ZASTOSOWANIE METODY KOLORYMETRYCZNEJ DLA OZNACZANIA AKTYWNOŚCI CHOLINESTERAZY W HEMOLIMFIE PSZCZOŁY MIODNEJ (APIS MELLIFERA L.)

tekst: Barbara Tomaszewska, Anna Czernichowska, Paweł Chorbiński

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVII, 1993 — Barbara Tomaszewska, Anna Czernichowska, Paweł Chorbiński

strona 33

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVII 1993

Barbara Tomaszewska, Anna Czernichowska, Paweł Chorbiński

Katedra Epizootiologii AR, Wydział Weterynaryjny, Pl. Grunwaldzki 45, 50-366 Wrocław

Streszczenie

Przy zastosowaniu metody kolorymetrycznej dokonano oznaczeń aktywności cholinesterazy w hemolimfie pszczół robotnic oraz trutni dojrzałych i niedojrzałych płciowo. Badania prowadzono przez cały rok wykonując oznaczenia dla hemolimfy pszczół robotnic kilka razy w miesiącu. Oznaczenia aktywności cholinesterazy w hemolimfie trutni wykonywano w czerwcu, lipcu i sierpniu.

Najniższy poziom aktywności cholinesterazy stwierdzono u pszczół robotnic w lutym i lipcu, a u trutni w lipcu.

Słowa kluczowe: pszczoła robotnica, trutnie dojrzałe płciowo, trutnie niedojrzałe płciowo, hemolimfa, aktywność cholinesterazy, kolorymetria.

WPROWADZENIE

Cholinesterazy należą do bardzo ważnej grupy enzymów, które katalizują reakcję hydrolizy estrów choliny. Ich znaczenie wiąże się z rolą acetylocholiny jako chemicznego przenośnika bodźców nerwowych. Acetylocholina bierze też udział w aktywnym transporcie rozmaitych składników przez błonę komórkową (Frendo 1974). Zainteresowanie tą grupą esteraz wynika też z faktu, że wiele preparatów ochrony roślin (głównie z grupy insektycydów fosforoorganicznych i karbaminianów) jest antycholinesterazami, zaś gromadzenie się nierozłożonej acetylocholiny w synapsach nerwowych prowadzi do wystąpienia objawów zatrucia.

Według zaleceń Międzynarodowej Unii Biochemicznej dotyczących nomenklatury i klasyfikacji enzymów, wyróżnia się dwa typy cholinesterazy (cyt. za Jurek i Syrowatka 1971):

  1. Hydrolaza acetylocholiny [3.1.1.7], nazwa potoczna acetylocholinesteraza, nazwa nie zalecana, aczkolwiek potocznie stosowana: cholinesteraza właściwa.
  2. Acetylohydrolaza acetylocholiny [3.1.1.8], nazwa potoczna: cholinesteraza, esteraza cholinowa.
strona 34

Esteraza cholinowa (cholinesteraza) występuje u zwierząt stałocieplnych w surowicy krwi, wątrobie, trzustce i innych tkankach. Obniżenie jej aktywności w organizmach stałocieplnych stwierdza się między innymi w zatruciach organicznymi związkami fosforu, w ostrych chorobach zakaźnych (Frendo 1974). Aktywność esterazy cholinowej może być częściowo lub całkowicie, odwracalnie bądź nieodwracalnie zahamowana. Do najsilniejszych inhibitorów poza wspomnianymi związkami fosforoorganicznymi i karbaminianami, należą zasady amoniowe, fenotiazyna i jej pochodne (Mizak 1966).

