WYNIKI UNASIENIANIA MATEK NASIENIEM PRZECHOWYWANYM W WARUNKACH LABORATORYJNYCH

tekst: Wojciech Skowronek, Zofia Konopacka

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXVII, 1983 — Wojciech Skowronek, Zofia Konopacka

strona 3

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXVII 1983

Wojciech Skowronek, Zofia Konopacka

Oddział Pszczelnictwa ISK w Puławach

WPROWADZENIE

Wraz z opracowaniem technologii sztucznego unasieniania matek pszczelich problemem aktualnym stała się umiejętność przechowywania nasienia trutni. Możliwość przechowywania nasienia stworzyłaby duże szanse dla hodowli. Problem ten nie wydawał się zbyt trudny zważywszy, że w warunkach naturalnych nasienie trutni jest utrzymywane w stanie żywym w zbiorniczkach nasiennych matek nawet kilka lat. Pierwszą, w miarę pozytywną, próbą przechowania nasienia było doświadczenie Tabera i Bluma (1960). Autorzy ci przechowywali nasienie w zatopionych kapilarach szklanych, przetrzymywanych w temperaturze 24—25°C. Wcześniej nasienie poddawano wirowaniu dla oddzielenia pęcherzyków powietrza. Matki unasienione nasieniem po 68 dniach takiego przechowywania składały jaja, z których rozwijały się częściowo pszczoły robotnice. W dalszych latach ten sposób konserwowania był doskonalony poprzez zastosowanie antybiotyków, jako osłony antybakteryjnej (Poole, Taber 1969), przez obniżenie temperatury, w której przechowywano nasienie do 13—15°C (Poole, Taber 1970) oraz przez zastosowanie wymiany powietrza znajdującego się w kapilarach na czysty azot (Taber, Poole, Edwards 1979). Zrezygnowano też z kłopotliwego wirowania nasienia. Stosując te udoskonalone metody zdołano utrzymać nasienie w stanie częściowo żywym przez 113 dni. Za pozytywny wynik uznano w tych pracach fakt składania zaplemnionych jaj przez matki unasienione przechowywanym nasieniem.

Jakość unasieniania matek nasieniem przechowywanym oceniał Vesely (1976), w tym celu używał nasienia przechowywanego w podobny sposób jak Taber i Blum (1960), z dodatkowym zastosowaniem osłony z antybiotyków. Próby nie dały zbyt obiecujących wyników.

We wszystkich opisanych wyżej doświadczeniach czas przechowywania nasienia był krótki, kilka, najwyżej kilkanaście tygodni. Przeprowadzono także próby dłuższego przetrzymywania nasienia, przez kilka lat. Możliwość takiego przechowywania byłaby pomocna w pracy hodowlanej,

strona 4

bo pozwoliłaby na korzystanie z nasienia trutni z rodziny ojcowskiej po uprzednim sprawdzeniu jakości potomstwa i zdolności przekazywania cech. Pozytywne wyniki uzyskano przechowując nasienie w płynnym azocie w temp. —196°C (Nielniczenko i Vaviłov 1976, Harbo 1979a i 1979b).

Osiągnięcia postępu w pracach nad przechowywaniem nasienia było możliwe dzięki opracowaniu skutecznych metod przeciwbakteryjnego zabezpieczenia nasienia oraz dzięki technicznym zmianom w aparatach do sztucznego unasieniania Pierwszym zagadnieniem zajmowali się Poole i Taber (1969), Vaviłov (1978) oraz Vaviłov i Klepikowa (1978) i stwierdzili, że najlepiej nadającym się do tego celu antybiotykiem jest streptomycyna. Zmiany w technice unasieniania szły w kierunku wykluczenia potrzeby dwukrotnego przenoszenia nasienia, najpierw z igły aparatu do kapilary a przed unasienieniem z powrotem z kapilary do igły (Harbo 1974, Kaftanoglu i Peng 1980, także niepublikowany sposób stosowany w RFN).

Celem prowadzonego przez nas doświadczenia było stwierdzenie czy opracowane dotychczas metody są już na tyle pewne, aby można je było polecać do praktyki. Czy unasienianie matek nasieniem przechowywanym gwarantuje nie tylko składanie przez nie jaj zaplemnionych, ale również zapewnia dobrą jakość unasieniania nim matek, to znaczy czy ilość nasienia gromadzonego w zbiorniczkach nasiennych pozwoli na wystarczająco długie i dobre ich czerwienie.

