Trujący nektar i pyłek
tekst: Aneta Sulborska-Różycka
Artykuł z numeru 11/2024 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer
W drodze ewolucji rośliny kwiatowe przystosowały się do zapylania przez różne grupy zwierząt, m.in. wytwarzając atraktanty w postaci nektaru i pyłku. Produkty te mają służyć zapylaczom, stanowiąc dla nich źródło pokarmu węglowodanowego i białkowego. Tymczasem niektóre gatunki roślin produkują nektar i pyłek zawierający substancje o właściwościach toksycznych. Jak wytłumaczyć obecność takich związków w kwiatach?
Substancje wytwarzane przez rośliny sklasyfikowano jako metabolity pierwotne i wtórne. Do pierwszych zaliczane są m.in. białka, węglowodany i tłuszcze. Nie stwierdzono wśród nich związków o charakterze toksyn, jedynie niektóre aminokwasy i białka mogą mieć taką właściwość. Natomiast metabolity wtórne, odznaczające się wysoką aktywnością biologiczną, stanowią bardzo różnorodną grupę. Zalicza się do niej m.in. alkaloidy, glikozydy, olejki eteryczne, żywice, związki fenolowe, kumaryny czy furanokumaryny. Niektóre z nich cechują się właściwościami toksycznymi, a ich biologiczną rolą jest m.in. wabienie zwierząt zapylających i ochrona przed roślinożercami. Metabolity wtórne zlokalizowane są w różnych częściach roślin i w różnych tkankach, także w nektarze i pyłku kwiatowym. Związki biologicznie czynne znajdujące się w nektarze i pyłku podobne są pod względem chemicznym do metabolitów produkowanych w innych organach roślinnych (Palmer-Young i wsp., 2019). Zauważono, że jeśli substancje aktywne występują w jakiejś części rośliny po to, by chronić ją przed roślinożercami, to prawdopodobnie znajdą się również w składzie nektaru i pyłku. Niemniej, sposób regulacji ich występowania w tych produktach nie jest poznany do końca.
Obecność w nektarze i pyłku substancji o właściwościach trujących może wydawać się paradoksalna, ponieważ obydwa surowce roślinne (zwłaszcza nektar) są swoistą nagrodą dla zapylaczy. Jest to jednak zjawisko dosyć powszechne w świecie roślin, m.in. u przedstawicieli takich rodzin botanicznych, jak: jaskrowate (Ranunculaceae), nanerczowate (Anacardiaceae), psiankowate (Solanaceae), selerowate (Apiaceae), toinowate (Apocynaceae). Związki toksyczne znajdujące się w nektarze i pyłku mają nie tylko negatywne oddziaływanie. Wpływają bowiem pozytywnie na proces zapylania wielu gatunków roślin (optymalizują przenoszenie pyłku między kwiatami) oraz na kondycję zdrowotną zapylaczy (np. dzięki właściwościom przeciwpasożytniczym ograniczają rozwój infekcji przewodu pokarmowego u pszczół) (Koch i wsp., 2017). Związki toksyczne mogą oddziaływać pozytywnie na behawior zapylającej entomofauny, np. obecna w nektarze nikotyna stymuluje pszczoły do częstszego odwiedzania kwiatów (Köhler i wsp., 2012).
Ten artykuł pochodzi z numeru 11/2024
E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.
Kup e-wydanie 11/2024 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2024 — 80,00 zł E-prenumerata
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Listopad 2024
- Gospodarka pasieczna„Gdy chłód i słota, miód jest na wagę złota”Dariusz Gerula pełna treść po wykupieniu14 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaWrogowie pszczół i owoców u bram [1]Zbigniew Lipiński pełna treść po wykupieniu13 min
- Rozmowa miesiąca„Sam jestem zaskoczony, jak łatwo jest być dziś pszczelarzem – znowu!”Bartłomiej Maleta pełna treść po wykupieniu15 min
- Pożytki i zapylanieTrujący nektar i pyłekAneta Sulborska-Różyckadostępny dla Ciebie10 min
- Opinie, rady, odpowiedziPierwsza pomoc podczas użądleniaPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu7 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaIX Forum Pszczelarskie „Stalowa pszczoła nie istnieje”Krystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu4 min
- Dzikie zapylaczePszczoła w spodniachMikołaj Borański, Aleksandra Splitt pełna treść po wykupieniu6 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczelarskie migawki…ze świataPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu3 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczelarskie migawki…z krajuKamila Cyfra pełna treść po wykupieniu3 min