Mimo, że cholinesterazy są tak ważnymi życiowo enzymami, w dostępnym piśmiennictwie znaleźliśmy tylko nieliczne informacje na temat tej grupy enzymów występujących w organizmie pszczoły (Gilliam i Jacson 1972, Barker i inni 1978, Kral 1980). Tripathi i Dixon (1968) wyodrębnili metodą elektroforezy od 4 do 6 esteraz w hemolimfie larw matek i pszczół robotnic. Aktywność tych enzymów badano metodą kolorymetryczną. Badano również wpływ niektórych pestycydów na aktywność esteraz w hemogenatach z pszczoły miodnej (El Sayed i Abdel 1979, Szymanowska-Bielawska 1981, Yu i inni 1984, Westlake i inni 1985). W dostępnym piśmiennictwie nie natrafiliśmy jednak na informacje dotyczące aktywności esteraz w hemolimfie pszczół dorosłych i trutni.

Celem naszych badań było określenie możliwości oznaczenia aktywności cholinesterazy w hemolimfie robotnic i trutni z uwzględnieniem ewentualnych zmian sezonowych.

MATERIAŁ I METODY

Do badań użyto pszczół mieszańców pochodzących z pasieki doświadczalnej Katedry Epizootiologii zlokalizowanej w okolicy typowo rolniczej i położonej 16 km na południe od Wrocławia. W rodzinach, z których pobierano pszczoły do badań, nie stosowano żadnych środków warroabójczych. Pszczoły pobierane zawsze przez omiecenie ich z ostatniego plastra, przetrzymywano dobę w termostacie o temperaturze 31°C podając im jako pokarm 50% syrop cukrowy i wodę. Po upływie doby pszczoły unieruchamiano eterem i pobierano od nich hemolimfę szklaną kapilarą przez nakłucie pancerza chitynowego u nasady skrzydeł. Z badań eliminowano osobniki bardzo młode, łatwo dające się odróżnić. Ze względu na małą ilość hemolimfy, jaką można uzyskać od jednej pszczoły, do jednorazowych badań pobierano hemolimfę od około 200 osobników pszczelich i taka zbiorcza, „mieszana” porcja hemolimfy służyła do dalszych analiz. W kolejnych miesiącach roku wykonywano różną liczbę oznaczeń (9-49) w zależności od pory roku i liczby pszczół pobranych z ula. W badaniach używano hemolimfy pełnej tj. nieodwirowanej.

strona 35

Do oznaczania aktywności cholinesterazy posłużono się metodą kolorymetryczną opisaną przez Juszkiewicza i innych (1966) przystosowując ją do pracy z tak specyficznym materiałem biologicznym, jakim jest hemolimfa. Do wykonania jednego oznaczenia używano 50 μl hemolimfy „mieszanej” zmniejszając jednocześnie 10-krotnie objętość zużywanych odczynników. Postępowanie takie zgodne jest z zaleceniami autorów metody. Dalsza modyfikacja dotyczyła ilości chlorku acetylocholiny użytego do sporządzenia buforu. Jego stężenie w naszym wypadku wynosiło 25 μM. Odczytu dokonywano na aparacie Specol (Zeiss-Jena) przy długości fali 520 nm wobec ślepej próby z wody. Obliczeń wyników dokonano wg wzoru:

jednostka acetylocholiny / μM/ml/godz = [25 − (E · f)] · 1/V

gdzie:

V – objętość badanego płynu w ml,

E – ekstynkcja,

f – współczynnik z krzywej.

Krzywą wzorcową sporządzano uwzględniając stężenie 25 μM acetylocholiny w buforze.

Aktywność cholinesterazy wg Autorów zastosowanej metody można podać w jednostkach. Za jednostkę uważa się ilość esterazy cholinowej, która rozkłada 1 μM acetylocholiny w ciągu 1 godziny w temperaturze 37°C i wyraża się liczbą mikromoli chlorku acetylocholiny zhydrolizowanej przez 1 ml badanego płynu w ciągu 1 godziny w temperaturze 37°C. Wyniki liczbowe naszych badań dotyczące aktywności cholinesterazy w hemolimfie pszczół robotnic i trutni podane są wg powyższych ustaleń i po odpowiednich przeliczeniach.

