TRZMIELE WOJEWÓDZTWA CHEŁMSKIEGO I BIALSKO-PODLASKIEGO

tekst: Anna Anasiewicz, Andrzej Ruszkowski, Andrzej Kosior, Stanisława Sowa, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVI, 1992 — Anna Anasiewicz, Andrzej Ruszkowski, Andrzej Kosior, Stanisława Sowa, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska

strona 115

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVI 1992

Anna Anasiewicz

Katedra Entomologii AR ul. Akademicka 15, 20-033 Lublin

Andrzej Ruszkowski

Oddział Pszczelnictwa, Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Andrzej Kosior

Zakład Ochrony Przyrody i Zasobów Naturalnych PAN ul. Lubicz 46, 31-512 Kraków

Stanisława Sowa

Katedra Entomologii ART, 10-957 Olsztyn

Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska

Oddział Pszczelnictwa, Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

W woj. chełmskim w latach 1957-1974 złowiono 18 gatunków trzmieli, w bialsko-podlaskim tylko 14. W dwu trzecich miejscowości dominowały Bombus terrestris L. i B. lucorum L., w innych B. ruderarius Müll., B. muscorum F., B. ruderatus F. lub B. lapidarius L. Z bardzo rzadkich gatunków złowiono B. maculidorsis Skor. i B. laesus mocsaryi Mor. Zagęszczenie trzmieli było w latach 1972-1974 zbyt niskie dla uzyskania opłacalnych plonów nasion koniczyny czerwonej, z wyjątkiem jednej miejscowości woj. chełmskiego.

Słowa kluczowe: trzmiel, koniczyna, zagęszczenie pszczół, Chełmskie, Podlasie.

WSTĘP I METODYKA

Fauna trzmieli woj. chełmskiego i bialsko-podlaskiego badana była w latach 1957-1974 i tylko fragmenty wyników badań z lat 1964-1969 zostały częściowo opublikowane (Anasiewicz 1973, 1976, Antonik 1967, Jankowska 1968, Olszewska 1969, Ruszkowski i Biliński 1968, Ruszkowski i in. 1980). Obserwacje zagęszczenia trzmieli na polach koniczyny czerwonej oraz ich połowy w latach 1972-1974 prowadzili M. Biliński, A. Kosior i S. Sowa, oznaczanie zaś złowionych trzmieli A. Anasiewicz, A. Ruszkowski i M. Dylewska.

Metodykę stosowano taką samą jak w poprzednich pracach tego cyklu (np. Ruszkowski i in. 1989). Rozmieszczenie badanych miejscowości podane zostało

strona 116

na mapce (ryc. 1). Trzmiela ziemnego – B. terrestris (L.) i gajowego – B. lucorum (L.) ujęto przy omawianiu wyników łącznie jako „trzmiele ziemne”. Ryc. 1

Ryc. 1. Rozmieszczenie badanych miejscowości
Ryc. 1. Rozmieszczenie badanych miejscowości The distribution of investigated localities

BIAŁA PODLASKA-province: 1 – Hołowczyce, 2 – Puczyce, 3 – Biernaty, 4 – Tłuściec, 5 – Międzyrzec Podl., 6 – Białka, 7 – Radzyń Podl., 8 – Czemierniki, 9 – Komarno, 10 – Cicibór, 11 – Kijowiec, 12 – Kijowiec Kolonia, 13 – Krzyczew, 14 – Neple, 15 – Terespol, 16 – Tuczna, 17 – Krzywowólka, 18 – Wisznice, 19 – Horodyszcze, 20 – Mosty. CHEŁM-province: 21 – Sosnowica, 22 – Kaplonosy, 23 – Włodawa, 24 – Wytyczno, 25 – Uściwierz, 26 – Anusin, 27 – Kamionka, 28 – Bezek, 29 – Sawin, 30 – Dorohusk, 31 – Huta, 32 – Okszów, 33 – Chełm, 34 – Uhrusk, 35 – Żmudź, 36 – Białopole, 37 – Wojsławice, 38 – Kukawka, 39 – Surhów, 40 – Krasnystaw, 41 – Borek, 42 – Łopiennik.

