WPŁYW NIEKTÓRYCH METOD WYCHOWU MATEK PSZCZELICH NA LICZBĘ ICH RUREK JAJNIKOWYCH
tekst: Zofia Soczek
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok IX, 1965 — Zofia Soczek
strona 63PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK IX, NR 1—2 LIPIEC 1965
Zofia Soczek
Zakład Pszczelnictwa I. S.
WSTĘP
Dotychczas panuje pogląd, że matki z mateczników ratunkowych założonych przez pszczoły samorzutnie po zabraniu im matki, są znacznie gorsze od matek wychowywanych z mateczników rojowych, z cichej zmiany lub hodowlanych. Opinia ta bazuje na przeświadczeniu, że powstają one z larw robotnic starszych, często trzydniowych, które dopiero po tym okresie rozwoju pielęgnowane są z przeznaczeniem na matki. Uważa się, że pierwszy stosunkowo długi okres czasu, w którym larwy pobierają nieodpowiednie pożywienie, wpływa na obniżenie wartości tych matek.
Matki hodowlane rozwijają się najczęściej z 1-dniowych larw. Przez pewien czas, stosunkowo niedługi, larwy tych matek pobierają pokarm przeznaczony dla larw robotnic, co powoduje opóźnienie ich rozwoju i dlatego matki te jak można przypuszczać nie są również najlepszej jakości.
Matki z cichej zmiany oraz rojowe rozwijają się z jaj, które od momentu złożenia są przeznaczone na matkę. Przyjmuje się, że te matki mają największą wartość użytkową.
Jedną z cech wartości użytkowej matki jest liczba rurek jajnikowych (ovarioli) w jej jajnikach.
Celem pracy było przebadanie jaki wpływ na liczbę ovarioli wywiera sposób wychowania matek.
strona 64PRZEGLĄD LITERATURY
Za podstawę określenia zdolności składania jaj przez matkę pszczelą wielu autorów przyjmuje między innymi liczbę jej rurek jajnikowych. Zander (1951) i Snodgrass (1956) podają ogólnie, że liczba rurek jajnikowych waha się u matek od 160 do 180 sztuk w jednym jajniku.
Badaniem liczby rurek jajnikowych u matek ratunkowych dotychczas się nie zajmowano.
Liczbą rurek jajnikowych u matek hodowlanych interesowało się wielu autorów, przy czym matki te uzyskiwano różnymi metodami. Wołosewicz (1951) porównywał liczbę rurek jajnikowych matek uzyskanych przy stosowaniu dwu metod hodowli. Sołodkowa (1955) podała wyniki z badań rurek jajnikowych matek wyhodowanych trzema sposobami. W swoich badaniach uwzględniła ona wpływ liczby założonych mateczników w rodzinie na jakość wyhodowanych matek. Jordan (1955) liczył rurki jajników u matek uzyskanych z larw 0-, 1-, 2-, 3-dniowych. Podobnie Örösi (1964) przebadał matki wyhodowane z larw w różnym wieku. Używał on znacznie większej liczby matek niż Jordan (1955) i uzyskał inne wyniki.
Liczbę rurek jajnikowych u matek rojowych przebadano na Ukraińskiej Stacji Doświadczalnej Pszczelnictwa (Hodowla Pszczół 1963).
Niektórzy naukowcy interesowali się wyglądem mateczników i wartością matek z nich wyhodowanych. Wielkość mateczników mierzyła Sołodkowa (1955), określając ich pojemność.
Rozmieszczenie mateczników na plastrze opisane przez Ciesielskiego (1888) dotyczy jedynie mateczników ratunkowych. Według niego pszczoły zakładają mateczniki ratunkowe najczęściej na środku plastra, gdzie w tym czasie znajduje się najmłodszy czerw.
MATERIAŁ I METODA
Badania prowadzono w latach 1958—1960 w pasiece Zakładu Pszczelnictwa I. S. w Skierniewicach na pszczołach rasy miejscowej osadzonych w ulach Dadana. Do badań wybierano rodziny o wyrównanej sile. Zastosowano trzy metody wychowu matek: ratunkową, hodowlaną i rojową. W każdej grupie w poszczególnych latach były trzy rodziny.
Matki ratunkowe wyhodowywane były przez pszczoły z czerwiu znajdującego się w gnieździe po zabraniu im matki.
