WPŁYW TEMPERATURY NA TOKSYCZNOŚĆ DDT DLA PSZCZÓŁ (Apis mellifica L.). Część II. TRWAŁOŚĆ TOKSYCZNOŚCI DDT W ORGANIZMIE PSZCZÓŁ W WYSOKICH TEMPERATURACH
tekst: Stanisława Smolarzowa, Ryszard Łęski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok VII, 1963 — Stanisława Smolarzowa, Ryszard Łęski
strona 81PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK VII, Nr 2 GRUDZIEŃ 1963
(Apis mellifica L.)
Część II
TRWAŁOŚĆ TOKSYCZNOŚCI DDT W ORGANIZMIE PSZCZÓŁ W WYSOKICH TEMPERATURACH
Stanisława Smolarzowa i Ryszard Łęski
(Zakład Ochrony Sadów I. S.)
WSTĘP
W poprzedniej pracy (Łęski i Smolarzowa 1960) stwierdzono ścisłą zależność toksyczności DDT dla pszczół od temperatury, w jakiej pszczoły przebywały po naniesieniu na nie insektycydu.
Ogólnie każdorazowe podwyższenie temperatury o 10°C zmniejszało toksyczność DDT około czterokrotnie. Stwierdzenie tak dużej różnicy w toksyczności DDT dla pszczół w różnych temperaturach wskazywało na znacznie większe niebezpieczeństwo opryskiwania lub opylania preparatami DDT w okresie wiosennym lub w okresie chłodów lata, niż podczas upalnych dni.
Dalszym zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia, było przez jak długi okres czasu dawka DDT, subletalna w temperaturze wyższej stanie się po obniżeniu temperatury dawką śmiertelną. Innymi słowy, przez jak długi czas po wniknięciu do organizmu pszczoły DDT pozostaje w formie toksycznej, w ilościach wystarczających do wywołania zatrucia po obniżeniu temperatury. Zagadnienie to było tematem obecnej pracy.
PRZEGLĄD LITERATURY
Dane piśmiennictwa na temat wpływu temperatury na stopień toksyczności DDT dla owadów zostały zestawione w pierwszej części pracy (Łęski, Smolarzowa 1960). Wyniki tej pracy wykazały, że toksyczność DDT dla pszczół przy temp. 25°C była 3,7 razy niższa niż przy temp. 15°C., a przy temp. 34°C 3,9 razy niższa niż przy temp. 25°C,
strona 82a 14,4 razy niższa niż przy temp. 15°C. Ogólnie więc każdorazowe podwyższenie temp. o 10°C zmniejszało toksyczność DDT około czterokrotnie.
Dane dotyczące stopnia toksyczności DDT po przetrzymaniu owadów przez pewien okres czasu w temperaturze wyższej i przeniesieniu ich do temp. niższej są bardzo skąpe, przy czym w przeprowadzanych badaniach pszczoły przetrzymywane były w temperaturach wyższych przez krótki okres czasu.
Vinson i Kearns (1952) stwierdzili, że w przypadku Periplaneta americana L. dawka subletalna w temp. 35°C, większa od dawki powodującej 100% śmiertelności w temp. 15°C, powodowała śmierć w 100% chrząszczy przeniesionych do 15°C po uprzednim trzymaniu ich w temp. 35°C przez 17 do 20 godzin.
Menn, Benjamini i Hoskins (1957) stwierdzili jednakowy stopień toksyczności DDT dla much trzymanych przez 24 godziny stale w temperaturze 25°C i dla much trzymanych przez pierwsze 12 godzin w temp. 35°C, a następnie przez 12 godzin w temp. 25°C.
Można znaleźć znacznie więcej danych dotyczących przenikania i metabolizmu DDT w ciele owada w zależności od temperatury.
Vinson i Kearns (1952) stwierdzili, że penetracja DDT w temp. 35°C zostaje ukończona w zasadzie w ciągu 5 dni i karaczan zaaprobował w tym czasie 85—96% DDT, podczas gdy w temp. 15°C zaabsorbowane zostało tylko 34—50% DDT. Również Tohari i Hoskins (1953) oraz Roth i Lindquist (1955) podają zgodnie, że większa ilość DDT jest zaabsorbowana w wyższej temperaturze.
Stopień metabolizmu w temperaturze wyższej był podobny jak w temperaturze niższej z tym, że Menn, Benjamini i Hoskins (1957) stwierdzili wyższy stopień metabolizmu w wyższych temperaturach w ciągu pierwszych 24 godzin po traktowaniu owada. Ze względu jednak na większą absorbcję w temperaturach wyższych ilość DDT pozostałego w formie toksycznej w owadach, dopóki zachodziła intensywna absorbcja, była kilkakrotnie wyższa, niż w temperaturach niższych. Natomiast zakończenie absorbcji DDT następowało szybciej w temperaturach wyższych i w wyniku tego zmniejszenie się absolutnej ilości DDT było przy tym samym stopniu metabolizmu szybsze w temp. wyższej niż w temp. niższej, gdzie DDT było jeszcze absorbowane.