strona 117

WYNIKI

Skład gatunkowy trzmieli. Na terenie woj. bialsko-podlaskiego stwierdzono występowanie 14 gatunków trzmieli (Tab. 1) przy czym dominowały głównie (w 89% miejscowości) „trzmiele ziemne” (B. terrestris i B. lucorum), same albo przy subdominacji kamiennika – B. lapidarius (L.), rudonogiego – B. ruderarius (Müll.), a rzadko rudego – B. pascuorum (Scop.) lub ciemnopasego – B. ruderatus (F.). Tylko w Wisznicach w 1966 r. dominował trzmiel rudonogi przy subdominacji trzmieli ziemnych oraz kamiennika, żółtego – B. muscorum (F.), ogrodowego – B. hortorum (L.) i drzewnego – B. hypnorum (L.). Rzadziej występowały: trzmiel rudoszary – B. sylvarum (L.), paskowany – B. subterraneus (L.), szary – B. veteranus (F.), wielkooki – B. confusus Schenck i rdzawoodwłokowy – B. pomorum (Pz.).

W woj. chełmskim (Tab. 2) złowiono 18 gatunków trzmieli. Oprócz gatunków wspólnych z woj. bialsko-podlaskim występowały tu również trzmiel zmienny – B. humilis (Ill.), grzbietoplam – B. maculidorsis (Skor.) i naddunajski – B. laesus mocsaryi (Mor.), przy czym ten ostatni gatunek nie był w XX w. nigdzie w Polsce obserwowany poza jedynym okazem z Kamionki (Ruszkowski i in. 1980), a wcześniej obserwował go jedynie Śnieżek (1894) w Polsce południowo-wschodniej.

Dominowały w woj. chełmskim głównie trzmiele ziemne (w 62,5% miejscowości), rzadziej (po 12,5%) rudonogi, żółty i ciemnopasy, a tylko w Uhrusku w 1966 r. – kamiennik. Subdominantami były także czasem trzmiel rudoszary, rudy, paskowany i ogrodowy. W woj. chełmskim zaznaczył się wyraźnie większy niż w innych rejonach Polski udział gatunków ciepłolubnych – wystąpił tu np. trzmiel naddunajski, w szeregu miejscowości spotykano trzmiela rdzawoodwłokowego, a trzmiel ciemnopasy był wyraźnie pospolitszy niż ogrodowy.

Zagęszczenie trzmieli na koniczynie czerwonej. Zagęszczenie trzmieli na polach we wszystkich badanych miejscowościach woj. chełmskiego i bialsko-podlaskiego było w latach 1972-1974 zbyt niskie dla uzyskania opłacalnych plonów nasion koniczyny czerwonej, gdyż wynosiło 50-1400 osobników na 1 ha (Tab. 3). Liczba zaś trzmieli średnio i długojęzyczkowych również jedynie w Kukawce dosięgnęła 990 na 1 ha. Terenów tych nie można więc uważać za odpowiednie dla uprawy koniczyny czerwonej, choć istnieją prawdopodobnie także i w tych województwach mikrorejony odpowiednie dla produkcji nasiennej, zwłaszcza w zachodniej części woj. chełmskiego.

strona 118

Tabela 1 Skład gatunkowy trzmieli w woj. bialsko podlaskim w latach 1960-1974 The bumblebee species percentage in Biała Podlaska-province (1960-1974)