Matki hodowlane otrzymywano z larw jednodniowych, przekładanych do sztucznych miseczek na korkach, umieszczonych na listewkach wmontowanych po trzy do jednej ramki. Wiek larw określano na oko.
strona 65Matki rojowe uzyskiwano z rodzin, w których sztucznie wywoływany był nastrój rojowy (ciasne gniazdo, utrudniona wentylacja).
Doświadczenie i wszystkie prace w poszczególnych grupach tak zaplanowano, aby uzyskać matki mniej więcej w jednym terminie.
Usuwanie matek z pni w celu rozpoczęcia wychowu przeprowadzano w następujących terminach:
a) dla matek ratunkowych 4 lipca 1958 r. 7 „ 1959 r. 27 czerwca 1960 r.
b) dla matek hodowlanych 6—7 lipca 1959 r. 28 czerwca 1960 r.
c) dla matek rojowych 4 lipca 1958 r. 29 czerwca—2 lipca 1960 r.
Ogółem uzyskano następującą liczbę matek: ratunkowych 175 szt., hodowlanych 79 szt., rojowych 27 szt.
Do badań anatomicznych pobierano z mateczników poczwarki w przybliżeniu 15-dniowe. Przy pomocy noniusza mierzono długość i szerokość zewnętrzną każdego matecznika. Długość mateczników ratunkowych określano od górnego jego sklepienia do wierzchołka. Długość mateczników hodowlanych mierzono od przewężenia w górnej ich części do wierzchołka. Rojowe mateczniki nie stwarzały wątpliwości przy mierzeniu. Szerokość wszystkich mateczników mierzono w najgrubszym ich miejscu.
Przed wycięciem każdego matecznika określano jego położenie na plastrze, mierząc zawsze odległość matecznika od górnej i bocznej frontowej beleczki ramkowej.
Zagęszczenie mateczników na plastrach odtworzono na rysunku, dzieląc plaster w przypadku mateczników ratunkowych i rojowych na 42 równej wielkości pola, w przypadku matek hodowlanych na 21 pól. Pola te w zależności od zagęszczenia mateczników podzielono na 6 klas. Pierwsza klasa obejmowała pola bez mateczników, druga klasa o zagęszczeniu mateczników od 1 do 20%. Każda następna miała więcej mateczników, a 6 klasa obejmowała pola o zagęszczeniu mateczników od 80 do 100%.
Badaniom anatomicznym poddano matek: ratunkowych 82 szt.,
strona 66hodowlanych 41 szt., rojowych 12 szt.
Uzyskane z mateczników poczwarki utrwalono i przechowywano w 75% alkoholu etylowym. Dalsze przygotowanie materiału do liczenia rurek jajnikowych przeprowadzano trzema sposobami:
- Po wypreparowaniu jajników odwadniano je w alkoholu 80, 90 i 96-procentowym, absolutnym i w ksylenie a następnie zatapiano w parafinie (Technika histologiczna, 1951). Uzyskane na mikrotomie skrawki grubości 6 μ przyklejano na szkiełku podstawkowym przy pomocy białka. Tak przygotowane preparaty barwiono eozyną i zamykano w glicerynie. Liczenia dokonywano na mikroskopie stereoskopowym w 62-krotnym powiększeniu. Rurki każdego jajnika liczono 3—5 razy i potem wyliczano średnią. Liczono rurki zawsze w dwóch jajnikach.
- Drugi sposób przygotowania różnił się od pierwszego jedynie tym, że do badań używano nie wypreparowane jajniki, lecz całe odwłoki.
- Ostatni sposób polegał na liczeniu rurek bez robienia poprzecznych przekrojów. Na szkiełku podstawkowym umieszczano jajniki w kropli wody, podbarwiano je eozyną w alkoholu i poszczególne rurki rozdzielano igłami preparacyjnymi z jednoczesnym liczeniem ich.
Posługując się metodą trzecią przeprowadzono też pomiary długości jajników mierząc po kilka rurek każdego z nich oraz obliczenia orientacyjnej ilości tchawek oplatających rurki jajnikowe. Te ostatnie pomiary dokonano tylko u kilku matek z każdej grupy.
Ilość tchawek znalezionych przy rurkach jajnikowych określano na oko posługując się skalą pięciostopniową. Poszczególne stopnie odpowiadały kolejno: 1 — brak tchawek, 2 — mała ilość tchawek, 3 — średnia ilość tchawek, 4 — dużo tchawek, 5 — bardzo dużo tchawek.