MATERIAŁ I METODA

Doświadczenie prowadzono w latach 1981—1982 w pasiekach Pracowni Fizjologii i Żywienia Pszczół oraz Zakładu Gospodarki Pasiecznej ISK w Puławach. Potrzebne do badań nasienie pobierano od trutni przypadkowych, zwracano jedynie uwagę, aby były to trutnie dojrzałe płciowo. W tym celu izolowano wygryzające się trutnie i przetrzymywano je w rodzinach przez okres 2 tygodni.

Nasienie pobierano do kapilar szklanych o średnicy wewnętrznej około 1 mm, w porcjach po około 40 mm³. Część kapilar zakończona była zwężeniem o parametrach pozwalających na wykorzystanie ich do bezpośredniego unasieniania matek a zastosowany adapter pozwalał na montowanie kapilar bezpośrednio do strzykawki aparatu do unasieniania matek. W ten sposób nie zachodziła potrzeba przenoszenia nasienia z kapilar do igły aparatu do unasieniania podczas jego pobierania i wstrzykiwania matkom. Tę technologię stosowano w Zakładzie Gospodarki Pasiecznej (pracownia I).

Druga część kapilar nie była przystosowana do bezpośredniego pobierania nasienia i unasieniania matek. Nasienie pobierano normalną igłą inseminacyjną, przenoszono je do kapilar, a po okresie przechowywania pobierano je ponownie do igły inseminacyjnej celem unasienienia

strona 5

matek. Tę technologię stosowano w Pracowni Fizjologii i Żywienia (pracownia II). Przed pobieraniem nasienia kapilary wypełniano roztworem fizjologicznym z dodatkiem streptomycyny w ilości 1 g antybiotyku na 1 l roztworu. Kapilary były kalibrowane a 1 podziałka zawierała 8 mm³ nasienia.

Po zgromadzeniu w kapilarze odpowiedniej ilości nasienia, odpowiadającego zwykle porcjom potrzebnym do unasienienia 5 matek, końce kapilary zatapiano w parafinie. Dla ułatwienia usuwania parafiny przed unasienianiem na końce kapilar nakładano odcinki wężyka polietylenowego i dopiero wtedy zanurzano je w płynnej parafinie. Kapilary ze zgromadzonym nasieniem przetrzymywano w ciemności w temperaturze 12—13°C przez 3 i 6 tygodni. Po tym okresie przenoszono je przynajmniej na 1 godz. do temperatury pokojowej i następnie unasieniano matki. W przypadku unasienienia matek nasieniem świeżym jego pobieranie i wstrzykiwanie odbywało się w podobny sposób z zastosowaniem kapilar szklanych w pracowni I i igły inseminacyjnej w pracowni II. We wszystkich przypadkach matki unasieniane były jednorazowo dawką 8 mm³.

Termin pobierania nasienia i unasieniania matek był różny w obydwu latach. W pierwszym roku obserwacji nasienie do wszystkich kombinacji pobierane było równocześnie w pierwszych dniach lipca, a zróżnicowany był termin unasieniania. Nasieniem przechowywanym przez 3 tygodnie unasieniano matki w trzeciej dekadzie lipca a przechowywanym przez 6 tygodni w połowie sierpnia. W roku następnym zastosowano różny termin pobierania nasienia, tak aby unasienianie wszystkich grup matek wypadło w tym samym czasie, w ostatnich dniach lipca.

Matki, którym wstrzykiwano doświadczalne nasienie były w każdej z dwóch Pracowni matkami siostrami, w roku 1981 wychowane były równocześnie w dwóch rodzinach wychowujących a w roku 1982 z konieczności wychowane w trzech różnych terminach. Matki unasieniano w wieku około 10 dni, do unasieniania wyłapywano je z rodzinek w ulikach weselnych, a więc przed i po unasienieniu miały zapewnioną w miarę dobrą opiekę pszczół. W dwa dni po unasienieniu matki usypiano powtórnie w dwutlenku węgla na przeciąg 5 min.

Uliki z matkami unasienionymi kontrolowano codziennie i notowano dzień, w którym matki rozpoczęły czerwienie. W kilka dni po rozpoczęciu czerwienia matki zabijano, wypreparowywano im zbiorniczki nasienne i liczono znajdujące się w nich plemniki. Liczenie plemników prowadzono zgodnie z metodą opisaną przez Woykego (1960). W ciągu dwóch lat prowadzenia obserwacji unasieniono w sumie 145 matek, a plemniki policzono u 118 matek.