Badania prowadzono przez cały rok, od stycznia do grudnia. W miesiącach letnich (czerwiec, lipiec, sierpień) w badaniach uwzględniono aktywność cholinesterazy w hemolimfie trutni dojrzałych i niedojrzałych płciowo. Jako kryterium dojrzałości trutni uznano wynicowanie się aparatu kopulacyjnego w czasie stosowania eteru.

Uzyskane wyniki badań poddano obliczeniom statystycznym. Wyliczone średnie oraz odchylenia standardowe dla prób wykonanych w danym miesiącu, zarówno u pszczół robotnic jak i u trutni. Następnie za pomocą analizy wariancji porównano wartości średnich poziomów dotyczących aktywności cholinesterazy w hemolimfie trutni dojrzałych i niedojrzałych płciowo oraz pszczół robotnic w trzech kolejnych miesiącach tj. w czerwcu, lipcu i w sierpniu (poziom ufności α = 0,05).

strona 36

WYNIKI BADAŃ I DYSKUSJA

W ciągu roku w hemolimfie pszczół robotnic obserwowano niewielkie wahania aktywności cholinesterazy. Statystycznie istotny spadek tej aktywności zaobserwowano jedynie w lutym, co może się wiązać ze specyficzną sytuacją fizjologiczną rodzin pszczelich na przedwiośniu. Obniżenie aktywności cholinesterazy zaobserwowano również w lipcu, jednak w skali całego roku nie był to spadek statystycznie istotny (tab. 1). Jednak przy porównywaniu średnich

Tabela 1 Aktywność cholinesterazy w hemolimfie pszczół robotnic w μM/ml/godz Cholinesterase activity in the haemolymph of worker honeybee in μM/ml/hour

Miesiąc / Month Liczba oznaczeń / Number of tests Aktywność cholinesterazy / Cholinesterase activity: x̄ Aktywność cholinesterazy / Cholinesterase activity: S
Styczeń – January 37 27,324 2,568
Luty – February 49 24,908 * 6,630
Marzec – March 39 27,653 2,812
Kwiecień – April 22 27,250 0,997
Maj – May 18 28,444 1,544
Czerwiec – Juny 20 27,875 5,464
Lipiec – July 43 25,872 1,506
Sierpień – August 26 29,019 2,566
Wrzesień – September 16 28,500 3,041
Październik – October 33 28,227 5,597
Listopad – November 28 29,410 4,567
Grudzień – December 9 29,222 1,133
  • różnica statystycznie istotna – statistically significant difference

tylko dla trzech miesięcy letnich (czerwiec, lipiec, sierpień), zaznaczyła się różnica statystycznie istotna między lipcem a sierpniem (tab. 3).

W hemolimfie trutni dojrzałych i niedojrzałych płciowo statystycznie istotne zmniejszenie aktywności cholinesterazy zaobserwowano w lipcu (tab. 2).

Porównując bezwzględne wartości różnic między średnimi poziomów aktywności cholinesterazy w hemolimfie pszczół robotnic i trutni w trzech kolejnych letnich miesiącach badań stwierdzono statystycznie istotne różnice w wartościach dla hemolimfy trutni między lipcem a czerwcem oraz lipcem a sierpniem. W przypadku hemolimfy robotnic różnice statystycznie istotne zaznaczyły się między lipcem a sierpniem (tab. 3).

Zaznaczyć należy, że w lipcu – roku, w którym prowadzono badania – przynajmniej w promieniu 5 km od pasieki nie stosowano żadnych chemicznych środków ochrony roślin.

strona 37

Tabela 2 Aktywność cholinesterazy w hemolimfie trutni w μM/ml/godz Cholinesterase activity in the haemolymph of drones in μM/ml/hour