Miejscowość, data / Locality, date n Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: Y Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: T Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: L Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: D Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: A Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: M Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: S Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: E Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: P Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: C Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: U Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: Ho Gatunki trzmieli – Bumblebee species (%)¹: Ru
Międzyrzec Podl.² 29.V.1964 1 – – – – x – – – – – – – –
Białka² 19.VII.1966¹⁸ 15 – x m – – x – – – – x – –
Radzyń Podl.³ VIII.1960 47 – 28 26 26 2 – 2 – – 2 4 6 4
Cicibór² 7.VI.1964 1 – – – – – – – x – – – – –
Krzyczew² 19.VII.1966 2 x – – – – – – – – – x – –
Neple² 9.VI.1964 1 – – – – – – x – – – – – –
Neple² 19.VII,1966 5 – m – – – – – – – – – – –
Terespol² 19.VII.1966 58 – 31 26 15,5 – 1,5 9 1,5 1,5 – – 14 –
Wisznice² 18.VII.1966¹⁹ 35 11 20 20 26 3 17 – – – – 3 – –
Horodyszcze² 8.VI.1965 1 – – x – – – – – – – – – –
Mosty⁴ 6.VII.1968 1 – – x – – – – – – – – – –
Hołowczyce⁵ 3.VIII.1974¹⁹ 16 – m x m – x – x – – – – –
Puczyce⁵ 15.VIII.1972¹⁸ 15 – m x – – x x – x x – x x
Biernaty⁵ 31.VII.1973¹⁸ 20 – 40 35 10 – – 5 – – 10 – – –
Tłuściec⁶ 28.VII.1973¹⁸ 41 – 51 39 7 – – – – – – – – 3
Międzyrzec Podl.⁶ 28.VII.1973¹⁸ 53 – 62 – 13 – 6 2 – – – 4 2 11
Czemierniki⁶ 27.VII.1973¹⁸ 8 – m x – – – x – – – – – x
Komarno⁷ 3.VIII.1974¹⁸ 18 – x m x – x x – – – x x x
Kijowiec⁶ 28.VII.1973¹⁸ 6 – x – x – – – – – – – – x
Kijowiec Kolonia⁶ 9.VIII.1973¹⁸ 50 – 62 6 14 – 4 10 2 – – – 2 –
Tuczna⁶ 9.VIII.1973¹⁸ 48 – 81 – 4 15 – – – – – – – –
Krzywowólka⁶ 9.VIII.1973¹⁸ 51 – 90 8 2 – – – – – – – – –
strona 119

¹ Odnośniki do Tab. 1-2 – Notes to the tables 1-2:

Y – Bombus hypnorum (L.) – trzmiel drzewny

T – B. terrestris (L.) – t. ziemny + B. lucorum (L.) – t. gajowy

L – B. lapidarius (L.) – t. kamiennik

D – B. ruderarius (Müll.) – t. rudonogi

A – B. pascuorum (Scop.) – t. rudy

M – B. muscorum (F.) – t. żółty

V – B. humilis (Ill.) – t. zmienny

S – B. sylvarum (L.) – t. rudoszary

E – B. veteranus (F.) – t. szary

Mc – B. maculidorsis (Skor.) – t. grzbietoplam

Le – B. laesus mocsaryi (Mor.) – t. naddunajski

P – B. pomorum (Pz.) – t. rdzawoodwłokowy

C – B. confusus Schenck – t. wielkooki

I – B. distinguendus (Mor.) – t. ozdobny

U – B. subterraneus (L.) – t. paskowany

Ho – B. hortorum (L.) – t. ogrodowy

Ru – B. ruderatus (F.) – t. ciemnopasy

x – występuje – present

m – co najmniej 5 okazów – at least 5 specimens

² leg. et det. A. Anasiewicz

³ leg. Z. Cmoluch – det. A. Ruszkowski (in collection of T. Puszkar)

⁴ leg. Z. Ruszkowska – det. A. Ruszkowski

⁵ leg. S. Sowa – det. M. Dylewska

⁶ leg. A. Kosior, K. Kaczmarska et K. Czarnecka – det. A. Ruszkowski

⁷ leg. A. Kosior et Z. Mirek – det. A. Ruszkowski

⁸ leg. et det. A. Ruszkowski

⁹ leg. M. Biliński, Ł. Bilińska, E. Waligóra et K. Kaczmarska – det. A. Ruszkowski

¹⁰ leg. M. Biliński et K. Kaczmarska – det. A. Ruszkowski

¹¹ leg. et observ. B. Opoka – det. A. Ruszkowski

¹² Jankowska 1968

¹³ Olszewska 1969

¹⁴ Ruszkowski, Anasiewicz, Sowa 1980

¹⁵ Antonik 1967

¹⁶ Anasiewicz 1973

¹⁷ Anasiewicz 1976

¹⁸ Trifolium pratense

¹⁹ głównie Trifolium pratense – mainly red clover

²⁰ Medicago media

strona 120

Tabela 2 Skład gatunkowy trzmieli w woj. chełmskim w latach 1957-1974 The bumblebee species percentage in Chełm-province (1957-1974)