Wyniki opracowano metodą analizy wariancji, a istotność różnic oceniono testem t-Duncana przy poziomie α=0,005. Analizę statystyczną wyników zawartości nasienia w zbiorniczkach prowadzono, przyjmując układ trzyczynnikowy: rodzaj nasienia × lata × pracownie. Wobec różnej liczby powtórzeń w obiektach analizę wykonano po sprowadzeniu

strona 6

do teoretycznej jednakowej liczebności (ok. 9,57). W niektórych obiektach istniała bardzo duża zmienność między powtórzeniami. W związku z tym wyniki badań rozpatrywano w dwojaki sposób, na bezpośrednich pomiarach i na wartościach przekształconych, według transformacji pierwiastkowej y=√x+1, gdzie x oznacza liczbę plemników. Transformacja ta jednak okazała się mało skuteczna i nie miała większego wpływu na wyniki analizy zmienności.

WYNIKI

Z ogólnej liczby 145 matek unasienionych 124 rozpoczęły czerwienie, co oznacza, że procent matek, które przystąpiły do czerwienia wynosił 85,5. Rodzaj stosowanego nasienia nie miał wyraźnego wpływu na czerwienie matek. Wprawdzie najwięcej, bo około 87% (Tab. 1) było matek czerwiących unasienionych nasieniem świeżym, ale prawie taki sam procent matek rozpoczął czerwienie po unasienieniu nasieniem przechowywanym przez 6 tygodni. Matki unasienione nasieniem przechowywanym przez 3 tygodnie przystąpiły do czerwienia w nieznacznie niższym procencie. Nie zanotowano takiej zależności w poszczególnych latach, można więc sądzić, że obserwowane różnice są efektem naturalnej zmienności. Przeciętnie wyższy procent czerwiących matek w roku 1981 mógł być efektem nieco korzystniejszych warunków pogodowo-pożyt-

Tabela 1 Liczba i procent matek czerwiących unasienionych nasieniem świeżym i przechowywanym Number and percent of laying queens inseminated with fresh and stored semen

Rodzaj nasienia / Semen treatments 1981: Liczba ♀ / Number of queens: unasienionych / inseminated 1981: Liczba ♀ / Number of queens: czerwiących / laying 1981: % czerwiących / % of laying 1982: Liczba ♀ / Number of queens: unasienionych / inseminated 1982: Liczba ♀ / Number of queens: czerwiących / laying 1982: % czerwiących / % of laying Razem — Total: Liczba ♀ / Number of queens: unasienionych / inseminated Razem — Total: Liczba ♀ / Number of queens: czerwiących / laying Razem — Total: % czerwiących / % of laying
Świeże / Fresh 30 27 90,0 24 20 83,3 54 47 87,0
Przechowywane 3 tyg. / 3 weeks stored 23 19 82,6 24 20 83,3 47 39 83,0
Przechowywane 6 tyg. / 6 weeks stored 22 20 90,9 22 18 81,8 44 38 86,4
Suma / Total 75 66 88,0 70 58 82,8 145 124 85,5
strona 7

kowych. W roku 1982 w okresie przebywania matek w ulikach występowała susza, niekorzystnie ograniczająca bazę pożytkową.

Składanie jaj rozpoczynały matki najwcześniej w 6 dni po unasienieniu a najwięcej było takich, które zaczynały czerwić w 8 dniu. Ogromna większość matek, bo aż 86,4% (tab. 2) rozpoczęła czerwienie w ciągu 20 dni po unasienieniu. Dłużej jak 30 dni trzeba było czekać na czerwienie tylko 3 matek, wśród nich najdłużej nie czerwiła matka unasieniona nasieniem świeżym, rozpoczęła bowiem czerwienie w 64 dni po unasienieniu. Różnice w średniej długości oczekiwania na czerwienie matek były między porównywanymi grupami niewielkie i statystycznie nieudowodnione. Analizując jednak udział matek, które rozpoczęły składanie jaj do 10, między 10 i 20 dniem oraz powyżej 20 dni, widać pewne tendencje do opóźnionego rozpoczynania czerwienia po unasienieniu nasieniem przechowywanym (tab. 2).