WYNIKI I DYSKUSJA
Liczba rurek jajnikowych. Uzyskane w doświadczeniu i przebadane matki ratunkowe (tab. 1) miały przeciętnie 313 rurek jajnikowych w obu jajnikach. Różnica między minimalną (200) i maksymalną (357) liczbą rurek wyniosła 157.
Przeciętna liczba rurek jajnikowych w obu jajnikach u matek hodowlanych wyniosła 312 rurek. Wahania u poszczególnych matek mieściły się w granicach 289—341 sztuk, różnica 52.
U matek rojowych stwierdzono przeciętnie 349 rurek. Różnica między minimalną (325) i maksymalną (374) liczbą rurek wyniosła 49.
strona 67Tabela 1 Wpływ sposobu wychowu matek na liczbę rurek jajnikowych The influence of methods of queen rearing on number of ovarioles
| Matki Queens | Liczba Number of: matek queens | Liczba Number of: rurek jajnikowych w sztukach ovarioles: średnia average | Liczba Number of: rurek jajnikowych w sztukach ovarioles: minimalna minimum | Liczba Number of: rurek jajnikowych w sztukach ovarioles: maksymalna maximum | Rozrzut Dispersion |
|---|---|---|---|---|---|
| Ratunkowe emergency | 82 | 313 | 200 | 357 | 157 |
| Hodowlane reared | 41 | 312 | 289 | 341 | 52 |
| Rojowe swarm | 12 | 349 | 325 | 374 | 49 |
Przeciętna liczba rurek jajnikowych u matek ratunkowych była zbliżona do przeciętnej liczby rurek u matek hodowlanych, ale rozpiętość wyników była tu znacznie wyższa. Znajdowały się wśród nich matki nawet z większą liczbą rurek niż część matek hodowlanych. Zdecydowanie wyróżniły się matki rojowe, mające największą liczbę rurek jajnikowych.
Przeciętna liczba rurek jajnikowych doświadczalnych matek ratunkowych i hodowlanych jest tak wysoka, jak u matek uzyskanych z jaja przez Örösi (1964). Jordan (1955) uzyskał matki z larw dwudniowych o zbliżonej też liczbie rurek do naszych matek ratunkowych i hodowlanych, ale ponieważ brał on do badań jedynie cztery matki, wyniki jego nie są miarodajne. Uzyskane przez Sołodkową (1955) trzema metodami wychowu matki miały różną liczbę rurek jajnikowych. Autorka stosowała następujące metody wychowu: a) Sziszikina, przy której rodzinę wychowawczą dzieli się na trzy części. Pszczoły środkowej część przyjmują larwy, a w dwóch bocznych częściach wychowują je do zakrycie. Jedna rodzina może wychować 1500 matek, b) „nieprzerwaną” — przy której jedna rodzina przyjmuje larwy, a druga wychowuje je do zakrycia. Jedna rodzina może dać średnio 500 matek, c) „zwykłą” — zalecaną przez podręczniki, gdzie w czasie hodowli jedna rodzina wychowuje 30 larw. Otrzymane przez Sołodkową matki metodą Sziszikina miały przeciętnie w jednym jajniku 143 rurki. Przy metodzie „nieprzerwanej” 159, przy trzecim sposobie „zwykłym” 162. Nasze matki hodowlane miały zbliżoną przeciętną liczbę rurek jajnikowych do matek uzyskanych przez Sołodkową, przy stosowaniu przez nią metody „nieprzerwanej” i „zwykłej”.
Matki rojowe miały największą liczbę rurek jajnikowych (349), oraz
strona 68najmniejszy rozrzut. Liczba rurek jajnikowych dla obu jajników matki jest zbliżona do podanej przez Ukraińską Stację Doświadczalną Pszczelnictwa (Hodowla pszczół 1963).
W oparciu o prace Jordana (1955), który u matek rozwiniętych z larw trzydniowych znalazł przeciętnie 66 rurek w jednym jajniku, można przypuszczać, że matki ratunkowe nie powstają z takich larw. W naszych badaniach matka ratunkowa z najmniejszą liczbą rurek jajnikowych miała ich 200. Örösi (1964), który badał w każdej kombinacji po 100 matek, uzyskał średnią dla rurek jajnikowych w obu jajnikach matek z larw 3-dniowych 265, a więc znacznie wyższą niż Jordan.