MATERIAŁ I METODYKA
A. MATERIAŁ I METODYKA PRZEPROWADZANIA BADAŃ
Doświadczenie przeprowadzono w 1962 r. w okresie od lipca do października na pszczołach lotnych pobieranych stale z tego samego roju, bezpośrednio przed, przeprowadzeniem badań.
strona 83Pszczoły przenoszono do laboratorium, gdzie po nakarmieniu 50% roztworem cukru, usypiano je przy pomocy C02 i nanoszono na nie kroplę roztworu krystalicznego DDT w chemicznie czystym acetonie objętości 1 mm3.
Kroplę dozowano przy pomocy samonapełniającej się mikropipety. Po napełnieniu się mikropipety kropla była wydmuchiwana na grzbietową część tułowia pszczoły. Kontrolę stanowiły pszczoły, na które naniesiono tylko czysty aceton.

Po naniesieniu na pszczoły kropli roztworu DDT w acetonie lub samego acetonu, pszczoły umieszczano w drewnianych klateczkach, w których znajdował się kawałek węzy pszczelej i podkarmiaczka szklana, napełniona syropem (ryc. 1). Klateczka o wymiarach 6×8×3,5 cm posiadała dwie ścianki ruchome, szklane, co ułatwiało obserwacje zachowania się pszczół wewnątrz klateczki. W każdej klateczce umieszczano po 20 pszczół. Pojedyńcza kombinacja obejmowała 3 klateczki czyli 60 pszczół. W każdym doświadczeniu występowało conajmniej 5 kombinacji różniących się między sobą długością okresu przebywania pszczół po naniesieniu na nie preparatu w temperaturze wyższej (1,2,3,4, i więcej dni) przed przeniesieniem do temperatury wyższej. Każde doświadczenie powtórzono trzykrotnie w terminach podanych w tabeli 3. Przytoczone
strona 84poniżej średnie poszczególnych kombinacji oparte są w związku z tym na obserwacji 180 pszczół.
We wszystkich doświadczeniach występowały kombinacje, w których pszczoły przenoszono bezpośrednio po naniesieniu preparatu do temperatury niższej.
Przed przystąpieniem do właściwych doświadczeń wykonano wstępne doświadczenia, w wyniku czego ustalono wysokość dawek, które zabijały pszczoły w 100% w temperaturze niższej, a nie wykazywały toksyczności w temperaturze wyższej.
Przeprowadzono cztery niezależne doświadczenia różniące się między sobą temperaturą, w jakiej przechowywano pszczoły oraz ilością DDT nanoszonego na pszczoły.
W doświadczeniu pierwszym i drugim na pszczołę nakładano 3 mikrogramy DDT tj. dawkę letalną w temperaturze 15°C, a nietoksyczną w temperaturze 25° i 34°C. W doświadczeniu pierwszym przenoszono pszczoły z temperatury 25° do 15°C, a w doświadczeniu drugim z 34° do 15°C.
W doświadczeniu 3. i 4. na pszczołę nakładano 15 mikrogramów DDT, tj. dawkę letalną w temperaturze 25° i 15°C, a nietoksyczną w temp. 34°C. W doświadczeniu 3. pszczoły przenoszono z 34° do 25°C, a w doświadczeniu 4. z 34° do 15°C. W każdym doświadczeniu uwzględniano 2 kombinacje kontrolne z pszczołami traktowanymi samym tylko acetonem, w którym jedna część pozostawała stale w temperaturze wyższej, a druga stale w temperaturze niższej.
Toksyczność preparatu sprawdzano codziennie, licząc pszczoły martwe. W obliczeniach uwzględniano śmiertelność po jednym i trzech dniach przebywania w temperaturze niższej.
W okresie października przeprowadzono dodatkowe badania kontrolne (doświadczenia V) nad zachowaniem się pszczół traktowanych wyłącznie acetonem i przenoszonych następnie z wyższej do niższej temperatury.
Wyniki doświadczeń opracowano statycznie z uwzględnieniem poprawek wynikających ze śmiertelności naturalnej pszczół oraz działania niskiej temperatury, stwierdzonych we wstępnych doświadczeniach metodycznych. Szczegóły opracowania podano przy omawianiu wyników doświadczeń.
B. DOŚWIADCZENIA METODYCZNE I SPOSÓB OPRACOWANIA STATYSTYCZNEGO
W tabeli 1 zestawiono dane dotyczące śmiertelności pszczół w kombinacjach kontrolnych, w których pszczoły traktowano samym tylko acetonem i nie przenoszono ich z temperatur wyższych do niższych.
strona 85W związku z tym, że dane te były wykorzystywane do obliczeń statycznych, wyniki poszczególnych doświadczeń zestawiono oddzielnie dla każdego doświadczenia, jak również przy każdym doświadczeniu podano różnice śmiertelności w temperaturach wyższych i niższych.