Tabela 2 Liczba dni od zabiegu do rozpoczęcia czerwienia Number of days from insemination to start laying

Rodzaj nasienia / Semen treatment Liczba obserwowanych ♀ / No. queens Matki rozpoczynające czerwienie po dniach / Queen beginning oviposition after days: <10: n Matki rozpoczynające czerwienie po dniach / Queen beginning oviposition after days: <10: % Matki rozpoczynające czerwienie po dniach / Queen beginning oviposition after days: 10—20: n Matki rozpoczynające czerwienie po dniach / Queen beginning oviposition after days: 10—20: % Matki rozpoczynające czerwienie po dniach / Queen beginning oviposition after days: >20: n Matki rozpoczynające czerwienie po dniach / Queen beginning oviposition after days: >20: % Średnio dni do rozpoczęcia czerwienia / Average days to oviposition
Świeże / Fresh 45 29 64,5 10 22,2 6 13,3 12,7 a
Przechow. — 3 tyg. / 3 weeks stored 39 16 41,0 20 51,3 3 7,7 12,3 a
Przechow. — 6 tyg. / 6 weeks stored 34 15 44,1 12 35,3 7 20,6 14,7 a
Suma / Total 118 60 50,8 42 35,6 16 13,6 13,2

Matki unasienione nasieniem świeżym w około 2/3 przystąpiły do czerwienia w ciągu 10 dni po unasienieniu, podczas gdy unasienione nasieniem przechowywanym mniej niż w pięćdziesięciu procentach. Na wyrównanie się średniego okresu wyczekiwania na czerwienie niewątpliwy wpływ miała wymieniona matka rekordowo długo nie czerwiąca. Gdyby wziąć pod uwagę tylko 80% matek, które rozpoczęły czerwienie w poszczególnych grupach, średnia długość oczekiwania na czerwienie wynosiłaby: matki unasienione nasieniem świeżym 8,9 dnia, unasienione nasieniem przechowywanym przez 3 tygodnie —10,5 dnia oraz nasieniem przechowywanym przez 6 tygodni — 12,0 dni. Widać więc, że wraz ze wzrostem długości przechowywania nasienia wzrasta okres wyczekiwania na czerwienie matek po unasienieniu.

Czynnikiem, który najlepiej charakteryzuje jakość unasienienia

strona 8

matki jest zawartość nasienia w zbiorniczkach nasiennych. Średnie liczby plemników tych podane są w tabeli 3. Zmienność tej liczby między badanymi grupami jest bardzo wyraźna. Matki unasienione nasieniem świeżym miały średnio o około 50% więcej plemników od unasienionych nasieniem przechowywanym. Różnice między tymi grupami okazały się wysoce istotne. Z dwóch grup unasienionych nasieniem przechowywanym średnio nieco więcej plemników miały w zbiorniczkach matki unasienione nasieniem po 6 tygodniach przechowywania, różnice nie były jednak istotne, można je więc tłumaczyć dużą zmiennością między matkami.

Tabela 3 Zawartość nasienia w zbiorcniczkach nasiennych matek unasienionych nasieniem świeżym i przechowywanym (mln) Sperm content in the spermatheca of queens inseminated with fresh and stored semen

Rodzaj nasienia / Semen treatment 1981: I 1981: II 1981: Razem w roku / Total in year: n 1981: Razem w roku / Total in year: x̄ 1982: I 1982: II 1982: Razem w roku / Total in year: n 1982: Razem w roku / Total in year: x̄ Razem Total: Liczba ♀ / no. queens Razem Total: Średnio / Average
Świeże / Fresh 4,46 5,37 24 4,91 4,64 4,49 20 4,59 44 4,77 b
Przechow. — 3 tyg. / 3 weeks stored 3,17 3,09 16 3,14 2,72 3,06 20 2,88 36 2,99 a
Przechow. 6 tyg. / 6 weeks stored 3,87 2,94 20 3,27 3,00 3,03 18 3,02 38 3,15 a

I, II pracownie, w których prowadzono obserwacje I, II laboratories in which observations were made

Istniały także wyraźne różnice między latami i między pracowniami. Różnice te okazały się nieistotne, tym niemniej wymagają zwrócenia na nie uwagi. Szczególnie wyraźne są różnice w średnich wartościach dla lat, we wszystkich grupach średnio więcej nasienia miały matki w roku 1981. W odniesieniu do średnich wartości w pracowniach prawidłowość ta nie we wszystkich wypadkach potwierdza się, można jednak przypuszczać, że w roku 1981 były nieco korzystniejsze warunki. Zastanawiające są różnice między pracowniami: w pierwszej unasienienie matek nasieniem przechowywanym dłużej powodowało przyrost jego zawartości w zbiorniczkach nasiennych, w drugiej natomiast nieznaczny spadek w tej liczbie, zależność taka wystąpiła w obu latach. Nieprawidłowość ta daje się wytłumaczyć jedynie stosunkowo małą liczebnością matek w grupie i dużą zmiennością między matkami.