Miesiąc / Month Aktywność cholinesterazy – Cholinesterase activity: Trutnie niedojrzałe płciowo / Sexually immature drones: Liczba oznaczeń / Number of tests Aktywność cholinesterazy – Cholinesterase activity: Trutnie niedojrzałe płciowo / Sexually immature drones: x̄ Aktywność cholinesterazy – Cholinesterase activity: Trutnie niedojrzałe płciowo / Sexually immature drones: S Aktywność cholinesterazy – Cholinesterase activity: Trutnie dojrzałe płciowo / Sexually mature drones: Liczba oznaczeń / Number of tests Aktywność cholinesterazy – Cholinesterase activity: Trutnie dojrzałe płciowo / Sexually mature drones: x̄ Aktywność cholinesterazy – Cholinesterase activity: Trutnie dojrzałe płciowo / Sexually mature drones: S
Czerwiec / Juni 8 28,625 3,139 9 28,333 0,942
Lipiec / July 33 24,045 * 1,951 27 23,203 * 2,568
Sierpień / August 22 28,545 2,325 16 29,406 3,527
  • różnica statystycznie istotna – statistically significant difference

Tabela 3 Bezwzględna wartość różnicy między średnimi poziomów aktywności cholinesterazy w hemolimfie pszczół robotnic i trutni (czerwiec, lipiec, sierpień) Absolute value of the difference between the average levels of cholinesterase activity in the haemolymph of worker bees and drones (Juny, July, August)

Grupa owadów / Group insects Bezwzględna wartość różnicy między średnimi poziomami aktywności cholinesterazy / Absolute value of the difference between the average levels of cholinesterase activity: x̄_cz − x̄_l / x̄_juny − x̄_july Bezwzględna wartość różnicy między średnimi poziomami aktywności cholinesterazy / Absolute value of the difference between the average levels of cholinesterase activity: x̄_cz − x̄_s / x̄_juny − x̄_august Bezwzględna wartość różnicy między średnimi poziomami aktywności cholinesterazy / Absolute value of the difference between the average levels of cholinesterase activity: x̄_l − x̄_s / x̄_july − x̄_august NIR / LSD
pszczoły robotnice / worker bees 2,003 1,114 3,147 * 2,325
trutnie niedojrzałe płciowo / sexually immature drones 4,580 * 0,080 4,500 * 1,326
trutnie dojrzałe płciowo / sexually mature drones 5,130 * 1,073 6,203 * 3,322
  • różnica statystycznie istotna – statistically significant difference

NIR – najmniejsza istotna różnica, LSD – LEAST SIGNIFICANT DIFFERENCE

strona 38

Uzyskane wyniki badań trudno jest porównać z wynikami innych autorów, ponieważ żadne z cytowanych we wstępie doniesień nie dotyczyły pełnej hemolimfy pszczół robotnic i trutni, a jedynie homogenatów narządów lub hemolimfy larw.

Wyniki naszych badań wskazują na możliwość adaptowania kolorymetrycznej metody oznaczania aktywności cholinesterazy w materiale biologicznym pochodzącym od zwierząt stałocieplnych do przyżyciowego oznaczania aktywności cholinesterazy w hemolimfie pszczół.

Warunkiem uzyskania wiarygodnych wyników badań wydaje się jednak brak jakiegokolwiek kontaktu badanych osobników pszczelich z substancjami chemicznymi z grupy insektycydów.

Trudności w realizowaniu stosowanej metody polegają na pracochłonnym sposobie pobierania hemolimfy i braku możliwości porównania uzyskanych wyników badań z wynikami innych autorów.

WNIOSKI

  1. Aktywność cholinesterazy oznaczanej metodą kolorymetryczną w hemolimfie pszczół robotnic osiąga najniższe wartości w lutym i lipcu.
  2. Najniższy poziom aktywności cholinesterazy w hemolimfie trutni dojrzałych i niedojrzałych płciowo przy zastosowaniu powyższej metody obserwowano w lipcu.

Literatura

Barker R.J., Lehner Y., Kunzmann M.R. (1978): The constancy of choliesterase activity in adult honeybees. J.apic.Res. 17(4):173-175.