Tabela 1 Śmiertelność pszczół w kombinacjach traktowanych acetonem (ilość martwych pszczół na 60 obserwowanych) Mortality of bees treated with acetone and kept in constant temperature
| Nr doświadczenia No of experiment | Temper w °C | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 1 | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 2 | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 3 | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 4 | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 5 | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 6 | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 7 | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 8 | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 9 | Liczba dni przebywania w danej temperaturze Number of days in a given temp.: 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| I | 15 | 1 | 2 | 4 | 6 | 9 | 12 | 15 | |||
| 25 | 1 | 1 | 1 | 1 | 2 | 3 | 5 | ||||
| różnica — diference | 0 | 1 | 3 | 5 | 7 | 9 | 10 | ||||
| II | 15 | 1 | 1 | 2 | 4 | 5 | 6 | 7 | 9 | 10 | 11 |
| 34 | 0 | 1 | 2 | 2 | 3 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | |
| różnica — diference | 1 | 0 | 0 | 2 | 2 | 1 | 2 | 4 | 5 | 6 | |
| III | 15 | 1 | 6 | 11 | 16 | 21 | 28 | 33 | 38 | 41 | 45 |
| 34 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | |
| różnica — diference | 1 | 6 | 11 | 16 | 21 | 28 | 33 | 38 | 41 | 45 | |
| IV | 25 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 34 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | |
| różnica — diference | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Z danych tabeli 1 wynika, że traktowanie pszczół acetonem w temp. 25° i 34°C nie miało żadnego wyraźnego wpływu na śmiertelność pszczół. Notowana ilość martwych pszczół, nie przekraczająca w żadnym wypadku 10%, a w większości wypadków 2—3%, może być uważana za naturalną śmiertelność.
Podobną śmiertelność bowiem obserwowano w doświadczeniach wstępnych mających na celu porównanie śmiertelności pszczół traktowanych i nie traktowanych acetonem. W temperaturze 15°C śmiertelność pszczół wyraźnie wzrosła, chociaż nie w jednakowym stopniu we wszystkich doświadczeniach. Wydaje się, że na stopień śmiertelności w poszczególnych
strona 86doświadczeniach mogła mieć wpływ zmienność fizjologiczna populacji, wiek pszczół oraz temperatury panujące w pasiece w okresie poprzedzającym doświadczenie.
Samo przeniesienie pszczół z wyższych temperatur, w jakich pszczoły znajdowały się w warunkach polowych, do 15°C mogło być dla pszczół nie bez znaczenia.
Tabela 2 Śmiertelność pszczół traktowanych acetonem i przenoszonych z temperatury wyższej do niższej Mortality of bees treated with acetone and transfered from high to low temperature
| Liczba dni przebywania w temperaturze wyższej Number of days at initial high temperature | Pszczoły przenoszone z 25 do 15°C Bees transfered from 25 to 15°C: % śmiertel. po 3 dniach w temperaturze niższej % mortality after 3 days at low temperature | Pszczoły przenoszone z 34 do 25°C Bees transfered from 34 to 25°C: % śmierteln. po 3 dniach w temperaturze niższej % mortality after 3 days at low temperature |
|---|---|---|
| 0 | 11,7 | 0 |
| 1 | 5,0 | 0 |
| 2 | 18,3 | 5,0 |
| 3 | 15,0 | 1,7 |
| 4 | 30,0 | 1,7 |
| 3 dni stale w temperaturze wyższej 3 day only high temperature | 1,7 | 0 |
| 5 dni stale w temperaturze wyższej 5 day only high temperature | 3,3 | 0 |
| 3 dni stale w temperaturze niższej 3 day only low temperature | 11,7 | 0 |
| 5 dni stale w temperaturze niższej 5 day only low temperature | 31,7 | 0 |
W tabeli 2 podano wyniki doświadczenia pszczół traktowanych wyłącznie acetonem i przenoszonych z temperatury wyższej do niższej (doświadczenie V).
Dane tabeli 2 odnośnie pszczół pozostających stale w tej samej temperaturze potwierdzają dane tabeli 1. W temperaturach 34 i 25°C śmiertelność była tak mała, że można ją traktować jako naturalną. W temperaturze zaś 15°C śmiertelność pszczół była wyraźnie większa. Z danych tabeli 2 wynika, że na śmiertelność pszczół traktowanych acetonem nie miało istotnego wpływu przenoszenie z temperatury wyższej do niższej. Jedynie przy przetrzymywaniu przez 4 dni w temp. 25°C i następnie przez 3 dni w temp. 15°C, śmiertelność pszczół była wyższa, niż u pszczół przetrzymywanych przez 3 dni stale w temp. 15°C, ale równa śmiertelności pszczół przetrzymywanych przez 5 dni stale w temp. 15°C.
strona 87W związku z tym otrzymany procent śmiertelności przy przenoszeniu, należy przyjąć raczej za wynik długiego przebywania pszczół w termostatach, niż wpływu przenoszenia, zwłaszcza, że w poprzednich badaniach (tabela 1), w jednym wypadku przy 7 dniach przebywania pszczół w temp. 15°C otrzymano 33% śmiertelności.