Z rozkładu wartości pomiarów zawartości nasienia w zbiorniczkach nasiennych (Ryc. 1) wynika, że w grupie matek unasienionych nasieniem świeżym najwięcej było takich, które miały 4—5 milionów plemników, a poniżej trzech milionów plemników miała tylko jedna matka.

strona 9

Wśród matek unasienionych nasieniem przechowywanym przez 3 tygodnie najwięcej było z zawartością nasienia w przedziale 2—3 miliony, stosunkowo dużo miało 3—4 miliony. Razem w tych dwóch przedziałach znalazło się 26 z 36 badanych matek, była więc tutaj najmniejsza zmienność. W grupie matek unasienionych nasieniem przechowywanym przez 6 tygodni najwięcej było takich, które miały 3—4 miliony plemników ale też najwięcej było z najniższą zawartością, między 1—2 miliona i stosunkowo dużo, w porównaniu z grupą unasienioną nasieniem przechowywanym przez 3 tygodnie, matek z zawartością nasienia 4—6 milionów. W grupie tej była zdecydowanie największa zmienność.

Ryc. 1. Zawartość nasienia w zbiorniczkach nasiennych matek unasienianych nasieniem świeżym i przechowywanym
Ryc. 1. Zawartość nasienia w zbiorniczkach nasiennych matek unasienianych nasieniem świeżym i przechowywanym Number of spermatozoa in spermatheca of queens inseminated with fresh and stored semen a — nasienie świeże fresh semen b — przechowywane przez 3 tyg. stored for 3 weeks c — przechowywane przez 6 tyg. stored for 6 weeks

Po usunięciu z ulików matek, pozostały w nich czerw przetrzymywany był do momentu zasklepienia i oceniania była jego jakość. W niektórych ulikach zdarzały się pojedyncze komórki czerwiu „garbatego”. W stosunku do czerwiu pszczelego były to ilości nie przekraczające 1% a wypadki takie zdarzały się we wszystkich badanych grupach.

DYSKUSJA

Potrzeba stosowania antybiotyków podczas przechowywania nasienia jest powszechnie uznawana, różny jest natomiast sposób ich dodawania. Poole i Taber (1969, 1970, 1979) dodawali antybiotyk w postaci sproszkowanej, nasypując a następnie wysypując go z kapilar. Ilość, która pozostawała na ściankach kapilar była trudna do określenia. Vesely (1976) dodawał go bezpośrednio do pobranego nasienia w postaci 0,1% roztworu. Przy takiej metodzie problemem jest dokładne

strona 10

wymieszanie antybiotyku z nasieniem. Metoda stosowana w naszym doświadczeniu, polegająca na podawaniu go w roztworze płynu fizjologicznego (w stężeniu 0,1%) używanego do wypełniania kapilary w trakcie pobierania jest bez wątpienia najłatwiejsza.

Przy pobieraniu nasienia przeznaczonego do przechowywania sprawą szczególną istotną jest dokładność pobierania. Nawet niewielkie, śladowe ilości śluzu pobrane wraz z nasieniem powodują po pewnym okresie przechowywania gęstnienie nasienia i zapychanie końcówki igły. Ma to też korzystne strony, bo w ten sposób następuje selekcja nasienia niezbyt precyzyjnie pobranego.

Jakość unasieniania matek nasieniem przechowywanym była zdecydowanie gorsza w porównaniu z matkami unasienionymi nasieniem świeżym. Matki tych grup miały średnio tylko około 2/3 tej ilości nasienia co unasienione nasieniem świeżym. Wyniki uzyskane w naszym doświadczeniu były jednak zdecydowanie lepsze niż w doświadczeniu Veselego (1976), gdzie po unasienieniu matek nasieniem przechowywanym przez 6 tygodni do zbiorniczków przechodziło tylko około 25% tej ilości nasienia, co u matek unasienianych nasieniem świeżym.

