Wrogowie pszczół i owoców u bram [1]
tekst: Zbigniew Lipiński
Artykuł z numeru 11/2024 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer
Szerszeń azjatycki z gatunku Vespa velutina - najbardziej znany podgatunek Vespa velutina nigrothorax zwany szerszeniem czarnym
Obecny zasięg występowania szerszenia Vespa velutina w Europie budzi coraz większy niepokój. Postępujące ocieplenie klimatu, zdolność szerszeni do zapadania zimą w stan hibernacji czy też globalizacja przewozu towarów na znaczne odległości sprzyjają dalszej inwazji tego drapieżnika.
Przez wiele wieków istnienia Cesarstwa Rzymskiego jego rozległe, europejskie i afrykańskie prowincje były najeżdżane przez obce wojska. Do najbardziej znanych należy inwazja Kartaginy pod wodzą Hannibala, który zbliżając się do Rzymu, wywołał pośród jego mieszkańców ogromną trwogę. Zaś ci, jednocząc się w obliczu śmiertelnego zagrożenia, wołali: „Hannibal ad portas” – „Hannibal u bram”. Tego zawołania można z całą odpowiedzialnością użyć w obliczu nowego, niebywałego zagrożenia, jakie zbliża się do polskich pasiek oraz sadów w postaci inwazji nieobserwowanego dotąd w Europie gatunku szerszenia.
Nowe gatunki zwierząt, także pszczół i ich pasożytów (Varroa destructor, Nosema ceranae) od niepamiętnych czasów napływają do Europy z kontynentalnej Azji. Obecnie zjawisko to potęguje intensyfikacja handlu z krajami tej części globu. Stąd rodzimy gatunek szerszenia europejskiego (Vespa crabro) – zwany potocznie „wilkiem pszczelim” (fot. 2) – nie sprawiający większego problemu w chowie pszczół miodnych w Europie – może być wkrótce zmuszony do konkurowania z azjatyckim pobratymcą, czyli szerszeniem z gatunku Vespa velutina (w dosłownym tłumaczeniu z języka łacińskiego – osa aksamitna). Aczkolwiek można też obserwować procesy przebiegające w odwrotnym kierunku, np. dobrze znana pszczelarzom osa pospolita (Vespula vulgaris) (ryc. 3) została stosunkowo niedawno zawleczona z Europy do Islandii, Nowej Zelandii i Australii, stając się tam gatunkiem inwazyjnym.
Ze względu na duże wymiary ciała, intensywne zachowania obronne, wyjątkową żarłoczność oraz tworzenie szczególnie dużych kolonii ten nowy w Europie gatunek osy został określony mianem szerszenia. Etymologicznie rzecz ujmując, nazwa wywodzi się od słów: kłuje – żądli, kryjąc w sobie praindoeuropejski pień – ciąć, kłuć, żgać [(s)ker- / (s)k'rs]. Stąd już w 1758 roku owad ten został zaliczony przez Linneusza do rodziny osowatych (Vespidae), rodzaju – osa (tab. 1). Vespa velutina, podobnie jak pszczoła miodna, należy do rzędu błonkoskrzydłych (Hymenoptera).
Z historycznego punktu widzenia gatunek ten został po raz pierwszy opisany przez Lepeletiera w 1836 roku na indonezyjskiej wyspie Jawa. Od niepamiętnych czasów zamieszkuje on bowiem rozległe obszary południowo-wschodniej Azji, w tym północne Indie, południowo-wschodnie Chiny, Laos, Wietnam, południową Koreę oraz Tajwan (ryc. 1). W skład gatunku wchodzi 12 podgatunków (form barwnych), w tym omawiany podgatunek – szerszeń czarny (V. velutina nigrithorax) (fot. 1). Jest on bardzo podobny do innego azjatyckiego podgatunku szerszenia Vespa affinis. Warto wspomnieć, że w skład gatunku V. crabro wchodzi 10 podgatunków, np. Vespa crabro germana (Christ, 1791) oraz Vespa crabro chinensis (Birula, 1925).
Ten artykuł pochodzi z numeru 11/2024
E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.
Kup e-wydanie 11/2024 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2024 — 80,00 zł E-prenumerata
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Listopad 2024
- Gospodarka pasieczna„Gdy chłód i słota, miód jest na wagę złota”Dariusz Gerula pełna treść po wykupieniu14 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaWrogowie pszczół i owoców u bram [1]Zbigniew Lipińskidostępny dla Ciebie13 min
- Rozmowa miesiąca„Sam jestem zaskoczony, jak łatwo jest być dziś pszczelarzem – znowu!”Bartłomiej Maleta pełna treść po wykupieniu15 min
- Pożytki i zapylanieTrujący nektar i pyłekAneta Sulborska-Różycka pełna treść po wykupieniu10 min
- Opinie, rady, odpowiedziPierwsza pomoc podczas użądleniaPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu7 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaIX Forum Pszczelarskie „Stalowa pszczoła nie istnieje”Krystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu4 min
- Dzikie zapylaczePszczoła w spodniachMikołaj Borański, Aleksandra Splitt pełna treść po wykupieniu6 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczelarskie migawki…ze świataPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu3 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczelarskie migawki…z krajuKamila Cyfra pełna treść po wykupieniu3 min