Opierając się na wynikach doświadczeń kontrolnych przy opracowaniu wyników badań nad toksycznością DDT, uwzględniano naturalną śmiertelność pszczół w temperaturach wyższych oraz śmiertelność spowodowaną temperaturą niższą. Nie uwzględniano natomiast wpływu jaki mogłyby ewentualnie powodować same zabiegi przenoszenia pszczół z temp. wyższej do niższej. W związku z tym w kombinacjach z przenoszeniem wszystkie wyniki doświadczeń poprawiono wg wyrażenia
x — x_cał. — x_T, — (x_ti — x_Ti)
gdzie:
x = liczba pszczół padłych w doświadczeniu po uwzględnieniu poprawek,
x_cał. = rzeczywista liczba padłych pszczół w danym dniu,
x_T = liczba padłych pszczół w danym dniu w kontroli w temp. wyższej,
x_ti = liczba padłych pszczół w kontroli w temperaturze niższej w dniu odpowiadającym okresowi przebywania w tej temperaturze kombinacji z przenoszeniem,
x_Ti = liczba pszczół padłych w kontroli w temp. wyższej w dniu jak x_ti.
Poprawione wyniki (x) wyrażono następnie w % rzeczywistej liczby pszczół w pojedynczych powtórzeniach (60 szt.). Uzyskane w ten sposób dane stanowiły materiał wyjściowy do obliczeń statystycznych. Same jednak obliczenia statystyczne wykonano na wartościach przekształconych według funkcji Blissa. Było to konieczne ze względu na dużą zmienność zarówno między kombinacjami jak i między powtórzeniami w ramach tych samych kombinacji.
Do statystycznego opracowania wyników użyto metody analizy wariancyjnej. Ocenę istotności różnic oparto na kryterium „t” Studenta P (t ≥ t0). W badaniach przyjęto poziom wiarogodności α = 0,05.
PRZEBIEG I WYNIKI DOŚWIADCZEŃ
Doświadczenia nad toksycznością preparatów dla pszczół, zwłaszcza przy uwzględnieniu wpływu różnych temperatur, są bardzo pracochłonne toteż konieczne było przeprowadzenie ich w kilku terminach. W tabeli 3 podane są daty przeprowadzania poszczególnych doświadczeń.
strona 88Tabela 3 Zestawienie terminów wykonania doświadczeń Dates of experiment
| Nr doświadczeń Number of experiment | Termin I Series I | Termin II Series II | Termin III Series III |
|---|---|---|---|
| Doświadczenie I Experiment I | 31.VII | 1.VIII | 10.VIII |
| Doświadczenie II Experiment II | 11.VIII | 13.VIII | 17.VIII |
| Doświadczenie III Experiment III | 21.IX | 25.IX | 26.IX |
| Doświadczenie IV Experiment IV | 26.X | 27.X | 30.X |
| Doświadczenie Va Experiment Va | 8.X | ||
| Doświadczenie Vb Experiment Vb | 10.X |
a) temp. 34°C—25°C b) temp. 25°C—15°C
Wyniki badań nad toksycznoścmią DDT przy dawce 3 mikrogramów DDT na pszczołę podają tabele 4 i 5. W tabeli 4 zestawiono wyniki doświadczenia, w którym przenoszono pszczoły z temperatury 25°C do 15°C. W tabeli 5 zestawiono wyniki podobnego doświadczenia, w którym przenoszono pszczoły z temperatury 34° do 15°C.
Tabela 4 Średni % martwych pszczół po przenoszeniu z temperatury 25 do 15°C oraz ocena istotności różnic między średnimi, przy dawce 3 mikrogramy DDT na pszczołę Average % mortality of bees treated with 3 DDT and transfered from 25 to 15°C and statistical evaluation of differences
| Liczba dni przebywania pszczół w temperaturze 25°C Number of days at 25°C | Symbol średniego % śmiert. Symbol o average % mort. | Symbol różnicy Symbol of differences | Po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C after 1 day at 15°C: średni % padłych pszczół % mortality | Po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C after 1 day at 15°C: (t0) | Po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C after 1 day at 15°C: P(t ≥ t0) Probebilites P(t ≥ t0) | Po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C after 3 day at 15°C: średni % padłych pszczół % mortality | Po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C after 3 day at 15°C: (t0) | Po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C after 3 day at 15°C: P(t ≥ t0) Probebilites P(t ≥ t0) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 | x0 | x0—x1 | 100,0 | 4,21** | 0,002 | 100,0 | 1,87° | 0,102 |
| 1 | x1 | x0—x2 | 57,3 | 5,0** | 0,000 | 81,9 | 3,04* | 0,013 |
| 2 | x2 | x1—x3 | 51,9 | 2,51* | 0,031 | 64,2 | 2,63* | 0,026 |
| 3 | x3 | x2—x3 | 23,9 | 1,81° | 0,102 | 40,3 | 1,46 | 0,192 |
| 4 | x4 | x2—x4 | 1,2 | 4,65** | 0,001 | 12,3 | 2,41* | 0,037 |
| x3—x4 | 2,85* | 0,019 | 1,95° | 0,089 |
Z danych tabeli 4 wynika, że pszczoły umieszczone w temperaturze 15°C bezpośrednio po naniesieniu na nie 3 mikrogramów DDT ginęły wszystkie w ciągu pierwszego już dnia.