Zawartość około 3 milionów plemników w zbiorniczkau nasiennym, jaką gromadziły matki unasieniane nasieniem przechowywanym nie można uznać za zadawalającą. Nie oznacza to jednak, aby matki z taką zawartością nasienia uznać za bezwartościowe. W wielu pracach, w których oceniano zawartość nasienia u matek sztucznie unasienianych, uzyskiwano zbliżone lub nieznacznie przekraczające ten poziom wyniki (Woyke, Jasiński, Smagowska 1974).

Zastosowany w naszym doświadczeniu sposób przechowywania nasienia można już polecać do stosowania w praktyce hodowlanej, ale tylko tam, gdzie nie jest wymagane długie i obfite czerwienie. W stosunku do matek użytkowych trzeba poszukiwać nowych rozwiązań, które zapewniłyby lepsze wypełnienie zbiorniczków nasiennych matek. Być może uda się to osiągnąć poprzez zwiększenie dawki nasienia lub podawanie go w kilku mniejszych dawkach (Woyke 1969, Bolten i Harbo 1982).

WNIOSKI

Unasienianie matek nasieniem przechowywanym przez kilka tygodni w temperaturze 13°C nie powoduje zakłóceń w czerwieniu tych matek, nie jest również gorsza jakość czerwiu rozwijającego się z jaj przez nie złożonych. Należy się liczyć jedynie z nieznacznym wydłużeniem okresu oczekiwania na rozpoczęcie czerwienia.

Jakość unasieniania matek nasieniem przechowywanym, oceniana ilością nasienia gromadzonego przez te matki w zbiorniczkach nasiennych, wyraźnie ustępuje jakości unasieniania nasieniem świeżym.

Opisywana metoda przechowywania nasienia może być wykorzystana

strona 11

w praktyce hodowlanej w odniesieniu do matek, od których nie jest wymagane długie i obfite czerwienie. Są szanse wykorzystania tej metody także do unasieniania matek użytkowych ale niezbędne są jednak pewne zmiany, które doprowadziłyby do lepszego wypełniania nasieniem zbiorniczków nasiennych matek.

LITERATURA

Bolten A. B., Harbo J. R. (1982) — Number of spermatozoa in the spermatheca of the queen honeybee after multiple insemination with small volumes of semen. J. apic. Res. 21(1) : 7—10.

Harbo J. R. (1974) — A technique for handling stored semen of honey bees. Ann. ent. Soc. Am. 67(2) : 191—194.

Harbo J. R. (1979a) — Storage of honeybee spermatozoa at — 196°C. J. apic. Res. 18(1) : 57—63.

Harbo J. R. (1979b) — Egg hatch of honey bees fertilized with frozen spermatozoa. An. ent. Soc. Am. 72(4) : 516—518.

Kaftanoglu O., Peng V-S. (1980) — A new syringe for semen storage and instrumental insemination of queen honebees. J. apic. Res. 19(1) : 73—76.

Melniczenko A N., Vavilov Ju. L. (1976) — Mnogoletnee chranenie trutnevoj spermy pri zamrażiwanii w żidkom azote. Dokl. vses. Akad. sel khoz. 1 : 25—26.

Poole H. K., Taber S. III (1969) — A method of in vitro storage of honey-bee semen. Am. Bee J. 109(11) : 420—421.

Poole H. K., Taber S. III (1970) — In vitro preservation on honey bee semen by storage at 13—15°C. Am. ent. Soc. Am. 63(6) : 1673—1674.

Taber S. III, Blum M. S. (1960) — Preservation of honey bee semen. Science 131 : 1734—1735.

Taber S. III, Poole H. K., Edwards J. F. (1979) — Enhanced fertility of honey bee semen stored in vitro and possibly a reversal of senescence. Apidologie 10(2) : 129—136.

Vavilov Ju. L. (1978) — Antybiotyki i żyznosposobnost spermy. Pčelovodstvo 58(4) : 9—10.

Vavilov Ju. L., Klepikowa A. P. (1978) — Chranienie spermy trutnie. Pčelovodstvo 58(9) : 15—16.

Vesely V. (1976) — Studium možnosti konzervovat sperma. Vědecké prace V U Vč 7 : 129—134.

