Zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea) – zmiany zasięgu, wymogi siedliskowe i znaczenie ekologiczne w kontekście współczesnych przemian środowiskowych

tekst: Konrad Wilamowski

Artykuł z numeru 11/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej

Zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea) należy do największych przedstawicieli Apoidea występujących w Europie, a równocześnie stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych i medialnie rozpoznawanych gatunków dzikich pszczół obserwowanych współcześnie w Polsce.

Masywne, o długości ok. 30 mm, czarne i lekko połyskujące ciało zadrzechni w połączeniu z intensywnie metalicznie fioletowymi skrzydłami czyni ją największą pszczołą krajowej fauny i nadają unikatowy wygląd, który stanowi cechę diagnostyczną ułatwiającą odróżnienie tego gatunku od innych dużych błonkówek. Ubarwienie skrzydeł wynika ze specyficznej mikrostruktury chitynowych płytek odpowiedzialnych za zjawisko irydescencji, co stanowi istotny element badań nad właściwościami optycznymi aparatów lotnych u owadów. Mimo imponujących rozmiarów ciała oraz donośnego brzęku wydawanego podczas lotu X. violacea jest owadem z natury łagodnym. Samce pozbawione są żądła, a ich zachowania terytorialne – choć mogą wydawać się zaczepne – nie niosą zagrożenia dla człowieka. Samice natomiast wykazują zachowania obronne wyłącznie w sytuacjach bezpośredniego naruszenia ich ciała lub ingerencji w gniazdo. Zadrzechnia nie należy więc do gatunków agresywnych; kontakt z człowiekiem ma zazwyczaj charakter przypadkowy i krótkotrwały, co sprzyja prowadzeniu obserwacji terenowych bez konieczności ingerencji w ich naturalne środowisko.

W ostatnich kilkunastu latach odnotowuje się wyraźny wzrost liczby obserwacji X. violacea, zarówno w południowej części kraju, jak i coraz częściej na obszarach położonych znacznie dalej na północ. Dane te, pozyskiwane m.in. dzięki projektom nauki obywatelskiej oraz systematycznym badaniom entomologicznym, mogą wskazywać na istotne przesunięcia zasięgów spowodowane ocieplaniem klimatu, wydłużeniem sezonu wegetacyjnego oraz zmianami w strukturze krajobrazu. Coraz łagodniejsze zimy sprzyjają lepszej przeżywalności zimujących samic, natomiast wzrost liczby ciepłych i suchych okresów w ciągu roku zwiększa dostępność dogodnych warunków gniazdowych. Xylocopa violacea jest gatunkiem wybitnie termofilnym, silnie preferującym siedliska charakteryzujące się wysokim poziomem nasłonecznienia oraz obecnością martwego drewna w zaawansowanych stadiach rozkładu.

Dokończ artykuł w ramach e-prenumeraty

Zyskaj dostęp do tego artykułu już od 0,33 zł dziennie.

Kup na próbę e-prenumeratę na miesiąc za 9,99 zł i sprawdź, czy „Pszczelarstwo” to coś dla Ciebie.

Odblokuj dostęp za 9,99 zł Zobacz wszystkie warianty

Dostęp do pełnych treści włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już e-prenumeratę? Zaloguj się.

W tym numerze — Listopad 2026

  1. Gospodarka pasiecznaListopadJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu7 min
  2. Ule i sprzęt pasiecznyUl, który „mówi”Piotr Szyszko pełna treść po wykupieniu11 min
  3. Pożytki i zapylanieKrwawnica pospolita – wartościowa roślina do wzbogacania pożytków na stanowiskach wilgotnychBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu4 min
  4. Choroby, szkodniki, zatruciaPtaki w pasiekachLizaveta Toporkova, Joanna Rosenberger pełna treść po wykupieniu5 min
  5. Punkt widzeniaNajwyższy czas, by termin „rodzina pszczela” zmienić na „kolonia pszczela”Zbigniew Lipiński pełna treść po wykupieniu8 min
  6. Inne zapylaczeZadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea) – zmiany zasięgu, wymogi siedliskowe i znaczenie ekologiczne w kontekście współczesnych przemian środowiskowychKonrad Wilamowski pełna treść po wykupieniu9 min
  7. Pszczelarstwo na świecieZafrykanizowane pszczoły miodne i pszczelarstwoWalerij Isidorow pełna treść po wykupieniu12 min
  8. Ludzie-miejsca-wydarzeniaMiędzynarodowa konferencja Varroaresistenz 2033Mirosław Pietrzak-Kubiak pełna treść po wykupieniu6 min
  9. Ludzie-miejsca-wydarzeniaStalowa Wola z myślą o pszczelarzachKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu6 min

Podobne wpisy