednego gniazda, można ustalić ile gniazd w ciągu swojego życia może zbudować samica miesiarki. Z danych wynika, że M. ligniseca zbudowała tylko 1 gniazdo (w ciągu aż 17 dni), a pozostałe miesiarki średnio 2-4 gniazda, choć niektóre samice M. rotundata budowały ponad 20 gniazd (Gosek i in. 1991).

Po zakończeniu budowy (lub w trakcie budowy) ostatniego gniazda, samice zazwyczaj ginęły, niektóre tylko żyły jeszcze dłużej np. 1 samica M. rotundata o ponad 31 dni, a pozostałe przebywały jeszcze w hodowlach 1-12 dni, średnio ok. 3 dni.

Murarka lucernowa – Osmia coerulescens (L.) zakłada 1-6 gniazd (średnio 4), a liczba zbudowanych komórek larwalnych wynosi 5-29 (średnio 14) według Ruszkowski i in. 1995, choć Marikowskaja (1982) spotykała 2-8 komórek, a Tasei (1972) 1-8. Samice te dzielą komórki przegrodami z papki liściowej, choć wiele innych gatunków murarek używa w tym celu gliny (np. Osmia rufa – Wójtowski 1979).

Murarka lucernowa (tab. 2) w naszej hodowli budowała jedno gniazdo 0,5-30 dni (średnio 6-7 dni), a wszystkie gniazda 2-95 dni (średnio 43 dni), z czego wynika, że może w swoim życiu założyć 1-6 gniazd. Złowione w pierwszym roku murarki, zagnieżdżały się trudniej, potrzebując średnio 13 dni, a w następnych latach rozpoczynały budowę pierwszego gniazda średnio w 9 dni, choć były samice, które rozpoczynały budowę gniazd w 2-29 dni. Po zakończeniu budowy ostatniego gniazda zwykle ginęły, ale niektóre żyły jeszcze 1-6 dni, średnio 2 dni.

strona 336

WNIOSKI

  1. Długość życia imago badanych przez nas miesiarek i murarek jest różna w zależności od płci – samce wylęgają się wcześniej (o 1 do 8 dni) od samic i żyją krócej (średnio o 3 tygodnie).
  1. Wydaje się, że istnieją większe różnice międzygatunkowe w długości życia samic – niż samców. Długość życia samic miesiarek wynosiła przeciętnie, w zależności od gatunku 10,4-44,4 dni, a samców 14,4-24,1; natomiast samic murarek – 54,7 dni, a samców – 29,6 dni.
  1. Czas efektywny zapylania związany jest u pszczół samotnic z czasem budowy gniazd i trwał on tu (w warunkach hodowli) średnio u miesiarki lucernówki polskiej 36,4 dni, węgierskiej 42,9 dni, podobnie u murarki 43,0 dni, u miesiarki różówki 27,7 dni, u rdzawostopki ok. 23 dni, a u srebrzystej, ziemnej i trójbarwnej 12,5-17,2 dni.

LITERATURA

Banaszak J. (1993) – Ekologia pszczół. PWN. Warszawa – Poznań.

Gosek J. (1987) – Wstępne badania nad zależnością płci potomstwa miesiarki lucernówki (Megachile rotundata F.) od kolejności składanych jaj i zakładanych komórek. Pszczeln. Zesz. Nauk., 31:241-256.

Gosek J. (1999) – Czas zużywany przez miesiarki – Megachile Latr. i murarki – Osmia Panz. (Hymenoptera, Megachilidae) na budowę i zaopatrzenie gniazda. Pszczeln. Zesz. Nauk., 43:339-350.

Gosek J., Ruszkowski A., Biliński M. (1991) – Niektóre czynniki wpływające na procent samic w populacji miesiarki lucernówki (Megachile rotundata F.). Pszczeln. Zesz. Nauk., 35: 139-151.

Gosek J., Ruszkowski A., Biliński M., Jabłoński B., Kuna K., Cybula A. (1992) – Wybór miejsc gniazdowania i wpływ jego na rozwój populacji miesiarki lucernówki (Megachile rotundata F.). Pszczeln. Zesz. Nauk., 36:125-137.

Gosek J., Ruszkowski A., Biliński M., Kaczmarska K. (1988) – Zależność procentu samic u potomstwa miesiarki lucernówki (Megachile rotundata F.) od procentu samic w pokoleniu matecznym oraz od linii hodowlanej i zagęszczenia. Pszczeln. Zesz. Nauk., 32:99-110.

Gosek J., Ruszkowski A., Biliński M., Kuna K. (1995) – Struktura gniazda u różnych gatunków miesiarek – Megachile Latr. (Hymenoptera, Megachilidae). Biul. Ekol., 5:60-82.

Marikowskaja T.P. (1982) – Pčelinye – opyliteli selskochozjajstvennych kultur. Akademja Nauk Kazachskoj SSR, Izd. „Nauka”, Alma-Ata, 115 ss.

Ruszkowski A., Biliński M., Gosek J. (1998a) – Struktura gniazd niektórych ziemnych pszczół samotnic (Hymenoptera, Apoidea). Pszczeln. Zesz. Nauk., 42 (1):283-297.

strona 337

Ruszkowski A., Biliński M., Gosek J., Kuna K., Kaczmarska K., Jabłoński B. (1980) – Rośliny wykorzystywane przez miesiarki (Megachile Latr.). Pszczeln. Zesz. Nauk., 24:97-112.