Woyke J. (1960) — Naturalne i sztuczne unasienianie matek pszczelich. Pszczeln. Zesz. Nauk. 4(3—4) : 183—275.

Woyke J., Jasiński Z., Smagowska B. ((1974) — Porównanie organów rozrodczych oraz efektów sztucznego i naturalnego unasieniania pszczół różnych ras i ich mieszańców. Pszczeln. Zesz. Nauk. 18 : 53—75.

РЕЗУЛЬТАТЫ ОСЕМЕНЕНИЯ МАТОК СЕМЕНЕМ СОХРАНЯЕМЫМ В ЛАБОРАТОРНЫХ УСЛОВИЯХ

В. Сковронэк, З. Конопацка

Резюме

Семя трутней, отобранное в стеклянный копилляр сохраняли в температуре 12—13°C в течение 3 и 6 недель, а затем осеменяли им матки. Перед отбором

strona 12

семени, капилляры промывали физиологическим раствором с 0,1% добавлением стрептомицина. У осемененых маток оценивали: процент начинающих червление, время ожидания начала червления, а также качество осеменения, определенное числом сперматозоидов в семеприемнике. В течение двух лет осеменено всево 145 маток, среди которых 54 осеменено свежим семенем, 47 семенем сохраняемым в течение 3 недель и 44 сохраняемым в течение 6 недель.

Во всех исследованных группах червление начал подобный процент маток, около 85%. У маток осемененных семенем сохраняемым обнаружено замедленный подход к червлению, однако среднее время ожидания существенно не отличалось. Матки осемененные свежим семенем нагромождали в семеприемниках значительно больше семени чем матки осемененные сохраняемым семенем. Время сохранения семени значительно не влияло на число сперматозоидов в семеприемниках. После осеменения сохраняемым семенем у маток в семеприемниках было в среднем около 3 миллиона сперматозоидов.

THE EFFECT OF INSEMINATION OF HONE BEE QUEENS WITH SEMEN STORED IN THE LABORATORY CONDITIONS

Skowronek W., Konopacka Z.

Summary

Sperm was collected in the glass capillary tube, the ends of the tube were sealed with petrolatum and held at a temperature 12—13°C for 3 and 6 weeks. Tubes had been filled previously with the saline solution containing 0,1% of streptomycin sulfate. After that time stored and fresh semen was used for queen insemination. The queens were inseminated with 8 mm³ of semen.

Results for the inseminated queens were analysed by the percentage of queens that started laying, initial oviposition age of queens and by counting the number of spermatozoa that reached the spermatheca. During two years 145 queens were inseminated, 54 with fresh semen, 47 with semen stored for 3 weeks and 44 with stored for 6 weeks.

The percentage of inseminated queens that started egg laying was similar in all compared groups and amounted to 85%. Among the queens inseminated with stored semen delayed egg laying was observed more often but thre were no significant differences in an average interval from insemination to oviposition. The queens inseminated with fresh semen had on an average highly significantly more spermatozoa in the spermatheca than those inseminated with stored semen. Duration of storage did not have evident effect on the number of spermatozoa in the spermatheca. The number of spermatozoa that reached the spermatheca after insemination with stored semen was about 3 million. It is not enough to head large honey-producing colony but this method of storing semen can be recomend in breeding apiaries.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 4: „Nielniczenko” → Melniczenko
  • s. 8, tab. 3: „zbiorcniczkach” → zbiorniczkach
  • s. 9: „oceniania była” → oceniana była
  • s. 10: „szczególną istotną” → szczególnie istotną
  • s. 10: „zbiorniczkau” → zbiorniczku
  • s. 11, literatura: „An. ent. Soc. Am.” → Ann. ent. Soc. Am.
  • s. 11, literatura: „honebees” → honeybees
  • s. 11, literatura: „preservation on honey bee semen” → preservation of honey bee semen
  • s. 11, literatura: „Am. ent. Soc. Am.” → Ann. ent. Soc. Am.
  • s. 11, streszczenie: „копилляр” → капилляр
  • s. 12, streszczenie: „осемененых” → осемененных
  • s. 12, streszczenie: „всево” → всего
  • s. 12, streszczenie: „HONE BEE QUEENS” → HONEY BEE QUEENS
  • s. 12, streszczenie: „thre were” → there were
  • s. 12, streszczenie: „can be recomend” → can be recommended

Podobne wpisy