W miarę jak przedłużano okres przebywania pszczół w temperaturze 25°C śmiertelność pszczół malała systematycznie po przeniesieniu do temp. 15°C. Należy przy tym podkreślić, że prawie we wszystkich przypadkach przedłużenie o jeden dzień okresu przebywania pszczół w temperaturze wyższej, powodowało istotne zmniejszenie się śmiertelności pszczół po przeniesieniu ich do temperatury niższej.
Spadek toksyczności był wyraźny i już po 4 dniach przebywania pszczół w temp. 25°C po przeniesieniu ich do 15°C wynosił zaledwie 12,3%, w stosunku do 100% śmiertelności przy bezpośrednim umieszczeniu ich w temperaturze 15°C.
Procent padłych pszczół po 3 dniach był wyraźnie większy od procentu padłych pszczół po jednym dniu przebywania w temperaturze niższej. Dowodzi to o utrzymującej się aktywności preparatu w pszczołach. W związku z tym wydaje się słuszne, aby za wskaźnik oceny malejącej toksyczności preparatu na skutek przebywania pszczół w temperaturze wyższej przyjąć za miarodajne wyniki pomiarów po 3 dniach. Wyniki obserwacji po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C mogą świadczyć jedynie o dynamice działania środka w tych warunkach.
Dane tabeli 5 potwierdzają w zasadzie to wszystko, co wynikało z danych tabeli 4. Większe rozbieżności występują jedynie w wynikach śmiertelności obserwowanej po 1 dniu przebywania w temper. 15°C. Wyniki
Tabela 5 Średni procent martwych pszczół po przenoszeniu z temperatury 34 do 15°C oraz ocena istotności różnic między średnimi, przy dawce 3 mikrogramy DDT na pszczołę Average % mortality of bees treated with 3 DDT and transfered from 34 to 15°C and statistical evaluation of differences
| Liczba dni przebywania w temperaturze 34°C Number of days at 25°C | Symbol średniego % śmiert. Symbol of average % mort. | Symbol różnicy symbol of differences | Po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C after 1 day at 15°C: średni % padłych pszczół % mortality | Po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C after 1 day at 15°C: (t0) | Po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C after 1 day at 15°C: P(t ≥ t0) Probebitites P(t ≥ t0) | Po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C after 3 day at 15°C: średni % padłych pszczół % mortality | Po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C after 3 day at 15°C: (t0) | Po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C after 3 day at 15°C: P(t ≥ t0) Probebilites P(t ≥ t0) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 | x0 | x0—x1 | 100,0 | 4,27** | 0,001 | 100,0 | 2,50* | 0,028 |
| 1 | x1 | x1—x2 | 54,1 | 3,32** | 0,006 | 82,6 | ||
| 2 | x2 | x1—x3 | 11,1 | 2,93** | 0,013 | 66,2 | 2,95* | 0,011 |
| 3 | x3 | x2—x4 | 10,3 | 40,1 | 2,12° | 0,058 | ||
| 4 | x4 | 3,8 | 35,2 | |||||
| 5 | x5 | 5,6 | 15,4 |
natomiast zaobserwowane po 3 dniach pokrywają się dość ściśle w obu doświadczeniach. Biorąc pod uwagę różnicę w czasie wykonywania obu doświadczeń, z czym jest związany rodzaj populacji pszczół, należy przyjąć, że wyniki potwierdzają ściśle to wszystko, co już podano przy omawianiu wyników poprzedniego doświadczenia (tabela 4).
Różnica czynnika wyższej temperatury, w której przebywały pszczoły przed przenoszeniem, nie miała żadnego wpływu na ostateczne wyniki wykonanych doświadczeń. Znaczy to, że wyższa temperatura nie wpłynęła na wcześniejsze zaprzestanie działania preparatu i podobnie jak w doświadczeniu poprzednim, po 5 dniach notowano prawie całkowity zanik toksyczności (15,4% śmiertelności).
W tabeli 6 zestawiono wyniki doświadczenia z przenoszeniem pszczół z temperatury 34°C do 25°C przy dawce 15 miligramów DDT na pszczołę.