Przebadane przez nas matki rojowe miały znacznie mniejszą przeciętną liczbę rurek jajnikowych w obu jajnikach niż matki uzyskane przez Jordana (1955) z larw 0-dniowych. Wyżej wspomniany autor znalazł przeciętnie w jednym jajniku u tych matek 184 rurki. Örösi (1964) dla matek uzyskanych z jaja wyliczył przeciętną liczbę rurek jajnikowych w obu jajnikach 315. Liczba ta była mniejsza od liczby rurek jajnikowych matek rojowych uzyskanych w naszym doświadczeniu.
Być może, że wymienione różnice w liczbie rurek jajnikowych u matek uzyskanych z czerwiu o określonym wieku są przypadkowe. Należy jednak przypuszczać, że wynikają one z różnych warunków wychowu. Nie jest także obojętne, na jakiej rasie i linii pszczół przeprowadzali badania poszczególni autorzy.
Liczba rurek w każdym z dwóch jajników matki najczęściej była inna. Przeciętnie odchylenia dochodziły do 10 rurek. Były jednak przypadki, że te różnice dochodziły do 20 a w jednym przypadku wyniosła ona 37.
Metoda liczenia rurek jajnikowych. Liczenie rurek na przekrojach poprzecznych jajników było wygodne, bo preparaty nie miały tkanki tłuszczowej, a same rurki były tu ułożone luźno (ryc. 1). Metoda ta jednak w naszych warunkach okazała się mało przydatna. Liczba rurek wyliczona na tych preparatach była zawsze niższa od liczby rurek wyliczonych przy pozostałych metodach. Przypuszczalnie w czasie obróbki preparatu odpadały od niego poprzeczne skrawki rurek.
Przy preparatach całych odwłoków można było łatwo się zorientować, czy na danym preparacie znajduje się przekrój całego jajnika. Liczenie było tutaj jednak niekiedy bardzo trudne a czasem wprost niemożliwe do wykonania, ponieważ rurki jajnikowe były często bardzo ciasno ułożone (ryc. 2).
Najbardziej przydatną metodą okazało się liczenie rurek jajnika bez robienia przekrojów (ryc. 3).
strona 69Przy poprzednio opisanych metodach, a zwłaszcza przy wykonywaniu skrawków z całych odwłoków, duży stopień schitynizowania u starszych okazów stanowi przeszkodę w uzyskiwaniu dobrych preparatów; powoduje wykruszenie się skrawków. Z drugiej strony przy pobieraniu


do badań młodszych poczwarek, słaby rozwój jajników utrudnia liczenie. Liczenie rurek w całych jajnikach pozwala brać do badań matki już wygryzione, lub nawet czerwiące (ryc. 4), u których poszczególne rurki są grubsze niż u matek młodych i dlatego łatwo je rozdzielać igłami.
Metoda bezpośredniego liczenia ma jeszcze tę zaletę, że zezwala na dokonywanie pomiarów morfometrycznych badanych okazów.
Długość jajników. Wielkość jajników zwiększa się z wiekiem matki,


tak że trudno jest porównywać wielkość jajników u matek w różnym wieku.
W naszym doświadczeniu badano matki w jednym wieku. Były to w przybliżeniu 15-dniowe poczwarki. Stwierdzono dość znaczne różnice w długości ich jajników. Przeciętna długość jajnika wyliczona na podstawie długości rurek wyniosła 2,45 mm, a różnica między najkrótszymi i najdłuższymi 1,6 mm.
Nie stwierdzono zależności między długością rurek jajnikowych a ich liczbą w jednym jajniku.
Długość jajników jednej matki nie zawsze była jednakowa. Różnice dochodziły do 0,23 mm.
Stwierdzenie różnic w długości jajników między poszczególnymi matkami jednego wieku nasuwa przypuszczenie, że nie tylko liczba rurek jajnikowych, ale również i ich długość może charakteryzować zdolność matek do czerwienia.