Miejscowość, data / Locality, date n Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Y Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: T Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: L Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: D Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: A Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: M Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: V Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: S Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: E Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Mc Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Le Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: P Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: C Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: I Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: U Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Ho Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Ru
Wytyczno³ VIII.1957 6 – m – – x – – – – – – – – – – – –
Huta³ 18.IX.1960 3 – x x – – x – – – – – – – – – – –
Bachus k. Chełma³ (bez daty) 2 – x – – – – – – – – – – – – – – –
Sosnowica² 28.VII.1966 4 – x – – – – – – – – – – – – – – –
Kaplonosy² 22.IX.1964 7 – m x – x – – – – – – – – – – – –
Włodawa² 18.VII.1966¹⁹ 55 9 56 7 2 – 15 – – – – – – – – 5,5 5,5 –
Uściwierz² 27.VII.1964¹⁹ 45 2 11 2 20 13,5 36 – – 4,5 – – – – – – 11 –
Anusin⁸ 20.VIII.1965 9 – x x – – – – – – – – – – – – – x
Kamionka ⁸,¹⁴ 20.VIII.1965 ¹⁹ 30 – 50 40 – – – – – – – 3 – – – – – 7
Bezek² 15.VII.1964 1 – – – – – – – – – – – – x – – – –
Bezek⁸ 20.VIII.1965 13 – m x – – – – – – – – – – – – – –
Sawin² 18.VII.1966¹⁹ 48 – 23 4 27 6,5 23 – 2 4 – – 2 – – 2 6,5 –
Dorohusk² 18.VII.1966 25 – 52 24 4 4 12 – – – – – – – – 4 – –
„ 17.IX.1966 5 – – m – – – – – – – – – – – – – –
Huta² 30.VIII.1966¹⁹ 40 – 77,5 20 – – – – – 2,5 – – – – – – – –
Okszów¹² 1967 – – x – x x x – x x – – – – – x x –
Okszów¹³,¹⁴ 1968 – x x – x x x – x x x – – – – x x –
Chełm¹⁵ 1966 – – x x x x x x x x – – x x x x x x
Chełm¹⁶ 1966-1968²⁰ 307 – 13 12 32 1 8,5 – 18,5 2 – – 1,5 – 0,5 4 6,5 0,5
Chełm¹⁷,¹⁴ 1966-1968¹⁸ 1240 – 14 18 6 5 21 0,1 16,2 5 0,1 – 0,1 0,2 0,3 3 8 3
Uhrusk² 29.VIII.1966 45 – 9 80 – – 2,2 – 2,2 – – – 2,2 2,2 – 2,2 – –
strona 121
Miejscowość, data / Locality, date n Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Y Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: T Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: L Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: D Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: A Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: M Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: V Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: S Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: E Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Mc Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Le Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: P Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: C Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: I Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: U Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Ho Gatunki trzmieli, Bumblebee species (%)¹: Ru
Żmudź⁸ 20.VIII.1965 13 – m x – – – – x – – – x – – – – x
Żmudź² 16.VII.1966¹⁸ 2 – – x – – – – – x – – – – – – – –
Białopole⁸ 20.VIII.1965 11 x? m x – – x – – – – – x – – – – x
Białopole² 16.VII.1966 9 – – x x – x – x x – – x – – – – –
Wojsławice² 16.VII.1966 1 – x – – – – – – – – – – – – – – –
Surhów¹¹ IV-V.1964 31 – 97 – 3 – – – – – – – – – – – – –
„ VII.1964¹⁹ – – m x x x m – – – – – – – – x x x
„ VIII.1964 6 – x – – x x – – – – – – – – – – x
„ IX.1964-1965 45 – 85 4,5 – 4,5 2 – 2 – – – – – – – 2 –
„ 1.X.1965 17 – x – x x x – x x – – – x – – – x
Krasnystaw⁸ 20.VII.1966 4 – – x x – – – x – – – – – – – x? –
Krasnystaw² 6.IX.1966 5 – x x – – – – – – – – – – – – – –
Borek² 15.IX.1966 8 – m x – – – – – – – – – – – – – –
Łopiennik⁸ 20.VII.1966 3 – – – – x – – – – – – – – – – – –
Bezek⁹ 24.VII.1972¹⁹ 41 – 7 2,5 24 – 5 – 10,0 2,5 – – 7 – – 2,5 10 29,5
Bezek⁶ 23.VII.1973¹⁸ 41 – 98 – – – – – – – – – – – – – – 2
Bezek⁷ 14.VIII.1974¹⁹ 27 – 44 – 4 – 4 – – 7 – – 7 – 4 19 4 7
Żmudź¹⁰ 16.VII.1971 12 – x – – – – x – – – – x – – m – x
Białopole⁶ 23.VII.1973¹⁸ 54 – 85 2 9 – – – – – – – – – – – 2 2
Kukawka⁷ 14.VIII.1974¹⁹ 56 – 30 2 5 – 2 – 2 4 – – 2 – – 7 5 41