Ruszkowski A., Biliński M., Jabłoński B., Gosek J. (1985) – Liczba kwiatów lucerny otwierana w jednostce czasu przez różne gatunki pszczołowatych. Pszczeln. Zesz. Nauk., 29:301-314.

Ruszkowski A., Gosek J., Biliński M. (1994) – Perspektywy hodowli selekcyjnej miesiarki lucernówki – Megachile rotundata (F.) w celu zwiększenia jej wymiarów ciała oraz płodności i procentu samic w populacji. Pszczeln. Zesz. Nauk., 38: 143-154.

Ruszkowski A., Gosek J., Biliński M., Jabłoński B. (1995) – Wybór miejsc gniazdowania przez niektóre gatunki murarek (Osmia L. sensu late – Hymenoptera, Megachilidae) oraz wymiary gniazda murarki lucernowej – O. coerulescens (L.). Pszczeln. Zesz. Nauk., 39(2):233-243.

Ruszkowski A., Gosek J., Biliński M., Jabłoński B., Kuna K., Cybula A. (1992) – Wybór miejsca gniazdowania przez niektóre gatunki miesiarek (Megachile Latr.). Pszczeln. Zesz. Nauk., 36:138-148.

Ruszkowski A., Gosek J., Biliński M., Pawlikowski T., Kosior A., Fijał J., Kaczmarska K. (1998b) – Okresy pojawu pszczół samotnic z rodziny miesiarkowatych (Hymenoptera, Apoidea, Megachilidae) oraz przebieg inkubacji niektórych gatunków. Pszczeln. Zesz. Nauk., 42 (1):299-312.

Ruszkowski A., Jabłoński B, Biliński M., Gosek J., Kuna K., Cybula A. (1974-1979) – The search for the methods to increase population of insects pollinating alfalfa (project PL-ARS-42 – duplicated typescript), Puławy: (1974) – First annual report; (1975) – Second annual report; (1976) – Fhird annual report; (1977) – Fourth annual report; (1979) – Final research report.

Ruszkowski A., Jabłoński B., Biliński M., Gosek J., Kuna K., Cybula A., Kaczmarska K. (1998c)- Wybór miejsc gniazdowania przez niektóre gatunki ziemnych pszczół samotnic (Hymenoptera, Apoidea). Pszczeln. Zesz. Nauk., 42 (1):273-281.

Tasei J.N. (1972)- Observations preliminaires sur la biologie d’Osmia (Chalcosmia) coerulescens L., (Hymenoptera, Megachilidae), pollinisatrice de la luzerne (Medicago sativa L.). Apidologie 3, 2:149-165.

Wójtowski F. (1979)- Spostrzeżenia nad biologią i możliwościami użytkowania pszczoły murarki – Osmia rufa L. (Apoidea, Megachilidae). Roczn. AR w Poznaniu, 111:203-208.

Wójtowski F., Wilkaniec Z. (1969)- Próby hodowli pszczół miesierek i murarek (Hymenoptera, Apoidea, Megachilidae) w pułapkach gniazdowych. Roczn. WSR w Poznaniu, 42:153-165.

strona 338

Wójtowski F., Wilkaniec Z., Szymaś B. (1992)- Actual results of studies on the introduction of Osmia rufa L. (Apoidea, Megachilidae) into big agricultural multicrops farms. Natural resources of willd bees in Poland. Bydgoszcz:163-168.

INVESTIGATIONS OF IMAGINAL LIFE HISTORY OF Megachile LATR. AND Osmia PANZ. (Hymenoptera, Megachilidae) IN REARING

J. Gosek, A. Ruszkowski, M. Biliński, B. Jabłoński

Summary

The detailed observations of duration of all the imaginal life of 8 Megachile species and of Osmia coerulescens (L.), and of duration of their separate life activities were performed in the rearing conditions at Pulawy during the years 1974-1977 and 1985-1988. The investigated Megachile-species were following: M. rotundata (F.), M. centuncularis (L.), M. alpicola Alfk., M. leachella Curt., M. willoughbiella (Kirby), M. maritima (Kirby), M. ligniseca (Kirby) and M. circumcincta (Kirby).

The females of these Megachile-species lived (depend upon a species) 1-101 (average 10,4-44,4) days, females of Osmia coerulescens – 7-97 (average 54,7) days. The males emerged 1-8 days earlier than the females and they lived shorter (average 3 weeks shorter).

The time to build of all the nests by individual females of separate species was also investigated.

Keywords: solitary bees, Megachile, Osmia, biology.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 330: „Wójtowki” → Wójtowski
  • s. 333, tab. 1: „Main life duration” → Mean life duration
  • s. 333, tab. 1: „data of death” → date of death
  • s. 334, tab. 2: „off all nests” → of all nests
  • s. 337, piśmiennictwo: „sensu late” → sensu lato
  • s. 337, piśmiennictwo: „Fhird” → Third
  • s. 337, piśmiennictwo: „miesierek” → miesiarek
  • s. 338, piśmiennictwo: „willd” → wild

Podobne wpisy