Plaster wart więcej niż myślisz

tekst: Piotr Szyszko

Artykuł z numeru 10/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Zakończenie sezonu pasiecznego jest dla pszczelarza okresem intensywnych prac organizacyjnych. Po ostatnim miodobraniu oraz przygotowaniu rodzin do zimowli przychodzi czas na uporządkowanie magazynu pasiecznego, ocenę stanu sprzętu oraz właściwe zabezpieczenie plastrów. Mimo że czynności te często schodzą na dalszy plan, mają ogromne znaczenie dla powodzenia kolejnego sezonu.

Właściwie przechowywane plastry zachowują wartość przez wiele lat, natomiast zaniedbania w tym zakresie mogą doprowadzić do całkowitego zniszczenia woszczyny przez motylicę woskową. Straty te dotyczą zarówno pasiek amatorskich, jak i dużych gospodarstw pasiecznych i mogą obejmować setki ramek w ciągu jednego sezonu.

Plaster pszczeli jest jednym z najcenniejszych elementów wyposażenia ula. Jego odbudowa wymaga od rodziny pszczelej ogromnych nakładów energetycznych. Szacuje się, że wyprodukowanie 1 kg wosku wymaga spożycia przez pszczoły od 6 do 8 kg miodu. Ubytek gotowych plastrów oznacza nie tylko straty finansowe, ale również osłabienie potencjału produkcyjnego rodzin w kolejnym roku. Ponadto ciemne, przeczerwione plastry – zawierające pozostałości pierzgi, propolisu oraz licznych substancji biologicznie czynnych – przyciągają najgroźniejszego szkodnika magazynowanej woszczyny – motylicę woskową.

W warunkach klimatycznych Polski największe znaczenie gospodarcze mają dwa gatunki motylic: barciak większy (Galleria mellonella) oraz barciak mniejszy (Achroia grisella). Oba należą do rzędu motyli i rodziny omacnicowatych. Dorosłe owady nie powodują bezpośrednich szkód, ponieważ nie odżywiają się woskiem. Problem stanowią larwy, które po wykluciu intensywnie drążą korytarze w woszczynie, oplatając je charakterystycznymi jedwabistymi nićmi. W efekcie plaster ulega deformacji, zanieczyszczeniu odchodami oraz kokonami, a po kilku tygodniach może zostać całkowicie zniszczony. Szczególnie narażone są ciemne plastry po wychowie czerwiu, stanowiące najlepsze środowisko dla rozwoju larw motylicy, podczas gdy świeża, jasna węza jest przez nią wykorzystywana znacznie rzadziej. Badania wykazały, że larwy nie odżywiają się samym woskiem, potrzebują także składników odżywczych pochodzących z kokonów pozostałych po wylince larw pszczelich oraz pyłku. Dzięki temu rozwijają się znacznie szybciej niż na plastrach świeżo odbudowanych.

Biologia motylicy sprawia, że walka z nią jest wyjątkowo trudna. Samica barciaka większego może złożyć w ciągu życia od kilkuset do nawet ponad tysiąca jaj (dorosłe samice żyją zazwyczaj tylko ok. 8–15 dni). W temperaturze około 30°C larwy wykluwają się już po kilku dniach, a cały cykl rozwojowy może trwać ok. sześciu tygodni (choć jego długość zależy m.in. od temperatury, wilgotności i dostępności pokarmu). W chłodniejszych warunkach rozwój znacznie się wydłuża, a niektóre stadia – zwłaszcza larwy i poczwarki – potrafią przetrwać wiele miesięcy. Dlatego magazyny z plastrami pozostawionymi bez odpowiedniej ochrony stają się idealnym miejscem namnażania kolejnych pokoleń szkodnika. Rozwojowi barciaka większego sprzyjają wysoka temperatura, ograniczony przepływ powietrza oraz brak światła.

Ten artykuł pochodzi z numeru 10/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 10/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Październik 2026

  1. Gospodarka pasiecznaPaździernik – czas odpocząćJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu6 min
  2. Gospodarka pasiecznaPlaster wart więcej niż myśliszPiotr Szyszkodostępny dla Ciebie9 min
  3. Hodowla pszczółPraktyczne aspekty hodowli pszczół odpornych na VarroaKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu13 min
  4. Pożytki i zapylanieIrgi – niedoceniane krzewy pożytkoweBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu9 min
  5. Ule i sprzęt pasiecznyUl ulowi nierównyDariusz Karwan pełna treść po wykupieniu15 min
  6. Ludzie-miejsca-wydarzeniaDziałania Resortu Rolnictwa w zakresie wspierania rozwoju pszczelarstwa w PolsceMarcin Tomaszewski, Agnieszka Pietrzak pełna treść po wykupieniu13 min
  7. ApiterapiaMleczko pszczele jako element terapii wybranych schorzeń [2]Arkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu8 min
  8. ApiterapiaNowa hipostaza miodu: jego zastosowanie w medycynie konwencjonalnejWalerij Isidorow pełna treść po wykupieniu11 min

Podobne wpisy