Tchawki. Przy badaniach całych jajników pod mikroskopem (nie ich przekrojów) zaobserwowano występowanie różnej ilości tchawek między rurkami jajnikowymi (ryc. 5), a nawet ich brak. Przebadano
Tabela 2 Procent matek o różnym stopniu zagęszczenia tchawek przy jajnikach (w skali 5- stopniowej) The percent queens having different degree of dencity of tracheae in ovaries
| Matki Queens | Liczba matek Number of queens | Stopnie Degree: 1 | Stopnie Degree: 2 | Stopnie Degree: 3 | Stopnie Degree: 4 | Stopnie Degree: 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ratunkowe emergency | 16 | 50 | 19 | 25 | 6 | 0 |
| Hodowlane reared | 4 | 50 | 50 | 0 | 0 | 0 |
| Rojowe swarm | 5 | 60 | 0 | 0 | 0 | 40 |
dlatego pewną liczbę matek, określając występowanie tchawek w ich jajnikach według skali pięciostopniowej (tab. 2). Około 50% wszystkich badanych matek nie miało wcale tchawek w jajnikach. Pozostałe matki miały ich różną ilość. Mało tchawek w jajnikach, miały przeważnie matki hodowlane, matki ratunkowe miały ich dużo, a matki rojowe nawet bardzo dużo.
Przypuszczać można, że tchawki przy jajnikach matek pszczelich odgrywają dużą rolę w zaopatrzeniu rozwijających się komórek jajowych w tlen, co podkreślone zostało przez Szwanwicza (1956)
strona 71w przypadku komara malarycznego. Na podstawie naszych badań nie można jeszcze stawiać pewnych wniosków. Dopiero dalsze studia mogłyby przynieść wyjaśnienie jaki jest wpływ tchawek przy jajnikach na rozwój jaj.

Wielkość mateczników. Przeciętna długość mateczników ratunkowych wyniosła 19 mm (tab. 3). Mateczniki ratunkowe zdecydowanie były krótsze od hodowlanych i rojowych, ale najbardziej wyrównane. Różnica między minimalną (13 mm) długością matecznika ratunkowego, a maksymalną (28 mm) wyniosła 15 mm, natomiast przy hodowlanych doszła do 25 mm, a przy rojowych do 17 mm. Mateczniki ratunkowe nie musiały być mniej pojemne od hodowlanych czy rojowych, część ich bowiem stanowiła zawsze komórka pszczela wbudowana w plaster. której przy pomiarach nie brano pod uwagę.
Tabela 3 Wpływ sposobu wychowu matek na wielkość mateczników The influence of methods of queen rearing on the size of queen cells
| Matki Queens | Liczba mateczników Number of queen cells | Długość i szerokość mateczników w mm Length and width of queen cells; mm: średnia average | Długość i szerokość mateczników w mm Length and width of queen cells; mm: minimalna minimum | Długość i szerokość mateczników w mm Length and width of queen cells; mm: maksymalna maximum | Rozrzut Dispersion |
|---|---|---|---|---|---|
| Ratunkowe emergency | 126 | 19/10 | 13/7 | 28/14 | 15/7 |
| Hodowlane reared | 59 | 25/10 | 13/9 | 38/13 | 25/4 |
| Rojowe swarm | 13 | 27/11 | 22/9 | 39/13 | 17/4 |
Przeciętna długość mateczników hodowlanych wyniosła 25 mm, a rojowych 27 mm.
Nie stwierdzono różnic w przeciętnej szerokości mateczników, z których uzyskano matki.
strona 72
„` A □ □ □ ▤ ▤ ▤ ▤ ▥ + ▥ ● ▥ ▤ + ▤ ▥ ▤ ▥ ▥ + ▦ ▤ + ▥ ▤ ● ● ▦ □ ▤ ▤ ▥ ▥ ▥ ▥ □ □ □ ▤ ▤ ▤ ▤
B ▥ ▦ ● ▥ ▥ ● ▥ ▥ + + ▥ ▥ ● ▥ ● ● ● + ● + ▥
C □ □ □ □ □ □ ▤ ▤ □ □ □ □ ● ▤ ▥ □ □ □ □ ▤ ▥ ▤ □ □ □ □ □ ▦ ▥ □ □ □ □ ▥ ● ▤ □ □ □ □ □ □ „`
strona 73Ryc. 6. Zagęszczenie na plastrze mateczników a) ratunkowych, b) hodowlanych, c) rojowych w procentach maksymalnego zagęszczenia Concentration of queen cells on a comb in percents of maximal concentration a) emergency queens, b) reared queens, c) swarm queens
Zewnętrzne wymiary mateczników nie mogą być dokładne. Być może nie ma też zależności między nimi a wielkością matek. Bardziej charakterystyczne powinny być wewnętrzne ich wymiary, co zostało potwierdzone przez Sołodkową (1955). Matki z mateczników o większej pojemności ważyły więcej i większa była u nich suma długości 3 i 4 tergitu.