Odnośniki jak w Tab. 1 – Notes as in the table 1

strona 122

Tabela 3 Zagęszczenie trzmieli na 1 ha koniczyny czerwonej w woj. chełmskim i bialsko-podlaskim w latach 1972-1974 The density of bumblebees per one hectare of red-clover in the provinces: Chełm and Biała Podlaska (1972-1974)

WOJEWÓDZTWO, miejscowość, data / PROVINCE, locality, date Zagęszczenie trzmieli / Density of bumblebees¹: kr. Zagęszczenie trzmieli / Density of bumblebees¹: śr. Zagęszczenie trzmieli / Density of bumblebees¹: dł. Zagęszczenie trzmieli / Density of bumblebees¹: b.dł. Ogółem / Total
BIAŁA PODLASKA:
Hołowczyce² 3.VIII.1974 155 245 0 0 400
Puczyce² 15.VIII.1972 320 215 105 160 800
Biernaty² 31.VII.1973 410 85 55 0 550
Tłuściec³ 28.VII.1973 270 20 0 10 300
Międzyrzec Podl.³ 28.VII.1973⁵ 345 115 20 70 550
Czemierniki³ 27.VII.1973⁶ 120 15 0 15 150
Komarno³ 3.VIII.1974 250 145 145 110 650
Kijowiec³ 28.VII.1973⁷ 10 15 0 25 50
Kijowiec Kolonia³ 9.VIII.1973 885 390 0 25 1300
Tuczna³ 9.VIII.1973 855 195 0 0 1050
Krzywowólka³ 9.VIII.1973 685 15 0 0 700
CHEŁM:
Bezek⁴ 24.VII.1972 35 185 45 175 440
Bezek³ 23.VII.1973 585 0 0 15 600
Bezek³ 14.VIII.1974 150 55 105 40 350
Białopole³ 23.VII.1973 390 40 0 20 450
Kukawka³ 14.VIII.1974 410 135 140 715 1400

Odnośniki – Notes:

¹ kr. – z krótkim języczkiem – with the short tongue (Y T L)

śr. – ze średnim języczkiem – with the middle tongue (D A M V S E Le Mc)

dł. – z długim języczkiem – with the long tongue (P C I U)

b.dł. – z bardzo długim języczkiem – with the longest tongue (Ho Ru)

² S. Sowa ³A. Kosior ⁴M.Biliński ⁵ 17,6°C ⁶17,0°C ⁷16,6°C

Symbole trzmieli jak w Tab. 1

Symbols of bumblebee species as in the table 1.