Tabela 6 Średni procent martwych pszczół po przeniesieniu z temperatury 34 do 15°C oraz ocena istotności różnic między średnimi, przy dawce 15 mikrogramów DDT na pszczołę Average % mortality of bees treated with 3 DDT and transfered from 34 to 15°C and statistical evaluation of differences
| Liczba dni przebywania w temperaturze 34°C Number of days at 25°C | Symbol średniego % śmiert. Symbol of average % mort. | Symbol różnicy Symbol of differences | Po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C after 1 day at 15°C: średni % padłych pszczół % mortality | Po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C after 1 day at 15°C: (t0) | Po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C after 1 day at 15°C: P(t ≥ t0) Probebilites P(t ≥ t0) | Po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C after 3 day at 15°C: średni % padłych pszczół % mortality | Po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C after 3 day at 15°C: (t0) | Po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C after 3 day at 15°C: P(t ≥ t0) Probebilites P(t ≥ t0) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 | x0 | x0—x3 | 100,0 | 3,3** | 0,001 | 100,0 | ||
| 1 | x1 | x0—x5 | 98,5 | 98,5 | 1,76° | 0,072 | ||
| 2 | x2 | x0—x6 | 88,5 | 91,3 | 2,27* | 0,021 | ||
| 3 | x3 | x1—x3 | 56,8 | 2,7** | 0,0069 | 80,7 | ||
| 4 | x4 | x1—x6 | 45,6 | 76,3 | 1,87* | 0,057 | ||
| 5 | x5 | x1—x7 | 31,7 | 73,5 | 1,71 | 0,089 | ||
| 6 | x6 | x2—x4 | 37,9 | 2,3* | 0,0214 | 58,5 | ||
| 7 | x7 | x3—x8 | 37,9 | 3,3* | 0,0010 | 62,9 | ||
| 8 | x8 | x4—x8 | 8,4 | 2,6* | 0,0093 | 46,2 | ||
| 9 | x9 | 21,2 | 54,0 | |||||
| 10 | x10 | 21,2 | 49,3 |
Podobnie jak w doświadczeniu poprzednim, w którym stosowano 3 mikrogramy na pszczołę, tu także przy dawce 15 mikrogramów nie stwierdzono toksyczności, o ile pszczoły pozostawały stale w temperaturze 34°C. W przypadku przenoszenia do temperatury 15°C toksyczność ujawniła się w pełni, a zanik toksyczności był w przypadku przetrzymywania pszczół w temperaturze 34°C znacznie wolniejszy niż przy dawce 3 mikrogramów.
strona 91Wyraźny spadek śmiertelności zaznaczył się w przeciągu pierwszych 5—6 dni przebywania pszczół w wysokiej temperaturze.
Przy dłuższym, trwającym do 10 dni, przebywaniu pszczół w temperaturze 34°C śmiertelność po przeniesieniu ich do temp. 15°C utrzymywała się na poziomie około 50%.
Dalszych obserwacji nie prowadzono ze względu na możliwość wyraźnego już wpływu na wrażliwość pszczół przetrzymywanych w sztucznych warunkach.
Dane przedstawione w tabeli 5 i 6 otrzymane z doświadczeń różniących się jedynie dawką preparatu na pszczołę (3 i 15 mikrogramów DDT) wskazują wyraźnie, że toksyczność preparatu zanika szybciej przy niższej dawce.
W tabeli 7 zestawiono wyniki doświadczeń z przenoszeniem pszczół z temperatury 34° do 15°C traktowanych 15 mikrogramami DDT.
Tabela 7 Średni procent martwych pszczół po przeniesieniu z temperatury 34 do 25°C Average % mortality of bees treated with 15 DDT and transfered from 34 to 25°C
| Liczba dni przebywania w temperaturze 34°C Number of days at 34°C | % śmiertelności po 1 dniu przebywania w temperaturze 15°C mortality after 1 day at 15°C | % śmiertelności po 3 dniach przebywania w temperaturze 15°C mortality after 3 day at 15°C |
|---|---|---|
| 0 | 100,0 | 100,0 |
| 1 | 10,1 | 20,3 |
| 2 | 0,6 | 1,1 |
| 3 | 0 | 1,1 |
| 7 | 0 | 3,7 |
Przy dawce 15 mikrogramów na pszczołę wszystkie pszczoły ginęły jeśli bezpośrednio po naniesieniu na nie preparatu umieszczano je w temperaturze 25° lub 15°C. W przypadku zaś przetrzymywania pszczół w temperaturze 34°C toksyczność środka przy tej dawce zanikała wyraźnie już po 1 dniu, a po przeniesieniu po 2 dniach do temperatury 25°C śmiertelność pszczół była bliska zero. Wyniki tego doświadczenia zestawione w tabeli 7, są tak przekonywujące, że uznano za zbędne przeprowadzenie analizy statystycznej w celu oszacowania istotności różnic.
DYSKUSJA I WNIOSKI
Poprzednie badania wykazały około 4-krotne obniżenie toksyczności DDT przy każdorazowym podniesieniu temperatury o 10°C.
Celem niniejszej pracy było stwierdzenie przez jaki długi okres czasu
strona 92subletalna dawka DDT w temperaturze wyższej pozostaje dawką śmiertelną po obniżeniu się temperatury.
Otrzymane wyniki wykazały, że przy małej dawce wynoszącej 3 mikrogramy DDT na pszczołę (dawka wywołująca 100% śmiertelności przy temperaturze 15°C, a nie trująca przy 25° i 34°C) toksyczność zanika prawie całkowicie w ciągu 4 dni przetrzymywania pszczół w temperaturze 25°C i w ciągu 5 dni w temp. 34°C. Po przeniesieniu pszczół po tym okresie czasu do 15°C śmiertelność wynosiła zaledwie 12 do 15%.