El Sayed A.M.K., Abdel-Aal Y.A.J. (1975): Invivo and invitro antycholinesterase activity of Atacil and Dursban in relation to temperature. Apic.Abstr. 26(2):72.

Frendo J. (1974): Hydrolazy estrów karboksylowych. Enzymologia kliniczna pod red. E. Szczeklina, PZWL Warszawa.

Gilliam M., Jackson K.K. (1974): Enzymes in honey bee (Apis mellifera L.) hemolymph. Apic.Abstr. 25(2):90.

Jurek A., Syrowatka T. (1971): Spektrofotometryczna mikrometoda oznaczania aktywności cholinesterazy. Roczniki PZH, 22(6):681-687.

Juszkiewicz T., Mizak B., Paleolog A. (1966): Kolorymetryczna metoda oznaczania esterazy cholonowej w materiale biologicznym. Med. Wet. 12(5):303-306.

Kral K. (1980): Acetylcholinesterase in the ocellus of Apis mellifera L. J.Insect Physiol. 26(12):807-809.

Mizak B. (1966): Esteraza acetylocholinowa u zwierząt i metody jej oznaczania. Med. Wet. 22(1):6-10.

strona 39

Szymanowska-Bielawska K. (1981): Wrażliwość pszczół na insektycydy. Pszczelarstwo 32(2):9-10.

Tripathi R.K., Dixon S.E. (1968): Haemolymph esterases in the female larval honey bee Apis mellifera L. during certe development. Canad.J.Zool. 46(5):1013-1017.

Yu S.J., Robinson F.A., Nation J.L. (1984): Detoxication capacity in the honey bee Apis mellifera L. Pest.Biol.Physiol. 22(3):366-368.

Westlake G.E., Hardy A.R., Stevenson J.H. (1985): Effects of storage and pesticide treatments on honey bee brain acetyl cholinesterase activities. Bull.Envir.Contamin. 34:668-675.

THE APPLICATION OF THE COLORYMETRIC METHOD FOR THE DETERMINATION OF THE CHOLINESTERASE ACTIVITY IN THE HEMOLYMPH OF THE HONEYBEE (APIS MELLIFERA L.)

Barbara Tomaszewska, Anna Czernichowska, Paweł Chorbiński

The study was carried out to define the usefulness of the colorymetric method for determination of the cholinesterase activity in the hemolymph in honeybee workers and drones in subsequent months of the year.

The experimental honeybee workers and sexually immature and mature drones were collected from the last honeycomb for all experiments from the apiary situated in the agricultural area. The hives were free from any anti-varroa treatments.

The cholinesterase activity was determined with the colorymetric method. Several experiments were carried out every month. The cholinesterase activity was expressed in units described by the number of acetylcholine chloride micromoles hydrolysed by 1 ml of the studied fluid, i.e., the hemolymph, during one hour at 37°C.

The statistic analysis of the results has shown that the lowest activity of the cholinesterase in honeybee workers was found in February and July and in the hemolymph of the drones in July, irrespective of the degree of sexual maturity.

Keywords: worker honeybee, sexually mature drone, sexually immature drone, haemolymph, cholinesterase activity, colorymetric method.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 34: „Jacson” → Jackson
  • s. 34: „hemogenatach” → homogenatach
  • s. 36, tab. 1: „Juny” → June
  • s. 37, tab. 3: „Juny” → June
  • s. 37, tab. 3, 2×: „juny” → june
  • s. 37, tab. 3: „1,114″ → 1,144
  • s. 38, piśmiennictwo: „choliesterase” → cholinesterase
  • s. 38, piśmiennictwo: „Invivo and invitro antycholinesterase” → In vivo and in vitro anticholinesterase
  • s. 38, piśmiennictwo: „cholonowej” → cholinowej
  • s. 39, streszczenie: „COLORYMETRIC” → COLORIMETRIC
  • s. 39, streszczenie, 3×: „colorymetric” → colorimetric

Podobne wpisy