strona 123

PODSUMOWANIE WYNIKÓW I WNIOSKI

  1. W woj. bialsko-podlaskim stwierdzono występowanie 14 gatunków trzmieli, a w woj. chełmskim 18.
  2. W obu tych województwach występowały trzmiele: ziemny, gajowy, kamiennik, rudonogi, rudy, ciemnopasy, żółty, ogrodowy, drzewny, rudoszary, paskowany, szary, wielkooki i rdzawoodwłokowy, a w chełmskim także – zmienny, grzbietoplam i bardzo rzadko – naddunajski.
  3. Dominowały najczęściej trzmiel ziemny i gajowy (w 89% miejscowości woj. bialsko-podlaskiego i 56% – chełmskiego), rzadziej rudonogi, żółty, ciemnopasy lub kamiennik.
  4. Zagęszczenie trzmieli na polach koniczyny czerwonej wahało się w badanym rejonie w latach 1972-1974 od 50 do 1400 na 1 ha, będąc zbyt niskim dla uzyskania opłacalnych plonów nasion tej rośliny, z wyjątkiem Kukawki, gdzie zagęszczenie trzmieli średnio i długojęzyczkowych osiągnęło 990 na 1 ha.
  5. Woj. bialsko-podlaskie i chełmskie nie są rejonem odpowiednim dla upraw nasiennych koniczyny czerwonej, z wyjątkiem prawdopodobnie niewielkich mikrorejonów.

LITERATURA

Anasiewicz A. (1973) – Błonkówki pszczołowate (Apoidea, Hymenoptera) występujące na plantacjach lucerny mieszańcowej (Medicago media Pers.) i skład florystyczny zebranego przez nie pyłku. Rozpr.Nauk., AR Lublin 5:1-39

Anasiewicz A. (1976) – Dzikie błonkówki pszczołowate (Apoidea, Hymenoptera) występujące w biocenozie kwitnącej koniczyny czerwonej. Pol.Pismo.Ent. 46:145-153

Antonik W. (1967) – Owady pszczołowate występujące na plantacjach lucerny mieszańcowej i koniczyny czerwonej w okolicy Chełma Lubelskiego w roku 1966. Katedra Ochrony Roślin WSR (cit. Banaszak 1985)

Banaszak J. (1985) – Informacje o faunie pszczół (Apoidea) Polski w nie publikowanych pracach magisterskich. Fragm.Faun. 29(18):377-390

Jankowska A. (1968) – Trzmiele i dzikie pszczoły zapylające lucernę mieszańcową (Medicago media L.) i koniczynę czerwoną (Trifolium pratense L.) w okolicach Chełma Lubelskiego w roku 1967. Katedra Ochrony Roślin WSR (cit. Banaszak 1985)

Olszewska W. (1969) – Owady pszczołowate zapylające lucernę mieszańcową i koniczynę czerwoną w okolicy Chełma Lubelskiego w roku 1968. Katedra Ochrony Roślin WSR (cit. Banaszak 1985)

Ruszkowski A., Biliński M. (1968) – Oblot koniczyny czerwonej przez trzmiele. Pam.Puł. 31:201-220

Ruszkowski A. i inni (1980) – Polskie trzmiele (Bombus Latreille) z podrodzaju Laesobombus Skorikov (Hymenoptera, Apidae). Pol.Pismo.Ent. 50:509-513

Ruszkowski A. i inni (1989) – Trzmiele Wyżyny Małopolskiej. Pszczeln.Zesz.Nauk. 33:33-54

Śnieżek J. (1894) – O krajowych gatunkach trzmieli. Spr.Kom.Fizj.Ak.Um. 29:1-22

strona 124

THE BUMBLEBEES OF PROVINCES: CHEŁM AND BIAŁA PODLASKA

Anna Anasiewicz, Andrzej Ruszkowski, Andrzej Kosior, Stanisława Sowa, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska

Summary

18 bumblebee species were collected in Chełm-province, and 14 species in Biała Podlaska-province during 1957-1974. Bombus terrestris L. and B. lucorum L. dominated in two third of investigated localities, but B. ruderarius Müll., B. muscorum F., B. ruderatus F. or B. lapidarius L. – in other localities. There were collected also two very rare species: B. maculidorsis Skor. and B. laesus mocsaryi Mor. A density of bumblebees was too low to obtain a payable seed yield of red clover in the years 1972-1974, except one locality of Chełm-province.

Keywords: bumblebee, red clover, bee density, zoogeography.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 117: „w 62,5% miejscowości” → w 56,25% miejscowości
  • s. 118, tab. 1: „bialsko podlaskim” → bialsko-podlaskim
  • s. 124, streszczenie: „two third” → two thirds

Podobne wpisy