Przy zastosowaniu dawki wyższej, wynoszącej 15° mikrogramów na pszczołę (dawka wywołująca 100% śmiertelności przy 15 i 25°C, a nie trująca w temperaturze 34°C), zanik toksyczności był dużo wolniejszy. Jeszcze po 10 dniach przetrzymywania pszczół w temperaturze 34°C i po przeniesieniu do 15°C śmiertelność wynosiła około 50%. Przy przenoszeniu pszczół do temperatury 25°C śmiertelność pszczół już po 1 dniu wynosiła zaledwie 10%.
Otrzymane wyniki wskazują, że śmiertelność pszczół, które zetknęły się na skutek opryskiwania lub opylania pól z subtelnymi dawkami DDT przy wysokiej temperaturze, może nastąpić jeszcze w kilka dni późnej, przy spadku temperatury. Długość okresu czasu, po którym może nastąpić śmiertelność pszczół po obniżeniu się temperaury zależy od wysokości dawki od stopnia obniżenia temperatury. Przy małych dawkach zarówno przy obniżeniu się temperatury o 10 i o 19°C (z 25 do 15°C i z 34 do 15°C) możliwość wystąpienia objawów zatrucia istnieje, praktycznie biorąc, tylko w przeciągu pierwszych 4—5 dni od zetknięcia się z preparatem w temperaturze wyższej. Przy wysokich dawkach przy obniżeniu z 34 do 15°C toksyczne działanie DDT przejawiało się wyraźnie przy obniżeniu temperatury jeszcze po 10 dniach i prawdopodobnie więcej dniach od zetknięcia się pszczół z DDT w temperaturze wysokiej. Przy obniżeniu tempetratury o 9°C (z 34 do 25°C) toksyczne działanie wysokich dawek DDT zanika już po 1 dniu.
Otrzymane dane zaniku toksycznego działania DDT w temperaturach wyższych są trudne do zinterpretowania w świetle badań nad absorbcją i metabolizmem DDT. Vinson i Kearns (1952) podają, że absorbcja DDT w temperaturze wyższej jest większa niż w temperaturze niższej i kończy się dopiero po upływie 6 dni. Jednocześnie wszyscy badacze podają zgodnie, że stopień metabolizmu DDT ma związki nietoksyczne jest mniej więcej równy w temperaturach wysokich i niskich. Biorąc pod uwagę zwiększoną absorbcję i nie zwiększony metabolizm w temperaturach wyższych, absolutna ilość DDT w formie toksycznej powinna wzrastać w ciągu pierwszych paru dni przebywania w temperaturze wyższej, a tym samym śmiertelność pszczół po przeniesieniu do temperatury niskiej, nie powinna maleć, jak miało to miejsce w prowadzonych badaniach.
strona 93Możliwe jednak, że absorbcja DDT przez pszczoły jest zakończona wcześniej niż u karaczanów, zwłaszcza w wyższej temperaturze i wtedy byłoby to zgodne z normalnym ubytkiem toksycznej formy DDT na skutek metabolizmu.
Autorzy serdecznie dziękują prof. dr. A. Demianowiczowi i prof. dr. L. Bornusowi za wskazówki odnośnie prowadzenia doświadczenia.
Dziękują bardzo również mgr. K. Szczepańskiemu za cenne wskazówki przy statystycznym opracowaniu wyników.
LITERATURA
Łęski R. i Smolarzowa S. (1960) — Wpływ temperatury na toksyczność DDT dla pszczół (Apis mellifica). Pszczeln. Zesz. Nauk. 4(1): 49—56.
Menn J., Benjamini F., Hoskins W.M. (1957) — The effects of temperature and stage of life cycle upon the toxicity and metabolism of DDT in the house fly. Jour. Econ. Ent. 50(1): 67—74.
Roth A.R., Lindquist A.W. (1953) — Effect of temperature and the activity of house flies on their absorption. Jour. Econ. Ent. 46(1): 127—130.
Tahori S.A., Hoskins W.M. (1953) — The absorption, distribution and metabolism of DDT in DDT resistant house flies. Jour. Econ. Ent. 46(2): 302—306.
Tahori S.A., Hoskins W.M. (1953) — The absorption, distribution and metabolism of DDT in DDT resistant house flies. Jour. Econ. Ent. 46(5) 829—837.
Vinson E.B., Kearns C.W. (1952) — Temperature and the action of DDT on the American roach L. Jour. Econ. Ent. 45(3): 484—496).
УСТОЙЧИВОСТЬ ТОКСИЧНОСТИ ДДТ В ОРГАНИЗМЕ ПЧЕЛ
Станислава Смоляж и Ришард Лэнски
В наших предыдущих исследованиях (Лэнски, Смоляж, 1960) было установлено почти четырехкратное снижение токсичности ДДТ для пчел при повышении температуры на каждые 10°Ц. В настоящей работе исследовалось, как долго при повышеной температуре ДДТ в токсической форме остается в теле пчелы в таком количестве, которое способно вызвать её отравление после понижения температуры.