Rozmieszczenie mateczników na plastrze. Rysunek 6 przedstawia zagęszczenie mateczników na poszczególnych polach plastra w procentach maksymalnego. W liczbach bezwzględnych maksymalne zagęszczanie mateczników ratunkowych wyniosło: 5,1 szt/cm2, hodowlanych 1,3 szt/cm2, rojowych 1,6 szt/cm2. W rozmieszczeniu mateczników na plastrze można zauważyć pewną regularność. Rysunek 6a wykazuje, gdzie na powierzchni plastra gniazdowego dadana i jak często zakładane były mateczniki ratunkowe. Najczęściej mateczniki te znajdowały się w pobliżu tylnej beleczki.
Powyższe obserwacje nie pokrywają się z danymi Ciesielskiego (1888), według którego mateczniki ratunkowe zakładane są na środku plastra. Nie można jednak zapominać, że kształt ramki ula słowiańskiego, w którym prowadził obserwacje wspomniany autor, oraz położenie wylotu różni się znacznie od ula dadana.
Mateczniki hodowlane są rozmieszczone jak gdyby równomiernie na poszczególnych beleczkach ramki hodowlanej. Z obserwacji dokładnych jednak wynika (ryc. 6b), że najwięcej mateczników występuje w środku górnej ćwiartki plastra, od strony wylotka.
Mateczniki rojowe są bardzo wyraźnie skupione przy bocznych listewkach (ryc. 6c). W tych to bowiem miejscach znajdują się wolne, niezabudowane przestrzenie, odpowiednie do wyciągnięcia mateczników. Nie jest wykluczone, że pewien wpływ mają na to „mikroklimaty”, panujące w różnych częściach ula.
Porównując zagęszczenie mateczników ratunkowych i rojowych (ryc. 6) można stwierdzić, że kiedy pszczoły same decydują o wyborze larw na matki (jak to ma miejsce przy matecznikach ratunkowych) lub przy wychowywaniu matek w komórkach specjalnie do tego celu wybudowanych (przy matecznikach rojowych) występuje ono najczęściej z boku ramki. Przy matecznikach hodowlanych, gdzie hodowca wybiera miejsce na założenie mateczników, zjawiska tego nie obserwuje się.
WNIOSKI
- Pod względem liczby rurek jajnikowych występują znaczne różnice, zależnie od sposobu ich wychowu. Matki ratunkowe pod tym
względem nie są uboższe od matek hodowlanych. Natomiast jedne i drugie mają mniej rurek niż matki rojowe.
- Wśród matek ratunkowych część posiada mniej rurek jajnikowych, a druga część bardzo dużo. Należałoby zbadać wartość użytkową jednych i drugich i co decyduje w tym przypadku o tak dużym zróżnicowaniu.
- Szybszą i łatwiejszą metodą liczenia rurek jajnikowych okazało się bezpośrednie liczenie rurek w całych jajnikach bez wykonywania poprzecznych przekrojów.
- Stwierdzenie różnic w długości rurek jajnikowych między poczwarkami matek nasuwa przypuszczenie, że nie tylko liczba, lecz i długość tych rurek może mieć wpływ na późniejsze czerwienie matek.
- Stwierdzono, że poszczególne matki różnią się ilością tchawek w jajnikach. Można przypuszczać, że czerwienie matek w jakimś stopniu zależy między innymi od ilości tchawek, tym samym stanowić to może nowy czynnik wartościowania matek.
- Zewnętrzne wymiary mateczników nie stanowią dostatecznej podstawy do oceny wartości matek z nich pochodzących.
- W rozmieszczeniu mateczników na plastrze występuje pewna regularność. Należałoby zbadać czynniki wpływające na tego rodzaju zlokalizowanie mateczników, a wyniki wykorzystać w wychowie matek.
LITERATURA
Bagiński St. (1951) — Technika histologiczna, PZWL, W-wa, 66—107.
Bornus L. i inni (1963) — Hodowla pszczół PWRiL W-wa. 594—595.
Ciesielski T. (1888) — Bartnictwo, Lwów.
Jordan R. (1955) — Königinen mit optimal entwickelten Eierstöcken gehen nur aus jüngsten Maden hervor. Bienenvater, 76 (5).