Исследования проводили в лаборатории применяя дозы 3 или 15 микрограммов препарата на одну пчелу. Доза в 3 микрограмма при температуре 15° дает 100% смертности пчел, но не вызывает отравления при 25° и 34°. Доза 15 микрограммов дает 100-процентную смертность при 15° и 25°, но не действует при 34°.
Раствор ДДТ наносился на грудь пчелы при помощи самонаполняющейся микропипетки. После нанесения ДДТ пчел содержали в течении разного времени при температуре 25°, понижая её затем до 15° или при температуре 34°, понижая её до 25° либо до 15°.
Полученные результаты были обработаны статистически применяя вариационный анализ по Фишеру.
strona 94При применении 3 микрограммов ДДТ токсичность препарата уменьшалась с каждым днем пребывания пчел в температуре 25° или 34° и по истечении 4 дней исчезала почти полностью.
При применении 15 микрограммов препарата, токсичность, удерживалась много дольше. По истечении 10 дней при понижении температуры с 34° до 15° смертность доходила до 50%. При понижении её с 34° до 25° токсичность не обнаруживалась уже после двух дней.
Полученные результаты доказывают, что для пчел соприкоснувшихся с дозой препарата, сублетальной при высшей температуре, продолжительность периода, в течении которого после понижения температуры могут выступить признаки отравления, зависит от величины дозы и степени охлаждения. При высоких дозах ДДТ токсическое действие препарата, при сильном понижении температуры, может выступить у большего количества пчел даже после 10 дней.
EFFECT OF TEMPERATURE ON THE TOXICITY OF DDT TO HONEYBEE
Part II
EFFECT OF HIGH TEMPERATURES ON THE DURATION OF THE DDT TOXICITY IN HONEYBEES
Smolarzowa S. i Łęski R.
Summary
The results presented in the first part of this work (Łęski and Smolarz 1960) showed the four times decrease of toxicity of topical applied DDT to bees with each 10°C increase of temperature. The aim of this part of the work was to establish how long DDT in the bees kept at higher temperatures remains toxic in the amount sufficient for developing poisoning symptoms when the temperature drops.
The research was carried out in the laboratory and the bees were treated topically with 3 micrograms of DDT per bee resulting in 100% mortality of bees at 15°C and non toxic at 25 and 34°C and with 15 micrograms resulting in 100% mortality of bees at 15 and 25°C and non toxic at 34°C. The bees treated with 3 micrograms of DDT were kept for different period of time at 25°C and then transfered to 15°C; or those treated with 15 micrograms of DDT were kept for different period at 34°C and then transfered to 25 or 15°C.
The toxicity of DDT in bees treated with 3 micrograms of DDT decreased after each day of staying at 25 and 34°C and disappeared almost completely after 4 days. At higher dose of 15 micrograms of DDT the decrease of toxicity was much slower and after ten dyas of stay at 34°C still about 50% of bees developed poisoning symptoms when transfered to 15°C and died. When transfered from 34 to 25°C the bees did not develope poisoning symptoms after two days of being kept at 34°C.
The results showed that the length of the period after which the bees may still develope poisoning symptoms when temperature gets lower is depending on the amount of DDT absorbed and on how much the temperature dropped. With higher doses of DDT and great dropping of temperature the symptoms of poisoning may be developed by high percentage of bees even after ten days.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 82: „Tohari” → Tahori
- s. 82: „zaaprobował” → zaabsorbował
- s. 83: „C02″ → CO2
- s. 84: „statycznie” → statystycznie
- s. 85: „statycznych” → statystycznych
- s. 85, tab. 1, 4×: „diference” → difference
- s. 86, tab. 2, 3×: „transfered” → transferred
- s. 88: „toksycznoścmią” → toksycznością
- s. 88, tab. 4: „Symbol o average” → Symbol of average
- s. 88, tab. 4, 2×: „Probebilites” → Probabilities
- s. 88, tab. 4: „transfered” → transferred
- s. 89, tab. 5: „Probebitites” → Probabilities
- s. 89, tab. 5: „Probebilites” → Probabilities
- s. 89, tab. 5: „transfered” → transferred
- s. 89, tab. 5: „Number of days at 25°C” → Number of days at 34°C
- s. 90: „15 miligramów” → 15 mikrogramów
- s. 90, tab. 6: „treated with 3 DDT” → treated with 15 DDT
- s. 90, tab. 6: „Number of days at 25°C” → Number of days at 34°C
- s. 90, tab. 6, 2×: „Probebilites” → Probabilities
- s. 90, tab. 6: „transfered” → transferred
- s. 91, tab. 7: „transfered” → transferred
- s. 92: „15° mikrogramów” → 15 mikrogramów
- s. 92: „subtelnymi” → subletalnymi
- s. 92: „późnej” → później
- s. 92: „temperaury” → temperatury
- s. 92: „tempetratury” → temperatury
- s. 92: „ma związki nietoksyczne” → na związki nietoksyczne
- s. 93, streszczenie: „повышеной” → повышенной
- s. 94, streszczenie, 4×: „transfered” → transferred
- s. 94, streszczenie: „dyas” → days
- s. 94, streszczenie, 2×: „develope” → develop