Örösi Pál Z. (1964) — Die Eierstöcke der Bienenköniginnen nach ihrer Aufzuchtmethode. Deutsche Bienenwirt. 15 (11) : 225—228.
Snodgrass R. E. (1956) — Anatomy of the honey bee. Comstock Publ. Assoc., Ithaca N. Y.
Sołodkowa H. A. (1955) — O kaczestwie matok, połuczajemych pri ich masowom wywodie. Pczełowodstwo 6, 28—31.
Wołosewicz A. P. (1951) — Wywod matok z powtornoj priwiwkoj liczinok. Pczełowodstwo, 4, 30—31.
Zander E. (1951) — Der Bau der Biene. E. Ulmer, Stuttgart.
strona 75ВЛИЯНИЕ РАЗНЫХ СПОСОБОВ ВЫВОДА МАТОК НА ЧИСЛО У НИХ ЯЙЦЕВЫХ ТРУБОЧЕК
Резюме
Зофия Сочек
В 1958-60 гг были исследованы яичники маток, взятых из разного рода маточников: свищевых, полученных при искусственном выводе и роевых. Было испытано 3 способы подсчета фицевых трубочек. У части маток измерено длину трубочек и оценено количество трахей вплетенных в яичники. Измерено также длину и ширину маточников и определено их положение в рамке.
Было установлено что:
- Свищевые матки имели в обоих яичниках в среднем 313 яйцевых трубочек, матки искусственного вывода — 312, а роевые 349. Найбольшее отклонение их числа от среднего выступало у свищевых маток, самое малое у роевых.
- Найболее простым а одновременно точным оказался способ непосредственного подчета яйцевых трубочек без приготовления разрезов яичника.
- Средняя длина яйцевых трубочек у маточных куколок одного возраста равнялась 2,45 мм, а разница между самыми короткими и самыми длинными — 1,6 мм.
- Количество вплетенных в яичнике трахей колебалось в очень широких границах. Почти у половыни исследованых маток в яичниках найти трахей не удалось.
- Средняя длина свищевых маточников равнялась 19 мм, „искусственных” — 25 мм, а роевых — 27 мм. Средняя ширина всех трех родов маточников была почти одинаковая.
- Замечено, что пчелы закладывали свищевые и роевые маточники в одних частях гнездовых сотов, чаще чем в других. Чаще всего вблизи боковых планок рамки. При искусственном выводе маток такой закономерности не найдено.
THE INFLUENCE OF DIFFERENT METHODS OF QUEEN REARING ON THE NUMBER OF THEIR OVARIOLES
Zofia Soczek
Summary
- In 1958—1960 the ovaries of emergency queens, reared and swarm ones were tested. Three techniques of staining were compared. The length of ovaries was measured and the approximal quantity of tracheae was estimated. The external length and width of queen cells was measured and their position on the comb was estimated.
- The emergency queens had average 313 ovarioles in both ovaries, the reared 312 and the swarm ones had 349. The smallest dispersion in the number of ovarioles was observed in swarm queens, the biggest in emergency queens.
- The most suitable technique of ovarioles counting was without making cross sections of them.
- The average length of ovaries in the queens of the same age was 2,45 mm. The biggest difference between the longest queens ones and the shortest ones was 1,6 mm.
- The quantity of tracheae in ovaries was different in different queens. In some queens there were tracheae in a big number, in some in a small number. in 50% of queens no tracheae in ovaries were found.
- The emergency queens had cells 19 mm long, the reared 25 mm and, the swarm ones 27 mm. No differences were found between those three kinds of queens in the average width of their cells.
- There was a regularity in the distribution of the cells of emergency queens and swarm ones on the comb. These queen cells were located mostly on the edges of the combs. No regularity was found in the distribution of cells of reared queens.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 67: „środkowej część” → środkowej części
- s. 67: „do zakrycie” → do zakrycia
- s. 70, tab. 2: „dencity” → density
- s. 73: „zagęszczanie” → zagęszczenie
- s. 74, literatura: „Königinen” → Königinnen
- s. 75, streszczenie: „фицевых” → яйцевых
- s. 75, streszczenie: „Найбольшее” → Наибольшее
- s. 75, streszczenie: „Найболее” → Наиболее
- s. 75, streszczenie: „подчета” → подсчета
- s. 75, streszczenie: „половыни” → половины
- s. 75, streszczenie: „исследованых” → исследованных
